Bài giảng Bệnh cúm A(H1N1)

Chia sẻ: Than Kha Tu | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:12

0
333
lượt xem
147
download

Bài giảng Bệnh cúm A(H1N1)

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Các virus gây bệnh Cúm thuộc nhóm Orthomyxovirus, gồm 3 typ A, B và C, trong đó typ A hay gây bệnh cho người. Virus Cúm A có kháng nguyên vỏ ngưng kết H (hemagglutinin) và kháng nguyên trung hoà N (neuraminidase). Có 16 loại kháng nguyên H và 9 loại kháng nguyên N. Người ta gọi tên thứ typ virus dựa trên các kháng nguyên H và N.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Bài giảng Bệnh cúm A(H1N1)

  1. BỆNH CÚM A (H1N1) I - ĐẠI CƯƠNG Các virus gây bệnh Cúm thuộc nhóm Orthomyxovirus, gồm 3 typ A, B và C, trong đó typ A hay gây bệnh cho người. Virus Cúm A có kháng nguyên vỏ ngưng kết H (hemagglutinin) và kháng nguyên trung hoà N (neuraminidase). Có 16 loại kháng nguyên H và 9 loại kháng nguyên N. Người ta gọi tên thứ typ virus dựa trên các kháng nguyên H và N. Virus Cúm thường hay thay đổi tính kháng nguyên tạo các chủng virus mới và tăng khả năng né tránh đáp ứng miễn dịch đặc hiệu. Đại dịch cúm dễ dàng xảy ra khi: - Một thứ týp mới của virus cúm có thể gây nhiễm trên người. -Virus mới này gây ra bệnh lý nặng nề ở người. -Lây truyền dễ dàng từ người sang người. Các đại dịch cúm đã xảy ra Thứ typ H1N1 bao gồm nhiều chủng khác nhau, là nguyên nhân phổ biến nhất gây bệnh Cúm ở người, chiếm khoảng 50% các trường hợp nhiễm Cúm năm 2006 (theo CDC). Một số chủng gây ra dịch cúm nhỏ ở địa phương, một số chủng ít độc lực hơn gây ra các hôị chứng giả cúm hoặc bệnh cúm mùa. Một số chủng gây bệnh cho lợn và chim. Trong tháng 3 và 4/2009 đã có hàng trăm ca mắc bệnh, một số đã tử vong do sự bùng phát của 1 chủng cúm H1N1 mới. Ban đầu phát hiện chủng virus này có nhiều gen giống virus gây bệnh cúm lợn ở Bắc Mỹ nên gọi tên là “swine flu”. Các nghiên cứu sau cho thấy virus mới này có thêm các gen của virus gây cúm lợn ở Châu Âu, Châu Á, cúm gia cầm và cúm ở
  2. người nên đặt tên là “quadruple reassortant” virus. Cấu trúc virus Cúm Cấu trúc virus Cúm Hình ảnh chủng H1N1 mới được phát hiện Hình ảnh chủng H1N1 mới được phát hiện Xâm nhập và nhân lên của virus cúm II - DỊCH TỄ HỌC Vật chủ và ổ chứa: chưa có bằng chứng xác thực nào về việc lợn bị nhiễm virus và truyền bệnh sang người. Cơ chế lây truyền: Người ta cho rằng cơ chế truyền bệnh từ người sang người cũng tương tự như của các virus cúm thông thường khác là do hít phải các giọt chất tiết cuả bệnh nhân khi bệnh nhân ho hoặc hắt hơi. Đôi khi có thể do chạm tay lên các đồ vật có nhiễm virus sau đó đưa tay lên miệng hoặc mũi. Thời gian truyền bệnh bắt đầu từ 1 ngày trước khi xuất hiện triệu chứng đến sau khi bị bệnh 7 ngày. Virus có thể tồn tại trong môi trường tự nhiên (VD: bề mặt các vật dụng) từ 2-8h và gây nhiễm cho những người tiếp xúc. Virus bị tiêu diệt ở nhiệt độ 75-100oC hoặc bởi các hoá chất sát khuẩn như: cồn trắng, cồn i-ốt, chlorine, hydrogen peroxide, xà phòng… Hầu hết các TH nhiễm cúm A H1N1 đều ở mức độ nhẹ và có thể tự khỏi. Những TH nặng có thể gặp ở BN có các bệnh lý nền như: bệnh lý tim mạch, ĐTĐ, suy giảm miễn dịch hoặc ở PN đang mang thai. Đối với cúm mùa, tỷ lệ mắc bệnh nặng và tử vong gặp chủ yếu ở nhóm tuổi ≥ 65 tuổi, nhưng cúm A H1N1 đã ghi nhận các ca bệnh nặng và tử vong ở nhóm tuổi trưởng thành và tiền sử hoàn toàn khoẻ mạnh
  3. III - TRIỆU CHỨNG: Dựa trên các yếu tố và triệu chứng sau: 1. Yếu tố dịch tễ: Trong vòng 7 ngày: - Sống hoặc đến từ vùng có dịch cúm A (H1N1). - Tiếp xúc gần với người bệnh, nguồn bệnh: nghi ngờ, có thể hoặc đã xác định mắc cúm A (H1N1). - Khi dịch đã lan ra cộng đồng, chú ý ổ dịch có nhiều ng*ời cùng bị, cần XN khẳng định ca bệnh 2. Lâm sàng: Bệnh diễn biến cấp tính và có một số biểu hiện sau đây: - Sốt - Các triệu chứng về hô hấp: + Viêm long đường hô hấp. + Đau họng. + Ho khan hoặc có đờm. - Các triệu chứng khác + Đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, nôn, tiêu chảy. Nhiều trường hợp có biểu hiện viêm phổi nặng, thậm chí có suy hô hấp cấp và suy đa tạng. 3. Cận lâm sàng: Xét nghiệm chẩn đoán căn nguyên: + Real time RT-PCR là xét nghiệm xác định vi rút cúm A (H1N1). Bệnh phẩm là dịch ngoáy họng, dịch tỵ hầu, dịch phế quản (lấy càng sớm càng tốt). + Nuôi cấy vi rút: thực hiện ở những nơi có điều kiện. Công thức máu: số lượng bạch cầu bình thường hoặc giảm nhẹ. X quang phổi: có thể có biểu hiện của viêm phổi không điển hình. 4. Tiêu chuẩn chẩn đoán: a) Trường hợp nghi ngờ:
  4. - Có yếu tố dịch tễ, sốt và triệu chứng viêm long đư*ờng hô hấp. b) Trường hợp xác định đã mắc bệnh: - Có biểu hiện lâm sàng cúm. - Xét nghiệm dương tính khẳng định nhiễm cúm A (H1N1). c) Người lành mang vi rút: - Không có biểu hiện lâm sàng nhưng xét nghiệm có cúm A (H1N1). - Những TH này cũng phải được báo cáo * Một số chú ý: Một số người mắc loại vi rút này cũng được báo cáo là cảm thấy buồn nôn, bị nôn và tiêu chảy nhưng đó không phải là những triệu chứng đặc trưng. Ngoài các biểu hiện trên, một trong những yếu tố quan trọng nghi ngờ mình nhiễm vi rút H1N1 là từ vùng dịch trở về hay tiếp xúc với người mà sau đó được xác định là mang bệnh cúm A/H1N1. Ngăn ngừa sự lây truyền từ người sang người Cúm lây lan từ người sang người thông qua ho hay hắt hơi, sờ, cầm vào đồ vật có chứa vi rút và rồi lại đưa tay lên mũi, miệng hay mắt. Cúm A/H1N1 không lây qua các thực phẩm làm từ thịt lợn và cũng không lây qua con đường thực phẩm. Cúm A/H1N1 dễ lây nhất trong 5 ngày đầu phát bệnh mặc dù ở một số người, hầu hết là trẻ em, thì nguy cơ lây nhiễm lên tới 10 ngày Khuyến cáo ngăn ngừa sự lây lan vi rút giữa người với người bao gồm các phương pháp kiểm soát các bệnh lây truyền: - Thường xuyên rửa tay với xà phòng và nước. Nếu có điều kiện nên sát trùng tay
  5. bằng cồn y tế, đặc biệt là sau khi từ các nơi công cộng về. - Khả năng lây truyền bệnh cũng sẽ giảm nếu làm vệ sinh các bề mặt vật dụng, đồ đạc trong nhà bằng chất clo pha loãng. Bởi trong quá trình ho, hắt hơi, những giọt dịch chứa vi rút sẽ “đậu” lại trên bề mặt của bàn, ghế; điện thoại. - Giữ khoảng cách cũng là một mẹo phòng cúm nên áp dụng. Tức là nên đứng cách xa với những người mà có thể bị nhiễm cúm và nếu đang làm việc ở nơi đông người thì tốt nhất nên xin nghỉ ở nhà để tránh lây lan bệnh cho đồng nghiệp. - Bất kỳ ai có biểu hiện như đột ngột sốt cao, ho, đau cơ thì nên nghỉ làm hoặc tránh tới các nơi công cộng, tránh tham gia các phương tiện giao thông công cộng và liên lạc ngay với bác sĩ để nhận được lời khuyên phù hợp. IV - ĐIỀU TRỊ Hiện, có hai loại thuốc đề điều rị vi rút cúm A nói chung là Oseltamivir (Tamiflu) và Zanamivir (Relenza), trong đó, Tamiflu là thuốc ống còn Relenza là thuốc hít. Để có hiệu quả cần điều trị sớm trong vòng 24 giờ đầu sau khi xuất hiện triệu chứng. * Phác đồ điều trị cúm A/H1N1 của Bộ Y tế đang phát huy hiệu quả tốt. Chỉ 2 ngày sau cách ly, điều trị, bệnh nhân hết sốt, xét nghiệm đều có kết quả âm tính với vi rút cúm A/H1N1, sức khỏe hồi phục nhanh. Tại cuộc họp Ban chỉ đạo phòng chống đại dịch cúm ở người chiều 24/6, PGS.TS Nguyễn Trần Hiển, Viện trưởng Viện vệ sinh dịch tễ Trung ương cho biết: Qua các ca điều trị cho bệnh nhân cúm A/H1N1 tại Việt Nam có thể thấy, phác đồ điều
  6. trị cúm A/H1N1 của Bộ Y tế đang phát huy hiệu quả tốt. Sau khi được cách ly, điều trị, chỉ 2 ngày, bệnh nhân hết sốt, xét nghiệm đều có kết quả âm tính với vi rút cúm A/H1N1, sức khỏe hồi phục nhanh. Đến thời điểm này, Tamiflu vẫn là thuốc đặc hiệu trong điều trị, chưa thấy xuất hiện trường hợp gen kháng thuốc nào. Cục trưởng Cục Y tế dự phòng và Môi trường Nguyễn Huy Nga cũng cho biết: Hiện nay, ở Việt Nam, cúm A/H1N1 mới chỉ được phát hiện ở những người đi từ nước ngoài về hay những trường hợp có tiếp xúc gần với người nhiễm cúm A/H1N1, chưa đến giai đoạn lây lan nhanh trong cộng đồng. Tuy nhiên, cúm gia cầm đang có dấu hiệu tái bùng phát tại Quảng Ninh. Do vậy, không ngoại trừ nguy cơ cúm A/H1N1 sẽ tái tổ hợp với cúm A/H5N), tạo thành một biến thể mới có độc lực cao hơn. Bộ Y tế tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các Bộ, ban, ngành và các địa phương theo dõi sát tình hình, triển khai các biện pháp phòng chống dịch, giảm thiểu sự lây lan và tác hại của đại dịch tại Việt Nam. Theo tin mới nhất từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tính đến ngày 24/6, dịch cúm A(H1N1) đã lan ra 108 quốc gia và vùng lãnh thổ với 55.867 người xác định nhiễm vi rút cúm A(H1N1), trong đó có 238 trường hợp tử vong. Một số quốc gia có lượng người nhiễm cúm A/H1N1 tăng nhanh trong những ngày gần đây là: Canada, Chilê, Anh, Trung Quốc, Nhật Bản,.../. 1. Nguyên tắc chung: - Bệnh nhân phải được cách ly và thông báo kịp thời cho cơ quan y tế dự phòng. - Dùng thuốc kháng vi rút đơn độc hoặc kết hợp (oseltamivir, zanamivir) càng sớm càng tốt, kể cả các trường hợp nghi ngờ. - Điều trị hỗ trợ trong những trường hợp nặng. - Điều trị tại chỗ ở những cơ sở thích hợp và yêu cầu tuyến trên giúp đỡ đối với những trường hợp nặng. 2. Điều trị thuốc kháng vi-rút:
  7. - Thuốc kháng virút: + Oseltamivir (Tamiflu): * Người lớn và trẻ em trên 13 tuổi: 75mg x 2 lần/ngày x 5 ngày. * Trẻ em từ 1 - 13 tuổi: dùng dung dịch uống tuỳ theo trọng lượng cơ thể: . 40 kg: 75 mg x 2 lần/ngày x 5 ngày. * Trẻ em dưới 12 tháng: . < 3 tháng: 12 mg x 2 lần/ngày x 5 ngày. . 3 - 5 tháng: 20 mg x 2 lần/ngày x 5 ngày. . 6 - 11 tháng: 25 mg x 2 lần/ngày x 5 ngày. + Zanamivir: Dạng hít định liều. Sử dụng trong các trường hợp: Không có oseltamivir, trường hợp chậm đáp ứng hoặc kháng với oseltamivir. Liều dùng: * Người lớn và trẻ em trên 7 tuổi: 2 lần xịt 5mg x 2 lần/ngày. * Trẻ em: Từ 5 - 7 tuổi: 2 lần xịt 5 mg x 1 lần/ngày. + Trường hợp nặng có thể kết hợp oseltamivir và zanamivir. + Trường hợp đáp ứng chậm với thuốc kháng vi rút: thời gian điều trị có thể kéo dài đến khi xét nghiệm hết vi rút. - Cần theo dõi chức năng gan, thận để điều chỉnh liều lượng cho phù hợp. 3. Điều trị hỗ trợ: a) Hạ sốt. Chỉ dùng paracetamol khi nhiệt độ trên 39oC (không dùng thuốc hạ sốt nhóm salicylate như * aspirin). b) Bảo đảm chế độ dinh dưỡng và chăm sóc. - Dinh dưỡng: + Bệnh nhân nhẹ: cho ăn bằng đường miệng.
  8. + Bệnh nhân nặng: cho ăn sữa và bột dinh dưỡng qua ống thông dạ dày. + Nếu bệnh nhân không ăn được phải kết hợp nuôi dưỡng bằng đường tĩnh mạch. - Chăm sóc hô hấp:giúp bệnh nhân ho, khạc; vỗ rung vùng ngực; hút đờm. c) Sử dụng kháng sinh thích hợp khi có bội nhiễm vi khuẩn. d) Hỗ trợ hô hấp khi có suy hô hấp: - Nằm đầu cao 30O. - Cho người bệnh thở oxy với lưu lượng thích hợp. - Những trường hợp không đáp ứng với thở oxy cần hỗ trợ hô hấp bằng máy thở không xâm nhập hoặc xâm nhập. e) Phát hiện và điều trị suy đa phủ tạng. g) Những trường hợp nặng điều trị giống như cúm A (H5N1) nặng đó được Bộ Y tế ban hành. 4. Tiêu chuẩn ra viện: a) Nơi không có xét nghiệm Real time RT-PCR: - Sau khi hết sốt 3 ngày. - Tình trạng lâm sàng ổn định. - Cách ly tại nhà trong 07 ngày b) Nơi có xét nghiệm Real time RT-PCR: - Sau khi hết sốt 3 ngày. - Tình trạng lâm sàng ổn định. - Xét nghiệm lại Real time RT-PCR vi rút cúm A (H1N1) vào ngày thứ tư âm tính. Trong trường hợp xét nghiệm lại vào ngày thứ tư vẫn dương tính thì xét nghiệm lại vào ngày thứ sáu. 5. Điều trị cúm A (H1N1) trong trường hợp dịch lây lan trong cộng đồng, không chẩn đoán xác định được bằng xét nghiệm: Các trường hợp nghi ngờ trong vùng dịch đã được xác định, có biểu hiện lâm sàng cần cách ly, mang khẩu trang, vệ sinh hô hấp và rửa tay:
  9. + Cách ly và điều trị triệu chứng. + Các trường hợp diễn biến nặng, người già, trẻ em dưới 5 tuổi, phụ nữ có thai, người có bệnh mạn tính: cách ly, điều trị tại bệnh viện theo hướng dẫn trên. V - PHÂN TUYẾN ĐIỀU TRỊ Nguyên tắc: 1.Điều trị tại chỗ. 2.Hỗ trợ từ tuyến trên khi cần thiết. 3.Các trường hợp nặng phải được chuyển tuyến điều trị phù hợp. 4.Nơi không có điều kiện xét nghiệm: phải chuyển bệnh phẩm đến những cơ sở có khả năng xét nghiệm để khẳng định. 5.Khi dịch lây lan rộng, không kiểm soát được: theo dõi cách ly tại nhà cho những TH nhẹ PHÂN TUYẾN ĐIỀU TRỊ 1.Giai đoạn 1: Dịch xảy ra chủ yếu ở các ca bệnh nhập khẩu: TD, giám sát tại các cơ sở có khả năng xét nghiệm 2.Giai đoạn 2: Dịch lây lan ra cộng đồng: BN nằm tại các tuyến y tế từ huyện đến trung ương. Tại các cơ sở không có khả năng XN, cần gửi bệnh phẩm đi XN khẳng định 3.Giai đoạn 3: Dịch lan rộng ra cộng đồng, không còn khả năng kiểm soát: chỉ XN đại diện để khẳngđịnhổ dịch. Các BV từ tuyến huyện đến tuyến TƯ tiếp nhận ĐT
  10. các ca bệnh có nguy cơ biến chứng. Tuyến tỉnh và tuyến TƯđiều trị cho các ca bệnh nặng VI - PHÒNG LÂY NHIỄM 1. Nguyên tắc: Thực hiện các biện pháp cách ly và chống nhiễm khuẩn nghiêm ngặt. Khi phát hiện người bệnh nghi ngờ mắc cúm A (H1N1) phải khám, phân loại và cách ly kịp thời. Phòng lây nhiễm 2. Tổ chức khu vực cách ly trong bệnh viện: - Tổ chức các khu vực cách ly như đối với các bệnh truyền nhiễm gây dịch nguy hiểm khác. + Bố trí phòng khám sàng lọc phát hiện bệnh nhân nghi nhiễm cúm ở khu vực khám bệnh. + Bố trí buồng bệnh riêng cho các trường hợp nghi ngờ và mắc bệnh tại khoa truyền nhiễm và các khu điều trị riêng. - Hạn chế và kiểm soát người ra vào khu vực cách ly 3. Phòng ngừa cho người bệnh và khách đến thăm: - Tất cả người bệnh, người nghi ngờ mắc bệnh phải mang khẩu trang ngoại khoa khi ở trong buồng bệnh cũng nh* khi đi ra ngoài buồng bệnh. Các bệnh nhân cần được hướng dẫn vệ sinh đường hô hấp. - Khi vận chuyển bệnh nhân cần báo trước cho nơi tiếp đón. Người bệnh và người chuyển bệnh nhân cần mang đầy đủ phương tiện phòng hộ cá nhân. Khử khuẩn các phơng tiện vận chuyển sau khi dùng. - Trường hợp người nhà chăm sóc ng*ời bệnh hoặc tiếp xúc với ngời bệnh phải
  11. được hướng dẫn, đăng ký và áp dụng các biện pháp phòng lây nhiễm như nhân viên y tế. 4. Phòng ngừa cho nhân viên y tế: - Rửa tay thường quy trước và sau khi thăm khám bệnh nhân bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn nhanh. - Phương tiện phòng hộ gồm: Khẩu trang ngoại khoa, khẩu trang N95, kính bảo hộ, mặt nạ che mặt, áo choàng giấy dùng một lần, găng tay, mũ, bao giầy hoặc ủng. Phương tiện phòng hộ phải luôn có sẵn ở khu vực cách ly, được sử dụng đúng cách và khi cần thiết. Sau khi dùng được xử lý theo quy định của Bộ Y tế. - Bệnh phẩm xét nghiệm: Phải đặt trong túi nilon hoặc hộp vận chuyển đóng kín theo quy định đến phòng xét nghiệm. - Giám sát: lập danh sách nhân viên y tế trực tiếp chăm sóc, điều trị cho bệnh nhân, nhân viên làm việc tại khoa có ng*ời bệnh và nhân viên phòng xét nghiệm xử lý bệnh phẩm. Những nhân viên này cần đ*ợc theo dõi thân nhiệt và các biểu hiện lâm sàng hàng ngày. - Những nhân viên mang thai, mắc bệnh tim phổi mạn tính tránh tiếp xúc với người bệnh. 5. Xử lý dụng cụ y tế, đồ vải và dụng cụ dùng cho người bệnh: - Lau và khử khuẩn bề mặt buồng bệnh hai lần mỗi ngày bằng dung dịch khử khuẩn. - Dụng cụ y tế: Những dụng cụ dùng lại phải khử khuẩn ngay tại khu vực cách ly, sau đó chuyển về khu vực quy định để cọ rửa và tiệt khuẩn. - Phương tiện dùng cho ng*ời bệnh: phải tẩy uế và cọ rửa bằng xà phòng và hoá chất khử khuẩn. Người bệnh dùng dụng cụ phục vụ vệ sinh và dinh dưỡng riêng. - Đồ vải: áp dụng phương pháp vận chuyển và xử lý như đồ vải nhiễm khuẩn nguy hiểm (thu gom đồ vải trong túi nilon màu vàng trước khi vận chuyển xuống nhà giặt. Không ngâm đồ vải tại khu vực cách ly. Giặt đồ vải trong các dung dịch khử khuẩn. Trong trư*ờng hợp phải giặt bằng tay thì trước khi giặt đồ vải phải ngâm khử khuẩn).
  12. 6. Xử lý người bệnh tử vong: - Người bệnh tử vong phải được khâm liệm theo quy định phòng chống dịch, phải khử khuẩn bằng dung dịch khử khuẩn. - Chuyển tử thi đến nơi chôn cất hoặc hoả táng bằng xe riêng và đảm bảo đúng quy định phòng lây nhiễm. - Tử thi phải được chôn cất hoặc hoả táng trong vòng 24 giờ. 7. Các biện pháp phòng bệnh chung: - Trong vùng có dịch phải đeo khẩu trang. - Tăng cường rửa tay. - Vệ sinh cá nhân, súc miệng - họng bằng các thuốc sát khuẩn. - Tránh tập trung đông người khi có dịch xảy ra. Phòng lây nhiễm Vắc xin phòng bệnh đặc hiệu: Hiện nay vắc xin đặc hiệu với vi rút cúm A (H1N1) vẫn đang được nghiên cứu, thử nghiệm.
Đồng bộ tài khoản