Bài 1 : TRIẾT HỌC & TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN

Chia sẻ: thanhthanh8873

Triết học Mác – Lênin là môn khoa học nghiên cứu những quy luật chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy trên cơ sở giải quyết vấn đề cơ bản của triết học theo lập trường duy vật biện chứng. Vấn đề cơ bản của TH là mối quan hệ giữa vật chất & ý thức (hay giữa tồn tại & tư duy ).

Bạn đang xem 20 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: Bài 1 : TRIẾT HỌC & TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN

Bài 1 : TRIẾT HỌC & TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN

I. TH & NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA TH
1. Khái niệm triết học
Triết học Mác – Lênin là môn khoa học nghiên cứu những quy luật chung
nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy trên cơ sở giải quyết vấn đề cơ bản của triết
học theo lập trường duy vật biện chứng.
2. Vấn đề cơ bản của triết học
Vấn đề cơ bản của TH là mối quan hệ giữa vật chất & ý thức (hay giữa
tồn tại & tư duy ).
Được thể hiện trên 2 mặt :
- Mặt thứ nhất : Giữa vật chất & ý thức cái nào có trước cái nào; cái nào
quyết định cái nào.
- Mặt thứ 2 : Con người có khả năng như thế nào trong nhận thức thế giới.
Chủ nghĩa Duy vật ( máy móc, siêu hình, biện chứng )& Chủ nghĩa Duy
tâm ( chủ quan, khách quan ) có quan niệm khác nhau về vấn đề này.
II. KHÁI QUÁT SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TH & SỰ RA ĐỜI CỦA TH MÁC - LÊNIN
1. Khái quát sự phát triển của TH.
a. Thời kỳ Cổ đại :
- CN Duy vật : Coi bản nguyên về thế giới VC như : nước, lửa, không khí …
Tuy đây là những tư tưởng ngây thơ nhưng chứa đựng những dự báo thiên
tài. >
- CN Duy tâm : Quy bản nguyên về thế giới tinh thần như : đấng tối cao,
thần, thánh …
b. Thời kỳ trung cổ:
Do sự thống trị & nô dịch của vương quyền & thần quyền với quốc sách
ngu dân, truy bức sự tự do sáng tạo của con người đã dẫn tới sự ngưng đọng
của tri thức. Trong điều kiện đó, chủ nghĩa Duy tâm ra sức lộng hành.
c. Thời kỳ Phục hưng
Đây là thời kỳ Khai sáng, ra sức đề cao trí tuệ của con người, giúp cho TH
phát triển mạnh mẽ, là tiền đề cho sự ra đời của TH mới, TH mácxit.
Trong quá trình phát triển đã xuất hiện 2 phương pháp luận đối lập nhau :
- Phương pháp biện chứng : cho rằng mọi sự vật hiện tượng trong thế giới
đều có mối liên hệ phổ biến, vận động và phát triển không ngừng
- Phương pháp siêu hình : cho rằng mọi sự vật hiện tượng trong thế giới cô
lập, tách rời nhau.
2. Sự ra đời của TH Mác - Lênin


1
Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, thế giới có nhiều bước ngoặt lớn trong
nhiều lĩnh vực làm tiền đề cho sự ra đời của TH M – L :
- Trong khoa học tự nhiên : Có 3 phát minh : Học thuyết tiến hoá; học thuyết
tế bào & học thuyết về sự bảo toàn & chuyển hoá năng lượng.
- Trong TH : Có TH cổ điển Đức với phép biện chứng của G.Hêghen.
- Trong xã hội : Có sự xuất hiện của 1 giai cấp mới gắn liền với trình độ
công nghệ và kỹ thuật hiện đại của CNTB.
* Những đặc điểm của TH Mác - Lênin
- Có sự kết hợp giữa chủ nghĩa duy vật & phép biện chứng vốn tách rời
trước đó.
- Có sự kết hợp hữu cơ giữa chủ nghĩa DV biện chứng trong quan niệm về
giới tự nhiên với CNDV trong quan niệm về xã hội loài người.
- Có sự kết hợp giữa tính khoa học và tính đảng.
- Có sự thống nhất giữa lý luận & thực tiễn.
- Có sự thống nhất giữa chức năng nhận thức thế giới & chức năng cải tạo
thế giới.
* Định nghĩa triết học Mác - Lênin
Triết học Mác - Lênin là một khoa học về những quy luật chung nhất của
tự nhiên,xã hội & tư duy trên cơ sở giải quyết đúng đắn vấn đề cơ bản của triết
học
III. VAI TRÒ CỦA TH TRONG ĐỜI SỐNG XH
1. Vai trò thế giới quan :
Trang bị cho con người 1 cái nhìn đúng đắn về thế giới nói chung và
các sự vật hiện tượng nói riêng. Cụ thể: Nó giải thích 1 cách khoa học về nguồn
gốc hình thành của thế giới cũng như nguyên nhân ra đời của SV – HT.
2. Vai trò phương pháp luận : Cung cấp cho con người 1 phương pháp luận
chung trong nhận thức & hoạt động thực tiễn




Baøi  : VAÄT  
2    CHA ÁT       Ö Ù C
& YÙ TH

2
I. VAÄT CHAÁT & VAÄN ÑOÄNG
1. Quan ni eäm veà VC trong TH tröôùc Maùc & söï ra ñôøi
ñònh nghóa VC cuûa V. I . Leâni n
a. Quan ni eäm veà VC trong TH tröôùc Maùc :
- Thôøi kyø coå ñaïi : Caùc nhaø TH Hy Laïp & La Maõ quy baûn
nguyeân cuûa theá giôùi laø nöôùc, löûa, khoâng khí, nguyeân töû …
- Thôøi kyø trung coå : laø thôøi kyø thoáng trò cuûa thaàn
quyeàn, vöông quyeàn neân khoâng ñaët ra vaán ñeà baûn
nguyeân cuûa theá giôùi.
Haïn cheá chung : Ñeàu ñi tìm yeáu toá ñaàu tieân cuûa theá
giôùi . Khuynh höôùng naøy keát cuïc seõ daãn tôùi duy taâm & sieâu
hình
b. Ñònh nghóa VC cuûa V.I. Leânin
Lyù do caàn thieát phaûi ñöa ra & cho pheùp ñöa ra ñònh nghóa
VC :
- Do söï phaùt trieån vaø nhöõng thaønh töïu cuûa KHKT, tìm ra
nhieàu chaát môùi.
- Do nhaän thöùc cuûa khoa hoïc ñöông thôøi, chöa lyù giaûi ñöôïc
söï maát ñi cuûa 1 vaøi daïng vaät chaát.
- Söï phaùt trieån cuûa logic cho pheùp ñònh nghóa moät söï vaät
thoâng qua maët ñoái laäp roäng töông ñöông vôùi noù.
* Định nghĩa vc của VL Lê Nin
VC laø 1 phaïm truø trieát hoïc duøng ñeå chæ thöïc taïi khaùch
quan ñöôïc ñem laïi cho con ngöôøi trong caûm giaùc, ñöôïc caûm
giaùc cuûa chuùng cheùp laïi, chuïp laïi, phaûn aùnh vaø toàn taïi
khoâng leä thuoäc vaøo caûm giaùc.
*Ñònh nghóa treân ñaây goàm 3 noäi dung
• VC laø 1 phaïm truø trieát hoïc.
• - Ñöôïc ñem laïi cho con ngöôøi trong caûm giaùc, ñöôïc caûm
giaùc cuûa chuùng cheùp laïi, chuïp laïi.
• - VC laø caùc hieän töôïng rieâng leû, nhöng chuùng ñeàu coù
thuoäc tính chung, laëp ñi, laëp laïi trong taát caû moïi vaät ñoù
laø “ thöïc taïi khaùch quan”
* YÙ nghóa cuûa ñònh nghóa VC cuûa V.I. Leânin
- Goùp phaàn giaûi quyeát 1 caùch trieät ñeå vaán ñeà cô baûn
cuûa trieát hoïc treân theá giôùi quan duy vaät khoa hoïc, bieän
chöùng.



3
- Goùp phaàn ñònh höôùng vaø thuùc ñaåy söï phaùt trieån cuûa
khoa hoïc töï nhieân.
- Goùp phaàn môû roäng quan nieäm VC trong xaõ hoäi.
2. Vaän ñoäng & phöông t höùc t oàn t aï i cuûa VC
a. Ñònh nghóa & phaân l oaï i vaän ñoäng :
a1. Ñònh nghóa : Laø taát caû moïi söï thay ñoåi & moïi quaù trình
dieãn ra trong vuõ truï, keå caû söï thay ñoåi vò trí ñôn giaûn cho ñeán
tö duy.
a2. Phaân loaïi vaän ñoäng :
- Vaän ñoäng cô hoïc;
- Vaän ñoäng vaät lyù;
- Vaän ñoäng hoaù hoïc;
- Vaän ñoäng sinh vaät;
- Vaän ñoäng xaõ hoäi.
b. Vận động và đứng im nguồn góc của vận động:
b1. Vaän ñoäng & ñöùng im :
VC coù traïng thaùi ñöùng im ñeå chuyeån hoaù thaønh nhöõng
hình thöùc toàn taïi cuï theå, song ñoù chæ laø taïm thôøi, töông ñoái.
Vaän ñoäng ñöôïc xem laø tuyeät ñoái, vónh cöûu vì noù laø :
- Thuoäc tính coá höõu;
- Laø phöông thöùc toàn taïi;
- Dieãn ra lieân tuïc trong suoát quaù trình toà taïi cuûa VC.
b2. Nguoàn goác cuûa vaän ñoäng.
Theo quan nieäm cuûa chuû nghóa duy taâm : Do yù chí cuûa
thaàn linh, thöôïng ñeá.
Theo quan nieäm cuûa trieát hoïc Maùc – Leânin : Vaän ñoäng
cuûa VC laø vaän ñoäng töï thaân, ñöôïc thöïc hieän do söï töông taùc,
taùc ñoäng laãn nhau cuûa caùc maët, caùc boä phaän, caùc thuoäc
tính ñoái laäp trong caáu truùc cuûa baûn thaân SV – HT.
II. YÙ THÖÙC & MOÁI QUAN HEÄ GIÖÕA VC – YT
1. Khaùi nieäm, keát caáu & nguoàn goác cuûa yù thöùc :
a. Khaùi nieäm yù thöùc :
YÙ thöùc laø hình aûnh chuû quan cuûa theá giôùi khaùch quan
ñöôïc saùng taïo laïi theo nhöõng muïc ñích ñònh tröôùc cuûa con
ngöôøi.




4
Caùc hì nh t höùc phaûn aùnh




b. Keát caáu cuûa yù thöùc :




c. Nguoàn goác cuûa yù thöùc




2. Baûn chaát cuûa yù thöùc
- YT laø söï phaûn aùnh giaùn tieáp : coù theå phaûn aùnh ñöôïc
caû quaù khöù & töông lai.



5
- YT laø söï phaûn aùnh khaùi quaùt hoaù : phaûn aùnh coù tính
chaát ñaïi theå, toùm taét maø khoâng caàn quaù chi tieát maø
vaãn trung thöïc.
- YT laø söï phaûn aùnh tröøu töôïng hoaù : töùc laø söï phaûn
aùnh coù tính giaû ñònh cuûa tö duy veà ñoái töôïng phaûn aùnh.
- Söï phaûn aùnh cuûa YT thöôøng ñöôïc thöïc hieän theo 1 trình
töï:
TQSÑ TDTT TT
3. Moái quan heä giöõa VC & YT




6
Bài 3 : Hai nguyên lý chung & Ba quy luật cơ bản
của phép biện chứng duy vật
I. Hai nguyên lý chung của phép biện chứng duy vật.
1. Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến :
a. Nội dung cơ bản của nguyên lý :
Thế giới vật chất thống nhất trong đa dạng : thống nhất ở tính vật chất và
sự biểu hiện của vật chất. Do vậy mọi sự vật, hiện tượng trong thế giới đều có
sự tác động qua lại lẫn nhau
Sự tác động của thế giới vật chất có thể khái quát ở 3 cấp độ sau :
• Quan hệ là 1 phạm trù logic : Đây là phương thức tồn tại và phương thức
nhận thức của con người về thế giới vật chất.
• Liên hệ là 1 loại liên hệ đặc biệt : Sự ra đời hay chấm dứt tồn tại của 1 sự
vật hiện tượng là tiền đề cho sự ra đời hoặc chấm dứt của 1 sự vật hiện
tượng khác.
• Liên hệ phổ biến : Được xem xét ở 3 góc độ :
Thứ 1: Liên hệ này tạo ra cấu trúc cho sự hình thành, tồn tại và phát triển của
sự vật hiện tượng trong thế giới.
Thứ2: Có mặt cả trong tự nhiên, xã hội và trong tư duy.
Thứ 3 : Đây là loại liên hệ có nhiều phương thức và nhiều cấp độ.
b. Ý nghĩa phương pháp luận của nguyên lý
Đây là cơ sở lý luận của quan điểm toàn diện, khắc phục những quan điểm
phiến diện, chiết trung, nguỵ biện khi xem xét sự vật, hiện tượng trong thế giới :
- Phiến diện : Chỉ xem xét 1 mặt của SV – HT.
- Chiết trung : Mọi mối quan hệ đều ngang nhau.
- Nguỵ biện : Coi cái không cơ bản là cơ bản và ngược lại ( biện minh cho
những sai lầm )
2. Nguyên lý về sự phát triển
Nội dung cơ bản của nguyên lý :
- Mọi SV – HT trong thế giới đều vận động không ngừng, vận động là tuyệt
đối, là vĩnh cửu, là phương thức tồn tại và biểu hiện của vật chất.
- Phát triển là khuynh hướng vận động đi lên của SV – HT.



7
- So với vận động nói chung thì phát triển là khuynh hướng chung, khuynh
hướng thống trị. Bằng chứng là thế giới từ khi xuất hiện đến nay đã phát
triển không ngừng.
b. Ý nghĩa phương pháp luận của nguyên lý :
Nguyên lý này là cơ sở lý luận của quan điểm lịch sử - cụ thể và phát triển,
khắc phục quan điểm phi lịch sử và định kiến khi xem xét các SV – HT trong thế
giới.
II. Ba quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật
1. Khái niệm quy luật :
Quy luật là mối liên hệ bản chất, tất nhiên và lặp đi lặp lại giữa các SV –
HT hoặc giữa các mặt, các bộ phận.
Bản chất của quy luật là khách quan, quy luật đồng nghĩa với khách quan
2. Ba quy luật của phép biện chứng duy vật:
a. Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập (thường gọi tắt
là quy luật mâu thuẫn )
a1. Nội dung của quy luật :
- Bất cứ SV – HT nào trong thế giới VC đều có những mặt đối lập với nhau
cùng tồn tại bên trong.
- Bất cứ SV – HT nào cũng là 1 thể thống nhất của các mặt đối lập, đấu
tranh, bài trừ nhau tạo thành mâu thuẫn. Mâu thuẫn là tiền đề làm cho SV –
HT phát triển không ngừng.
- Trong mâu thuẫn của SV – HT có các loại mâu thuẫn : bên trong & bên
ngoài; mâu thuẫn đối kháng & mâu thuẫn không đối kháng và mâu thuẫn
cơ bản & mâu thuẫn chủ yếu.
a 2. Vị trí và ý nghĩa phương pháp luận của quy luật :
+ Vị trí : Đây là hạt nhân của phép biện chứng bởi lẽ : Nó nói lên nguồn
gốc, động lực của sự tự thân vận động và phát triển, mặt khác nó quán xuyến
các quy luật cơ bản và không cơ bản.
+ Ý nghĩa :
- Xây dựng phương pháp tư duy mâu thuẫn, luôn đặt ra những tình huống
đối lập nhau trên cùng một vấn đề khi xem xét. Khắc phục những kiểu tư duy
đơn giản, xuôi chiều, dễ dãi.
“ Không nên đối xử ân cần với sự vật”


b. QL chuyển hoá từ sự thay đổi về lượng dẫn đến sự biến đổi về chất và ngược
lại. ( gọi tắt là quy luật lượng - chất )
b1. Nội dung cơ bản của quy luật :
+ Khái niệm “ Chất ” “ Lượng ” :



8
- Khái niệm “ Chất ” : Là tổng hợp các thuộc tính khách quan, vốn có của
nó để xác định sự vật là cái gì và phân biệt nó với cái khác.
- Khái niệm “ Lượng ” : Là tổng hợp các thuộc tính khách quan, vốn có của
nó nhưng không xác định nó là gì mà chỉ biểu thị con số các thuộc tính, độ to nhỏ
của quy mô, độ nhanh chậm của tốc độ, độ đậm nhạt của màu sắc, độ mạnh
yếu của cường độ …. Lượng có thể định lượng được và có thể không định lượng
được ( tấm lòng, lương tâm, danh dự, tình yêu … )
b.2 : Mối quan hệ biện chứng giữa “ Chất ” & “ Lượng ”
+ Ở trạng thái đứng im tương đối, sự vật vẫn còn là nó thì chất & lượng là
hai mặt đối lập của nhau : chất nào lượng ấy và ngược lại. Giới hạn của sự
thống nhất này gọi là độ.
Trong nhận thức cũng như trong thực tiễn chúng ta không tuỳ tiện gán ghép
chất & lượng bất kỳ mà phải xác định 2 mặt đối lập của nhau thì sự chuyển hoá
mới diễn ra theo quy luật.
Ở trạng thái vận động sự biến đổi của SV – HT thường được bắt đầu từ sự thay
đổi về lượng từ từ, tiệm tiến, khi đạt đến 1 điểm nhất định mà ở đó giới hạn của
độ bị phá vỡ thông qua 1 bước nhảy vọt thì chất mới thay thế chất cũ, sự vật
mới ra đời thay thế sự vật cũ.
* Quy luật chuyển hoá theo cách thức lượng đổi - chất đổi cần lưu ý 1 số điểm
sau :
Một là : Nhảy vọt là trung gian. Vận động mà không có nhảy vọt thì không có gì là
đáng nói.
Hai là : Khi đã tích luỹ đủ về lượng, muốn có sự thay đổi về chất phải có những
điều kiện nhất định.
Ba là : Quy luật này còn nói tới chiều ngược lại. Nếu quy về mối quan hệ nhân -
quả thì ở chiều xuôi : lượng là nguyên nhân dẫn đến thay đổi về chất, còn ở
chiều ngược thì chất là nguyên nhân làm cho lượng thay đổi.
b.2 : Mối quan hệ biện chứng giữa “ Chất ” & “ Lượng ”
+ Ở trạng thái đứng im tương đối, sự vật vẫn còn là nó thì chất & lượng là hai mặt
đối lập của nhau : chất nào lượng ấy và ngược lại. Giới hạn của sự thống nhất
này gọi là độ.
b. 3 : Vị trí và ý nghĩa phương pháp luận của quy luật :
Vị trí : Khái quát cách thức của sự phát triển, theo đó thì sự phát triển của
SV – HT là mối quan hệ biện chứng giữa lượng đổi chất đổi; giữa tiệm tiến &
nhảy vọt; giữa từ từ & đột biến; giữa tiến hoá & cách mạng.
+ Ý nghĩa : Giúp chúng ta xác định được nguyên tắc phương pháp luận
trong nhận thức và hành động là phải kết hợp biện chứng giữa tôn trọng quy luật
khách quan với phát huy nỗ lực chủ quan của con người.
c. Quy luật phủ định của phủ định
c.1 : Nội dung cơ bản của quy luật :
+ Khái niệm :

9
Sự vận động và phát triển của thế giới được thể hiện bằng sự mất đi của
cái này và sự xuất hiện của cái khác thay thế nó. Tất cả sự mất đi đó đều gọi là
phủ định
+ Đặc trưng của quy luật :
• Tự thân phủ định, được thực hiện do mâu thuẫn nội tại của SV – HT, là 1
quá trình khách quan, vốn có của SV – HT.
• Phủ định nhưng có kế thừa những yếu tố tích cực của cái cũ, khi gia nhập
cái mới thì tự nó biến đổi cho phù hợp. Tính kế thừa này là cho cái mới bao
giờ cũng hoàn thiện hơn cái cũ.
• Những lần phủ định tạo ra “ vòng khâu ”, quá trình phủ định tận tạo ra “
những vòng khâu ” nối tiếp nhau. Không có phủ định cuối cùng.
• Phủ định tạo ra cái mới theo tính chu kỳ và theo hình thức xoáy trôn ốc.
c. 2 : Vị trí và ý nghĩa phương pháp luận của quy luật :
Vị trí :
Khái quát con đường và khuynh hướng của sự phát triển. Khuynh hướng
chung là phát triển, con đường phát triển có thể là quanh co, phức tạp, có nơi bị
thụt lùi, phá huỷ hoặc lặp đi lặp lại.
+ Ý nghĩa :
• Quan điểm về sự phát triển : Sự phát triển là quanh co phức tạp, luôn diễn
ra trong quan hệ với cái đối lập : cái mới ra đời từ cái cũ; cái tiến bộ ra đời từ cái
lạc hậu
• Quan điểm về cái mới :
- Cái mới ra đời hợp quy luật bao giờ cũng có sự lặp lại cái cũ ở 1 số hình
thức, thuộc tính nào đó.
- Ở giai đoạn đầu, cái mới còn non yếu thì sự lặp lại cái cũ thường dẫn tới
ngộ nhận hiện tượng tái sinh cái cũ từ đó tìm cách vùi dập, truy bức nó. Do đó khi
cái mới xuất hiện, phải bình tĩnh xem xét nó, nếu nó ra đời đúng quy luật phải
nâng đỡ, tạo điều kiện cho nó phát triển vì nó sẽ là cái “ bất khả chiến thắng”




10
BÀI 4 : CẤU TRÚC XÃ HỘI
I. KHÁI NIỆM CẤU TRÚC XÃ HỘI
1. Định nghĩa cấu trúc xã hội :
Là sự sắp xếp, mối quan hệ & cơ chế vận hành của các bộ phận, các yếu
tố trong 1 hình thái kinh tế xã hội nhất định, trong đó phương thức sản xuất là cơ
sở, là nền tảng của cấu trúc.
2. Hai hình thức cơ bản của cấu trúc xã hội
a. Cấu trúc xã hội chưa có giai cấp :
Đó là cấu trúc của thời kỳ cộng sản nguyên thuỷ, nó mang những đặc
trưng sau :
- Phương thức sản xuất là quan hệ sở hữu tập thể “ công hữu về tư liệu sản
xuất ”.
- Hình thức tổ chức xã hội là cộng đồng thị tộc, chủ yếu dựa trên quan hệ
huyết thống. Mọi người bầu ra người đứng đầu & tự giác thực hiện những quy tắc
ứng xử chung đó là “ tập quán ”.
- Gia đình được tổ chức theo chế độ Mẫu hệ.
b. Cấu trúc xã hội có giai cấp:
Lực lượng sản xuất phát triển là nguyên nhân kinh tế làm cho xã hội phân
chia thành giai cấp khác nhau, đối kháng, thống trị nhau & bóc lột nhau.
Đặc trưng :
- Phương thức sản xuất là 1quan hệ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất.
- Hình thức tổ chức xã hội nòng cốt là quan hệ giai cấp, do giai cấp thống trị
chi phối.
- Quan hệ giai cấp là quan hệ thống trị & bị trị; bóc lột & bị bóc lột.
Các cấu trúc xã hội đã xuất hiện trong lịch sử : Chiếm hữu nô lệ; Phong
kiến; Tư bản chủ nghĩa & giai đoạn đầu của chế độ Xã hội chủ nghĩa
II. GIAI CẤP & ĐẤU TRANH GIAI CẤP
1. Khái niệm giai cấp :
a. Định nghĩa :
Giai cấp là những tập đoàn người, mà tập đoàn này thì có thể chiếm đoạt
lao động của tập đoàn khác, do chỗ các tập đoàn có địa vị khác nhau trong 1 chế
độ kinh tế xã hội nhất định.
11
b. Đặc trưng cơ bản của giai cấp
• GC là những tập đoàn người có địa vị khác nhau trong 1 hệ thống sản
xuất, xã hội nhất định.
• Các GC có mối quan hệ khác nhau đối với tư liệu sản xuất.
• Các GC có vai trò khác nhau trong tổ chức lao động xã hội.
• Các GC có sự khác nhau về phương thức và quy mô thu nhập của xã hội.
4 đặc trưng này có mối quan hệ mật thiết với nhau nhưng đặc trưng về sở
hữu tư liệu sản xuất là quyết định.
c. Nguồn gốc của giai cấp
Nguồn gốc sâu xa & cơ bản của sự xuất hiện giai cấp đó là vấn đề kinh tế,
thể hiện qua ba quá trình phân công lao động xã hội:
- Lần 1 : Chăn nuôi tách khỏi trồng trọt.
- Lần 2 : Thủ công nghiệp tách khỏi nông nghiệp.
- Lần 3 : Thương nghiệp ra đời.
d. Kết cấu giai cấp
Mỗi hình thaùi kinh tế xaõ hoäi coù moät keát caáu khaùc nhau,
nhöng thöôøng coù 1 keát caáu theo caùch thöùc sau :
+ Giai caáp cô baûn laø nhöõng giai caáp xuaát hieän vaø toàn
taïi gaén lieàn vôùi phöông thöùc saûn xuaát thoáng trò.
+ Giai caáp khoâng cô baûn laø nhöõng giai caáp xuaát hieän
vaø toàn taïi gaén lieàn vôùi phöông thöùc saûn xuaát taøn dö cuûa
xaõ hoäi cuõ vaø phöông thöùc saûn xuaát maàm moáng cuûa xaõ
hoäi töông lai.
Ngoøai ra trong moãi hình thaùi kinh teá xaõ hoäi coøn coù
nhöõng taàng lôùp khaùc nhö : trí thöùc, tieåu tö saûn, tieåu thöông,
tieåu chuû … trong ñoù trí thöùc laø taàng lôùp ñaëc bieät, khoâng
toàn taïi döôùi hình thöùc 1 giai caáp maø ñöôïc hình thaønh töø
nhieàu giai caáp, song thôøi ñaïi naøo hoï cuõng thöôøng laø giai caáp
thoáng trò
2. Vaán ñeà ñaáu tranh gi ai caáp
a. Ñònh nghóa ñaáu tranh gi ai caáp :
Laø cuoäc ñaáu tranh cuûa moät boä phaän nhaân daân naøy
choáng 1 boä phaän nhaân daân khaùc, cuoäc ñaáu tranh cuûa quaàn
chuùng bò töôùc heát quyeàn, bò aùp böùc vaø lao ñoäng, choáng
boïn ñaëc quyeàn, ñaëc lôïi, boïn aùp böùc & boïn aên baùm, cuoäc
ñaáu tranh cuûa nhöõng coâng nhaân laøm thueâ, hay nhöõng ngöôøi
voâ saûn choáng nhöõng ngöôøi höõu saûn hay giai caáp tư saûn.
Nhöõng cuoäc tranh chaáp veà nhöõng lôïi ích khoâng cô baûn
trong xaõ hoäi khoâng phaûi laø ñaáu tranh giai caáp
b. Ñaáu tranh giai caáp cuûa giai caáp coâng nhaân
12
b.1 : Trong thôøi kyø chöa coù chính quyeàn, cuoäc ñaáu tranh coù
nhöõng ñaëc ñieåm :
- Hình thöùc ñaáu tranh kinh teá ñöôïc coi laø hình thöùc ñaáu
tranh ñaàu tieân : taêng löông, giaûm giôø laøm …
- Tieán daàn leân ñaáu tranh chính trò vôùi muïc tieâu laø ñaäp
tan chính quyeàn cuûa giai caáp tö saûn.
- Hình thöùc ñaáu tranh tö töôûng ñöôïc tieán haønh khi coù
Ñaûng coäng saûn ra ñôøi.
b.2 : Khi giai caáp voâ saûn ñaõ giaønh ñöôïc chính quyeàn.
Giai caáp tö saûn ñaõ bò laät ñoå nhöng chöa bò tieâu dieät,
coøn tieàm aån nhieàu söùc maïnh veà kinh teá, chính trò, tö töôûng &
caùc moái quan heä quoác teá.
Do ñoù noù choáng ñoái gay gaét baèng taâm lyù, taäp quaùn, “
dieãn bieán hoøa bình” nhaèm giaønh laïi “ thieân ñöôøng ñaõ maát”
vì vaäy cuoäc ñaáu tranh giai caáp vaãn dieãn ra
I II. NHAØ NÖÔÙC
1. Khaùi ni eäm Nhaø nöôùc
Nhaø nöôùc laø 1 toå chöùc ñaëc bieät cuûa quyeàn löïc chính
trò, coù boä maùy chuyeân laøm nhieäm vuï cöôõng cheá vaø thöïc thi
chöùc naêng quaûn lyù xaõ hoäi nhaèm theå hieän vaø baûo veä
tröôùc heát lôïi ích cuûa giai caáp thoáng trò trong xaõ hoäi coù giai
caáp ñoái khaùng, cuûa giai caáp coâng nhaân, nhaân daân lao ñoäng
vaø cuûa caû daân toäc trong xaõ hoäi xaõ hoäi chuû nghóa
2. Ñaëc tröng cuûa Nhaø nöôùc
• a. Nhaø nöôùc thieát laäp quyeàn löïc coâng coäng ñaëc bieät,
khoâng hoaø nhaäp vôùi daân cö, quyeàn löïc coâng coäng naøy
laø quyeàn löïc chính trò chung.
• b. Nhaø nöôùc phaân chia daân cö theo caùc ñôn vò haønh chính
laõnh thoå.
• c. Nhaø nöôùc coù chuû quyeàn quoác gia.
• d. Nhaø nöôùc ban haønh phaùp luaät & thöïc hieän söï quaûn lyù
baét buoäc ñoái vôùi moïi thaønh vieân.
• e. Nhaø nöôùc quy ñònh vaø tieán haønh thu caùc loaïi thueá
döôùi hình thöùc baét buoäc


3. Nguoàn goác cuûa Nhaø nöôùc
- Theo Ph.AÊngghen : Nhaø nöôùc “ nguyeân nghóa ” chæ ra ñôøi
khi xaõ hoäi coù söï phaân chia giai caáp, maâu thuaãn giai caáp
vaø dieãn ra cuoäc ñaáu tranh giai caáp khoâng theå ñieàu hoøa
ñöôïc. Khi ñoù giai caáp coù quyeàn löïc kinh teá toå chöùc ra 1

13
boä maùy ñeå duy trì & baûo veä quyeàn lôïi cuûa mình ñoù laø
nhaø nöôùc.


- Tuy nhieân coøn coù nhöõng hoïc thuyeát : thuyeát kheá öôùc
xaõ hoäi & thuyeát thaàn quyeàn giaûi thích cho söï ra ñôøi cuûa
nhaø nöôùc
4. Baûn chaát cuûa Nhaø nöôùc
a. Baûn chaát giai caáp : Nhaø nöôùc laø 1 boä maùy traán aùp
ñaëc bieät cuûa giai caáp naøy vôùi giai caáp khaùc, laø boä maùy
ñeå duy trì & baûo veä quyeàn lôïi cho giai caáp thoáng trò.
b. Baûn chaát xaõ hoäi : Nhaø nöôùc giaûi quyeát caùc coâng vieäc
mang tính xaõ hoäi, phuïc vuï cho lôïi ích chung cuûa toaøn xaõ hoäi.
5. Chöùc naêng cuûa Nhaø nöôùc :
a. Chöùc naêng ñoái noäi :
Laø nhöõng maët hoaït ñoäng chuû yeáu cuûa Nhaø nöôùc trong
noäi boä ñaát nöôùc.
b. Chöùc naêng ñoái ngoaïi :
Theå hieän vai troø cuûa Nhaø nöôùc trong vieäc thieát laäp
moái quan heä vôùi caùc quoác gia, daân toäc vaø toå chöùc quoác
teá khaùc.
6. Nhaø nöôùc xaõ hoäi chuû nghóa
a. Khaùi nieäm :
Laø Nhaø nöôùc kieåu môùi, nhaø nöôùc khoâng nguyeân nghóa, nhaø
nöôùc “ nöûa nhaø nöôùc ”
b. Ñaëc ñieåm :
- Laø nhaø nöôùc ra ñôøi, toàn taïi & phaùt trieån döïa treân söï
thoáng trò cuûa ña soá vôùi thieåu soá.
- Laø nhaø nöôùc do Ñaûng Coäng saûn laõnh ñaïo.
- Laø nhaø nöôùc quaù ñoä ñeå ñi tôùi söï tieâu vong cuûa nhaø
nöôùc.
IV. DAÂN TOÄC, QUAN HEÄ DAÂN TOÄC
1. Quaù trình hình thaønh daân toäc :
a. Khaùi nieäm :
Laø coäng ñoàng ngöôøi hình thaønh trong quaù trình lòch söû
vôùi nhöõng ñaëc ñieåm laø :
- Cuøng chung soáng treân 1 laõnh thoå.
- Cuøng coù chung hình thaùi kinh teá – xaõ hoäi.
- Cuøng coù chung ngoân ngöõ.

14
- Cuøng coù chung 1 neàn vaên hoùa, taâm lyù & tính caùch
b. Quaù trì nh hì nh t haønh daân t oäc
Ban ñaàu con ngöôøi soáng theo hình thöùc thò toäc, boä laïc,
phaûi ñeán 1 giai ñoïan nhaát ñònh thì daân toäc môùi ra ñôøi. Söï
hình thaønh daân toäc dieãn ra khoâng ñeàu giöõa caùc vuøng khaùc
nhau :
- ÔÛ chaâu AÂu : Daân toäc ra ñôøi gaén lieàn vôùi söï thoáng
nhaát thò tröôøng trong 1 quoác gia cuûa TBCN.
- ÔÛ chaâu AÙ : Daân toäc ra ñôøi sôùm hôn do nhu caàu thoáng
nhaát ñeå ñaáu tranh choáng ngoïai xaâm & ñoái phoù vôùi
thieân nhieân khaéc nghieät.
- ÔÛ chaâu Phi : Quaù trình hình thaønh daân toäc chuû yeáu do
quaù trình ñaáu tranh choáng laïi söï thoáng trò cuûa chuû nghóa
ñeá quoác – thöïc daân
Quaù trình hình thaønh daân toäc ôû VN
Do coù nhöõng ñaëc ñieåm rieâng veà ñòa lyù & lòch söû, neân
quaù trình hình thaønh daân toäc töø raát sôùm :
- Veà ñòa lyù : Ñeå laøm ñöôïc luùa nöôùc, ñoøi hoûi phaûi coù
söùc maïnh cuûa coäng ñoàng.
- Veà lòch söû : Luoân luoân bò caùc theá löïc ngoïai bang ñe doïa
xaâm löôïc, muoán chieán thaéng cuõng caàn ñeán söùc maïnh
cuûa coäng ñoàng.
2. Tính giai caáp cuûa vaán ñeà daân toäc
a. Tính giai caáp cuûa vaán ñeà daân toäc.
Trong caùc thôøi kyø lòch söû, giai caáp & daân toäc luoân coù moái
quan heä höõu cô vôùi nhau :
- Trong thôøi kyø CNTB ñang leân, caùc phong traøo daân toäc
luoân mang noäi dung choáng phong kieán & khaúng ñònh vai
troø cuûa giai caáp TS.
- Trong thôøi kyø CN ñeá quoác, giai caáp TS ñi aùp böùc caùc
daân toäc thuoäc ñòa & ñaøn aùp phong traøo töï do cuûa quaàn
chuùng trong nöôùc. Luùc naøy giai caáp voâ saûn naém ngoïn
côø daân toäc neân phong traøo daân toäc mang tính giai caáp
b. Daân toäc Vieät Nam
– Laø moät coäng ñoàng ña saéc toäc goàm 54 daân toäc anh
em cuøng chung soáng, coù lòch söû döïng nöôùc & giöõ nöôùc
laâu daøi, khoâng coù chieán tranh daân toäc. Cha oâng giaûi
quyeát caùc maâu thuaãn daân toäc qua moái quan heä gia ñình
& con ñöôøng hoân nhaân ñeå thöïc hieän ñoøan keát daân toäc.



15
– Ñaûng Coäng saûn VN luoân coi nhieäm vuï xaây döïng
moái ñoøan keát giöõa caùc daân toäc laø nhieäm vuï haøng
ñaàu.
V. G A Ñ NH
I Ì
1. Khaùi ni eäm l òch söû gi a ñì nh.
,
a. Khaùi nieäm gia ñình :
Gia ñình laø söï lieân keát cuûa nhieàu ngöôøi döïa treân cô sôû
hoân nhaân, huyeát thoáng hoaëc nuoâi döôõng.
b. Lòch söû gia ñình :
Trong lòch söû toàn taïi nhieàu hình thöùc gia ñình nhö maãu heä
hoaëc phuï heä. Söï ra ñôøi cuûa gia ñình 1 vôï – 1 choàng gaén lieàn
vôùi söï phaùt trieån cuûa LLSX, cheá ñoä tö höõu & söï phaân hoùa
giai caáp trong XH.
2. Vai troø cuûa gia ñình trong söï phaùt trieån cuûa xaõ hoäi
- Taùi taïo söùc lao ñoäng cho xaõ hoäi.
- Thöïc hieän chöùc naêng kinh teá.
- Hoøan thieän nhaân caùch cho con ngöôøi ( chöùc naêng giaùo
duïc )




Baøi 5:
LÓNH VÖÏC KINH TEÁ CUÛA ÑÔØI SOÁNG XAÕ HOÄI, NHÖÕNG
QUY LUAÄT CÔ BAÛNCUÛA SÖÏ VAÄN ÑOÄNG & PHAÙT TRIEÅN
CUÛA XAÕ HOÄI
I. LÓNH VÖÏC KINH TEÁ CUÛA ÑÔØI SOÁNG XAÕ HOÄI
1. Saûn xuaát ra cuûa caûi vaät chaát laø yeâu caàu khaùch quan cuûa
söï toàn taïi & phaùt trieån cuûa xaõ hoäi.
a. Quan ñieåm cuûa CN Duy taâm & CN Duy vaät sieâu hình :
- CN Duy taâm chuû quan cho raèng : Nguyeân nhaân & ñoäng löïc
phaùt trieån xaõ hoäi thuoäc veà tö töôûng cuûa nhöõng vó
nhaân.
- CN Duy taâm khaùch quan & toân giaùo cho raèng : Nguyeân
nhaân & ñoäng löïc phaùt trieån xaõ hoäi laø do caùc löïc löôïng
sieâu nhaân.
b. Quan ñieåm cuûa trieát hoïc Maùc – Leânin
- Con ngöôøi tröôùc heát caàn phaûi aên, uoáng, choã ôû, maëc
ñaõ roài môùi coù theå laøm chính trò, khoa hoïc, ngheä thuaät &
toân giaùo …. ñöôïc.
16
- Saûn xuaát ra cuûa caûi VC laø cô sôû hình thaønh caùc loïai
quan ñieåm, caùc loïai quan heä XH.
- Saûn xuaát ra cuûa caûi VC coøn laø cô sôû cho tieán boä xaõ
hoäi. Trong ñoù LLSX laø yeáu toá naêng ñoäng nhaát, luoân
phaùt trieån 1 caùch khaùch quan, khi noù phaùt trieån seõ keùo
theo quan heä SX phaùt trieån theo.
2. Vai troø cuûa phöông t höùc SX
a. Khaùi ni eäm phöông t höùc SX :
Laø caùch tieán haønh saûn xuaát ra cuûa caûi VC trong 1 giai
ñoïan lòch söû nhaát ñònh cuûa xaõ hoäi loøai ngöôøi. Moãi phöông
thöùc saûn xuaát goàm 2 maët caáu thaønh laø löïc löôïng saûn xuaát
( LLSX ) & quan heä saûn xuaát ( QHSX ).
LLSX laø moái quan heä giöõa con ngöôøi vôùi giôùi töï nhieân, laø
trình ñoä chinh phuïc töï nhieân cuûa con ngöôøi, laø maët töï nhieân
cuûa phöông thöùc SX.
LLSX bao goàm:
Tö lieäu SX
Ngöôøi lao ñoäng
QHSX laø moái quan heä giöõa con ngöôøi vôùi nhau trong quaù
trình SX, laø maët xaõ hoäi cuûa phöông thöùc SX. QHSX bao goàm:
- Quan heä sôû höõu ñoái vôùi TLSX ( coâng höõu & tö höõu ).
- Quan heä trong toå chöùc, quaûn lyù quaù trình SX.
- Quan heä phaân phoái saûn phaåm lao ñoäng
b. Vai troø cuûa phöông thöùc SX
- PTSX quyeát ñònh baûn chaát cuûa moät hình thaùi KT – XH
nhaát ñònh.
- PTSX quyeát ñònh toå chöùc & keát caáu cuûa 1 hình thaùi KT –
XH.
- PTSX quyeát ñònh söï chuyeån bieán cuûa xaõ hoäi loøai ngöôøi
qua caùc giai ñoïan lòch söû khaùc nhau.
Do vaäy khi nghieân cöùu caùc hieän töôïng, phong traøo & quy
luaät cuûa xaõ hoäi phaûi tìm nguoàn goác phaùt sinh töø phöông
thöùc SX
II. NHÖÕNG QUY LUAÄT CBAÛN CUÛA SÖÏ VAÄN ÑOÄNG &
PHAÙT TRIEÅN CUÛA XH
1. Quy luaät veà söï phuø hôïp cuûa QHSX vôùi tính chaát &
trình ñoä cuûa LLSX.
a. Khaùi nieäm tính chaát & trình ñoä cuûa LLSX :


17
+Tí nh chaát cuûa LLSX : laø tính caù nhaân hay tính xaõ hoäi trong
vieäc söû duïng tö lieäu lao ñoäng maø chuû yeáu laø coâng cuï lao
ñoäng cuûa con ngöôøi ñeå taïo ra saûn phaåm.
- Tính caù nhaân : chæ caàn 1 ngöôøi cuõng coù theå tieán haønh
SX : kìm, cuoác, xeûng …
- Tính xaõ hoäi : phaûi caàn nhieàu ngöôøi cuøng söû duïng môùi
taïo ra saûn phaåm hoøan chænh : daây chuyeàn saûn xuaát.
+ Trình ñoä cuûa LLSX : laø trình ñoä phaùt trieån cuûa coâng cuï
lao ñoäng, cuûa khoa hoïc coâng ngheä, cuûa phaân coâng lao ñoäng,
trong ñoù phaân coâng lao ñoäng & trình ñoä chuyeân moân hoùa laø
bieåu hieän roõ raøng nhaát. Tieâu chí quan troïng nhaát & ñöôïc coi
laø baäc thang phaùt trieån cuûa LLSX laø coâng cuï lao ñoäng.
Caùc loïai trình ñoä SX trong lòch söû:
- LLSX thuû coâng.
- LLSX nöûa cô khí & cô khí.
- LLSX cô khí hoùa & töï ñoäng hoùa.
- LLSX töï ñoäng hoùa & coâng ngheä thoâng tin
b. Moái quan heä bi eän chöùng gi öõa LLSX & QHSX
b1. LLSX quyeát ñònh QHSX : ñaây laø moái quan heä giöõa noäi
dung & hình thöùc.
- Tính chaát & trình ñoä cuûa LLSX nhö theá naøo thì QHSX phaûi
nhö theá aáy ñeå ñaûm baûo söï phuø hôïp vôùi noù. Trình ñoä
SX laø coâng cuï LÑ thoâ sô thì QHSX caù theå laø phuø hôïp &
ngöôïc laïi.
- Khi tính chaát & trình ñoä cuûa LLSX thay ñoåi thì QHSX cuõng
phaûi thay ñoåi theo ñeå ñaûm baûo phuø hôïp.
- Khi LLSX cuõ maát ñi, LLSX môùi ra ñôøi thì QHSX cuõ cuõng
phaûi maát ñi cho QHSX môùi ra ñôøi. Nhö vaäy phöông thöùc
SX, hình thöùc KT – XH thay theá töø thaáp ñeán cao.
b.2 : Söï taùc ñoäng trôû laïi cuûa QHX vôùi LLSX.
- Neáu QHSX phuø hôïp vôùi LLSX thì thuùc ñaåy LLSX phaùt
trieån, ngöôïc laïi noù seõ kìm haõm, thaäm chí phaù vôõ LLSX.
Do vaäy khoâng chaáp nhaän 1 QHSX baûo thuû laïc haäu hoaëc
vöôït tröôùc so vôùi LLSX.
- Moät QHSX ñöôïc coi laø phuø hôïp vôùi LLSX khi noù taïo ra
nhöõng tieàn ñeà, ñieàu kieän cho caùc yeáu toá cuûa LLSX
( ngöôøi LÑ, tö lieäu LÑ & ñoái töôïng LÑ ) phaùt trieån.
- Söï phuø hôïp naøy luoân phaûi taïo ra ôû theá “caân baèng
ñoäng ”, nghóa laø LLSX luoân phaùt trieån, QHSX cuõng luoân
phaûi thay ñoåi theo


18
c. Söï vaän duï ng quy l uaät naøy ôû nöôùc t a
* Trong thôøi kyø ñaàu cuûa caùch maïng : tuy ñaõ ñaït ñöôïc 1 soá
thaønh töïu to lôùn nhöng cuõng vaáp phaûi 1 soá sai laàm :
• Beänh chuû quan, duy yù chí, baát chaáp quy luaät khaùch quan.
LLSX coøn laïc haäu, keùm phaùt trieån nhöng ñaõ xaây döïng QHSX
taäp theå khi chöa coù ñaày ñuû nhöõng yeáu toá caàn thieát.
• * Trong thôøi kyø ñoåi môùi :
• Thöïc traïng nöôùc ta ñi leân XHCN coøn toàn taïi nhieàu loïai
trình ñoä & tính chaát khaùc nhau cuûa LLSX neân phaûi duy trì nhieàu
loïai QHSX phuø hôïp, nghóa laø phaûi duy trì nhieàu thaønh phaàn
kinh teá.
• Nhöng muoán caùc thaønh phaàn kinh teá khoâng ñi theo con
ñöôøng CNTB maø ñònh höôùng XHCN thì phaûi coù söï laõnh ñaïo
cuûa Ñaûng Coäng saûn Vieät Nam.
2. Quy luaät veà moái quan heä bieän chöùng giöõa cô sôû haï
taàng & kieán truùc thöôïng taàng
a. Khaùi nieäm cô sôû haï taàng & kieán truùc thöôïng taàng
:
a. 1 : Khaùi ni eäm cô sôû haï t aàng : Laø toøan boä nhöõng QHSX
hôïp thaønh cô caáu kinh teá cuûa 1 hình thaùi KT – XH nhaát ñònh.
Bao goàm 3 loïai :
- QHSX thoáng trò. ( laø chuû ñaïo, chi phoái 2 QHSX sau )
- QHSX taøn dö cuûa hình thaùi KT – XH tröôùc ñoù.
- QHSX maàm moáng cuûa hình thaùi KT – XH töông lai.
a.2 : Khaùi nieäm kieán truùc thöôïng taàng
Laø toøan boä nhöõng quan ñieåm tö töôûng ( chính trò, ñaïo
ñöùc, ngheä thuaät, toân giaùo ….) & nhöõng thieát cheá XH töông
öùng ( nhaø nöôùc, ñaûng phaùi, caùc toå chöùc quaàn chuùng … )
ñöôïc hình thaønh treân 1 cô sôû haï taàng nhaát ñònh & phaûn aùnh
cô sôû haï taàng ñoù.
Moãi boä phaän cuûa KTTT coù ñaëc tröng rieâng, coù quy luaät
vaän ñoäng rieâng, coù moái lieân heä rieâng vôùi cô sôû haï taàng
nhöng giöõa chuùng coù söï lieân heä & taùc ñoäng laãn nhau & cuøng
naûy sinh treân 1 cô sôû haï taàng naøo ñoù.
b. Moái quan heä giöõa CSHT & KTTT
b.1 : CSHT quyeát ñònh KTTT :
- CSHT naøo thì KTTT phaûi nhö theá, giai caáp naøo thoáng trò
veà kinh teá thì heä tö töôûng cuûa giai caáp ñoù cuõng thoáng trò.



19
- Khi CSHT bieán ñoåi thì KTTT cuõng phaûi bieán ñoåi theo. Giai
caáp ñòa chuû khoâng coøn naém quyeàn löïc thoáng trò thì heä tö
töôûng cuûa noù “ sôùm muoän” cuõng maát theo.
b. 2 : Söï t aùc ñoäng trôû l aï i cuûa KTTT vôùi CSHT
M a ëc  duø  KTTT   ñôøi 
ra  treân  H T  
CS nhöng  sau  khi  ñôøi 
ra  noù  coù  
tính ñoäc   laäp töông  ñoái neân  coù  theå taùc ñoäng   trôû    H T.
laïiCS
- Baát kyø trong tình huoáng naøo KTTT cuõng ra söùc baûo veä
CSHT ñaõ sinh ra noù, keå caû CSHT tieán boä & phaûn tieán boä kìm
haõm söï phaùt trieån cuûa LLSX.
- Neáu KTTT phuø hôïp noù seõ thuùc ñaåy CSHT phaùt trieån,
coøn khoâng thì ngöôïc laïi. Nhöng neáu khoâng phuø hôïp thì noù
cuõng chæ kìm haõm “ nhaát thôøi ”, sôùm muoän gì cuõng bò thay
ñoåi bôûi 1 KTTT phuø hôïp vôùi CSHT.
c. Söï vaän duïng quy luaät naøy cuûa Ñaûng ta trong thôøi
kyø ñoåi môùi
- Trong thôøi kyø ñoåi môùi, Ñaûng ta taïo ra moät CSHT khoâng
thuaàn nhaát vôùi nhieàu kieåu QHSX khaùc nhau. Caùc QHSX vöøa
caïnh tranh vöøa lieân keát vöøa hôïp taùc song ñeàu phaûi vaän
haønh theo ñònh höôùng XHCN. Do ñoù ñoøi hoûi phaûi coù söï laõnh
ñaïo cuûa Ñaûng.
- Treân neàn taûng CSHT ñaõ ñöôïc xaùc ñònh, Ñaûng ta chuû
tröông : KTTT phaûi mang baûn chaát cuûa giai caáp coâng nhaân VN
vôùi caùc ñaëc tröng :
+ Heä tö töôûng chính trò laø chuû nghóa Maùc – Leânin & tö
töôûng Hoà Chí Minh.
+ Ñaûng Coäng saûn Vieät nam laø ngöôøi laõnh ñaïo duy nhaát.
+ Xaây döïng nhaø nöôùc phaùp quyeàn thöïc söï cuûa daân, do
daân & vì daân.
+ Xaùc laäp moái quan heä hôïp lyù giöõa Ñaûng laõnh ñaïo,
nhaø nöôùc quaûn lyù & nhaân daân laøm chuû thoâng qua caùc toå
chöùc chính trò – xaõ hoäi cuûa mình.




BÀI 6
CON NGƯỜI, NHÂN CÁCH,
20
MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁ NHÂN & XÃ HỘI
I. BẢN CHẤT CON NGƯỜI
1. Khaùi nieäm veà con ngöôøi :
Con ngöôøi laø 1 thöïc theå sinh hoïc – xaõ hoäi, luoân giöõ vai
troø chuû theå trong moïi hoïat ñoäng.
Vôùi tính caùch laø 1 thöïc theå sinh hoïc, ñeå toàn taïi & phaùt
trieån, cô theå con ngöôøi phaûi tuaân theo & bò chi phoái bôûi caùc
quy luaät sinh hoïc. Veà maët naøy, giöõa caùc caù nhaân khoâng coù
söï bình ñaúng.
Vôùi tö caùch laø 1 thöïc theå xaõ hoäi, thoâng qua lao ñoäng &
giao tieáp maø caùc quan heä xaõ hoäi hình thaønh. Nhôø hoïat ñoäng
naøy maø con ngöôøi sinh hoïc baûn naêng trôû thaønh con ngöôøi
xaõ hoäi, vaên hoùa.
2. Baûn chaát cuûa con ngöôøi
a. Chuû nghóa duy t aâm & t oân gi aùo :
Baûn chaát cuûa con ngöôøi coù tính tieàn ñònh, baåm sinh, do
nhöõng löïc löôïng sieâu nhieân quy ñònh.
b. Trieát hoïc Maùc – Leânin :
Baûn chaát cuûa con ngöôøi laø toång hoøa caùc moái quan heä
trong xaõ hoäi. “toång hoøa” khaùc ”toång soá”.
Baûn chaát cuûa con ngöôøi khoâng coá ñònh, baát bieán maø
luoân vaän ñoäng, phaùt trieån cuøng vôùi xaõ hoäi, phuï thuoäc vaøo
baûn chaát cuûa moãi hình thaùi kinh teá – xaõ hoäi. Nhöng khoâng
neân xem nheï maët sinh hoïc cuûa con ngöôøi maø neân xaùc ñònh
moái quan heä bieän chöùng giöõa hai maët ñoù.
II. NHAÂN CAÙCH
1. Khaùi nieäm & caáu truùc cuûa nhaân caùch.
a. Khaùi nieäm :
Nhaân caùch laø toøan boä nhöõng naêng löïc & phaåm chaát
xaõ hoäi – sinh lyù – taâm lyù taïo thaønh moät chænh theå maø nhôø
ñoù moãi caù nhaân coù theå ñoùng vai troø chuû theå, töï yù thöùc,
töï ñaùnh giaù, töï khaúng ñònh, töï ñieàu chænh moïi hoïat ñoäng
cuûa mình.
Nhaân caùch laø toå hôïp thaùi ñoä, thuoäc tính rieâng trong
quan heä haønh ñoäng cuûa töøng ngöôøi vôùi töï nhieân, xaõ hoäi &
baûn thaân
b. Caáu truùc cuûa nhaân caùch
- Haït nhaân cuûa nhaân caùch laø theá giôùi quan cuûa caù
nhaân, ñoù laø toøan boä nhöõng quan ñieåm, lyù töôûng, nieàm
tin, ñònh höôùng giaù trò chung cuûa caù nhaân.

21
- Caùi beân trong cuûa nhaân caùch laø nhöõng naêng löïc &
phaåm chaát xaõ hoäi cuûa caù nhaân nhö : theå chaát, naêng
löïc trí tueä, trình ñoä chuyeân moân, caùc phaåm chaát chính
trò, phaùp luaät, ñaïo ñöùc, thaåm myõ.
- Caùi saâu kín & nhaïy caûm nhaát cuûa nhaân caùch laø taâm
hoàn cuûa con ngöôøi, noù laø taàng saâu cuûa nhaân caùch, laø
nôi laéng ñoïng & tieàm aån cuûa moãi caù nhaân. Ñoù laø theá
giôùi noäi taâm coù chöùc naêng laøm taêng theâm hay giaûm
nheï, kieàm cheá hay thuùc ñaåy haønh vi cuûa con ngöôøi.
2. Nhöõng ti eàn ñeà & quaù trì nh hì nh t haønh nhaân caùch:
a. Nhöõng ti eàn ñeà hì nh t haønh nhaân caùch :
- Caùc tieàn ñeà vaät chaát :
+ Tröôùc heát nhaân caùch phaûi döïa treân cô sôû sinh hoïc,
ñoù laø söï phaùt trieån ñaày ñuû, khoâng khieám khuyeát veà cô
theå, giaùc quan & tö duy.
+ Thöù 2 nhaân caùch phaûi döïa vaøo moâi tröôøng xaõ hoäi,
ñoù laø gia ñình & xaõ hoäi.
Veà maët naøy moãi caù nhaân coù 1 moâi tröôøng rieâng neân
töø ñoù quy ñònh söï khaùc nhau veà saéc thaùi nhaân caùch.
- Caùc tieàn ñeà veà tö töôûng – giaùo duïc
Söï hình thaønh nhaân caùch dieãn ra trong suoát caû ñôøi
ngöôøi, trong ñoù giaùo duïc & töï giaùo duïc coù vai troø ñaëc bieät
quan troïng vì :
Giaùo duïc theo nghóa chung nhaát laø hoïat ñoäng coù ñònh
höôùng cuûa con ngöôøi nhaèm hình thaønh & hoøan thieän nhaân
caùch nhanh hôn. Vì vaäy quan ñieåm cuûa Ñaûng ta laø : giaùo duïc &
ñaøo taïo laø quoác saùch haøng ñaàu.
Nhaân caùch cuûa con ngöôøi khoâng hình thaønh 1 luùc, 1 laàn
laø xong maø suoát caû cuoäc ñôøi, ñöông nhieân coù nhöõng thôøi
kyø quan troïng hôn ñoù laø thôøi kyø tröôùc tuoåi 30.
III. MOÁI QUAN HEÄ GIÖÕA CAÙ NHAÂN VÔÙI TAÄP THEÅ, CAÙ
NHAÂN VÔÙI XAÕ HOÄI
1. Moái quan heä giöõa caù nhaân vôùi taäp theå
a. Khaùi nieäm caù nhaân & taäp theå :
- Caù nhaân : laø moät chænh theå ñôn nhaát vôùi 1 heä thoáng
nhöõng ñaëc ñieåm cuï theå, khoâng laëp laïi & khaùc bieät vôùi
nhöõng caù nhaân khaùc veà maët sinh hoïc cuõng nhö veà maët
xaõ hoäi.
- Taäp theå : laø taäp hôïp quan heä caùc caù nhaân thaønh töøng
nhoùm xaõ hoäi döïa treân nhöõng quan ñieåm chung veà lôïi


22
ích, quan ñieåm, nhu caàu kinh teá, chính trò, ñaïo ñöùc, thaåm
myõ ……..
b. Moái quan heä gi öõa caù nhaân & t aäp t heå:
b. 1 : Ñaây l aø moái quan heä bi eän chöùng :
Baûn chaát hoïat ñoäng soáng cuûa loøai ngöôøi laø tính coäng
ñoàng, moãi caù nhaân chæ toàn taïi & phaùt trieån ñöôïc trong 1
coäng ñoàng nhaát ñònh.
Quan heä giöõa caù nhaân vôùi coäng ñoàng laø moái quan heä
giöõa boä phaän vôùi chænh theå, nghóa laø neáu taùch khoûi chænh
theå thì boä phaän trôû neân voâ nghóa & khoâng toàn taïi ñöôïc.
b.2 : Moái quan heä thoáng nhaát:
Taäp theå luoân quan taâm ñeán moãi caù nhaân veà caùc
maët : nhu caàu vaät chaát & tinh thaàn; nhu caàu hoïc taäp & reøn
luyeän ñeå reøn luyeän & phaùt trieån taøi naêng, phaåm chaát ñaïo
ñöùc, nhaân caùch & naêng khieáu caù nhaân.
Neáu xaây döïng ñöôïc nhöõng taäp theå toát ( lôùp hoïc toát, chi
ñoøan toát, caâu laïc boä toát … ) thì seõ taïo ra moâi tröôøng toát.
b.3 : Moái quan heä ñoái laäp bieän chöùng
Do tính ñôn nhaát neân moãi caù nhaân ñeàu coù töï do & ñoäc
laäp töông ñoái so vôùi coäng ñoàng ñeå khaúng ñònh caùi “ toâi”.
Vì vaäy beân caïnh vieäc caù nhaân khoâng theå taùch khoûi
taäp theå thì luoân coù khuynh höôùng ñöùng ñoái dieän, khoâng
muoán chòu söï quy ñònh & raøng buoäc cuûa taäp theå.
Do maâu thuaãn naøy neân ñeå traùnh vieäc tuyeät ñoái hoùa
taäp theå laøm cho caù nhaân bò tan hoøa vaøo trong taäp theå;
tuyeät ñoái hoùa caù nhaân seõ bieán thaønh chuû nghóa caù nhaân.
Trieát hoïc Maùc – Leânin xaùc ñònh moái quan heä naøy phaûi laø
quan heä bieän chöùng vôùi nhöõng nguyeân taéc sau ñaây :
- Keát hôïp haøi hoøa giöõa lôïi ích caù nhaân & taäp theå treân
tinh thaàn söï phaùt trieån töï do & toøan dieän cuûa moãi ngöôøi laø
ñieàu kieän cho söï söï phaùt trieån töï do & toøan dieän cuûa moïi
ngöôøi
- Caù nhaân laø moät yeáu toá quan troïng cho söï toàn taïi &
phaùt trieån cuûa taäp theå neân phaûi toân troïng nhöõng nhu caàu
chung, caùc quy ñònh ñuùng ñaén cuûa taäp theå, coù yù thöùc traùch
nhieäm & nghóa vuï tröôùc taäp theå & coù moái quan heä bình
ñaúng, thaân aùi giöõa caùc caù nhaân trong taäp theå.
2. Quan heä giöõa caù nhaân & xaõ hoäi
a. Khaùi nieäm xaõ hoäi :
Laø moät coäng ñoàng ngöôøi coù toå chöùc, lieân keát caùc caù
nhaân vôùi nhau.

23
b. Moái quan heä gi öõa caù nhaân & xaõ hoäi :
- Xaõ hoäi taïo ñieàu kieän cho caù nhaân phaùt trieån, naâng
söùc maïnh baûn thaân leân hôn baûn thaân noù. Do ñoù söï
phaùt trieån cuûa XH laøm cho caù nhaân tieáp nhaän ñöôïc caùc
giaù trò vaät chaát – tinh thaàn
- Caùc caù nhaân hôïp thaønh XH khoâng phaûi laø 1 toång soá
ñôn giaûn maø laø moät hôïp löïc. Do ñoù söï phaùt trieån cuûa
nhöõng caù nhaân coù nhaân caùch lôùn, coù taøi naêng cao,
coù yù chí saét ñaù, coù taàm nhìn roäng & coù traùch nhieäm
cao vôùi xaõ hoäi seõ coù taùc ñoäng tích cöïc ñeán xaõ hoäi.


BAØ 7 :
I
TOÀN TAÏ I XAÕ HOÄI & YÙ THÖÙC XAÕ HOÄI
I. KHAÙI N EÄM :
I
1. Khaùi ni eäm t oàn t aï i xaõ hoäi :
Laø toøan boä nhöõng ñieàu kieän sinh hoïat vaät chaát cuûa xaõ
hoäi, bao goàm ñieàu kieän ñòa lyù, töï nhieân, daân soá, phöông
thöùc saûn xuaát & keát caáu giai caáp.
Caùc yeáu toá hôïp thaønh toàn taïi xaõ hoäi ñeàu coù vai troø
quan troïng trong vieäc quy ñònh yù thöùc xaõ hoäi, song yeáu toá
phöông thöùc saûn xuaát ñöôïc coi laø quyeát ñònh
2. Khaùi nieäm yù thöùc xaõ hoäi
Laø toøan boä ñôøi soáng tinh thaàn cuûa xaõ hoäi, bao goàm
nhöõng quan ñieåm, tö töôûng, tình caûm, taâm traïng, truyeàn
thoáng, taäp quaùn, thieân kieán, thoùi quen … laø keát quaû söï
phaûn aùnh cuûa moät toàn taïi xaõ hoäi nhaát ñònh.
YÙ thöùc xaõ hoäi bao goàm 2 caáp ñoä :
- Taâm lyù xaõ hoäi : ñöôïc hình thaønh 1 caùch töï phaùt töø
nhöõng ñieàu kieän sinh soáng haøng ngaøy.
- Heä tö töôûng : laø nhöõng quan ñieåm, tö töôûng phaûn aùnh &
baûo veä lôïi ích cuûa 1 giai caáp nhaát ñònh trong xaõ hoäi
II. QUAN HEÄ BIEÄN CHÖÙNG GIÖÕA TOÀN TAÏI XH ÑOÁI VÔÙI
SÖÏ PHAÙT TRIEÅN XH & ÑOÁI VÔÙI YÙ THÖÙC XH
1. Toàn taïi XH coù tröôùc & coù vai troø quyeát ñònh ñoái
vôùi söï hình thaønh, phaùt trieån cuûa yù thöùc XH.
Phöông thöùc SX bao goàm LLSX & QHSX. Trong toàn taïi XH
phöông thöùc SX laø yeáu toá quyeát ñònh vì :
- Töø keát caáu cuûa phöông thöùc SX maø hình thaønh quy luaät
XH, caû quy luaät trong lónh vöïc toàn taïi XH & caû trong lónh
vöïc yù thöùc XH.
24
- Chính nhôø söï vaän ñoäng bieán ñoåi cuûa toàn taïi XH maø
tröôùc heát laø söï bieán ñoåi cuûa phöông thöùc SX maø XH
loøai ngöôøi phaùt trieån töø thaáp ñeán cao.
2. Yù t höùc XH t aùc ñoäng quan troï ng ñoái vôùi t oàn t aï i XH:
YÙ thöùc XH xuaát hieän trong loøng 1 phöông thöùc SX nhöng
chuùng coù tính ñoäc laäp töông ñoái cuûa noù
Muoán laøm caùch maïng XH thì tröôùc heát phaûi thöïc hieän
noù treân lónh vöïc phöông thöùc SX.
Trong coâng taùc tö töôûng, muoán pheâ phaùn, xoùa boû 1 loïai
tö töôûng naøo thì phaûi xuaát phaùt töø cô sôû vaät chaát sinh ra heä
tö töôûng ñoù. Muoán xaây döïng moät heä tö töôûng vöõng maïnh thì
phaûi xaây döïng cô sôû vaät chaát vöõng maïnh cuûa heä tö töôûng
ñoù.
2.1 : Nhöõng bieåu hieän veà tính ñoäc laäp töông ñoái cuûa yù
thöùc XH
- Yù thöùc XH thöôøng coù tính baûo thuû, laïc haäu so vôùi toàn
taïi XH. Chaúng haïn tö töôûng troïng nam khinh nöõ, beø caùnh, cuïc
boä ñòa phöông vaãn coøn toàn taïi trong XH ngaøy nay.
- Beân caïnh ñoù coù 1 boä phaän yù thöùc XH laïi coù khaû naêng
vöôït tröôùc toàn taïi XH. VD : CN Maùc ra ñôøi caùch ñaây 150 naêm
nhöng ñaõ döï ñoùan söï dieät vong cuûa CNTB & söï ra ñôøi cuûa chuû
nghóa coäng saûn.
- Yù thöùc XH luoân coù tính keá thöøa. VD : tö töôûng Hoà Chí
Minh keá thöøa phaïm truø “ trung ” “ hieáu ” nhöng treân tinh thaàn
môùi “ Trung vôùi Ñaûng – Hieáu vôùi daân ”
2.2 :Tính naêng ñoäng, saùng taïo cuûa yù thöùc XH:
Tính naêng ñoäng, saùng taïo cuûa yù thöùc XH do tính ñoäc laäp
töông ñoái cuûa noù taïo ra & thöôøng ñöôïc bieåu hieän nhö sau :
- Coù khaû naêng phaûn aùnh gían tieáp toàn taïi XH. Nhôø ñoù
maø coù khaû naêng phaûn aùnh ñöôïc caû quaù khöù & döï
baùo ñöôïc caû töông lai.
- Coù khaû naêng phaûn aùnh khaùi quaùt hoùa, töùc laø döïa
vaøo & boû qua nhöõng chi tieát, hieän töôïng ngaãu nhieân, pha
taïp ñeå khaùi quaùt hoùa thaønh quy luaät & tìm ra baûn chaát
cuûa ñoái töôïng.
- Coù khaû naêng tröøu töôïng hoùa veà ñoái töôïng phaûn aùnh
ñeå phaùt hieän ra baûn chaát ñích thöïc cuûa noù.
2.3 : Tính taùc ñoäng trôû laïi cuûa yù thöùc XH vôùi toàn taïi
XH:
Thöôøng coù hai khuynh höôùng :


25
- Vôùi loïai yù thöùc baûo thuû, laïc haäu, phaûn khoa hoïc
thöôøng taùc ñoäng theo höôùng caûn trôû, thaäm chí phaù hoïai toàn
taïi XH. VD : vaên hoùa phaåm ñoäc haïi ñang phaù vôõ thuaàn phong
myõ tuïc, nhöõng chuaån möïc giaù trò tinh thaàn vaên hoùa toát ñeïp
cuûa daân toäc ta.
- Vôùi loïai yù thöùc XH tieán boä, khoa hoïc thöôøng taùc ñoäng
theo höôùng thuùc ñaåy toàn taïi XH phaùt trieån. Bôûi vì boä phaän
yù thöùc XH naøy thöôøng nhanh choùng thaâm nhaäp vaøo quaàn
chuùng, quy tuï, coå vuõ söùc maïnh, giaùo duïc, höôùng daãn ngöôøi
daân trong hoïat ñoäng thöïc tieãn.
I II. CAÙC H NH THAÙI YÙ THÖÙC XH CÔ BAÛN
Ì
1. H nh t haùi yù t höùc chí nh trò ( goï i t aét l aø yù t höùc chí nh
ì
trò )
Yù thöùc chính trò laø söï phaûn aùnh ñôøi soáng chín trò cuûa
XH bao goàm : quan heä giai caáp, ñaûng phaùi, daân toäc, quoác gia,
quoác teá … trong ñoù noøng coát laø quan heä giai caáp.
Yù thöùc chính trò bao goàm 2 caáp ñoä :
+ Taâm lyù chính trò : laø nhöõng taâm traïng, ñoäng cô, thaùi
ñoä, xu höôùng chính trò thöôøng ngaøy cuûa caùc taàng lôùp & giai
caáp trong XH.
+ Heä tö töôûng : laø heä thoáng nhöõng quan ñieåm tö töôûng
chính trò phaûn aùnh tröïc tieáp & taäp trung lôïi ích, ñòa vò, lôïi ích
giai caáp cuûa 1 giai caáp naøo ñoù, toàn taïi döôùi caùc daïng hoïc
thuyeát lyù luaän do caùc trí thöùc baäc cao trong giai caáp ñoù taïo ra
2. Hình thaùi yù thöùc phaùp quyeàn
Laø toøan boä caùc quan ñieåm, tö töôûng phaûn aùnh maët
phaùp lyù trong ñôøi soáng XH cuûa moät giai caáp naøo ñoù.
YÙ thöùc phaùp quyeàn cuõng theå hieän ôû 2 caáp ñoä laø taâm
lyù phaùp quyeàn & heä tö töôûng phaùp quyeàn.
YÙ thöùc phaùp quyeàn thöôøng ñöôïc giai caáp thoáng trò theå
hieän thaønh 1 heä thoáng phaùp luaät nhaèm hôïp phaùp hoùa yù
chí, lôïi ích, ñòa vò cuûa hoï & cöôõng cheá moïi ngöôøi, moïi taàng
lôùp daân cö phaûi tuaân theo.
3. Hình thaùi yù thöùc khoa hoïc
Laø moät trong nhöõng hình thaùi yù thöùc XH ñaëc bieät. Noù
phaûn aùnh baûn chaát & tính quy luaät cuûa theá giôùi khaùch quan
baèng nhöõng khaùi nieäm, phaïm truø lyù luaän. Ñaây laø
söï phaûn aùnh ôû trình ñoä cao, do söï khaùi quaùt töø quaù trình
hoïat ñoäng thöïc tieãn, töø caùc tri thöùc kinh nghieäm tích luõy laâu
daøi cuûa con ngöôøi
4. Hình thaùi yù thöùc toân giaùo


26
Yù thöùc toân giaùo laø söï phaûn aùnh “ loän ngöôïc ”, phaûn
aùnh hoang ñöôøng theá giôùi khaùch quan.
Yù thöùc toân giaùo laøm cho con ngöôøi khoâng tin vaøo baûn
thaân mình maø “ ñaùnh maát ” baûn thaân, khoâng laøm cho con
ngöôøi laøm chuû töï nhieân, xaõ hoäi maø baét hoï “vui veû” chaáp
nhaän 1 caùch thuï ñoäng hieän thöïc khaùch quan phi nhaân tính,
höôùng tôùi 1 haïnh phuùc aûo töôûng ôû theá giôùi beân kia.
Yù thöùc toân giaùo chæ giaûm ñi tính cöïc ñoan khi nhaän thöùc
cuûa con ngöôøi ñöôïc naâng cao, khi quaù trình xaây döïng caûi bieán
XH ñaït ñöôïc nhieàu thaønh töïu, khi ñoù con ngöôøi seõ bieát töï xaây
döïng 1 “ thieân ñaøng ” treân maët ñaát.
5. H nh t haùi yù t höùc t haåm m
ì yõ
Laø toøan boä tình caûm, thò hieáu, quan ñieåm & lyù töôûng
thaåm myõ phaûn aùnh moái quan heä thaåm myõ cuûa con ngöôøi
vôùi hieän thöïc, bao quaùt taát caû caùc hieän töôïng ñeïp – xaáu, bi –
haøi, cao caû – thaáp heøn …
Trong hieän thöïc khaùch quan, yù thöùc thaåm myõ gaén vôùi
nhöõng caù nhaân coù trình ñoä nhaát ñònh, nhöõng ñieàu kieän lòch
söû nhaát ñònh.
Trong xaõ hoäi ta hieän nay yù thöùc thaåm myõ phaûi taäp
trung theå hieän tính giai caáp & tính Ñaûng trong khuynh höôùng &
trong muïc ñích saùng taïo ngheä thuaät




BAØ 8
I
NHAÄN THÖÙC KHOA HO C & HO AT ÑOÄNG THÖ C
Ï Ï Ï
TI EÃN
I. BAÛN CHAÁT CUÛA NHAÄN THÖÙC
1. Quan ñi eåm cuûa tri eát hoï c ngoøai maùcxí t veà nhaän
t höùc :
a. Chuû nghóa duy t aâm chuû quan :
Khoâng thöøa nhaän ñoái töôïng cuûa nhaän thöùc laø toàn taïi
khaùch quan, beân ngoøai caûm giaùc & yù thöùc cuûa con ngöôøi.
Hoï cho raèng nhaän thöùc chæ laø “ söï toång hôïp nhöõng
caûm giaùc ”, “ toàn taïi & bò tri giaùc ” & “ con ngöôøi chæ nhaän
thöùc ñöôïc chính caûm giaùc cuûa mình, khoâng nhaän thöùc ñöôïc
chaân lyù khaùch quan ”
b. Chuû nghóa duy taâm khaùch quan



27
Tuy thöøa nhaän khaû naêng nhaän thöùc cuûa con ngöôøi & coi
nhaän thöùc laø 1 quaù trình bieän chöùng, nhöng hoï quan nieäm,
nhaän thöùc chæ laø söï hoài töôûng veà ñôøi soáng quaù khöù.
Nhö vaäy hoï phuû nhaän söï nhaän thöùc chaân lyù khaùch quan
nhö chuû nghóa duy taâm chuû quan
c. Nhöõng haï n cheá cuûa tri eát hoï c ngoøai maùcxí t veà nhaän
t höùc :
- Khoâng xem nhaän thöùc laø moät quaù trình bieän chöùng, laø
quaù trình giaûi quyeát caùc maâu thuaãn ñeå tieán leân.
- Khoâng thaáy söï chuyeån hoùa & moái quan heä giöõa nhaän
thöùc baèng giaùc quan ( nhaän thöùc caûm tính ) vôùi nhaän
thöùc baèng naõo boä ( nhaän thöùc lyù tính )
- Khoâng thaáy ñöôïc vai troø cuûa thöïc tieãn trong nhaän thöùc &
ngay caû khaùi nieäm nhaän thöùc cuõng bò hieåu 1 caùch leäch
laïc.
2. Quan ñieåm cuûa trieát hoïc Maùc - Leânin
- Baûn chaát cuûa nhaän thöùc laø phaûn aùnh caùc söï vaät,
hieän töôïng trong theá giôùi khaùch quan vaøo giaùc quan &
naõo boä cuûa con ngöôøi. Söï phaûn aùnh naøy khoâng ñôn
giaûn thuï ñoäng maø laø 1 quaù trình chuû ñoäng, saùng taïo &
töï giaùc.
- Quaù trình nhaän thöùc cuûa con ngöôøi bao goàm caáu truùc :
chuû theå laø con ngöôøi ( khoâng yeân t ónh ) & khaùch theå
laø nhöõng söï vaät hieän töôïng trong theá giôùi.
- Nhaän thöùc cuûa con ngöôøi laø voâ taän, chæ coù nhöõng caùi
con ngöôøi chöa nhaän thöùc ñöôïc chöù khoâng coù caùi con
ngöôøi khoâng nhaän thöùc ñöôïc.
- Con ngöôøi khoâng chæ nhaän thöùc theá giôùi maø coøn caûi
taïo theá giôùi & qua caûi taïo theá giôùi giuùp con ngöôøi nhaän
thöùc nhanh, saâu hôn ñeå naém baûn chaát cuûa söï vaät hieän
töôïng.


II. CON ÑÖÔØNG BIEÄN CHÖÙNG CUÛA NHAÄN THÖÙC
1. Nhaän thöùc caûm tính tröïc quan sinh ñoäng ).
a. Caûm giaùc :
Laø hình thöùc nhaän thöùc tröïc tieáp caùc söï vaät baèng giaùc
quan cuûa con ngöôøi, tuøy theo tính naêng cuûa töøng giaùc quan
maø keát quaû nhaän thöùc thu ñöôïc khaùc nhau :
VD : Thaøy boùi xem voi.
b. Tri giaùc


28
Laø söï lieân keát caùc nhaän thöùc caûm giaùc laïi ñeå phaûn
aùnh ñoái töôïng trong tính toång theå, toaøn veïn.
Tuy nhieân ñaây chæ laø söï phaûn aùnh caùi beân ngoøai cuûa
ñoái töôïng moät caùch tröïc tieáp
c. Tri gi aùc
Laø söï hình dung laïi söï vaät, laø hình aûnh cuûa söï vaät coøn
löu giöõ trong trí nhôù cuûa con ngöôøi khi khoâng coøn ñoái dieän
tröïc tieáp vôùi söï vaät hieän töôïng ñoù nöõa.
Tuy ñaây laø hình aûnh beà ngoøai cuûa söï vaät nhöng coù lieân
quan ñeán “ boä nhôù ” cuûa naõo boä neân coù theå coi bieåu töôïng
laø hình thöùc trung gian chuyeån sang giai ñoïan nhaän thöùc lyù
tính.
2. Nhaän thöùc lyù tính
a. Khaùi nieäm :
Laø hình thöùc cô baûn cuûa tö duy tröøu töôïng, döïa treân
nhöõng “döõ lieäu” cuûa nhaän thöùc tröïc quan sinh doäng, tö duy
tieán haønh nhöõng “thao taùc” nhö : phaân tích & toång hôïp, quy
naïp & dieãn dòch, tröøu töôïng hoùa & khaùi quaùt hoùa, so saùnh &
phaân loïai … ñeå naém baét baûn chaát & quy luaät cuû ñoái töôïng.
Keát quaû nhaän thöùc naøy ñöôïc ngoân ngöõ hoùa & ñoù laø tri
thöùc cuûa con ngöôøi thu ñöïôc trong quaù trình hoïat ñoäng soáng
cuûa mình
b. Phaùn ñoùan
Laø hình aûnh cuûa tö duy tröøu töôïng, döïa treân nhöõng khaùi
nieäm ñaõ bieát nhaèm khaúng ñònh hay phuû ñònh moät thuoäc tính
naøo ñoù cuûa söï vaät, hieän töôïng.
Caùc phaùn ñoùan cuõng phaûi duøng ngoân ngöõ ñeå theå
hieän döôùi daïng caùc meänh ñeà, caâu … ñeå xaùc ñònh loïai phaùn
ñoùan : khaúng ñònh hay phuû ñònh, toøan theå hay boä phaän, ñaëc
thuø hay phoå bieán …
c. Suy lyù
Laø hình thöùc tö duy tröøu töôïng, döïa treân nhöõng phaùn
ñoùan ñaõ bieát laøm tieàn ñeà ñeå suy ra nhöõng phaùn ñoùan môùi.
Nhöõng phaùn ñoùan môùi naøy laø loïai tri thöùc ruùt ra baèng
con ñöôøng giao tieáp maø chöa thoâng qua thöïc tieãn.
Suy lyù coù ai troø quan troïng ôû choã, döïa treân caùi hieän taïi,
baèng naêng löïc cuûa tö duy, trí tueä con ngöôøi coù theå döï baùo
ñöôïc töông lai.
3. Moái quan heä bieän chöùng giöõa hai giai ñoïan nhaän
thöùc :
a. Söï khaùc nhau giöõa nhaän thöùc caûm tính & lyù tính :
29
- Neáu nhaän thöùc caûm tính ñöôïc thöïc hieän 1 caùch tröïc tieáp
vôùi ñoái töôïng thì nhaän thöùc lyù tính laø giaùn tieáp.
- Neáu nhaän thöùc caûm tính chuû yeáu thu ñöôïc nhöõng thuoäc
tính veà hieän töôïng beà ngoøai & ngaãu nhieân thì nhaän thöùc
lyù tính thu ñöôïc nhöõng thuoäc tính veà baûn chaát & quy luaät
taát yeáu beân trong ñoái töôïng.
- Neáu nhaän thöùc caûm tính caàn ñeán vai troø cuûa caùc giaùc
quan thì nhaän thöùc lyù tính laïi caàn ñeán vai troø cuûa naõo
boä.
Tö duy tröøu töôïng tuy xa nhöng gaàn söï vaät, nhaän thöùc
caûm tính tuy gaàn nhöng xa söï vaät
b. Söï t hoáng nhaát bi eän chöùng gi öõa hai gi ai ñoï an nhaän
t höùc:
- Tuy coù söï khaùc nhau veà tính chaát, trình ñoä & phaïm vi
nhaän thöùc nhöng chuùng luoân laøm tieàn ñeà & boå sung cho nhau.
Nhaän thöùc caûm tính cung caáp döõ lieäu cho nhaän thöùc lyù tính;
nhaän thöùc lyù tính boå sung cho nhaän thöùc caûm tính, laøm cho
quaù trình nhaän thöùc caûm tính tieáp theo tinhnh nhaïy hôn.
- Trong thöïc tieãn hoïat ñoäng nhaän thöùc cuûa con ngöôøi
khoâng coù söï phaân chia giai ñoïan maø thöôøng dieãn ra ñoàng
thôøi.
- Trong thöïc tieãn ñaây laø hai trình ñoä cuûa 1 quaù trình nhaän
thöùc thoáng nhaát.
Caùi gì dieãn ra ôû baøn tay thì ñoàng thôøi & tröôùc ñoù ñaõ dieãn ra
trong boä oùc. C.Maùc.

Neáu khoâng nghó veà söï vaät thì cuõng khoâng nhìn thaáy noù.
Paùploáp
III. THÖÏC TIEÃN & VAI TROØ CUÛA THÖÏC TIEÃN ÑOÁI VÔÙI
NHAÄN THÖÙC
1. Khaùi nieäm veà thöïc tieãn :
Laø toøan boä nhöõng hoïat ñoäng vaät chaát – caûm tính, coù
tính chaát lòch söû – xaõ hoäi döôùi söï chæ ñaïo cuûa tö duy nhaèm
caûi taïo theá giôùi trong hieän thöïc.
Nhöõng noäi dung cô baûn trong khaùi nieäm treân
- Thöïc tieãn phaûi laø nhöõng hoïat ñoäng vaät chaát – caûm tính.
Nhö vaäy hoïat ñoäng tinh thaàn thuaàn tuùy khoâng ñöôïc coi laø
thöïc tieãn : nghieân cöùu khoa hoïc, ngoài trong phoøng laøm thô.
- Thöïc tieãn phaûi laø loïai hoïat ñoäng coäng ñoàng & bò chi
phoái bôûi hoøan caûnh lòch söû.


30
- Thöïc tieãn phaûi coù tö duy can thieäp vaøo “töø khaâu ñaàu
ñeán khaâu cuoái”. Neáu vaéng tö duy trong baát cöù khaâu naøo thì
khoâng coøn laø thöïc tieãn cuûa con ngöôøi maø chæ laø hoïat ñoäng
sinh vaät thuaàn tuùy.
- Thöïc tieãn phaûi nhaèm caûi taïo theá giôùi trong hieän thöïc
theo chieàu höôùng coù lôïi cho con ngöôøi. Noù phaûi dieãn ra trong
hieän thöïc khaùch quan, khoâng phaûi treân lôøi noùi hay tö duy.
2. Vai troø cuûa t höï c ti eãn ñoái vôùi nhaän t höùc
a. Thöï c ti eãn l aø cô sôû, nguoàn goác cuûa nhaän t höùc :
- Qua thöïc tieãn, con ngöôøi baét ñoái töôïng phaûi boäc loä
nhöõng thuoäc tính cho mình nhaän thöùc.
- Qua thöïc tieãn, con ngöôøi ngaøy caøng saùng taïo ra nhöõng
coâng cuï lao ñoäng tinh xaûo hôn.
- Qua thöïc tieãn, phaïm vi giao tieáp cuûa con ngöôøi ñöôïc môû
roäng laøm cho ngoân ngöõ phaùt trieån & hoøan thieän. Cuøng
ngoân ngöõ laø söï phaùt trieån cuûa tö duy, söï tinh nhaïy cuûa
giaùc quan, taïo ñieàu kieän cho con ngöôøi nhaän thöùc theá
giôùi roäng lôùn hôn, saâu saéc hôn
b. Thöïc tieãn laø ñoäng löïc, laø muïc ñích cuûa nhaän thöùc:
“ Neáu trong xaõ hoäi xuaát hieän 1 nhu caàu kyõ thuaät thì
ñieàu ñoù seõ thuùc ñaåy khoa hoïc tieán leân nhieàu hôn 1 chuïc
tröôøng ñaïi hoïc ” Ph.AÊngghen.
Muïc ñích chaân chính cuûa nhaän thöùc laø ñeå phuïc vuï thöïc
tieãn. Chính thöïc tieãn laø “ ngöôøi ñaët haøng ” cho nhaän thöùc &
nhaän thöùc phaûi höôùng vaøo ñeå giaûi ñaùp nhöõng vaán ñeà do
thöïc tieãn ñaët ra.
c. Thöïc tieãn laø tieâu chuaån cuûa chaân lyù
- Chaân lyù laø nhöõng nhaän thöùc ñuùng ñaén cuûa con ngöôøi
ñöôïc thöïc tieãn kieåm nghieäm.
- Chæ coù thöïc tieãn môùi laø tieâu chuaån cuoái cuøng & toái
cao cuûa chaân lyù. Nhöng noù vöøa coù tính tuyeät ñoái &
töông ñoái :
+ Tuyeät ñoái theå hieän, noù laø tieâu chuaån duy nhaát,
khaùch quan, cuoái cuøng ñeå kieåm nghieäm chaân lyù, ngoøai ra
khoâng coøn caùch naøo khaùc
+ Coøn tính töông ñoái laø ôû söï giôùi haïn khoâng gian, thôøi
gian veà söï vaän ñoäng cuûa thöïc tieãn. VD : 1 tri thöùc coù theå
ñuùng ôû thôøi kyø naøy, choã naøy song seõ sai laàm, phi lyù ôû vaøo
thôøi kyø khaùc, nôi khaùc




31
BAØI 9
ÑAÏO ÑÖÙC, MOÄT SOÁ GIAÙ TRÒ ÑAÏO ÑÖÙC CÔ BAÛN CUÛA SINH 
VIEÂN 
TRONG GIAI ÑOÏAN HIEÄN NAY

I. ÑAÏO ÑÖÙC :
1.Khaùi nieäm ñaïo ñöùc :
a.Khaùi nieäm :
Laø 1 hình thaùi yù thöùc XH, laø taäp hôïp nhöõng nguyeân
taéc, quy taéc, chuaån möïc XH nhaèm ñieàu chænh haønh vi &
ñaùnh giaù caùch öùng xöû cuûa con ngöôøi trong quan heä vôùi
nhau & quan heä vôùi XH, chuùng ñöôïc thöïc hieän bôûi nieàm
tin caù nhaân, bôûi truyeàn thoáng & söùc maïnh cuûa dö luaän
XH.
Khaùi nieäm treân ñaây goàm nhöõng noäi dung sau:
- Ñaïo ñöùc laø 1 hình thaùi yù thöùc XH, cho neân noù tröïc
tieáp hay giaùn tieáp phaûn aùnh toàn taïi XH, do ñoù noù bieán
ñoåi theo söï bieán ñoåi cuûa toàn taïi XH.
- Ñaïo ñöùc laø moät phöông thöùc ñieàu chænh haønh vi
cuûa con ngöôøi, ñaïo ñöùc duøng söùc maïnh cuûa dö luaän XH
ñeå ñieàu chænh thoâng qua cô cheá “xaáu hoå” tröôùc ngöôøi
khaùc & tröôùc baûn thaân mình.
- Ñaïo ñöùc laø moät heä thoáng caùc giaù trò, thoâng qua söï
ñaùnh giaù cuûa ngöôøi khaùc hoaëc cuûa baûn thaân ñoái vôùi 1
haønh vi maø boäc loä ra theo 2 höôùng : khaúng ñònh ( dö 
luaän ñoàng tình, löông taâm thanh thaûn ) & phuû ñònh (
dö luaän phaûn ñoái, löông taâm caén röùt )
b. Caáu truùc cuûa ñaïo ñöùc 




thöùc
ñaïo


Caáu 
truùc 
cuûa 
ñaïo 
Quan Thöïc
heä tieãn
ñaïo ñaïo
32
 Yù thöùc ñaïo ñöùc:
Laø yù thöùc veà nhöõng quy taéc, chuaån möïc & haønh vi
ñaïo ñöùc cuûa moät neàn ñaïo ñöùc thöïc taïi.
Yù thöùc ñaïo ñöùc coøn bao goàm caû nhöõng tình caûm
ñaïo ñöùc cuûa con ngöôøi nhö : vui vôùi thaønh coâng cuûa
ngöôøi khaùc, ñau buoàn tröôùc baát haïnh cuûa ngöôùi khaùc.
Chính nhöõng yeáu toá tình caûm naøy laïi laø ñoäng löïc
laøm cho nhöõng quy taéc, chuaån möïc ñaïo ñöùc ñöôïc thöïc
hieän 1 caùch töï giaùc.
 Quan heä ñaïo ñöùc :
Laø quan heä giöõa caù nhaân vôùi caù nhaân, giöõa caù
nhaân vôùi xaõ hoäi veà maët ñaïo ñöùc.
Quan heä ñaïo ñöùc khoâng toàn taïi & bieåu hieän ra 1
caùch thuaàn tuùy maø tieàm aån trong caùc quan heä XH khaùc
nhö quan heä kinh teá, chính trò, daân toäc, gia ñình, phaùp luaät
… trong ñoù quan heä kinh teá laø cô sôû tröïc tieáp nhaát quy
ñònh ñaëc tröng, baûn chaát cuûa quan heä ñaïo ñöùc
 Thöïc tieãn ñaïo ñöùc:
Laø söï theå hieän, söï hieän thöïc hoùa cuûa yù thöùc &
quan heä ñaïo ñöùc trong hoïat ñoäng soáng cuûa con ngöôøi.
Ñoù laø 1 heä thoáng caùc haønh vi ñaïo ñöùc cuûa con
ngöôøi maø qua ñoù boäc loä ra baûn chaát cuûa moät neàn ñaïo
ñöùc ñang chi phoái haønh vi cuûa anh ta. Do ñoù thöïc tieãn ñaïo
ñöùc coù moái quan heä chaët cheõ vôùi yù thöùc & quan heä
ñaïo ñöùc .
Xeùt ñeán cuøng thì thöïc tieãn ñaïo ñöùc môùi xaùc  
ñònh roõ raøng ñaïo ñöùc cuûa con ngöôøi.
2. Moät soá phaïm truø cô baûn cuûa ñaïo ñöùc
Phaïm truø leõ soáng : coù nhieàu quan ñieåm khaùc nhau
a.    
veà leõ soáng ( yù nghóa cuoäc soáng ).
- Thôøi kyø coå ñaïi : quan nieäm leõ soáng cuûa con ngöôøi
laø söï haøi hoøa vôùi töï nhieân, laøm cho con ngöôøi coù
ñöôïc 1 cuoäc soáng tinh thaàn thanh thaûn, yeân tónh.
Do vaäy nguoàn goác cuûa leõ soáng laø trí thoâng minh,
nhôø trí thoâng minh maø con ngöôøi löïa choïn ñöôïc söï hôïp lyù
& loïai boû nhöõng aûo töôûng, nhöõng tham voïng khoâng coù
caên cöù.
- Thôøi kyø trung coå ( thôøi kyø vöông quyeàn )
Baèng caùch naøy hay caùch khaùc ñeàu phuû nhaän leõ
soáng.
Khuynh höôùng naøy daãn tôùi bi quan, tuyeät voïng tröôùc
cuoäc soáng, ñeán möùc nhö Xixeâroâng ñöôïc meänh danh laø “
pauxitanatoc” nghóa laø ngöôøi coå vuõ cho töï saùt.

33
Caùc quoác gia laáy ñaïo Hoài laøm quoác giaùo vaãn coøn
bò aûnh höôûng bôûi quan nòeâm naøy.

- Thôøi ñaïi phuïc höng : Xuaát hieän 2 quan ñieåm :
Moät laø : Quan ñieåm “ nghóa vuï luaän ” : cho raèng yù nghóa
ñích thöïc cuûa cuoäc soáng cuûa con ngöôøi laø thöïc hieän caùc
nghóa vuï cuûa mình, coù theå laø nghóa vuï tinh thaàn nhö toân
giaùo, ñaïo ñöùc hoaëc coù tính vaät chaát nhö ñoùng goùp tieàn
cuûa, lao ñoäng …
Hai laø : Quan ñieåm “ haïnh phuùc luaän ” : cho raèng, leõ
soáng cuûa con ngöôøi laø ñi tìm haïnh phuùc cho mình, ñöông
nhieân ñaây laø haïnh phuùc caù nhaân trong söï taùch bieät vôùi
XH
­ Quan ñieåm cuûa Maùc ­ Leânin
Leõ soáng laø söï thoáng nhaát giöõa nghóa vuï & haïnh
phuùc thoâng quan hoïat ñoäng thöïc tieãn cuûa con ngöôøi.
Hoïat ñoäng thöïc tieãn nhaát cuûa con ngöôøi laø laø lao
ñoäng saûn xuaát vaät chaát. Baèng lao ñoäng, moãi caù nhaân
taïo ra cuûa caûi vaät chaát cho XH & cho chính mình.
Thoâng qua lao ñoäng moãi caù nhaân töï hoøan thieän
baûn thaân mình vôùi tö caùch laø 1 con ngöôøi XH.
Nhö vaäy, nhìn töø goùc ñoä lao ñoäng noùi rieâng & hoïat
ñoäng thöïc tieãn noùi chung cuõng laø nôi gaëp gôõ giöõa nghóa
vuï ( coù tính XH ) & haïnh phuùc ( coù tính caù nhaân )

b. Phaïm truø haïnh phuùc
b.
  
 1 Quan ñieåm cuûa chuû nghóa duy taâm & toân giaùo :  
Nhìn chung phuû nhaän haïnh phuùc trong cuoäc soáng
hieän thöïc cuûa con ngöôøi.
Ñaïo Phaät : “ Ñôøi laø beå khoå ”.
Ñaïo Kitoâ : “ Cuoäc   ñôøi   con   ngöôøi   laø   söï   chuoäc  
toäi toå toâng, laø söï tröøng phaït cuûa chuùa trôøi ”.
Haïnh phuùc cuûa con ngöôøi chæ coù ôû theá giôùi beân
kia, sau khi chaám döùt cuoäc ñôøi

  : 
b.2  Quan ñieåm cuûa CN duy vaät ngoøai Maùcxít:  
Nhìn chung thöøa nhaän haïnh phuùc cuûa con ngöôøi laø
coù thaät & coù theå thöïc hieän ñöôïc ngay trong cuoäc soáng
hieän thöïc. Tuy nhieân vaán ñeà haïnh phuùc laø gì coøn nhieàu
yù kieán khaùc nhau.
Cuï theå coù hai khuynh höôùng sau ñaây :
 Khuynh höôùng thöù nhaát cho raèng:



34
Haïnh phuùc cuûa con ngöôøi laø söï thoûa maõn thöôøng
xuyeân caùc nhu caàu vaät chaát nhö aên, ôû, maëc, söï khoûe
maïnh, soáng laâu …
Ñeå ñöôïc söï thoûa maõn naøy con ngöôøi phaûi giaøu coù.
Ñieàu ñoù cuõng coù yeáu toá hôïp lyù, song treân thöïc teá,
nhieàu khi giaøu coù, dö thöøa vaät chaát cuõng khoâng laøm
cho con ngöôøi ta haïnh phuùc maø traùi laïi coøn daãn tôùi khoå
ñau, baát haïnh …
 Khuynh höôùng thöù hai cho raèng:
Haïnh phuùc ñích thöïc cuûa con ngöôøi laø söï thoûa maõn
caùc nhu caàu tinh thaàn maø baûn chaát cuûa noù laø söï thanh
thaûn, yeân tónh veà taâm hoàn, traùnh moïi aâu lo, traên trôû,
nhöõng aâm möu thaâm ñoäc cuûa ngöôøi ñôøi.
Ñieàu ñoù cuõng coù yeáu toá hôïp lyù, song quan ñieåm
naøy daãn tôùi vieäc khuyeán khích chuû nghóa khaéc kyû, chuû
nghóa thaày tu. Bôûi vì :
- Muoán coù söï yeân tónh, thanh thaûn trong taâm hoàn thì
con ngöôøi phaûi ñeø neùn, giaûm bôùt caùc nhu caàu ( laø
maët ngöôïc laïi cuûa khaùi nieäm haïnh phuùc ).
- Hôn theá nöõa khuynh höôùng naøy coøn daãn ñeán vieäc
con ngöôøi thôø ô vôùi moïi giaù trò cuûa XH & xoùa nhoøa
ranh giôùi giöõa thieän & aùc, giöõa löông taâm & voâ löông
taâm.
b.3 : Quan ñieåm cuûa Maùc – Leânin

HAÏNH PHUÙC LAØ ÑAÁU TRANH

Ñaáu tranh vôùi caùcHaïnh phuùc laø phaûi
theá löïc phaûn tieánñoái maët vôùi khoå
Ñaáu tranh vôùiboä, vôùi caùi aùc, caùiñau, song khoâng loïai
thieân nhieân, chinhlaïc haäu ñeå choángtröø hoøan toøan khoå
phuïc thieân nhieânlaïi söï noâ dòch veàñau vì ñoâi khi khoå ñau
ñeå thoûa maõnvaät chaát & tinh thaàn. laïi laø 1 thaønh toá
nhu caàu aên,Vieäc khoâng ngöøngcuûa haïnh phuùc. VD :
maëc, ôû … cuûahoïc taäp, naâng caosöï traéc trôû trong
con ngöôøi trình ñoä hieåu bieátsaùng taïo, ñau khoå
cuõng laø quaù trìnhvöôït leân loãi laàm, ñau
ñaáu tranh khoå hy sinh vì nghóa
lôùn

c. Phaïm truø nghóa vuï:
Coù nhieàu quan ñieåm veà nghóa vuï :



35
- Theo Ñeâmoâcarit : nghóa vuï laø ñoäng löïc thuùc ñaåy con
ngöôøi hoïat ñoäng, töï hoøan thieän ñeå vöôn tôùi caùi
thieän, caùi cao caû.
- Caùc nhaø thaàn hoïc töø coå ñaïi ñeán trung coå ñeàu coi
nghóa vuï cuûa con ngöôøi laø traùch nhieäm tröôùc thöôïng
ñeá.
- Theo E.Cantô : cho raèng nghóa vuï laø söï baét buoäc
tröôùc “meänh leänh tuyeät ñoái”, noù thuùc ñaåy, sai khieán
con ngöôøi haønh ñoäng. Quan ñieåm naøy coi nghóa vuï laø söï
baét buoäc chöù khoâng phaûi laø 1 haønh vi töï giaùc voán laø
thuoäc tính cuûa ñaïo ñöùc
Quan nieäm cuûa Maùc – Leânin veà nghóa vuï:
Nghóa vuï laø söï theå hieän traùch nhieäm ñaïo ñöùc cuûa
con ngöôøi tröôùc lôïi ích chung ( giai caáp, daân toäc, nhaân loïai
) & lôïi ích cuûa ngöôøi khaùc, laø yù thöùc veà caùi caàn phaûi
laøm & mong muoán ñöôïc laøm vì nhöõng lôïi ích ñoù.



Tieâu chí 
cuûa 1 
haønh vi 
ñaïo ñöùc




Chuû theå
Haønh vi ñoù
bieát vieäc mình Chuû theå
phaûi ñaët treân
laøm thöïc hieän
cô sôû
& mong muoác haønh vi
muïc ñích
ñöôïc laøm, hoøan toøan töï
vì caùi thieän,
khoâng quaûn nguyeän
caùi ñeïp
gian khoå hy sinh
Yù thöùc nghóa vuï mang tính chaát 1 tình caûm thieâng
lieâng, cao caû, moät nghóa vuï tinh thaàn saâu saéc & tinh tuùy
caáu thaønh noäi dung cô baûn cuûa boån phaän, cuûa ñaïo laøm
ngöôøi. Noù laø neàn taûng tinh thaàn cuûa trung, hieáu, nhaân,
nghóa trong ñaïo ñöùc truyeàn thoáng cuûa ngöôøi Vieät Nam.
d. Phaïm truø löông taâm
d.1 : Quan nieäm ngoøai Maùc :

36
- Platoân : löông taâm laø söï maùch baûo cuûa thöôïng ñeá
giuùp con ngöôøi nhaän ra vòeâc laøm ñuùng hay sai cuûa
mình.
- Ñeâmoâcrit : löông taâm laø “ söï töï hoå theïn vôùi chính
baûn thaân mình ”.
- Cantô : löông taâm laø söï thao thöùc, daèn vaët, traên trôû
veà tinh thaàn cuûa con ngöôøi, noù laø caùi coù saün,
baåm sinh ôû con ngöôøi.
d.2 : Quan nieäm cuûa Maùc – Leânin
Löông taâm laø caûm giaùc hay yù thöùc traùch nhieäm ñaïo
ñöùc cuûa con ngöôøi ñoái vôùi haønh vi cuûa mình trong moái
quan heä vôùi ngöôøi khaùc, vôùi xaõ hoäi ( coäng ñoàng, giai
caáp, nhaân loïai, daân toäc ), laø yù thöùc traùch nhieäm ñoái
vôùi soá phaän cuûa ngöôøi khaùc & XH.
Löông taâm ñoàng thôøi laø söï phaùn xöû veà caùc haønh
vi cuûa mình thoâng qua cô cheá “ töï xaáu hoå ”
Nghóa vuï & löông taâm coù moái quan heä maät thieát vôùi
nhau. Nghóa vuï laø yù thöùc traùch nhieäm tröôùc XH, coøn
löông taâm laø yù thöùc traùch nhieäm tröôùc baûn thaân mình.

Quaù trình hình thaønh löông taâm:




Töø caûm giaùc
bieát xaáu hoå Söï sôï haõi
daãn ñeán söï töï bò tröøng phaït
phaùn xöû tröôùc cuûa ngöôøi
nhöõng suy nghó
khaùc,
& haønh vi traùi
ñaïo ñöùc cuûa cuûa xaõ hoäi
mình




Töø söï sôï haõi
ñoù hình thaønh
yù thöùc xaáu
hoå tröôùc
ngöôøi khaùc &
baûn thaân
37
Hai traïng thaùi theå hieän cuûa löông taâm:




Traïng thaùi khaúng ñònh Traïng thaùi phuû ñònh



- Laø söï thö thaùi, trong- Laø söï caén röùt, laø caûm
saïch cuûa löông taâm. giaùc khoâng trong saïch cuûa
- Traïng thaùi naøy naânglöông taâm.
cao tính tích cöïc cuûaTraïng thaùi naøy laøm cho con
con ngöôøi trong quaùngöôøi ñau khoå, day döùt.
trình hoïat ñoäng Nhöng neáu qua töï phaùn xeùt,
bieát vöôït leân ñeå söûa chöõa
sai laàm thì maët phuû ñònh
cuõng coù maët tích cöïc cuûa
noù trong ñieàu chænh haønh vi
con ngöôøi.

e. Phaïm truø thieän aùc
Caùc quan ñieåm ngoøai Maùc :
- CN Duy taâm khaùch quan & Toân giaùo : caùi thieän laø yù
muoán cuûa Chuùa, Chuùa laø ngöôøi duy nhaát saùng taïo
ra & mang laïi caùi thieän.
- CN Duy taâm chuû quan : cho raèng thieän hay aùc chæ laø
nhöõng mong muoán chuû quan cuûa con ngöôøi, khoâng
coù noäi dung khaùch quan.
- CN Duy vaät ngoøai Maùc quan nieäm : caùi thieän chính laø
lôïi ích, laø haïnh phuùc, coøn caùi aùc laø caùi gaây ra tai
haïi & baát haïnh cho con ngöôøi.
Quan ñieåm cuûa Maùc – Leânin :
Thieän laø lôïi ích cuûa con ngöôøi phuø hôïp vôùi söï tieán
boä XH. Thieän cuõng laø nhöõng hoïat ñoäng vì söï no ñuû,
haïnh phuùc & töï do cuûa con ngöôøi. Ñoái laäp vôùi thieän laø
aùc. Tuy nhieäm quan nieäm thieän aùc cuûa con ngöôøi laø vaán
ñeà mang tính lòch söû.
Moãi thôøi ñaïi khaùc nhau coù quan nieäm khaùc nhau,
thaäm chí ñoái laäp nhau veà thieän & aùc. Bôûi khi quan heä

38
kinh teá thay ñoåi thì chuaån möïc ñaïo ñöùc cuõng thay ñoåi
theo. Giai caáp naøy cho laø thieän thì giai caáp khaùc laïi cho laø
aùc.

VD : quan nieäm ñaúng caáp trong XH phong kieán.




Nhöõng phaåm chaát ñaïo ñöùc cuûa con ngöôøi:

Thieän




Chaân ( chaân  Myõ : 
thaät ) chính laø
laø 1 yeáu toá cuûa neàn moùng tinh


Caùi aùc laø caùi ñoái laäp vôùi caùi thieän, song ñaây khoâng
phaûi laø söï ñoái laäp tuyeät ñoái:
Thöù nhaát : quan nieän veà caùi aùc khoâng “ nhaát thaønh
baát bieán ” khi hoøan caûnh thay ñoåi.
Thöù hai : trong thöïc tieãn, ñeå ñi tôùi caùi thieän phaûi
vöôït quan caùi aùc nhö 1 taát yeáu.
“ Chæ coù theå thoùat khoûi tình traïng daõ man baèng 1 haønh
ñoäng daõ man ” C.Maùc.
VD : Baùc só, chieán tranh
II. MOÄT SOÁ GIAÙ TRÒ ÑAÏO ÑÖÙC CUÛA CON NGÖÔØI VN HIEÄN 
NAY & YEÂU CAÀU VEÀ ÑAÏO ÑÖÙC ÑOÁI VÔÙI SV:
1.Moät soá giaù trò ñaïo ñöùc cuûa con ngöôøi VN hieän 
nay :


39
a. Nhöõng vaán ñeà ñang ñaët ra, trong ñieàu kieän neàn kinh
teá thò tröôøng ñònh höôùng XHCN :
 Maët tích cöïc :
- Phaùt huy tính naêng ñoäng, saùng taïo, ñoäc laäp töï chuû
trong suy nghó & haønh ñoäng cuûa con ngöôøi.
- Laø moâi tröôøng cuûa söï bình ñaúng, cuûa chöõ “ tín ” &
söï quan taâm cuûa moãi caù nhaân vôùi lôïi ích cuûa ngöôøi
khaùc, cuûa XH.
 Maët tieâu cöïc :
- Söï phaân hoùa giaøu – ngheøo dieãn ra.
- Gia taêng nhöõng maâu thuaãn, caùc teä naïn XH ( tham oâ,
tham nhuõng, baïo löïc, thaát nghieäp, ma tuùy, maïi daâm,
chuû nghóa caù nhaân vò kyû … )

BA ØI 10
TH Ô ØI  ÑAÏI HIEÄN  NAY
T
I. KHAÙI NIEÄM & NOÄI DUNG CÔ BAÛN CUÛA THÔØI ÑAÏI
HIEÄN NAY.
1.Quan nieäm veà thôøi ñaïi & thôøi ñaïi ngaøy nay.
Thôøi ñaïi laø moät khaùi nieäm khoa hoïc duøng ñeå phaân
kyø lòch söû XH, phaân bieät nhöõng naác thang phaùt trieån
quan troïng nhaát cuûa XH loøai ngöôøi.
Lòch söû loøai ngöôøi ñaõ traûi qua caùc thôøi ñaïi :
Coäng saûn nguyeân thuûy.
Chieám höõu noâ leä.
Phong kieán.
Tö baûn chuû nghóa ( ñöôïc ñaùnh daáu baèng
cuoäc caùch maïng tö saûn Phaùp naêm 1789 ).
Thôøi kyø quaù ñoä töø TBCN leân CNXH.
Quan nieäm veà thôøi ñaïi & thôøi ñaïi ngaøy nay
- Cô sôû xaùc ñònh & phaân chia thôøi ñaïi laø hình thaùi kinh
teá – xaõ hoäi. Moãi hình thaùi kinh teá – xaõ hoäi laø noäi dung
cô baûn caáu thaønh thôøi ñaïi.
- Trong moãi hình thaùi kinh teá – XH trong XH coù giai caáp
seõ coù 1 giai caáp ñöùng ôû vò trí trung taâm, ñaïi dieän cho 1
LLSX môùi & do ñoù ñoùng vai troø chi phoái söï vaän ñoäng,
phaùt trieån cuûa 1 thôøi ñaïi nhaát ñònh.
- Moãi thôøi ñaïi vaän ñoäng theo 1 quy luaät chung cuûa lòch
söû loøai ngöôøi nhöng coù ñaëc ñieåm & noäi dung rieâng.
- Söï phaùt trieån cuûa moãi quoác gia, daân toäc khoâng
thoùat khoûi quyõ ñaïo cuûa thôøi ñaïi, neáu ñi ngöôïc hoaëc


40
khoâng ñuùng quy luaät cuûa thôøi ñaïi thì caùch maïng seõ thaát
baïi hoaëc chaäm phaùt trieån.
2. Noäi dung cô baûn cuûa thôøi ñaïi hieän nay
Noäi dung cô baûn cuûa thôøi ñaïi chuùng ta laø söï quaù
ñoä töø CNTB leân CNXH treân toøan theá giôùi, môû ñaàu baèng
Caùch maïng XHCN Thaùng Möôøi Nga vó ñaïi, laø thôøi ñaïi ñaáu
tranh cho hoøa bình, ñoäc laäp, daân chuû & CNXH.
Ñaây laø quaù trình lòch söû laâu daøi, phaùt trieån qua
nhieàu thôøi kyø, coù caû thaønh töïu & thaát baïi, coù caû ñuùng
ñaén & sai laàm.




4 giai ñoïan ñaõ traûi qua cuûa thôøi ñaïi hieän nay

Giai ñoïan  Giai ñoïan thöù 2 (  Giai ñoïan thöù 3 Giai ñoïan thöù 
thöù nhaát (  töø sau 1945 ñeán  ( töø cuoái nhöõng  4 ( töø sau 
töø 1917  ñaàu 1970 ) naêm 70 ñeán cuoái  1990 )
ñeán keát  nhöõng naêm 80 )
thuùc chieán 
tranh TG 
thöù I 
CM thaùng 10 Ñaây laø giai ñoïan Haøng loïat caùc Ñaây laø giai
thaéng lôïi, haøng loïat caùc nöôùc nöôùc XHCN rôi vaøo ñoïan thoùai
thaønh laäp XHCN ra ñôøi. tình traïng trì treä, traøo. CNTB ra
CNXH ñaàu Lieân Xoâ trôû thaønh khuûng hoûang do söùc tieán coâng
tieân treân sieâu cöôøng. chaäm nhaän ra nhaèm xoùa boû
theá giôùi. Haøng loïat caùc khuyeát ñieåm, caùc nöôùc CNXH
Loøaingöôøi nöôùc thoùat khoûi khuyeát taät trong coøn laïi, xoùa
thoùat khoûi tình traïng thuoäc ñòa. quaù trình xaây döïng boû chuû nghóa
thaûm hoïa Ñeán giai ñoïan cuoái CNXH. Maùc – Leânin &
cuûa chuû xuaát hieän söï baát Caùc theá löïc thuø xoùa boû caùc
nghóa phaùt ñoàng cuûa caùc ñòch lôïi duïng tình Ñaûng Coäng
xít nöôùc XHCN hình naøy laøm suïp saûn.
ñoå CNXH ôû Ñoâng
AÂu & Lieân Xoâ

II. NHÖÕNG MAÂU THUAÃN CÔ BAÛN & ÑAËC ÑIEÅM CHUÛ YEÁU 
CUÛA THÔØI ÑAÏI HIEÄN NAY
1. Nhöõng maâu thuaãn cô baûn :

41
a. Maâu thuaãn giöõa CNXH & CNTB :
- Thöïc chaát ñaây laø maâu thuaãn ñoái khaùng veà lôïi ích
giöõa CNXH & CNTB.
- Vieäc xoùa boû maâu thuaãn naøy chæ giaûi quyeát baèng
ñaáu tranh caùch maïng ñeå xoùa boû giai caáp tö saûn. Ñaây laø
cuoäc ñaáu tranh laâu daøi, gian khoå & phöùc taïp vì CNTB
khoâng bao giôø chòu nhöôøng choã cho CNXH & khoâng theå
chuyeån bieán hoøa bình sang CNXH
b. Maâu thuaãn giöõa tö baûn & lao ñoäng
- Maâu thuaãn naøy toàn taïi trong loøng moãi nöôùc TB,
phaûn aùnh söï ñoái khaùng lôïi ích khoâng theå ñieàu hoøa ñöôïc
giöõa tö saûn & coâng nhaân cuøng nhaân daân lao ñoäng.
- Giai caáp TS laøm dòu maâu thuaãn ñoái khaùng naøy
baèng caùch ñieàu chænh quaûn lyù saûn xuaát, quaûn lyù kinh
teá, quaûn lyù nhaø nöôùc ñeå nôùi roäng quyeàn lôïi cuûa
ngöôøi lao ñoäng.
c.   Maâu   thuaãn   giöõa   caùc   daân   toäc   thuoäc   ñòa,   phuï 
thuoäc ñang phaùt trieån vôùi chuû nghóa ñeá quoác
- Sau chieán tranh theá giôùi thöù 2 coù haøng traêm quoác
gia giaønh ñöôïc ñoäc laäp, nhöng muoán phaùt trieån caùc
quoác gia naøy phaûi leä thuoäc vaøo CN ñeá quoác veà voán,
khoa hoïc kyõ thuaät baèng con ñöôøng vieän trôï. Chuû nghóa
thöïc daân kieåu môùi ra ñôøi trong hoøan caûnh aáy.
- Caùc nöôùc phaùt trieån tìm caùch ñaàu tö voán, khai thaùc
taøi nguyeân & nhaân coâng ôû caùc nöôùc ngheøo, ñaåy caùc
nöôùc ngheøo caøng ngheøo hôn.
- Söï phoàn vinh cuûa caùc nöôùc phaùt trieån gaén lieàn vôùi
ñoùi, ngheøo, beänh taät, teä naïn XH cuûa nhieàu nöôùc chaäm
phaùt trieån.
Chöøng naøo coøn CNTB thì coøn aùch aùp böùc giai caáp &
daân toäc. Nhöõng luaän ñieäu “ CNTB nhaân daân ”; con ñöôøng
“ hoäi nhaäp ” giöõa CNTB & CNXH; “ phi thöïc daân hoùa ”; “
nhaân quyeàn cao hôn chuû quyeàn ”; “ daân chuû, töï do ” cho
taát caû caùc daân toäc … do CNTB ñöa ra ñeàu laø löøa bòp
d. Maâu thuaãn giöõa caùc nöôùc, caùc trung taâm Tö baûn chuû
nghóa
- Vieäc phaùt trieån khoâng ñoàng ñeàu cuûa CNTB, quy luaät
lôïi nhuaän toái ña daãn tôùi choã caïnh tranh & xaâu xeù nhau,
thoân tính nhau ñeå ñaït tôùi toác ñoä ñoäc quyeàn.
- Maâu thuaãn naøy dieãn ra ôû nhieàu caáp ñoä khaùc nhau :
maâu thuaãn giöõa caùc coâng ty, caùc taäp ñoøan tö baûn,


42
giöõa caùc coâng ty xuyeân quoác gia, giöõa caùc nöôùc tö baûn
vôùi nhau …
Ngoøai 4 maâu thuaãn cô baûn noùi treân, theá giôùi coøn
raát nhieàu maâu thuaãn coù tính toøan caàu hay khu vöïc. Ñoù
laø yeâu caàu phaùt trieån beàn vöõng cuûa töøng quoác gia vôùi
naïn buøng noå daân soá, moâi tröôøng sinh thaùi bò huûy hoïai,
söï lan traøn caùc caên beänh theá kyû, xung ñoät saéc toäc &
toân giaùo, hoïat ñoäng khuûng boá, nguy cô chieán tranh …
2. Ñaëc ñieåm cuûa theá giôùi trong giai ñoïan hieän nay
- CNXH laâm vaøo tình traïng thoùai traøo.
- Caùc maâu thuaãn cuûa theá giôùi vaãn toàn taïi & phaùt
trieån, coù maët saâu saéc hôn, noäi dung & hình thöùc
bieåu hieän coù nhieàu neùt môùi.
- Nguy cô chieán tranh theá giôùi bò ñaåy luøi nhöng xung
ñoät, vuõ trang, chieán tranh cuïc boä, hoïat ñoäng can
thieäp, laät ñoå, khuûng boá vaãn dieãn ra ôû nhieàu nôi.
- Caùch maïng KHKT tieáp tuïc phaùt trieån thuùc ñaåy LLSX
phaùt trieån nhanh choùng, ñoàng thôøi thuùc ñaåy quoác
teá hoùa neàn kinh teá.
- Cheânh leäch giaøu ngheøo giöõa caùc nöôùc ngaøy caøng
taêng.
- Coù nhieàu vaàn ñeà caàn hôïp taùc toøan caàu ñeå giaûi
quyeát neân caàn phaûi hôïp taùc ña phöông.
- Khu vöïc chaâu AÙ Thaùi Bình Döông phaùt trieån naêng
ñoäng vôùi toác ñoä cao nhöng cuõng tieàm aån nhieàu
nhaân toá gaây maát oån ñònh.



3. Xu theá phaùt trieån chuû yeáu cuûa thôøi ñaïi hieän 
nay
- Hoøa bình, oån ñònh & hôïp taùc ñeå phaùt trieån trôû
thaønh ñoøi hoûi böùc xuùc cuûa caùc daân toäc & caùc
quoác gia treân theá giôùi.
- Vieäc öu tieân cho phaùt trieån kinh teá coù yù nghóa
quyeát ñònh ñoái vôùi vieäc taêng cöôøng söùc maïnh toång
hôïp cuûa caùc quoác gia.
- Tieán trình khu vöïc hoùa & toøan caàu hoùa ngaøy caøng
dieãn ra saâu & roäng. Hôïp taùc ngaøy caøng taêng & caïnh
tranh ngaøy caøng saâu saéc.
- Caùc daân toäc ngaøy caøng naâng cao yù thöùc ñoäc laäp
töï chuû, töï löïc töï cöôøng, ñaáu tranh choáng laïi söï aùp


43
böùc, can thieäp cuûa nöôùc ngoøai, baûo veä ñoäc laäp
chuû quyeàn & neàn vaên hoùa daân toäc.
- Caùc nöôùc XHCN & caùc Ñaûng Coäng saûn kieân trì ñaáu
tranh vì hoøa bình, daân chuû & tieán boä XH.
- Caùc nöôùc coù cheá ñoä chính trò – XH khaùc nhau vöøa
hôïp taùc vöøa ñaáu tranh cuøng toàn taïi hoøa bình




BAØI 11 : CHUÛ NGHÓA TÖ BAÛN
Theo C.Maùc, CNTB phaùt trieån qua 2 thôøi kyø:
thôøi kyø töï do caïnh tranh & thôøi kyø tö baûn ñoäc quyeàn.

I. CNTB TÖÏ DO CAÏNH TRANH
1. Saûn xuaát ra cuûa caûi haøng hoùa & söï ra ñôøi cuûa
CNTB.
a. Haøng hoùa & saûn xuaát haøng hoùa :
a.1 : Haøng hoùa :
Laø saûn phaåm do ngöôøi lao ñoäng laøm ra khoâng phaûi
nhaèm muïc ñích tieâu duøng cho chính hoï, maø ñeå thoûa maõn
nhu caàu tieâu duøng cuûa ngöôøi khaùc, nhaèm muïc ñích trao
ñoåi, mua baùn

44
Thuoäc tính cuûa haøng hoùa
Haøng hoùa coù 2 thuoäc tính : giaù trò söû duïng & giaù trò
- Giaù trò söû duïng laø taùc duïng cuûa moät saûn phaåm
haøng hoùa ñoái vôùi nhu caàu cuï theå cuûa ngöôøi söû duïng
noù.
- Giaù trò cuûa haøng hoùa laø phaàn hao phí lao ñoäng cuûa
ngöôøi saûn xuaát ñeå taïo ra haøng hoùa. Ñieàu ñoù goïi laø giaù
trò caù bieät. Do trình ñoä cuûa LLSX khaùc nhau neân giaù trò
caù bieät khaùc nhau, nhöng treân thò tröôøng caùc saûn phaåm
cuøng loïai laïi phaûi baùn vôùi giaù ngang nhau, giaù trò naøy
goïi laø giaù trò xaõ hoäi.
- Giaù trò XH laø khoûang thôøi gian lao ñoäng XH caàn
thieát. Thôøi gian lao ñoäng XH caàn thieát laø thôøi gian caàn
thieát ñeå saûn xuaát ra 1 saûn phaåm haøng hoùa trong ñieàu
kieän SX trung bình cuûa XH.
Saûn xuaát haøng hoùa
• Laø moät kieåu toå chöùc saûn xuaát nhaèm taïo ra haøng
hoùa, ñaùp öùng caùc nhu caàu cuûa XH, thoâng qua trao ñoåi,
mua baùn treân thò tröôøng
a.2 : Ñieàu kieän ra ñôøi cuûa SX haøng hoùa
- Ñieàu kieän thöù nhaát : xuaát hieän söï phaân coâng lao
   
ñoäng XH, theo ñoù moãi ngöôøi hoaëc coäng ñoàng ngöôøi
chæ SX moät hay moät soá loïai saûn phaåm nhaát ñònh,
Nhu caàu cuoäc soáng ñoøi hoûi phaûi trao ñoåi saûn phaåm
cho nhau.
-  Ñieàu kieän thöù 2 : söï xuaát hieän cheá ñoä tö höõu,
 
tröôùc heát laø cheá ñoä tö höõu veà TLSX.
Vieäc mua baùn thoâng qua thò tröôøng, thuùc ñaåy LLSX
phaùt trieån nhanh, vì ngöôøi SX phaûi caûi tieán kyõ thuaät,
taêng naêng suaát LÑ, taïo ra haøng hoùa phong phuù … ñeå
Q U Y  A Ä T
LU
ñaùp öùng nhu caàu XH. Ñieàu ñoù kích thích tính tích cöïc SX
cuûa ngöôøi SX haøng hoùa.I Ù   Ò
  A TR
G
Quy luaät kinh teá cô baûn cuûa SX haøng hoùa laø quy
luaät giaù trò
SX haøng hoùa ñeàu theo 1 quy luaät cô baûn : QUY LUAÄT
GIAÙ TRÒ :
Vieäc saûn xuaát trao ñoåi haøng hoùa phaûi döïa treân hao
phí lao ñoäng XH caàn thieát.
Neáu hao phí lao ñoäng thaáp hôn lao ñoäng XH caàn thieát
bao nhieâu thì ngöôøi SX coù laõi baáy nhieâu. Ngöôïc laïi, ngöôøi
Kích thích
SX seõ bò loã voán & khoâng theå tieáp tuïc SX.
Ñieàu giaù trò cuûa quy luaät naøy ñoái vôùi SX
Caùc tieát SX caûi tieán kyõ Phaân hoùa
& löu thoâng thuaät giaøu ngheøo
haøng hoùa , phaùt trieån LLSX giöõa nhöõng
theo höôùng ñeå gæam hao phí ngöôøi
45
coù laõi cao LÑXH caàn thieát saûn xuaát
ñeán möùc toái ña
2. Baûn chaát cuûa CNTB
Tieàn teä ñaõ coù töø laâu trong lòch söû. Tieàn teä laø hình
thaùi bieåu hieän ñaàu tieân cuûa tö baûn, nhöng noù chæ
chuyeån hoùa thaønh tö baûn khi vaän ñoäng theo coâng thöùc :
T- H –T’ ( T’ = T + t )
T = voán öùng ra ñeå saûn xuaát tính baèng tieàn.
H = saûn phaåm haøng hoùa ñöôïc saûn xuaát.
t = tieàn taêng theâm so vôùi phaàn öùng ra ban ñaàu, goïi
laø giaù trò thaêng dö. Quaù trình vaän ñoäng ñoù laø quaù
trình chuyeån hoùa tieàn teä thaønh tö baûn. Moïi tö baûn ñeàu
vaän ñoäng theo coâng thöùc noùi treân. Ñoù laø baûn chaát
cuûa CNTB
Baûn chaát cuûa CNTB
- Nguoàn goác cuûa giaù trò thaêng dö laø söùc lao ñoäng.
Söùc lao ñoäng ñöôïc söû duïng trong SX seõ taïo ra moät
löôïng giaù trò môùi lôùn hôn giaù trò cuûa baûn thaân noù.
Löôïng giaù trò môùi ñoù laø giaù trò thaëng dö.
- Trong CNTB söùc lao ñoäng trôû thaønh haøng hoùa, loïai
haøng hoùa ñaëc bieät. Noù cuõng coù giaù trò & giaù trò
söû duïng :
Giaù trò haøng hoùa söùc LÑ ñöôïc tính baèng tö lieäu sinh hoïat
vaät chaát & tinh thaàn caàn thieát cho ñôøi soáng haøng ngaøy


46
cuûa ngöôøi LÑ & gia ñình hoï cuøng nhöõng chi phí ñaøo taïo ñeå
hoï trôû thaønh ngöôøi LÑ.
Giaù trò söû duïng cuûa haøng hoùa söùc LÑ laø coâng duïng
cuûa noù ñoái vôùi ngöôøi mua ñeå söû duïng trong SX. Nhöng
noù laø haøng hoùa ñaëc bieät, vì chæ noù môùi taïo ra giaù trò
thaëng dö.
Vì vaäy thöïc chaát cuûa CNTB laø chieám ñoïat söùc 
lao ñoäng thaëng dö cuûa ngöôøi lao ñoäng.
Ñieàu kieän ra ñôøi cuûa CNTB
-  Moät laø : trong XH coù moät lôùp ngöôøi ñöôïc töï do thaân
 
theå, nhöng khoâng coù TLSX trong tay. Hoï muoán soáng
thì phaûi baùn söùc lao ñoäng.
-  Hai laø : trong XH cuõng coù moät soá ngöôøi taäp trung
 
ñöôïc nhieàu tieàn cuûa ñöa ra laäp caùc xí nghieäp & mua
söùc LÑ cuûa ngöôøi LÑ.
Quaù trình SX TB laø quaù trình nhaø TB mua TLSX & söùc
LÑ ñeå tieán haønh SX, nhaèm taïo ra saûn phaåm trong ñoù
goàm giaù trò söû duïng & gía trò thaëng dö.
Taùc ñoäng cuûa giaù trò thaëng dö leân XH TB
Moät maët : thuùc ñaåy caûi tieán kyõ thuaät, taêng naêng xuaát
LÑ, xaõ hoäi hoùa SX ñeå taïo ra nhieàu loïai haøng hoùa vôùi
chaát löôïng cao, giaù thaønh haï.
Maët khaùc : noù laøm cho maâu thuaãn cô baûn cuûa CNTB
ngaøy caøng gay gaét, maâu thuaãn giöõa tính chaát XH hoùa
cuûa SX vôùi söï chieám höõu tö nhaân tö baûn chuû nghóa veà
TLSX.
Ñeå taêng giaù trò thaëng dö ngaøy caøng nhieàu, nhaø TB
coøn thöïc hieän tích luõy TB. Tích luõy TB laø bieán 1 phaàn giaù
trò thaëng dö thaønh TB ñeå môû roäng SX. Ñoù laø quaù trình
tích luõy söï giaàu coù cuûa giai caáp TS; ñoàng thôøi laøm baàn
cuøng hoùa giai caáp coâng nhaân.
Löu thoâng
3. Quaù trình löu thoâng TB, 
haøng hoùa ñeå
chuyeån thaønh
Duøng ttieàn
söï phaân chia giaù trò thaëng dö trong XHTB & ñaëc 
tieàn nhö ban mua TLSX
dieåm cuûa CNTB töï do caïnh tranh & söùc LÑ
ñaàu nhöng
a. Quaù trình tuaàn hoøan & chu chuyeån TB.
taêng hôn soá
tieàn ban ñaàu




Thöïc hieän
SX
ra cuûa 47
caûi
haøng hoùa
Caùc hình thöùc TB & caùc hình thöùc
bieåu hieän cuûa giaù trò thaëng dö

Loïai hình tö baûn  Hình thöùc bieåu hieän 
cuûa giaù trò thaëng dö :
- Tö baûn thöông nghieäp. - Coù lôïi nhuaän thöông
- Tö baûn cho vay nghieäp
- Tö baûn ngaân haøng - Coù lôïi töùc cho vay.
- Tö baûn kinh doanh - Coù lôïi nhuaän ngaân
ruoäng ñaát. haøng.
- Coù ñòa toâ tö baûn


Ñaëc ñieåm cô baûn cuûa CNTB töï do caïnh tranh:
- Toøan boä caùc hoïat ñoäng kinh teá vaän haønh theo cô
cheá thò tröôøng. Trình ñoä kyõ thuaät chöa cao, quy moâ caùc xí
nghieäp coøn nhoû.
- Caïnh tranh giöõa caùc nhaø TB dieãn ra quyeát lieät. Caïnh
tranh giöõ vai troø thoáng trò trong hoïat ñoäng kinh teá.
- Laø thôøi kyø phaùt trieån cuûa CNTB. CNTB duøng moïi
thuû ñoïan ñeå boùc loät lao ñoäng laøm thueâ, neân maâu
thuaãn cuûa XH TB ngaøy caøng gay gaét khoâng khaéc phuïc
ñöôïc. Ñoù laø maâu thuaãn giöõa giai caáp TS & VS



48
* Caùc hình thöùc TB & caùc hình thöùc bieåu hieän cuûa 
giaù trò thaëng dö:
• Loïai hình tö baûn 
• - Tö baûn thöông nghieäp.
• - Tö baûn cho vay
• - Tö baûn ngaân haøng
• - Tö baûn kinh doanh ruoäng ñaát.
Hình thöùc bieåu hieän cuûa giaù trò thaëng dö :
- Coù lôïi nhuaän thöông nghieäp
- Coù lôïi töùc cho vay.
- Coù lôïi nhuaän ngaân haøng.
- Coù ñòa toâ tö baûn
* Ñaëc ñieåm cô baûn cuûa CNTB töï do caïnh tranh:
- Toøan boä caùc hoïat ñoäng kinh teá vaän haønh theo cô
cheá thò tröôøng. Trình ñoä kyõ thuaät chöa cao, quy moâ
caùc xí nghieäp coøn nhoû.
- Caïnh tranh giöõa caùc nhaø TB dieãn ra quyeát lieät. Caïnh
tranh giöõ vai troø thoáng trò trong hoïat ñoäng kinh teá.
- Laø thôøi kyø phaùt trieån cuûa CNTB. CNTB duøng moïi
thuû ñoïan ñeå boùc loät lao ñoäng laøm thueâ, neân maâu
thuaãn cuûa XH TB ngaøy caøng gay gaét khoâng khaéc
phuïc ñöôïc. Ñoù laø maâu thuaãn giöõa giai caáp TS & VS.
II. CHUÛ NGHÓA TÖ BAÛN ÑOÄC QUYEÀN
1.Nhöõng ñaëc ñieåm kinh teá cuûa CNTB ñoäc quyeàn :
a.Taäp trung saûn xuaát & söï ra ñôøi cuûa caùc toå 
chöùc ñoäc quyeàn
Toå chöùc ñoäc quyeàn laø söï lieân minh giöõa caùc nhaø
TB lôùn ñeå naém ñoäc quyeàn saûn xuaát hoaëc tieâu thuï moät
loïai haøng hoùa naøo ñoù nhaèm thu lôïi nhuaän ñoäc quyeàn
cao.
b. Söï hình thaønh tö baûn taøi chính
TB ngaân haøng cuõng hình thaønh ñoäc quyeàn nhö TB coâng
nghieäp, nhöng khi noù toå chöùc thaønh TB ñoäc quyeàn thì do
naém quyeàn löïc kinh teá lôùn trong tay neân coù quyeàn löïc
raát lôùn. Noù chi phoái moïi maët cuûa ñôøi soáng kinh teá, töø
ñoù chi phoái neàn chính trò & caùc quan heä xaõ hoäi cuûa
XHTB
49
c. Xuaát khaåu tö baûn
Khi caùc toå chöùc ñoäc quyeàn ñaõ tích luõy ñöôïc khoái
löôïng TB khoång loà, chuùng thöïc hieän xuaát khaåu TB.
Xuaát khaåu TB döôùi hình thöùc mua laïi hay xaây döïng
nhöõng xí nghieäp môùi ôû nöôùc ngoøai, hoaëc cho chính phuû
hay tö nhaân nöôùc ngoøai vay coù laõi.
Caùc nöôùc chaäm phaùt trieån thöôøng laø ñòa baøn ñaàu
tö thích hôïp nhaát vì ôû ñaây thieáu voán, thieáu coâng ngheä
tieân tieán, giaù lao ñoäng, taøi nguyeân, ñaát ñai ñeàu thaáp
neân deã thu lôïi nhuaän cao
d. Söï phaân chia thò tröôøng theá giôùi giöõa caùc toå 
chöùc ñoäc quyeàn
Thò tröôøng trong nöôùc trôû neân chaät heïp vôùi khaû
naêng & nhu caàu phaùt trieån, caùc toå chöùc ñoäc quyeàn môû
roäng ra thò tröôøng theá giôùi.
Chuùng lieân hieäp laïi thaønh caùc toå chöùc ñoäc quyeàn.
Caùc toå chöùc naøy phaân chia nhau thò tröôøng quoác teá ñeå
boùc loät ( khai thaùc ) kinh teá caùc nöôùc nhaèm ñaït lôïi
nhuaän ñoäc quyeàn cao
e. Söï phaân chia laõnh thoå giöõa caùc cöôøng quoác ñeá 
quoác
Quy luaät phaùt trieån khoâng ñoàng ñeàu cuûa chuû nghóa
ñeá quoác daãn ñeán ñoøi hoûi chia laïi thò tröôøng phuø hôïp
vôùi töông quan löïc löôïng môùi & loïai tröø ñoái thuû caïnh tranh
khoûi khu vöïc hoïat ñoäng cuûa mình.
Vì vaäy nhöõng nöôùc keùm phaùt trieån trôû thaønh thuoäc
ñòa hay phuï thuoäc rieâng cuûa ñeá quoác naøy hay ñeá quoác
khaùc. Chieán tranh xaâm löôïc xaûy ra vôùi muïc ñích ñoù.
Trong quaù trình phaân chia laõnh thoå ñoù laøm xuaát
hieän maâu thuaãn giöõa CNTB xaâm löôïc & nhaân daân thuoäc
ñòa. Hai cuoäc chieán tranh theá giôùi trong theá kyû XX laø
ñieåm buøng noå cuûa maâu thuaãn naøy.
2. CNTB ñoäc quyeàn nhaø nöôùc
Laø söï keát hôïp giöõa caùc toå chöùc ñoäc quyeàn vôùi
nhaø nöôùc thaønh 1 cô caáu thoáng nhaát, trong ñoù nhaø
nöôùc laø coâng cuï ñaùp öùng yeâu caàu lôïi nhuaän ñoäc
quyeàn cao cuûa caùc toå chöùc ñoäc quyeàn.
CNTB ñoäc quyeàn nhaø nöôùc chæ xuaát hieän sau Chieán
tranh theá giôùi thöù II
* Nguyeân nhaân laøm xuaát hieän CNTB ñoäc quyeàn nhaø 
nöôùc

50
- LLSX phaùt trieån, mang tính XH hoùa cao ñoøi hoûi phaûi
coù baøn tay can thieäp cuûa nhaø nöôùc trong quaù trình
SX.
- Caùc maïng KH – CN daãn ñeán söï thay ñoåi lôùn veà cô
caáu kinh teá, cô cheá quaûn lyù kinh teá, caàn voán ñaàu
tö lôùn, neân nhaø nöôùc phaûi can thieäp vaøo kinh teá.
- Nhöõng maâu thuaãn beân trong & beân ngoøai cuûa CNTB
ñoäc quyeàn phaùt trieån gay gaét, söï phaùt trieån cuûa
caùch maïng theá giôùi ñe doïa söï toàn taïi cuûa CN ñeá
quoác caû veà kinh teá & chính trò buoäc caùc toå chöùc
ñoäc quyeàn phaûi naém laáy nhaø nöôùc & söû duïng noù
ñeå baûo veä cheá ñoä tö baûn.
* Caùc hình thöùc bieåu hieän cuûa CNTB ñoäc quyeàn nhaø 
nöôùc
Moät laø : Nhaø nöôùc söû duïng heä thoáng tieàn teä – tín
duïng, ngaân saùch ñeå kieåm soùat & ñieàu tieát neàn kinh teá;
ñaàu tö voán vaøo nhöõng ngaønh muõi nhoïn, then choát hoaëc
mua laïi nhöõng xí nghòeâp tö nhaân ñeå hoã trôï nhaèm duøng
duy trì & phaùt trieån heä thoáng SX XH.
Hai laø : Nhaø nöôùc söû duïng boä maùy quyeàn löïc, heä
thoáng chính saùch, luaät phaùp ñeå cuûng coá, ñieàu tieát neàn
kinh teá, taùc ñoäng vaøo caùc quan heä quoác teá nhaèm ñaûm
baûo caùc toå chöùc ñoäc quyeàn phaùt trieån ra nöôùc ngoøai.
III. VAI TROØ LÒCH SÖÛ CUÛA CNTB
1.CNTB taïo ra nhöõng nhaân toá môùi thuùc ñaåy söï 
phaùt trieån kinh teá.
a.CNTB ñaõ thöïc hieän moät böôùc tieán quan troïng 
trong quaù trình xaõ hoäi hoùa saûn xuaát.
Ñoù laø söï gaén boù giöõa nhöõng ngöôøi SX vôùi nhau
treân cô sôû phaùt trieån LLSX & phaân coâng lao ñoäng XH
ngaøy caøng gay gaét. Töø hôïp taùc ñôn giaûn ñeán coâng
tröôøng thuû coâng. Roài ñaïi coâng nghieäp cô khí laø quaù trình
môû roäng & taêng cöôøng XH hoùa SX. Noù phaûn aùnh söï
phaùt trieån cao cuûa kinh teá haøng hoùa TBCN.
b. CNTB ñaõ phaùt trieån LLSX, taêng naêng xuaát lao 
ñoäng XH
Döôùi taùc ñoäng cuûa caùc quy luaät kinh teá, CNTB ñaõ
chuù troïng phaùt trieån khoa hoïc kyõ thuaät & aùp duïng noù
vaøo saûn xuaát; ñoàng thôøi naâng cao trình ñoä ngöôøi lao
ñoäng ñeå taêng naêng xuaát lao ñoäng XH, ñöa neàn SX phaùt


51
trieån maïnh meõ, taïo ra LLSX khoång loà baèng taát caû caùc
giai ñoïan lòch söû tröôùc ñoù coäng laïi.
c. Chuyeån saûn xuaát nhoû trôû thaønh saûn xuaát lôùn 
hieän ñaïi
CNTB ñaõ thuùc ñaåy SX thuû coâng leân SX ñaïi cô khí,
ñeán töï ñoäng hoùa, tin hoïc hoùa & coâng ngheä hieän ñaïi.
Noù ñaõ thuùc ñaåy quy moâ SX ngaøy caøng lôùn & taïo ra
coâng cuï lao ñoäng môùi.
Taát caû nhöõng vaán ñeà ñoù quan heä, taùc ñoäng laãn
nhau taïo ra neàn SX lôùn, hieän ñaïi.
Treân cô sôû phaùt trieån kinh teá, caùc lónh vöïc vaên
hoùa, giaùo duïc, y teá, chính trò, quaân söï … cuõng ñaït ñöôïc
nhöõng thaønh töïu to lôùn.
2. Nhöõng haäu quaû kinh teá, chính trò do söï phaùt 
trieån cuûa CNTB
- CNTB töø khi môùi ra ñôøi ñaõ gaây ra caûnh gieát haïi &
baàn cuøng hoùa ngöôøi lao ñoäng.
- Trong quaù trình phaùt trieån noù ñaõ boùc loät taøn nhaãn
giai caáp coâng nhaân & nhaân daân lao ñoäng trong nöôùc,
ñoàng thôøi xaâm löôïc & noâ dòch caùc daân toäc, laøm
chaäm quaù trình phaùt trieån cuûa hoï.
- CNTB ñaõ gaây ra 2 cuoäc chieán tranh theá giôùi, gieát haïi
nhieàu ngöôøi & gaây thieät haïi nhieàu cuûa caûi vaät
chaát cuûa caùc daân toäc.
- CNTB coøn gaây ra nhieàu thaûm hoïa lôùn cho theá giôùi
nhö : chaïy ñua vuõ trang, oâ nhieãm moâi tröôøng, teä naïn
XH, naïn ñoùi ngheøo & caùc beänh hieåm ngheøo theá kyû
…, coù nhöõng daân toäc ñaõ bò dieät chuûng
3. CNTB ñaõ taïo ra nhöõng tieàn ñeà ngaøy caøng ñaày 
ñuû cho söï ra ñôøi cuûa XH môùi – XH ­ XHCN
Nhöõng tieàn ñeà :
- LLSX phaùt trieån treân cô sôû phaùt trieån nhö vuõ baõo
cuûa khoa hoïc kyõ thuaät & coâng ngheä.
- Coâng cuï saûn xuaát töï ñoäng hoùa, tin hoïc hoùa.
- Haøm löôïng chaát xaùm trong saûn phaåm haøng hoùa
ngaøy caøng cao.
Nhöõng tieàn ñeà aáy laø tieàn ñeà ñeå tieán leân moät
neàn vaên minh môùi vôùi LLSX nhaûy voït keùo theo 1 QHSX
môùi ra ñôøi ñoù laø QHSX trong XH XHCN.




52
BAØI 12 :
CHUÛ NGHÓA XAÕ HOÄI

I. TÍNH TAÁT YEÁU & NHÖÕNG ÑAËC TRÖNG CÔ BAÛN CUÛA
CNXH
1. Tính taát yeáu cuûa CNXH:
Vaän duïng phöông phaùp duy vaät bieän chöùng vaøo
nghieân cöùu lòch söû XH loøai ngöôøi & nhaát laø xem xeùt kyõ
XHTB, C.Maùc ñaõ phaùt hieän quy luaät cô baûn heát söùc quan
troïng laø söï phaùt trieån XH loaøi ngöôøi laø quaù trình thay
ñoåi caùc hình thaùi kinh teá – xaõ hoäi töø thaáp ñeán cao..
CNTB phaùt trieån ñeán giai ñoïan CN ñeá quoác thì nhöõng
maâu thuaãn cô baûn trong loøng noù phaùt trieån gay gaét
khoâng theå khaéc phuïc ñöôïc. Ñoù laø maâu thuaãn giöõa tính
chaát XH hoùa ngaøy caøng cao cuûa LLSX vôùi cheá ñoä chieám
höõu tö nhaân TBCN veà TLSX chuû yeáu.
Theo quy luaät phaùt trieån cuûa lòch söû thì cuoái cuøng
CNTB khoâng thoùat khoûi dieät vong & CNXH ra ñôøi nhö laø 1
taát yeáu
2. Nhöõng ñaëc tröng cô baûn cuûa CNXH:
Theo caùc nhaø kinh ñieån chuû nghóa Maùc – Leânin chia
chuû nghóa coäng saûn thaønh 2 giai ñoïan : CNXH laø giai ñoïan
ñaàu, chuû nghóa coäng saûn laø giai ñoïan cao. CNXH coù
nhöõng ñaëc tröng cô baûn sau ñaây :

53
a. Cô sôû vaät chaát cuûa cheá ñoä CNXH laø neàn ñaïi SX coâng
nghieäp cô khí.
Moãi cheá ñoä XH coù cô sôû vaät chaát kyõ thuaät töông
öùng. SX thuû coâng laø cô sôû vaät chaát kyõ thuaät cuûa Xh
tieàn TB, ñaïi coâng nghieäp cô khí laø cô sôû vaät chaát kyõ
thuaät cuûa XHTB. cô sôû vaät chaát kyõ thuaät cuûa XHCN phaûi
laø neàn ñaïi coâng nghieäp phaùt trieån & hoøan thieän vôùi
trình ñoä cao hôn xaõ hoäi TBCN.
b. Cheá ñoä tö höõu TBCN bò xoùa boû, cheá ñoä coâng höõu veà
TLSX ñöôïc thieát laäp:
Thuû tieâu cheá ñoä tö höõu TBCN, thieát laäp cheá ñoä
coâng höõu veà TLSX seõ daãn ñeán thuû tieâu neàn SX haøng
hoùa, neàn kinh teá coù keá hoïach treân quy moâ toøan XH seõ
ñöôïc thieát laäp.
Caàn löu yù laø, trong CNXH, thuû tieâu cheá ñoä tö höõu
chæ laø tö höõu TBCN chöù khoâng phaûi taát caû tö höõu.
Tuy nhieân trong giai ñoïan quaù ñoä, CNXH xuaát phaùt töø
neàn kinh teá laïc haäu neân caàn phaûi duy trì & phaùt trieån
kinh teá haøng hoùa nhieàu thaønh phaàn ñeå phaùt trieån LLSX.
c. Taïo ra caùch toå chöùc lao ñoäng & kyû luaät lao ñoäng theo
kieåu môùi:
Lao ñoäng ñöôïc toå chöùc coù keá hoïach chaët cheõ, kyû
luaät lao ñoäng laø töï giaùc, töï nguyeän vôùi vai troø laøm chuû
laø ñaëc tröng cuûa lao ñoäng XHCN.
Phaûi xoùa boû tình traïng lao ñoäng bò tha hoùa trong XH
cuõ, xaây döïng thaùi ñoä lao ñoäng môùi phuø hôïp vôùi ñòa vò
laøm chuû cuûa ngöôøi lao ñoäng.
Chæ coù toå chöùc heát söùc chaët cheõ & coù kyû luaät lao
ñoäng nghieâm ngaët môùi ñi ñeán XHCN
d. Thöïc hieän nguyeân taéc phaân phoái theo lao ñoäng:
Trong XHCN saûn phaåm chöa doài daøo neân phaân phoái
theo nguyeân taéc : laøm theo naêng löïc – höôûng theo vieäc
laøm.
Nhöõng tröôøng hôïp oám ñau taøn taät, treû em, ngöôøi
giaø … nhaø nöôùc coù cheá ñoä phaân phoái rieâng tuøy theo
ñieàu kieän kinh teá cuûa töøng quoác gia.
Phaûi ñeán CNCS, khi saûn phaåm ñaõ doài daøo môùi thöïc
hieän phaân phoái theo nguyeân taéc : laøm theo naêng löïc –
höôûng theo nhu caàu. Ñoù laø caùch phaân phoái ñaûm baûo
coâng baèng & haïnh phuùc cuûa ngöôøi lao ñoäng.


54
e. Xaây döïng nhaø nöôùc kieåu môùi, theå hieän saâu saéc baûn
chaát giai caáp CN,
ñaïi bieåu cho lôïi ích, quyeàn löïc & yù chí cuûa nhaân daân lao
ñoäng:
Nhaø nöôùc XHCN cuûa giai caáp CN ñöôïc thieát laäp do
thaéng lôïi cuûa caùch maïng XHCN.
Thöïc chaát cuûa nhaø nöôùc kieåu môùi laø söï laõnh ñaïo
cuûa Ñaûng Coäng saûn, toå chöùc chính trò ñaïi dieän cho giai
caáp coâng nhaân & nhaân daân lao ñoäng, ñaûm baûo quyeàn
laøm chuû cuûa nhaân daân lao ñoäng.
g. Giaûi phoùng con ngöôøi khoûi aùp böùc boùc loät, thöïc hieän
söï bình ñaúng XH, taïo ñieàu kieän cho con ngöôøi phaùt trieån
toøan dieän
Muïc tieâu cao nhaát cuûa XHCN laø giaûi phoùng con
ngöôøi khoûi söï boùc loät veà kinh teá & noâ dòch veà tinh
thaàn, taïo ñieàu kieän cho con ngöôøi phaùt trieån toøan dieän,
treân cô sôû xoùa boû cheá ñoä chieám höõu tö nhaân veà TLSX
chuû yeáu.
XHCN & CNCS xoùa boû taän goác tình traïng ngöôøi boùc
loät ngöôøi, thöïc hieän coâng baèng, bình ñaúng XH, tröôùc heát
laø bình ñaúng veà ñòa vò XH cuûa con ngöôøi, bình ñaúng nam –
nöõ, bình ñaúng & höõu nghò giöõa caùc daân toäc
Ñoù laø nhöõng ñaëc tröng chung, toång quaùt, noù chæ
coù ñöôïc khi XHCN ñöôïc xaây döïng, ñöôïc phaùt trieån treân cô
sôû kinh teá – XH & chính trò – XH cuûa chính noù.
Coù theå noùi, quaù trình xaây döïng XHCN cuõng chính laø
quaù trình laâu daøi, töøng böôùc hieän thöïc hoùa caùc ñaëc
tröng cô baûn noùi treân trong moãi quoác gia, daân toäc khi löïa
choïn con ñöôøng ñi leân XHCN
II. QUAÙ ÑOÄ LEÂN XHCN BOÛ QUA CHEÁ ÑOÄ TBCN ÔÛ VN:
1. Leân XHCN taát yeáu phaûi qua thôøi kyø quaù ñoä laâu
daøi.
Caùc nöôùc TBCN phaùt trieån khoâng ñoàng ñeàu laøm cho
caùch maïng XHCN khoâng theå thaéng lôïi cuøng 1 luùc treân
toøan theá giôùi. Thaéng lôïi rieâng leû cuûa töøng nöôùc hoaëc
cuûa 1 soá nöôùc daãn tôùi thôøi kyø quaù ñoä laâu daøi cuûa
caùch maïng theá giôùi.
Khi caùch maïng XHCN thaéng lôïi, QHSX môùi khoâng hình
thaønh trong loøng XH cuõ neân giai caáp voâ saûn phaûi töøng
böôùc thieát laäp QHSX môùi treân cô sôû töøng böôùc phaùt
trieån LLSX


55
Lòch söû loøai ngöôøi ñaõ coù nhöõng böôùc phaùt trieån
nhaûy voït, boû qua hình thaùi kinh teá – xaõ hoäi naøy hay hình
thaùi kinh teá – xaõ hoäi khaùc ñeå xaây döïng 1 cheá ñoä XH
tieân tieán hôn. Ñöông nhieân phaûi coù nhöõng ñieàu kieän
nhaát ñònh.
Tö töôûng noùng voäi, ruùt ngaén hoaëc keùo daøi voâ taän
thôøi kyø quaù ñoä ñeàu sai laàm.
Noùng voäi muoán boû qua quy luaät cuûa thôøi kyø quaù
ñoä, ngoài chôø ñeán ñaâu hay ñeán ñoù, khoâng bieát phaùt huy
nhöõng naêng löïc chuû quan vaøo quaù trình vaän ñoäng cuûa
caùc maïng laø bieåu hieän cuûa tö töôûng “ taû” hoaëc “ höõu
khuynh ” trong xaây döïng caùch maïng XHCN khoâng theå
thaéng lôïi.
2. Nhöõng ñieàu kieän ñeå quaù ñoä leân CNXH boû qua cheá
ñoä TBCN
a. Quan ñieåm veà quaù ñoä leân CNXH boû qua giai ñoïan
phaùt trieån TBCN
Ñi leân CNXH “ boû qua cheá ñoä TBCN, töùc laø boû qua
vieäc xaùc laäp vò trí thoáng trò cuûa QHSX & kieán truùc
thöôïng taàng TBCN, nhöng tieáp thu, keá thöøa nhöõng thaønh
töïu maø nhaân loïai ñaõ ñaït ñöôïc döôùi cheá ñoä TBCN, ñaëc
bòeât veà khoa hoïc & coâng ngheä, ñeå phaùt trieån nhanh
LLSX, xaây döïng neàn kinh teá hieän ñaïi ”
Vaên kieän Ñaïi hoäi ñaïi bieåu toøan quoác laàn thöù  
IX
b. Nhöõng ñieàu kieän ñeå quaù ñoä leân CNXH boû qua giai
ñoïan phaùt trieån TBCN
Ñaûng Coäng saûn, ñaûng cuûa giai caáp coâng nhaân phaûi
thaønh ñaûng caàm quyeàn, giöõ vai troø laõnh ñaïo ñaát nöôùc.
Coù khoái lieân minh giai caáp coâng nhaân, giai caáp noâng
daân & taàng lôùp trí thöùc vöõng chaéc, löïc löôïng cô baûn baûo
ñaûm cho söï laõnh ñaïo cuûa Ñaûng Coäng saûn, baûo ñaûm
söùc maïnh noøng coát cuûa caùch maïng ñeå thöïc hieän ñöôøng
loái, chuû tröông cuûa Ñaûng & phaùp luaät cuûa Nhaø nöôùc.
Chính quyeàn caùch maïng mang baûn chaát coâng nhaân
coù tính daân toäc, thöïc hieän ñuùng chính quyeàn cuûa daân,
do daân & vì daân.
Ñöôïc söï ñoàng tình & giuùp ñôõ cuûa giai caáp coâng
nhaân & nhaân daân tieán boä treân theá giôùi, tieáp thu coù
choïn loïc nhöõng thaønh töïu cuûa theá giôùi.



56
Baøi 13: ÑÖÔØNG LOÁI & CHÍNH SAÙCH KNH TEÁ CUÛA NÖÔÙC 
CHXHCNVN
I. PH A Ù T  TRIEÅN  NEÀ N  KINH  TEÁ   Ò   Ö Ô Ø N G   Ò N H  
TH TR Ñ
HÖÔ Ù N G   CN :
XH
1. Vai troø cuûa neàn kinh teá thò tröôøng.
Kinh teá thò tröôøng toàn taïi trong nhieàu hình thaùi KT –
XH, laø thaønh töïu quan troïng cuûa loøai ngöôøi.
Noù ñang thuùc ñaåy kinh teá phaùt trieån khoâng chæ
trong CNTB maø ngay trong caû thôøi kyø quaù ñoä leân CNXH.
Lòch söû XH cho ñeán nay chöa coù neàn kinh teá naøo cao
hôn neàn kinh teá thò tröôøng, neân söï toàn taïi cuûa kinh teá
thò tröôøng laø taát yeáu.
* Vai troø cuûa neàn kinh teá thò tröôøng:
- Kinh teá thò tröôøng coù taùc duïng giaûi phoùng LLSX, khai
thaùc & söû duïng coù hieäu quaû moïi nguoàn löïc.
- Kinh teá thò tröôøng phaùt trieån laøm cho chaát löôïng
cuoäc soáng con ngöôøi ngaøy caøng naâng cao veà vaät chaát &
tinh thaàn, laø moâi tröôøng ñeå con ngöôøi phaùt huy naêng
löïc, ngaøy caøng hoøan thieän mình hôn.
- Kinh teá thò tröôøng cuõng coù maët traùi, maët tieâu cöïc,
taùc ñoäng xaáu ñeán ñôøi soáng XH & con ngöôøi. Chuû nghóa
caù nhaân cuøng theá löïc cuûa ñoàng tieàn ñaõ laøm tha hoùa
con ngöôøi & QHXH, laøm suy thoùai ñaïo ñöùc & nhaân caùch
cuûa moät soá ngöôøi.
* Keát luaän:
Trong thôøi kyø quaù ñoä leân CNXH ôû nöôùc ta vaãn söû
duïng & phaùt trieån neàn kinh teá thò tröôøng.
Nhöng maáu choát laø neàn kinh teá thò tröôøng phaûi ñònh
höôùng XHCN, khoâng theo con ñöôøng TBCN.
Neàn kinh teá thò tröôøng vaãn giöõ vai troø chieán löôïc
trong xaây döïng CNXH ôû Vieät Nam
2. Phaùt trieån neàn kinh teá thò tröôøng
Neàn kinh teá thò tröôøng ñöôïc xem xeùt töø hình thöùc
sôû höõu, caùc thaønh phaàn höõu teá & cheá ñoä phaân phoái.
Sôû kinh
toøan
a. Caùc hình thöùc sôû höõu :
daân




Caùc hình
thöùc
sôû höõu

Sôû höõu Sôû höõu
tö nhaân taäp theå
57
b. Caùc thaønh phaàn kinh teá:
b.1 : Kinh teá nhaø nöôùc:
Bao goàm ñaát ñai, taøi nguyeân, ngaân saùch nhaø nöôùc,
ngaân haøng nhaø nöôùc, döï tröõ quoác gia, caùc quyõ cuûa
nhaø nöôùc. Ñoù laø löïc löôïng kinh teá quan troïng & laø coâng
cuï ñeå nhaø nöôùc ñieàu tieát neàn kinh teá ôû taàm vó moâ.
Thaønh phaàn kinh teá naøy ñöôïc toå chöùc chuû yeáu laø
Doanh nghieäp nhaø nöôùc.
Hieän nay nhaø nöôùc chæ giöõ laïi caùc doanh nghieäp ôû
1 soá ngaønh, lónh vöïc then choát & ñòa baøn quan troïng; thöïc
hieän coå phaàn hoùa 1 soá doanh nghieäp maø nhaø nöôùc
khoâng caàn naém giöõ 100% voán.
b.2 : Kinh teá taäp theå:
Laø thaønh phaàn kinh teá döïa treân hình thöùc sôû höõu
taäp theå veà TLSX. Kinh teá taäp theå ñöôïc toå chöùc
chuû yeáu laø Hôïp taùc xaõ.
Moãi xaõ vieân coù quyeàn nhö nhau trong HTX; nguyeân
taéc hoïat ñoäng laø töï nguyeän, bình ñaúng, cuøng coù lôïi &
quaûn lyù daân chuû.
b.3 : Kinh teá tö baûn tö nhaân:
Döïa treân hình thöùc sôû höõu tö baûn chuû nghóa veà
TLSX & quan heä boùc loät. Ñöôïc toå chöùc theo hình thöùc
doanh nghieäp hoaëc coâng ty.
Nhaø nöôùc baûo hoä quyeàn sôû höõu & lôïi ích hôïp phaùp
cuûa hoï
b.4 : Kinh teá tö baûn nhaø nöôùc:
Bao goàm hình thöùc hôïp taùc, lieân doanh giöõa nhaø
nöôùc vôùi tö baûn tö nhaân trong & ngoøai nöôùc.
Hình thöùc kinh teá naøy nhaèm taêng cöôøng thu huùt
voán, coâng ngheä, naêng löïc quaûn lyù cuûa nhöõng nhaø kinh
doanh trong & ngoøai nöôùc ñeå taêng söùc caïnh tranh, taêng
naêng löïc phaùt trieån kinh teá
b.5 : Kinh teá coù voán ñaàu tö nöôùc ngoøai:
Bao goàm caùc doanh nghieäp coù 100% voán ñaàu tö
nöôùc ngoøai hoaëc lieân keát, lieân doanh cuûa nöôùc ngoøai
vôùi voán trong nöôùc.
58
Boä phaän kinh teá naøy chieám tyû troïng ngaøy caøng
taêng, coù vò trí quan troïng trong neàn kinh teá.
Ñaây laø thaønh phaàn kinh teá khaùc caùc thaønh phaàn
kinh teá trong nöôùc veà muïc tieâu & cô cheá vaän haønh
b.6 : Kinh teá caù theå, tieåu chuû:
Ñaây laø thaønh phaàn kinh teá döïa treân cheá ñoä tö höõu
nhoû veà TLSX & lao ñoäng cuûa baûn thaân & gia ñình ngöôøi
lao ñoäng.
Thaønh phaàn kinh teá naøy coù vò trí quan troïng & laâu
daøi. Nhaø nöôùc hoã trôï & khuyeán khích caùc hình thöùc hôïp
taùc töï nguyeän hoaëc laøm veä tinh cho caùc doanh nghieäp
nhaø nöôùc hay HTX.

* Caùc thaønh phaàn kinh teá:




Kinh teá
nhaø nöôùc

Kinh teá
coù voán Kinh teá
ñaàu tö taäp theå
nöôùc
ngoøai
Caùc
thaønh
phaàn
kinh teá


Kinh teá
caù theå


Kinh teá
tö baûn
tö nhaân



* Keát luaän:
Caùc hình thöùc sôû höõu & caùc thaønh phaàn kinh teá ñan
xen, hoãn hôïp ñeå ña daïng hoùa caùc hình thöùc toå chöùc saûn
xuaát, kinh doanh laøm cho hoïat ñoäng kinh teá naêng ñoäng,
coù söùc caïnh tranh cao.
Ñoù laø con ñöôøng taêng tröôûng kinh teá nhanh trong
thôøi kyø quaù ñoä.

59
c. Quan heä phaân phoái thu nhaäp & caùc hình thöùc thu nhaäp
chuû yeáu:



Caùc hình thöùc
thu nhaäp
& phaân phoái
thu nhaäp




Phaân phoái
Phaân phoái & thu
theo
nhaäp
möùc ñoùng goùp Phaân phoái
theo keát quaû lao
voán thoâng qua
ñoäng
& caùc nguoàn löïc phuùc lôïi xaõ hoäi
& hieäu quaû kinh
khaùc
teá
vaøo SX - KD

* Nhöõng löu yù trong quan heä phaân phoái thu nhaäp :
- Ñaûm baûo tieán boä & coâng baèng xaõ hoäi trong töøng
giai ñoïan phaùt trieån k teá.
- Choáng chuû nghóa bình quaân & thu nhaäp baát hôïp lyù,
baûo hoä quyeàn lôïi cuûa ngöôøi lao ñoäng & khuyeán khích
laøm giaàu hôïp phaùp ñoái vôùi nhöõng ngöôøi coù nhieàu
ñoùng goùp vaøo SX - KD.
- Cheá ñoä phaân phoái phaûi nhaèm taùi SX söùc lao ñoäng,
naâng cao möùc soáng cuûa ngöôøi lao ñoäng.
- Thoâng qua quyõ phuùc lôïi XH ñeå phaân phoái thu nhaäp
nhaèm laøm giaûm khoûang caùch cheânh leäch giaøu ngheøo
giöõa ngöôøi vôùi ngöôøi – giöõa caùc vuøng, goùp phaàn xoùa
ñoùi giaûm ngheøo.
- Cheá ñoä phaân phoái phaûi nhaèm kích thích ngöôøi LÑ &
caû nhöõng ngöôøi sôû höõu TLSX tích cöïc phaùt huy tieàm löïc
ñeå phaùt trieån kinh teá.
3. Ñònh höôùng XHCN:
60
- Muïc ñích cô baûn – laâu daøi cuûa vieäc söû duïng neàn
kinh teá thò tröôøng ñònh höôùng XHCN laø phaùt trieån LLSX,
phaùt trieån kinh teá ñeå xaây döïng cô sôû vaät chaát – kyõ
thuaät cuûa CNXH, naâng cao ñôøi soáng nhaân daân.
- Phaùt trieån LLSX gaén lieàn vôùi xaây döïng QHSX treân
caû 3 maët : SÔÛ HÖÕU, QUAÛN LYÙ & PHAÂN PHOÁI.
- Kinh teá thò tröôøng maø chuùng ta ñang xaây döïng khaùc
kinh teá thò tröôøng TBCN cô baûn ôû yeáu toá QHSX

* Noäi dung cô baûn cuûa phaùt trieån kinh teá thò tröôøng ñònh
höôùng XHCN:

Phaùt trieån thaønh phaàn
kinh teá nhaø nöôùc, kinh teá
taäp theå, trong ñoù kinh teá
nhaø nöôùc giöõ vai troø chuû




Thöïc hieän coâng baèng trong Taêng cöôøng vai troø
phaân phoái thu nhaäp, phaân
phoái laïi thu nhaäp, xoùa daàn quaûn lyù kinh teá cuûa
khoûang caùch giaøu ngheøo nhaø nöôùc




Giöõ vöõng ñoäc laäp chuû
quyeàn, baûo veä lôïi ích
quoác gia, hoøa nhaäp nhöng
II. QUAN HEÄ KINH TEÁ QUOÁC TEÁ:khoâng hoøa tan

1. Taàm quan troïng cuûa môû roäng quan heä kinh teá quoác
teá:
- Khai thaùc coù hieäu quaû hôn nguoàn taøi nguyeân –
khoùang saûn cuûa ñaát nöôùc.
- Taïo ra nguoàn voán töø kinh teá ñoái ngoïai ñeå tích luõy
ban ñaàu. Thu heïp khoûang caùch giöõa caùc neàn kinh
teá.
- Tranh thuû kyõ thuaät & coâng ngheä tieân tieán cuûa theá
giôùi.


61
- Hoïc taäp kinh nghieäm quaûn lyù tieân tieán cuûa nöôùc
ngoøai, xaây döïng ñoäi nguõ caùn boä quaûn lyù ñaùp öùng
yeâu caàu cuûa thôøi kyø môùi.
- Tham gia saâu roäng vaøo söï phaân coâng lao ñoäng quoác
teá.
- Giaûi quyeát vieäc laøm cho ngöôøi lao ñoäng.
2. Nhöõng nguyeân taéc cô baûn:
- Toân troïng ñoäc laäp chuû quyeàn & toøan veïn laõnh thoå,
khoâng can thieäp vaøo coâng vieäc noäi boä cuûa nhau,
khoâng duøng vuõ löïc hoaëc ñe doïa duøng vuõ löïc.
- Bình ñaúng & cuøng coù lôïi.
- Giaûi quyeát caùc baát ñoäng & tranh chaáp baèng thöông
löôïng hoøa bình.
- Laøm thaát baïi moïi aâm möu & haønh ñoäng gaây söùc
eùp, aùp ñaët & cöôøng quyeàn




62
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản