Bài giảng: chủ nghĩa xã hội khoa học

Chia sẻ: tothanhliemqk2

Chủ nghĩa xã hội khoa học là một ý nghĩa về mặt lý luận nằm trong khái niệm “ chủ nghĩa xã hội”, là một trong trong ba bộ phận hợp thành của chủ nghĩa Mác – Lênin, nghiên cứu sự vận động của xã hội tư bản, đặc biệt là trong giai đoạn chủ nghĩa tư bản tất yếu sẽ được thay thế bằng xã hội mới, xã hội cộng sản chủ nghĩa.

Bạn đang xem 20 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: Bài giảng: chủ nghĩa xã hội khoa học

Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c




Trang 1
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c




Trang 2
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c



L I GI I THI U
B n thân m n !
Xin trân tr ng gi i thi u đ n các b n sinh viên t p tài li u đ cương bài
gi ng môn ch nghĩa xã h i khoa h c. Tài li u này biên so n d a trên cơ s giáo
trình chu n Qu c gia & giáo trình c a B Giaó d c & Đào t o phát hành tháng 6
năm 2006, và ngh quy t c a các kỳ đ i h i Đ ng toàn qu c, đ c bi t là ngh quy t
Đ i h i X. Trong quá trình biên so n vi c sai sót là không th tránh kh i. R t mong
đư c s đóng góp c a quý Th y, Cô và các b n sinh viên đ cùng chúng tôi ti p
t c b sung s a ch a hoàn thi n hơn. M i đóng góp xin g i v B môn ch nghĩa
xã h i khoa h c Trư ng Đ i h c M TPHCM – Ho c Email: hoang.dn@ou.edu.vn
Trân tr ng g i t i các b n l i chào đoàn k t và xây d ng.


B môn CNXHKH Trư ng Đ i h c M TPHCM




Trang 3
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c



CHƯƠNG I
V TRÍ, Đ I TƯ NG, PHƯƠNG PHÁP VÀ CH C NĂNG C A
CH NGHĨA XÃ H I KHOA H C
I. V TRÍ C A CH NGHĨA XÃ H I KHOA H C
1. Khái ni m và nh ng đ c đi m c a ch nghĩa xã h i khoa h c
1.1. khái ni m: Ch nghĩa xã h i khoa h c là m t ý nghĩa v m t lý lu n n m trong
khái ni m “ ch nghĩa xã h i”, là m t trong trong ba b ph n h p thành c a ch nghĩa
Mác – Lênin, nghiên c u s v n đ ng c a xã h i tư b n, đ c bi t là trong giai đo n ch
nghĩa tư b n t t y u s đư c thay th b ng xã h i m i, xã h i c ng s n ch nghĩa.
1.2. Đ c đi m c a ch nghĩa xã h i khoa h c:
+ M t là, v nh n th c thu t ng “ch nghĩa xã h i khoa h c” nó ch là m t ý nghĩa lý
lu n n m trong khái ni m “ch nghĩa xã h i”, “ch nghĩa xã h i khoa h c” là đ nh cao c a
nh t c a s phát tri n “ch nghĩa xã h i”.
+ Hai là, ch nghĩa xã h i khoa h c khác v i ch nghĩa xã h i không tư ng là ch
nó đã ch rõ l c lư ng, con đư ng, phương th c th tiêu tình tr ng ngư i bóc l t ngư i
mà nh ng nhà xã h i ch nghĩa không tư ng h ng mơ ư c.
+ Ba là, lý lu n c a ch nghĩa xã h i khoa h c là d a trên cơ s đúc k t c a tri t h c
Mác – Lênin và c a kinh t h c chính tr h c Mác – Lênin.
+ B n là, ch nghĩa xã h i khoa h c là th gi i quan, là h tư tư ng c a giai c p công
nhân, nó bi u hi n không ch vì l i ích c a giai c p công nhân mà c a toàn th nhân dân
lao đ ng trong s nghi p xây d ng xã h i m i .
+ Năm là, lý lu n c a ch nghĩa xã h i khoa h c là s t ng k t kinh nghi m t th c
ti n đ u tranh c a giai c p công nhân, c a nhân dân lao đ ng ch ng l i s áp b c bóc
l t, b t công và t nh ng kinh nghi m trong xây d ng xã h i m i, xã h i ch nghĩa .
2. V trí c a ch nghĩa xã h i khoa h c
+ Theo nghĩa h p, ch nghĩa xã h i khoa h c là m t trong ba b ph n h p thành ch
nghĩa Mác – Lênin. ( ch nghĩa Mác – Lênin g m có: tri t h c, kinh t h c chính tr và ch
nghĩa xã h i khoa h c).
+ Theo nghĩa r ng, ch nghĩa xã h i khoa h c là ch nghĩa Mác – Lênin. B i vì, suy
cho cùng c tri t h c Mác l n kinh t chính tr Mác đ u lu n gi i d n đ n tính t t y u c a
l ch s là làm cách m ng xã h i ch nghĩa và xây d ng thành công xã h i c ng s n ch
nghĩa. Lý lu n xuyên su t c a ch nghĩa xã h i khoa h c: giai c p công nhân có s


Trang 4
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

m nh l ch s là xoá b ch nghĩa tư b n, xây d ng thành công ch nghĩa xã h i và xã
h i c ng s n ch nghĩa.
II. Đ I TƯ NG NGHIÊN C U VÀ PH M VI KH O SÁT, NG D NG
C A CH NGHĨA XÃ H I KHOA H C
1. Đ i tư ng nghiên c u c a tri t h c và kinh t h c chính tr Mác –
Lênin là cơ s lý lu n c a ch nghĩa xã h i khoa h c
- Đ i tư ng nghiên c u c a tri t h c Mác – Lênin là nh ng quy lu t chung nh t c a
t nhiên, xã h i và tư duy, là th gi i quan, nhân sinh quan c a giai c p công nhân, nó là
cơ s lý lu n, là phương pháp lu n c a ch nghĩa xã h i khoa h c.
- Đ i tư ng nghiên c u c a kinh t h c chính tr Mác – Lênin là nh ng quy lu t c a
các quan h xã h i hình thành và phát tri n trong quá trình s n xu t và tái s n xu t c a
c i v t ch t, phân ph i, trao đ i và tiêu dùng, nó là cơ s lý lu n cơ b n c a ch nghĩa xã
h i khoa h c nh m làm rõ nh ng quy lu t, nh ng v n đ c a th i đ i ngày nay - th i đ i
quá đ t ch nghĩa tư b n lên ch nghĩa xã h i trên ph m vi toàn th gi i.
2. Đ i tư ng nghiên c u c a ch nghĩa xã h i khoa h c
Đ i tư ng nghiên c u c a ch nghĩa xã h i khoa h c là “Nh ng quy lu t và tính quy
lu t chính tr - xã h i c a quá trình phát sinh, hình thành và phát tri n hình thái kinh t -
xã h i c ng s n ch nghĩa; nh ng nguyên t c cơ b n, nh ng đi u ki n, con đư ng, hình
th c và phương pháp đ u tranh cách m ng c a giai c p công nhân đ th c hi n s
chuy n bi n t ch nghĩa tư b n lên ch nghĩa xã h i, ch nghĩa c ng s n”.
3. Ph m vi kh o sát và v n d ng c a ch nghĩa xã h i khoa h c
V i tư cách là m t khoa h c, cũng như các khoa h c khác: lý thuy t c a ch nghĩa xã
h i khoa h c đư c b t ngu n t s kh o sát, phân tích nh ng tư li u th c ti n, th c t .
Do đó, khi v n d ng nh ng lý thuy t khoa h c đương nhiên ph i g n li n v i th c t ,
th c ti n m t cách ch đ ng, sáng t o, linh ho t sao cho phù h p và hi u qu nh t trong
nh ng hoàn c nh c th khác nhau. Nh n th c đư c nh ng n i dung nêu trên chúng ta
m i có kh năng kh c ph c nh ng b nh đơn gi n, ch quan duy ý chí, th ơ chính tr ….
III. PHƯƠNG PHÁP C A CH NGHĨA XÃ H I KHOA H C
1. Phương pháp lu n chung c a ch nghĩa xã h i khoa h c
Ch nghĩa xã h i khoa h c s d ng phương pháp lu n c a tri t h c Mác – Lênin,
đ ng th i cũng s d ng nh ng phương pháp khác có tính liên nghành, và t ng h p.
2. Các phương pháp đ c trưng c a ch nghĩa xã h i khoa h c



Trang 5
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

- Phương pháp liên ngành: ch nghĩa xã h i khoa h c là m t môn khoa h c xã h i
nói chung và khoa h c chính tr - xã h i nói riêng, do đó nó c n thi t ph i s d ng nhi u
phương pháp nghiên c u c th c a các khoa h c xã h i khác như phương pháp phân
tích, t ng h p, th ng kê, so sánh, đi u tra xã h i h c, sơ đ hoá, mô hình hoá, v v… đ
nghiên c u nh ng khía c nh chính tr - xã h i c a các m t ho t đ ng trong m t xã h i
còn giai c p, đ c bi t là trong ch nghĩa tư b n và trong ch nghĩa xã h i.
- Phương pháp k t h p l ch s - logic. Đây là phương pháp lu n d a trên cơ s
nh ng tư li u th c ti n c a l ch s đ phân tích nh m rút ra nh ng nh n đ nh, nh ng
khái quát v m t lý lu n có k t c u ch t ch , khoa h c.
- Phương pháp kh o sát và phân tích v m t chính tr - xã h i là phương pháp có
tính đ c thù c a ch nghĩa xã h i khoa h c. khi nghiên c u, kh o sát th c t , th c ti n
m t xã h i c th , đ c bi t là trong đi u ki n c a th i kỳ quá đ lên ch nghĩa xã h i,
nh ng ngư i nghiên c u, kh o sát… ph i luôn có s nh y bén v chính tr - xã h i.
- Phương pháp t ng k t lý lu n t th c ti n, nh t là th c ti n v chính tr - xã h i.
Đây cũng là m t phương pháp đ c thù c a ch nghĩa xã h i khoa h c. Ch có trên cơ s
t ng k t th c ti n, rút ra nh ng bài h c kinh nghi m thành công và không thành công m i
có th b sung, làm giàu thêm cho kho tàng lý lu n c a ch nghĩa xã h i khoa h c.
IV. CH C NĂNG, NHI M V VÀ Ý NGHĨA VI C NGHIÊN C U CH
NGHĨA XÃ H I KHOA H C
1. Ch c năng và nhi m v c a ch nghĩa xã h i khoa h c
- Th nh t, trang b nh ng tri th c đ lu n gi i tính t t y u s ra đ i c a hình thái
kinh t – xã h i c ng s n ch nghĩa.
- Th hai, trang b quan đi m l p trư ng c ng s n ch nghĩa cho giai c p công nhân
và nhân dân lao đ ng.
- Th ba, đ nh hư ng v chính tr - xã h i cho m i ho t đ ng c a giai c p công nhân,
c a Đ ng c ng s n, c a Nhà nư c và c a nhân dân lao đ ng trên m i lĩnh v c, nh m
m c tiêu đi t i xã h i ch nghĩa, c ng s n ch nghĩa.
2. Ý nghĩa nghiên c u, h c t p ch nghĩa xã h i khoa h c
Ch nghĩa xã h i khoa h c là m t trong ba b ph n h p thành ch nghĩa Mác – Lênin.
Ch nghĩa xã h i khoa h c nghiên c u s v n đ ng c a xã h i tư b n, đ c bi t là trong
giai đo n ch nghĩa tư b n t t y u s đư c thay th b ng xã h i m i, xã h i c ng s n ch
nghĩa. Vì v y, khi nghiên c u ch nghĩa xã h i khoa h c c n lưu ý :
2.1. Ý nghĩa v m t lý lu n:



Trang 6
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

+ Lý lu n cơ b n c a ch nghĩa Mác – lênin là bàn v v n đ : gi i phóng con ngư i
xã h i loài ngư i ra kh i s áp b c bóc l t b t công, nghèo nàn l c h u, vì v y khi
nghiên c u, h c t p lý lu n ch nghĩa Mác – lênin ph i k t h p nghiên c u nhu n
nhuy n c ba b ph n thì nó m i đ cơ s đ lý gi i các v n đ th c ti n và lý lu n ( tri t
h c, kinh t h c chính tr và ch nghĩa xã h i khoa h c ).
+ Lý lu n c a ch nghĩa xã h i khoa h c trang b cho chúng ta nh ng quan đi m
chính tr - xã h i, đó là nh ng tri th c lý lu n cơ b n đ lu n gi i tính t t y u s ra đ i
c a hình thái kinh t – xã h i c ng s n ch nghĩa.
+ Lý lu n c a ch nghĩa xã h i khoa h c là cơ s đ cũng c quan đi m ni n tin, l p
trư ng c ng s n ch nghĩa cho giai c p công nhân và nhân dân lao đ ng và đ nh hư ng
c a giai c p công nhân, c a Đ ng c ng s n, c a Nhà nư c và c a nhân dân lao đ ng
trên m i lĩnh v c, nh m m c tiêu đi t i xã h i ch nghĩa, c ng s n ch nghĩa.
2.2. Ý nghĩa v m t th c ti n
Trư c h t chúng ta ph i th y đư c cũng như b t kỳ m t lý thuy t khoa h c nào bao
gi cũng có kho ng cách gi a lý lu n v i th c ti n, đ c bi t là d báo khoa h c xã h i.
Vì v y, khi ch nghĩa xã h i Đông Âu và Liên Xô s p đ , lòng tin vào ch nghĩa xã h i
và ch nghĩa xã h i khoa h c, ch nghĩa Mác – Lênin c a nhi u ngư i gi m sút. Vì th ,
nghiên c u, gi ng d y ch nghĩa xã h i khoa h c càng khó khăn trong tình hình hi n nay,
nhưng m i chúng ta ph i th y đư c quy lu t v n đ ng là m t t t y u không th đ o
ngư c ch có đi u quy lu t x y ra s m mu n mà thôi.


CÂU H I ÔN T P, TH O LU N.
Câu h i ôn t p:
1. Ch nghĩa xã h i khoa h c là gì? Nó đư c hi u theo m y nghĩa?
2. V trí c a ch nghĩa xã h i khoa h c trong h th ng lý lu n ch nghĩa Mác - Lênin?
3. Đ i tư ng nghiên c u c a ch nghĩa xã h i khoa h c là gì?
4. Phân bi t đ i tư ng c a c a ch nghĩa xã h i khoa h c v i đ i tư ng tri t h c,
đ i tư ng kinh t chính tr h c Mác - Lênin?
5. Ch nghĩa xã h i khoa h c có nh ng phương pháp nghiên c u nào? Trình bày
nh ng phương pháp đó?
Câu h i th o lu n
1. Phân tích ch c năng c a tri t h c Mác - Lênin và ch nghĩa xã h i khoa h c? Hai
môn h c này có quan h v i nhau như th nào?
2. Ý nghĩa nghiên c u ch nghĩa xã h i khoa h c Vi t Nam hi n nay?

Trang 7
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c



CHƯƠNG II
LƯ C KH O TƯ TƯ NG XÃ H I CH NGHĨA
TRƯ C MÁC
S ti t c a chương: 6 ti t
S ti t gi ng: 3 ti t
S ti t th o lu n, t h c: 3 ti t
I. KHÁI NI M VÀ PHÂN LO I TƯ TƯ NG XÃ H I CH NGHĨA
1. Tư tư ng xã h i ch nghĩa là gì?
1.1. Khái ni m: tư tư ng xã h i ch nghĩa là “m t h th ng nh ng quan ni m ph n
ánh nh ng nhu c u, nh ng ư c mơ c a các giai c p lao đ ng, b th ng tr v con đư ng,
cách th c và phương pháp đ u tranh nh m th c hi n m t ch đ xã h i mà đó, tư li u
s n xu t là thu c v toàn xã h i, không có áp b c và bóc l t. trên cơ s đó, m i ngư i
đ u bình đ ng v m i m t và đ u có cu c s ng m no, h nh phúc, văn minh”.
1.2. Nh ng bi u hi n c a tư tư ng xã h i ch nghĩa:
- M i tư li u s n xu t đ u là c a chung.
- M i ngư i ai cũng có vi c làm và ai cũng ph i lao đ ng.
- Không có bóc l t, t do, bình đ ng, có cu c s ng m no, h nh phúc.
- M i ngư i đ u đư c hư ng th , c ng hi n và phát tri n toàn di n.
2. Tư tư ng xã h i ch nghĩa có t bao gi
Theo Lênin tư tư ng xã h i ch nghĩa xu t hi n: “đã lâu l m r i, đã hàng bao th k
nay, th m chí hàng ngàn năm nay”, và cũng có th nói m t cách chính xác, tư tư ng đòi
xoá b tình tr ng áp b c bót l t ngư i, m i tư li u s n xu t đ u là c a chung, ai cũng có
vi c làm và ai cũng ph i lao đ ng, m i ngư i đ u bình đ ng v i nhau có cu c s ng m
no, t do, h nh phúc. Tư tư ng này xu t hi n sau khi công xã nguyên thu tan rã, ch đ
chi m h u nô l ra đ i, là ch đ bóc l t ngư i tàn b o nh t trong l ch s . nhi u cu c
kh i nghĩa n ra nhưng đ u th t b i. do đó, ngư i ta đành g i g m nh ng ư c mơ khát
v ng vào các câu chuy n, các truy n thuy t c a tôn giáo, các tác ph m văn chương
đư c lan truy n, đư c ph bi n dư i d ng nh ng câu chuy n, nh ng áng văn chương,
đi n hình nh t là trong th n tho i th i Hy L p và La Mã C Đ i.
II. PHÂN LO I TƯ TƯ NG XÃ H I CH NGHĨA
1. Tư tư ng xã h i ch nghĩa sơ khai Hy L p – La Mã c đ i
1.1.Vài nét sơ lư c v tư tư ng xã h i ch nghĩa Hy L p C Đ i

Trang 8
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

Hy L p C Đ i bao g m các đ o thu c bi n Ê – Giê và vùng Tây Ti u Á ngày nay.
Hoàn c nh t nhiên c a Hy L p không thu n l i cho phát tri n nông nghi p nhưng ngành
th công nghi p, buôn bán trên bi n l i phát tri n r t m nh. Hy L p còn có m t l i th là
n m gi a Châu Á, Châu Âu, và Châu Phi vì v y Hy L p có đi u ki n ti p thu đư c các
n n văn minh c a các châu l c. Hy L p, Nhà nư c và giai c p xu t hi n r t s m, vi c
buôn bán nô l g n li n v i các đô th s m u t. Nô l ph i làm đ m i vi c t chăn nuôi,
trông tr t, chèo thuy n và các d ch v khác. H ph i làm vi c trong các đi u ki n ràng
bu c, b đ i x kh c nghi t tàn b o c a ch nô, n u lư i bi ng, ch y tr n s b c t tai,
x o mũi, c t lư i n u n ng hơn s b th cho chó, c p đói xé xác. H b g t ra kh i đ i
s ng chính tr , đi u đó đã đư c hi n pháp qui đ nh: “nô l không có tính ngư i”. Do đó
giai c p cùng kh này luôn luôn khát khao t do và căm thù giai c p ch nô, Planton (427
– 347 TCN) vi t: ”m i thành th dù nh bé đ n đâu cũng chia thành hai khu v c, khu v c
cho ngư i giàu, khu v c cho ngư i nghèo và ch nào có giàu nghèo phân chia s có đ u
tranh tàn khóc gi a hai phe”, các cu c đ u tranh c a nô l ph n kháng l i ch nô như là
phá hu công c lao đ ng s n xu t, cư p phá mùa màng, b tr n. Giai c p ch nô đã
dùng b máy quy n l c và các bi n pháp tàn kh c đ tr ng tr nô l ngày càng tàn b o,
v sau nhi u cu c đ u tranh đư c t ch c cao hơn như là b o đ ng, kh i nghĩa có vũ
trang, đi n hình là phong trào Xpác-tơ, do m t nô l lãnh đ o tên là A-Ghít (TK II TCN)
v i kh u hi u: xoá n , chia đ u ru ng đ t. Do đó đã đư c đông đ o nô l đi theo. Nhưng
sau đó phong trào b d p t t. A-Ghít b x t , ti p t c phong trào đư c Cle-ô-men nhen
nhóm, nghĩa quân đã gi i phóng và làm ch m t vùng r ng l n, ông đã th c hi n ch
trương chia đ u l i ru ng đ t, phong trào này kéo dài cho đ n khi b La Mã th ng tr .
1.2. Tư tư ng xã h i ch nghĩa th i La Mã c đ i: n i b t là phong trào kh i
nghĩa c a anh em nhà Ti-bê-ri-uytx và Cai-uytx và cu c kh i nghĩa do nô l Xpác-ta-quyt
lãnh đ o ( cu i TK II đ u TK I TCN). Các cu c kh i nghĩa này đ u d n đ n th t b i. Giai
c p nô l và ngư i lao đ ng b t l c tuy t v ng, l i thoát đâu ? h đã tìm th y không
ph i th gian này mà là lĩnh v c tôn giáo. Trong th i kỳ La-Mã chi m đóng Hy-L p và
vùng đ t c a ngư i Paxletin v i mâu thu n gi a hai giai c p nô l và ch nô v n có đang
còn nóng b ng l i thêm mâu thu n gi a quân xâm lư c chi m đóng l i càng làm tăng
thêm s đau kh cho ngư i nô l . Trong hoàn c nh đó đã xu t hi n nhi u nhà tiên tri
ho t đ ng trong qu n chúng, h loan tin s có thiên s c a th n Giê-hô-va giáng th đ
c u v t loài ngư i kh i n i kh tr m luân. Trong th i đi m đó nhân v t Giêsu xu t hi n.
Ông là ngư i theo đ o Do Thái nhưng l i rao gi ng tư tư ng khác, t xưng là Chúa c u
th , là con c a đ c Chúa tr i mà dân Do Thái mong ch . Ông truy n đ o c a Thư ng
Đ v i nh ng tư tư ng bác ái, n u tin Chúa s đư c Chúa rư c v nư cThiên Đàng là
Trang 9
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

nơi c c l c sung sư ng, đư c qu n chúng lao đ ng, nô l theo r t đông, Vì v y, ông b
quy là tà đ o và b các ch c s c cao c p c a đ o Do Thái k t t i làm gián đi p cho La
Mã và b t hình lúc m i 33 tu i. Ông không đ l i tác ph m nào nhưng các đ đ ghi l i
l i gi ng đ o c a ông thành kinh tân ư c, trong giáo lý c a đ o Cơ Đ c sơ kỳ đã đ l i
cho ngư i nô l m t mơ ư c có m t đ t nư c c a Chúa, n i dung c a nó khác v i cu c
n i d y b ng vũ l c mà ph i ch đ i b ng m t phép màu c a Chúa đ đư c đ n m t nơi
mà không có đói nghèo, b nh t t, không có áp b c b t công. Đ o Do Thái và chính
quy n La Mã đã dùng nhi u bi n pháp k c vũ l c đ đàn áp, nhưng không thành, v
sau chính quy n La Mã đã cài ngư i vào ch c s c c a đ o Cơ Đ c d n đ n s phân
hoá thành hai phái, phái lên án s giàu có, phái khuyên nhà giàu nên giúp ngư i nghèo,
làm t thi n giúp ngư i nghèo đ có cơ h i lên thiên đàng, v sau phái này d n d n hoà
quy n vào chính quy n La Mã, phe ch ng l i s giàu có tách ra l p thành tu vi n kín
nhưng d n d n cũng thoái hoá và n m trong tay ph n l n ru ng đ t và lúc này tr thành
công c th ng tr c v tinh th n l n v t ch t.
2. Tư tư ng xã h i ch nghĩa t th k XI đ n cu i th k XV
Đ c đi m t th k XI-XV n n kinh t hàng hoá, ti n t , thương m i ph c h i, ti u th
công nghi p t ng bư c t p trung các đô thi kèm theo nó là th t nghi p, nhi u ngư i
tr ng tay, xã h i xu t hi n m t t ng l p m i là giai c p vô s n. Có th nói cùng v i n n
kinh t m i ( công trư ng th công tư b n) đã hình thành nh ng t p đoàn xã h i có thái
đ thù đ ch v i ch đ xã h i đương th i và h mu n th c hi n m t xã h i c ng s n,
c ng s n ch nghĩa th i kỳ này r t đa d ng và nhìn chung không thoát kh i màu s c tôn
giáo. Tiêu bi u c a phong trào này là cu c đ u tranh c a Đôn-si-nô vào th k XIII B c
Italia, cu c đ u tranh c a nông dân năm 1381 do m t giáo sĩ tên Giôn Bôn v i kh u hi u:
cu c s ng Anh s không t t hơn ch ng nào chưa có ch đ tài s n chung, ch ng nào
chưa có s bình đ ng. Cu c kh i nghĩa th t b i ông b b t và k t án t hình.
3. Tư tư ng xã h i ch nghĩa th i c n đ i (t TK XVI - TK XIX)
Kho ng t th k XV-XVIII các công trư ng th công hình thành và phát tri n d n
thay th cho s n xu t theo ki u phư ng h i. Đ ng th i cùng v i n n công nghi p l n là
hai giai c p tư s n và vô s n đư c hình thành, l n lên cùng v i n n s n xu t y. G n li n
v i n n s n xu t công nghi p l n là s m mang thu c đ a, th trư ng tư b n ch nghĩa
đư c m r ng. Giai c p tư s n t ng bư c thi t l p đ a v th ng tr c a mình, ch nghĩa tư
b n đã d n thay th ch đ phong ki n Châu Âu, B c M . S tích t và t p trung tư
b n di n ra m nh m , kèm theo đó là s phân hoá giai c p và nh ng xung đ t giai
c p,… nh ng đi u ki n và ti n đ y đã xu t hi n nhi u nhà tư tư ng ch nghĩa xã h i
không tư ng.
Trang 10
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

3.1. Tư tư ng “ch nghĩa xã h i không tư ng” t TK XVI đ n TK XVIII:
- Th k XVI: Tôma Morơ ( Thomas More, 1478-1535) ngư i Anh, năm1504 trúng
c vào ngh vi n ph trách ngo i giao. Năm 1529 tr thành h u tư c t tư ng. Trong các
tác ph m c a ông, đáng chú ý nh t là cu n “UTOPIE” nghĩa là không t n t i đâu c .
N i dung: thu th đoàn l c đ n m t hòn đ o l có th dân sinh s ng, đây không có s
h u cá nhân, h cùng nhau cày ru ng, coi thư ng vàng b c, m i ngư i s ng v i nhau
bình đ ng, tư li u s n xu t và tư li u tiêu dùng đ u là c a chung, ngh vi n là cơ quan t i
cao là t ch c tr c ti p đi u hành s n xu t, phân ph i s n ph m, đi u ti t lao đ ng. M i
ngư i đ u ph i có nghĩa v lao đ ng hai năm rư i sau đó thay phiên v thành ph ngh
ngơi. Có nhà ăn công c ng, xoá án t hình thay b ng lao đ ng đ c i t o. Ngh vi n do
nhân dân tr c ti p b u ra b ng phi u kín. T t c tr em đ u đư c nuôi dư ng, chăm sóc,
giáo d c b t bu c. N 18 nam 22 tu i m i đư c k t hôn, th c hi n m t v m t ch ng.
Cha c là do dân b u và thay phiên nhau làm cha. Ngày lao đ ng sáu gi , sau đ t lao
đ ng sáu tháng có ba tháng ngh ngơi.
- Th k XVII: Cămpanenla (Tomaso Cămpanella 1568-1639) ngư i Italia, sinh ra
trong m t gia đình thu c t ng l p th th công, có nhi u tác ph m, nhưng đáng chú ý
nh t là tác ph m: “thành ph m t tr i”. N i dung k v thu th Giêm-mơ đi l c vào m t
đ o l có m t c ng đ ng s ng v i nhau r t lý tư ng.
V kinh t - xã h i: tư li u s n xu t, th m chí c v ch ng cũng chung vì ông cho r ng
s h u tư nhân là ngu n g c sinh ra b t công, đói nghèo. Trong xã h i m t tr i không có
ai chây lư i, ăn bám, tr m c p. Ngh nào cũng đư c quý tr ng, ph n làm vi c nh ,
nam gi i làm vi c n ng, th c hi n phân ph i theo nhu c u, dân tr c ti p b u ngư i lãnh
đ o cao nh t g i là ông m t tr i, trong xã h i m t tr i không phân bi t giai c p, t ng l p,
đ ng c p. M i ngư i đ u bình đ ng v quy n l i và nghĩa v . Trong xã h i ai gi i đư c
tr ng v ng, nh ng k lư i bi ng s b xã h i lên án. Dư i ông m t tr i còn có ba cơ quan
ch c năng đ i bi u cho s c m nh, trí tu và tình yêu. ( Hi n nay mi n Nam sa m c c a
Israel, c đ o Kibbutz, ti ng do thái c có nghĩa là cùng nhau chung s ng, c ng đ ng
ngư i này không dùng ti n, cùng lao đ ng chung, lương th c đư c chia theo nhu c u,
con cái do nhà tr nuôi t p th tách kh i cha m ).
+ Gier cdơ Uynxtenly (1609-1652): sau th ng l i c a cu c cách m ng tư s n Anh,
ch nghĩa tư b n có đi u ki n phát tri n m nh trong lĩnh v c kinh t , nhưng trong lĩnh
v c xã h i l i xu t hi n xung đ t gi a các giai c p, các t ng l p xã h i di n ra quy t li t,
tiêu bi u là cu c chi n trên chính gi a trư ng phái “B o hoàng” và phái “Ngh vi n”.
Trong hoàn c nh y đã xu t hi n nh ng nhà tư tư ng lý lu n tiên phong có khuynh
hư ng xã h i ch nghĩa, tiêu bi u trong s đó là Giê-R c-dơ-uyn Xten-li. Trong các tác
Trang 11
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

ph m c a mình, ông đã lu n ch ng cho các yêu sách c a phái “Đào đ t” mà ông là m t
lãnh t c a phong trào này, tư tư ng cơ b n toát lên t nh ng yêu sách đó là bình đ ng
v m i phương di n, c trong kinh t - xã h i. Tác ph m tiêu bi u nh t c a ông là cu n
“lu t t do”, có th coi là cương lĩnh c i t o tri t đ xã h i b ng cách th tiêu ch đ tư
h u v ru ng đ t, xây d ng ch đ c ng hoà, trong đó ru ng đ t và s n ph m lao đ ng
làm ra là tài s n chung c a toàn xã h i.
- Th k XVIII:
+ Giăng Mêliê (Jean Meslier 1664-1729) Ngư i Pháp. Khi còn nh gia đình cho h c
trư ng dòng, ông n i ti ng thông minh, năm 23 tu i đư c phong m c sư, tính gi n d g n
gũi v i nông dân nên ông r t hi u đư c n i kh c a h , có l n ông b giáo h i qu ph t vì
đã cùng v i nông dân ch ng l i m t chúa đ t trong vùng vì thu tô thu quá cao. Nhưng
có l tư tư ng c a ông đư c b c l rõ nh t trong tác ph m “Nh ng di chúc c a tôi”. Ông
vi t: “T t c chúng ta đ u có m t ngu n g c không có ai sinh ra đã là quý bà quý ông,
thiên nhiên sinh ra chúng ta v i tính cách là ngư i tương thân tương ái vì thiên nhiên
sinh ra chúng ta cùng b n ch t và cùng m c đích”. Ông k ch li t phê phán xã h i đương
th i là xã h i quá nhi u k ăn bám s ng trên lưng ngư i khác. Mu n cho xã h i lành
m nh trư c h t ph i xoá b b n ăn bám có h i như là ch trang tr i, nhân viên thu thu
cho đ n vua chúa. Quan đi m gi i phóng ngư i lao đ ng kh i s áp b c, bóc l t c a ông
không ph i b ng đ o đ c mà ph i b ng b o l c cách m ng, không tho hi p ( l i báo
trư c c a cách m ng Pháp năm 1789). Ngoài ra ông còn đưa ra lu n đi m: “H i các dân
t c hãy liên hi p l i n u các ngư i mu n t c u mình thoát kh i c nh kh n cùng” ông
mong mu n xây d ng m t xã h i c a c i là c a chung, m i ngư i đ u đ ơc hư ng th ,
như v y s không có tr m c p, b t h nh, gi t ngư i, d i trá.
V tôn giáo ông vi t: “Tôi đã đau kh bi t bao nhiêu khi tôi truy n bá đ n bà con
nh ng l i d i trá, b i mà thâm tâm tôi ghét cay ghét đ ng, s h n nhiên c a bà con
khi n tôi h i h n bi t ch ng nào”.
+ Phrăngxoa Môrenly ( Francois Morelly) Ngư i Pháp. Ngư i ta không bi t rõ năm
sinh và năm m t c a ông ( ch bi t là ông s ng vào TK XVIII) trong các tác ph m, đáng
chú ý nh t là tác ph m “ B lu t t nhiên” n i dung c a tác ph m nói lên m i x u xa trong
xã h i đ u do ch đ tư h u gây ra, trên cơ s đó ông đã lên án ch đ đương th i là d i
trá, b t công, tàn b o, thi u s hi u bi t, không có h c th c và đ o đ c, do đó c n ph i
thay đ i lu t l b ng b lu t t nhiên m i t t hơn, trên cơ s đó đ phân chia l i ru ng
đ t quy ho ch l i thành ph , nghiêm c m tiêu xài hoang phí xa x t n kém ti n b c c a
nhân dân.


Trang 12
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

+ Gi ccơ Bab p ( Gracchur Babeuf 1760-1797) Ngư i Pháp. Xu t thân là công nhân.
Ông là ngư i tích c c tham gia vào phong trào cách m ng tư s n phá ng c Bat-xti nhưng
do có nhi u v n đ không đ ng ý v i Ban lãnh đ o nên đã b b t. Sau khi đư c th ông
l i lao vào ho t đ ng chính tr và t ch c câu l c b Păng-tê-ông, b ngoài là nơi g p g
b n bè, nhưng bên trong ng m ng m chu n b kh i nghĩa. Trong tác ph m “Tuyên ngôn
c a nh ng ngư i bình dân” ông đã đ c p đ n các đ i tư ng tham gia kh i nghĩa như là
công nhân, binh lính ( có th nói đây là l n đ u tiên trong l ch s c n đ i có tư tư ng chú
ý đ n phong trào công nhân và kh i nghĩa vũ trang). Đ chu n b cho kh i nghĩa ông đã
nêu ra các bư c:
Bư c 1: các lò bánh mì ph i cung c p đ cho quân kh i nghĩa.
Bư c 2: t ch thu t t c tài s n c a b n nhà giàu đ chia cho dân nghèo.
Bư c 3: xoá n , tr l i các v t c m c , phân chia đ u l i ru ng đ t.
Bư c 4: chi m các kho b c đ phát cho m i ngư i.
Bư c 5: t ch thu tài s n c a k ch y tr n và b n ph n đ ng.
Bi n pháp cu i cùng là t ch c l i đ i s ng xã h i đ b o đ m xã h i phát tri n nh m
tiêu di t nghèo đói, th t nghi p và các t n n khác. Nhưng r t ti c k ho ch chưa đư c
th c hi n thì b m t tên ch đi m t giác ông b b t, k t án t hình. Song nh ng tư tư ng
c a ông là m t bài h c cho các cu c cách m ng.
3.2. Ch nghĩa xã h i không tư ng – phê phán đ u TK XIX
+ Prăngxoa Mari Sáclơ Phurie, ngư i Pháp ( Charles Fourier 1772-1837), xu t thân
trong m t gia đình thu c t ng l p ti u thương, buôn bán nh , đã t ng làm các công vi c
như kê toán, văn thư, ngư i chào hàng, theo dõi th trư ng ch ng khoán nên ông hi u
r t rõ b n ch t c a giai c p tư s n. Ki n th c c a ông ch y u là t h c, ngoài ra còn t
h c âm nh c, h i ho . Trong các tác ph m như “Th gi i kinh t m i hay là phương th c
hành đ ng xã h i ch nghĩa h p v i t nhiên”, “Lý thuy t v ba giai đo n phát tri n và s
phát tri n chung”, tư tư ng n i b t nh t trong các tác ph m v n là phê phán xã h i tư s n
là m t xã h i mà ngư i lao đ ng đư c hư ng quá ít còn k ăn bám thì đư c hư ng quá
nhi u. Đó là m t xã h i s nghèo kh đư c sinh ra t s th a th i. Ngoài ra ông còn phê
phán ch đ c nh tranh d n đ n n n th t nghi p. Đ o đ c trong xã h i tư b n là d i trá,
nhưng đư c che đ y b ng chi c m t n bình đ ng, bác ái, đ ng sau b m t y là ti n
trao cháo múc l nh lùng. Ông là ngư i đã phác ho b c tranh v s phát tri n c a xã h i
loài ngư i. T giai đo n dã man – gia trư ng – văn minh, còn trong m t đ i ngư i: thơ
u - thanh niên - trư ng thành - tu i già, và coi “Trình đ gi i phóng ph n là thư c đo
trình đ gi i phóng chung c a xã h i”.


Trang 13
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

+ Cơlôđơ Hăngri Đơ Xanh Ximông (Claude Henri De Saint Simon 1760-1825): xu t
thân trong m t gia đình là quý t c Pháp lâu đ i, 17 tu i tham gia quân đ i, đã t ng tham
gia chi n tranh M . Năm 1783 tr v Pháp v i c p hàm đ i tá và sau đó ông đi chu du
nhi u nư c. Cách m ng Pháp bùng n ông tr v nư c truy n bá tư tư ng t do. Ông
đ l i nhi u tác ph m có giá tr , trong đó có phát hi n m i v giai c p và đ u tranh giai
c p. Ông cho r ng cu c cách m ng tư s n Pháp năm 1789 m ng tính ch t n a v i,
thi u tri t đ và không vì l i ích c a nhân dân lao đ ng, ( cu c cách m ng tư s n Pháp
không ch là cu c đ u tranh gi a quý t c và giai c p tư s n mà còn là cu c đ u tranh
gi a m t bên là nh ng ngư i không có c a và m t bên là nh ng ngư i có c a và tai h a
là ch l i đưa giai c p trung gian là giai c p tư s n lên n m chính quy n), theo ông c n
có m t cu c cách m ng m i, m t cu c “t ng cách m ng”. Đ th c hi n cu c cách m ng
m i đó, ông ch trương ph i b ng “con đư ng bình yên chung”. Ông là ngư i vi t nhi u
tác ph m đ c p nhi u n i dung có tính ch t xã h i ch nghĩa, lu n gi i cho lý thuy t v
giai c p và xung đ t giai c p. M c dù ông chưa th phân đ nh chính xác v ngu n g c
cũng như b n ch t kinh t - xã h i c a các giai c p nhưng đây là m t đóng góp m i c a
ông đ i v i kho tàng tri th c nhân lo i v xã h i nói chung, v tư tư ng xã h i ch nghĩa
nói riêng. Ông t tuyên b là ngư i phát ngôn c a giai câp c n lao và gi i phóng giai c p
là m c đích cu i cùng c a cu c đ i, song quan ni m c a ông v ch đ s h u c a xã
h i tương lai l i ch a đ ng mâu thu n. M t m t, ông cho r ng, trong xã h i y, ch đ s
h u ph i đư c t ch c sao cho có l i nh t cho toàn xã h i. Nhưng m t khác, ông l i
không ch trương xoá b ch đ tư h u, mà ch c g ng xoá b s phân hoá giàu nghèo
m t cách quá đáng, thông qua và b ng cách th c hi n ch đ tư h u m t cách ph bi n.
+ Rôb c Ôuen: (Robert Owen 1771-1858) sinh ra trong m t gia đình th th công
nư c Anh, 9 tu i đã ph i đi làm thuê. Năm 20 tu i k t hôn v i con gái m t nhà công
nghi p Niu-la-nác và đư c b nhi m làm giám đ c nhà máy có kho ng 1500 công
nhân, ph i s ng trong nh ng túp l u chen chúc quanh nhà máy, đó là nh ng th th
công b khánh ki t, nông dân không có ru ng đ t, tù kh sai mãn h n thư ng xuyên say
rư u, đánh nhau. Đ c i thi n tình c nh c a ngư i lao đ ng, ông đã t ng bư c c i t
quy trình s n xu t, t ch c đ i s ng như xây d ng nhà cho công nhân, nhà tr , nhà
m u giáo, b nh vi n, m i ngày làm vi c 10 ti ng rư i ( Anh th i đó lao đ ng t 12-14
gi ). Năm 1824 ông sang M (bang Indiana) dùng toàn b tài s n c a mình mua đ t đ
thành l p công xã l y tên là “Lao đ ng hoà h p m i”. Nhưng ít lâu sau, t t c nh ng đ t
đai đ u b chi m đo t, tài s n không còn, ông l i tr v nư c Anh ti p t c ho t đ ng
trong phong trào công đoàn. Mô hình ch nghĩa c ng s n c a ông th t b i nhưng nó đã
đ l i m t tư tư ng nhân đ o v gi i phóng con ngư i.

Trang 14
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

Tóm l i: Quá trình phát tri n các trào lưu tư tư ng xã h i ch nghĩa không tư ng t
th k XVI đ n đ u th k XIX g n li n v i phương th c s n xu t tư b n ch nghĩa m i
hình thành và b t đ u phát tri n. Trong quá trình phát tri n tính ch t văn chương (văn
h c) c a các trào lưu xã h i ch nghĩa không tư ng ngày càng gi m, tính lý lu n ngày
càng tăng và tính phê phán ngày càng sâu s c và đ t đ nh cao th k XIX. Tư tư ng
c a h u h t các nhà xã h i ch nghĩa không tư ng đ u mu n xoá b ch đ tư h u, mơ
ư c m t xã h i tương lai mà quy n s h u tư li u s n xu t thu c v xã h i, m i ngư i
đ u lao đ ng, thành qu lao đ ng đư c phân ph i công b ng.
4. Giá tr và h n ch l ch s c a ch nghĩa xã h i không tư ng
4.1. Nh ng giá tr
- H u h t các quan ni m, các lu n đi m c a các nhà tư tư ng xã h i ch nghĩa
không tư ng đ u ch a đ ng m t tinh th n nhân đ o cao c khát v ng gi i phóng con
ngư i kh i tình tr ng b áp b c, bóc l t, m i ngư i đ u s ng bình đ ng v i nhau. Nhưng
nh ng tư tư ng nhân đ o y chưa ch ra đư c con đư ng và l c lư ng xã h i, cũng như
đi u ki n và phương th c đ th c hi n ư c mơ đó. Vì v y, các nhà tư tư ng th i kỳ
này đư c g i là ch nghĩa xã h i không tư ng. Tuy nhiên, nhi u giá tr , lu n đi m c a
ch nghĩa xã h i không tư ng là cơ s đ Mác và Ăngghen k th a sau này.
- V i các m c đ và trình đ khác nhau, các tư tư ng xã h i ch nghĩa không tư ng
trong su t các th i kỳ t th k th XVI - XVIII đ u phê phán, lên án ch đ quân ch
chuyên ch và ch đ tư b n ch nghĩa m t cách gay g t. Chính vì th , tư tư ng xã h i
ch nghĩa trong th i kỳ này đư c g i là “ch nghĩa xã h i không tư ng phê phán” dùng
đ ch các trào lưu tư tư ng xã h i ch nghĩa trư c khi có ch nghĩa xã h i khoa h c.
- Nhi u lu n đi m, quan đi m, nhi u khái ni m,... ph n ánh m c đ khác nhau các
giá tr xã h i ch nghĩa c a nh ng phong trào hi n th c, đã th c s làm phong phú thêm
cho kho tàng tư tư ng xã h i ch nghĩa, chu n b nh ng ti n đ lý lu n cho s k th a,
phát tri n tư tư ng ch nghĩa xã h i lên m t trình đ m i.
- Không ch là nh ng tư tư ng đơn thu n, m t s ngư i đã x thân, lăn l n ho t
đ ng trong phong trào th c t nh phong trào công nhân và ngư i lao đ ng, đ t đó mà
quan sát phát hi n nh ng giá tr tư tư ng m i, ch không ph i là nghĩ ra t đ u óc.
4.2. Nh ng h n ch và nh ng nguyên nhân:
- Các nhà không tư ng đ u th k XIX không th thoát kh i quan ni m duy tâm v
l ch s . H cho r ng, chân lý vĩnh c u đã có, đã t n t i đâu đó, ch c n có con ngư i tài
ba xu t chúng là có th phát hi n ra, có th tìm th y. Khi đã tìm th y, ch c n nh ng
ngư i đó thuy t ph c toàn xã h i là xây d ng đư c xã h i m i.


Trang 15
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

- H u h t các nhà không tư ng đ u có khuynh hư ng đi theo con đư ng ôn hoà đ
c i t o xã h i b ng pháp lu t và th c nghi m xã h i. M t s ít khác thì ch trương kh i
nghĩa nhưng chưa có s chu n b . Dù ch trương b ng con đư ng nào, các nhà tư
tư ng xã h i ch nghĩa trư c Mác đ u đã không ch ra đư c con đư ng cách m ng
nh m th tiêu ch đ tư b n ch nghĩa, xây d ng ch đ xã h i m i. B i các ông đã
không th gi i thích đư c b n ch t c a ch đ nô l làm thuê tư b n, không th phát hi n
ra nh ng quy lu t n i t i chi ph i con đư ng, cách th c cho nh ng chuy n bi n ti p theo
c a xã h i.
- Các nhà tư tư ng xã h i ch nghĩa trong các th i kỳ đã không th phát hi n ra l c
lư ng xã h i tiên phong có th th c hi n cu c chuy n bi n cách m ng t ch nghĩa tư
b n lên ch nghĩa xã h i và ch nghĩa c ng s n. L c lư ng y là giai c p công nhân.
- Nh ng h n ch nêu trên có tính l ch s là đi u không th tránh kh i. Nhưng nh ng
gì mà các ông đ l i th c s là m t đóng góp vô giá vào kho tàng tư tư ng xã h i ch
nghĩa.
III. S HÌNH THÀNH CH NGHĨA XÃ H I KHOA H C
1. Nh ng đi u ki n và ti n đ khách quan
1.1. Đi u ki n kinh t xã h i: nh ng năm 40 c a th k XIX, phương th c s n xu t
tư b n ch nghĩa phát tri n m nh m , cùng v i s ra đ i c a các khu công nghi p l n,
giai c p công nhân cũng có s gia tăng nhanh chóng v s lư ng và ch t lư ng. Đây là
l c lư ng quan tr ng làm nên s giàu có trong xã h i tư b n, nhưng l i không có tư li u
s n xu t, nên ph i bán s c lao đ ng cho nhà tư b n và b giai c p tư s n bóc l t giá tr
th ng dư. Nhi u cu c đ u tranh c a giai c p công nhân ch ng l i s th ng tr áp b c bóc
l t c a giai c p tư s n có tính kh i nghĩa, có t ch c trên quy mô r ng kh p, tiêu bi u là
nh ng cu c kh i nghĩa c a nh ng ngư i th d t Ly Ông (Pháp) năm 1831 và năm
1834, phong trào Hi n chương nư c Anh kéo dài 10 năm, cu c đ u tranh c a công
nhân Xi Lê Di năm 1934. Trong đi u ki n y ph i có lý lu n tiên phong d n đư ng.
1.2.Ti n đ văn hoá và tư tư ng:
- V khoa h c t nhiên:
+ M t là, đ nh lu t b o toàn và chuy n hoá năng lư ng c a các nhà khoa h c: Mayer,
Helmholt (Hem-hôn), Faraday, Joule (Jun), Lence (Lenxơ).
+ Hai là, thuy t t bào c a Scheiden (Sâyđin) và Schwan (Swannơ).
+ Ba là, thuy t ti n hoá c a Darwin (Đác uyn) ngư i Anh
- V khoa h c xã h i: n i b t nh t là dòng tri t h c c đi n Đ c như Hegel và
Feuerbach (Phơbách); kinh t chính tr h c c đi n c a A.Smith và c a D.Ricardo, ch

Trang 16
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

nghiã xã h i không tư ng phê phán c a H.Saintsimon (xanh xi mông), Ch.Fourier (Phu Ri
ê) và R.Owen (Ô-Oen). Nh ng giá tr khoa h c, nh ng c ng hi n mà các ông đ l i đã
t o ra các ti n đ cho các nhà tư tư ng, các nhà khoa h c th h sau k th a.
2. Vai trò c a Các Mác và Ăngghen
2.1. Các Mác (Karl Marx): sinh ngày 5 – 5 - 1818 t i thành ph Trier (Tơ-re-vơ) t nh
Ranh thu c Đông Đ c, cha là lu t sư g c ngư i Do Thái, m g c ngư i Hà Lan, năm 23
tu i nh n b ng ti n sĩ tri t h c. Tháng 10/1843 Mác sang Pari là nơi có đ y đ đi u ki n
đ ông tr c ti p nghiên c u phong trào đ u tranh c a giai c p công nhân, ch nghĩa xã
h i không tư ng và tri t h c duy v t Pháp, có th coi đây là bư c ngo t căn b n đ Mác
chuy n t l p trư ng duy tâm sang l p trư ng duy v t. Tháng 3/1848 cách m ng n ra
Đ c, Mác tr v quê hương nhưng đ n năm 1849 b tr c xu t kh i nư c Đ c, r i nư c
Đ c ông đ n Pari, sau đó đ n Luân Đôn và b t tay vi t tác ph m “Ngày 18 tháng sương
mù c a Lui-bô-na-pác-tơ” (1851-1882), kinh t chính tr và b tư b n (1859). Ông m t
ngày 14/3/1883 đư c nh ng ngư i lao đ ng nghèo chôn nghĩa đ a Hai-gh t, nghĩa đ a
dành cho nh ng ngư i nghèo khó.
2.2. Phri-đơ-rích Ăng-ghen (Friedrich Engels) sinh ngày 28 -11 - 1820 t i thành
ph Barmen (Bác Men) nư c Đ c trong m t gia đình tư s n công nghi p ngành d t, m t
ngày 5/8/1895. Ngay t nh ông đã say mê nghiên c u tri t h c và khoa h c t nhiên.
Năm 1841 ông tham gia quân đ i và cũng là d p tham gia vào nhóm Hê-ghen tr , cu i
năm 1842 ông sang Anh và tham gia vào phong trào đ u tranh c a giai c p công nhân.
Năm 1844 ông g p Các Mác và t đây tình đ ng chí, tình b n b t đ u g n ch t hai con
ngư i vĩ đ i l i v i nhau, chính trong th i kỳ này ông đã t b l p trư ng tri t h c duy
tâm đ b t tay vào nghiên c u tri t h c duy v t. Ông đã cùng Các Mác gia nh p liên
đoàn nh ng ngư i c ng s n. Năm1848-1849 ông tham gia kh i nghĩa Ba Đen, kh i
nghĩa th t b i, ông b b t và b c m tù Bru-xen, vư t ng c ông tr n sang Th y S , r i
sang Anh. T năm 1870-1895 ông s ng Luân Đôn, cùng v i Mác lãnh đ o qu c t
c ng s n, th i gian này ông vi t tác ph m lu n chi n n i ti ng: “Ch ng Đuy Rinh”, tác
ph m có tác d ng ch ng l i các trào lưu tư tư ng thù đ ch v i ch nghĩa Mác. Sau khi
Mác m t ông đã vi t ti p và cho xu t b n cu n II-III b tư b n nhưng ch đ tên Mác.
Tóm l i: Mác và Ăng-ghen đ u sinh ra m t qu c gia có n n tri t h c phát tri n.
B ng trí tu uyên bác, các ông đã ti p thu v i m t tinh th n phê phán, ch n l c, k th a
đ t ng bư c xây d ng h c thuy t c a mình v i hai phát hi n vĩ đ i: h c thuy t giá tr
th ng dư và ch nghĩa duy v t l ch s , nh đó làm cho ch nghĩa xã h i t không tư ng
tr thành ch nghĩa xã h i khoa h c.


Trang 17
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

III. CÁC GIAI ĐO N PHÁT TRI N CH NGHĨA XÃ H I KHOA H C
1. Giai đo n Mác và Ăngghen (1844-1895)
Tác ph m “Tuyên ngôn c a Đ ng c ng s n” do C.Mác - Ph. Ăngghen vi t chung, xu t
b n l n đ u tiên vào tháng 2 năm 1848 là cơ s đ t n n t ng đánh d u s ra đ i c a ch
nghĩa xã h i khoa h c, và sau “tuyên ngôn c a Đ ng c ng s n”, qua t ng k t kinh
nghi m các cu c đ u tranh c a giai c p công nhân Pháp và Đ c trong kho ng th i gian
t 1848 -1852. Qua theo dõi, ch đ o và t ng k t bài h c kinh nghi m c a công xã Pari
(1871) C.Mác – Ph. Ăngghen đã k t lu n: đ giành đư c quy n th ng tr v chính tr , giai
c p công nhân ph i đ p tan b máy Nhà nư c quan liêu c a giai c p tư s n, thi t l p n n
chuyên chính vô s n, đ ng th i ph i liên minh đư c v i các t ng l p lao đ ng khác t o
thành đ ng l c căn b n c a cách m ng, ph i gi i quy t đúng đ n v n đ dân t c và giai
c p, ph i xác đ nh th i kỳ quá đ , th i kỳ chuyên chính là m t quá trình lâu dài.
2. Lênin phát tri n, v n d ng trong hoàn c nh l ch s m i .
V.I.Lênin 1870 -1924 (Vladimir Ilich Ulyanov Lenine), là ngư i k t c s nghi p c a
Mác và Ăngghen. Nh ng đóng góp c a Lênin có th đư c chia thành hai th i kỳ cơ b n
2.1. Th i kỳ trư c Cách M ng Tháng Mư i Nga:
Trên cơ s k th a và v n d ng sáng t o các nguyên lý cơ b n c a ch nghĩa xã h i
khoa h c, phân tích và t ng k t m t cách nghiêm túc các s ki n l ch s di n ra trong đ i
s ng kinh t - xã h i c a hoàn c nh l ch s m i, V.I.Lênin phát hi n và trình bày m t cách
có h th ng nh ng khái ni m ph m trù khoa h c ph n ánh nh ng quy lu t, nh ng thu c
tính b n ch t chi ph i s v n đ ng bi n đ i c a đ i s ng xã h i trong quá trình chuy n
bi n t t y u t ch nghĩa tư b n lên ch nghĩa xã h i và ch nghĩa c ng s n. Đó là các tri
th c v Đ ng ki u m i c a giai c p công nhân, v các nguyên t c t ch c, cương lĩnh,
sách lư c trong n i dung ho t đ ng c a Đ ng; v cách m ng xã h i ch nghĩa và chuyên
chính vô s n, cách m ng dân ch tư s n ki u m i và các đi u ki n t t y u cho s chuy n
bi n sang cách m ng xã h i ch nghĩa; nh ng v n đ mang tính quy lu t c a cách m ng
xã h i ch nghĩa, xây d ng ch nghĩa xã h i và b o v T qu c xã h i ch nghĩa, v n đ
dân t c và cương lĩnh dân t c, đoàn k t và liên minh c a giai c p công nhân v i nông
dân và các t ng l p lao đ ng khác; nh ng v n đ v quan h qu c t và ch nghĩa qu c
t vô s n, quan h cách m ng ch nghĩa v i phong trào gi i phóng dân t c.
Bên c nh ho t đ ng lý lu n, V.I.Lênin đã t ng bư c lãnh đ o Đ ng c a giai c p công
nhân Nga t p h p l c lư ng đ u tranh ch ng ch đ chuyên ch Nga Hoàng, ti n t i
giành chính quy n v tay giai c p công nhân và nhân dân lao đ ng Nga.
2.2. Th i kỳ sau Cách M ng Tháng Mư i:

Trang 18
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

Sau th ng l i c a Cách M ng Tháng Mư i, do yêu c u c a công cu c xây d ng ch
đ m i, V.I.Lênin đã ti n hành phân tích làm rõ n i dung, b n ch t c a th i kỳ quá đ lên
ch nghĩa xã h i và b t tay t ch c các chính sách kinh t , xác đ nh chính sách kinh t
m i nh m s d ng và h c t p các kinh nghi m t ch c, qu n lý kinh t c a ch nghĩa tư
b n đ c i t o n n kinh t ti u nông l c h u c a nư c Nga Xô - vi t. Cũng trong th i kỳ
này Lênin đã vi t nhi u tác ph m kinh đi n, trong đó đã nêu ra và lu n gi i cho m t lo t
nh ng v n đ cơ b n c a ch nghĩa xã h i khoa h c, đ u tranh ch ng l i m i trào lưu
c a ch nghĩa xét l i, ch nghĩa giáo đi u và b nh t khuynh trong phong trào c ng s n
và công nhân qu c t .
3. S phát tri n, v n d ng ch nghĩa xã h i khoa h c sau khi Lênin
t tr n
- Có th nêu m t cách v n t t nh ng n i dung cơ b n s v n d ng, phát tri n ch
nghĩa xã h i khoa h c trong hơn 80 năm qua như sau:
M i th ng l i c a cách m ng th gi i đ u là s v n d ng nh ng nguyên lý cơ b n
c a ch nghĩa xã h i khoa h c vào th c ti n phong trào c ng s n và phong trào công
nhân qu c t m i nư c cũng như c a c h th ng xã h i ch nghĩa th gi i. Trong đó
chi n th ng phát xít là ti n đ quan tr ng nh t d n đ n s tan rã ch nghĩa th c dân cũ
và m i, là s hình thành và phát tri n c a h th ng ch nghĩa xã h i…. Đi u này đã đ y
nhanh ti n trình v n đ ng c a quy lu t l ch s nhân lo i v phía trư c. Cùng v i nh ng
thành t u trong hoà bình xây d ng, các nư c xã h i ch nghĩa đã góp ph n quan tr ng
vào đ u tranh vì dân sinh, dân ch , ti n b xã h i trên toàn th gi i. Các Đ ng c ng s n
và phong trào công nhân qu c t đã t ng k t và ti p t c phát tri n b sung nhi u n i
dung quan tr ng cho ch nghĩa xã h i khoa h c, c v lý lu n l n phương hư ng, gi i
pháp xây d ng ch đ xã h i m i m i nư c, góp ph n quan tr ng vào quá trình v n
d ng, phát tri n b sung và hoàn thi n ch nghĩa xã h i khoa h c. Đi u này có th ch ng
minh nơi này và đâu, các Đ ng c ng s n nh n th c đúng, v n d ng sáng t o vào hoàn
c nh l ch s c th thì đó cách m ng phát tri n và thu đư c nh ng th ng l i. Trong
trư ng h p ngư c l i, cách m ng s lâm vào thoái trào và b th t b i.
V n đ đ t ra đ i v i ch nghĩa xã h i khoa h c là t trong nh ng thành công và th t
b i c n ph i nghiêm túc phân tích, khái quát và rút ra nh ng bài h c kinh nghi m, t đó
đ có nh ng phương th c, bi n pháp ch trương chi n lư c và sách lư c h p lý trong
hoàn c nh m i, đ ng th i ti p t c b sung và phát tri n sáng t o ch nghĩa xã h i khoa
h c hoàn thi n phù h p v i tình hình m i.
4. S v n d ng, phát tri n ch nghĩa xã h i khoa h c c a Đ ng ta

Trang 19
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

L ch s dân t c Vi t Nam t khi có Đ ng lãnh đ o cho th y, nh ng th ng l i, nh ng
thành t u c a cách m ng luôn g n li n v i quá trình v n d ng sáng t o, phát tri n và
hoàn thi n lý lu n c a ch nghĩa xã h i khoa h c trong nh ng đi u ki n l ch s c th
c a th i đ i, trên cơ s th c ti n Vi t Nam. Trong s nghi p vĩ đ i y, s xu t hi n và
nh ng c ng hi n vĩ đ i c a ch t ch H Chí Minh đã làm phong phú thêm kho tàng lý lu n
ch nghĩa Mác – Lênin, c v lý lu n, cách th c, bi n pháp và chi n lư c sách lư c vào
th c ti n cách m ng Vi t Nam. Ch nghĩa Mác – Lênin, tư tư ng H Chí Minh đã và
đang th c s là n n t ng tư tư ng, kim ch nam cho m i hành đ ng cách m ng nư c
ta trư c kia, cũng như trong quá trình xây d ng ch nghĩa xã h i và b o v t qu c xã
h i ch nghĩa hi n nay. Nh ng đóng góp, b sung và phát tri n cũng như s v n d ng
c a Đ ng ta có th đư c tóm t t như sau:
- Đ c l p dân t c g n li n v i ch nghĩa xã h i là m t tính quy lu t c a cách m ng
Vi t Nam, trong đi u ki n th i đ i ngày nay.
- Xây d ng và phát tri n n n kinh t th trư ng theo đ nh hư ng xã h i ch nghĩa,
tăng cư ng vai trò qu n lý c a Nhà nư c. Gi i quy t đúng đ n m i quan h gi a tăng
trư ng kinh t v i công b ng xã h i. Xây d ng phát tri n kinh t ph i đi đôi v i gi gìn,
phát huy b n s c văn hoá dân t c và b o v môi trư ng sinh thái.
- M r ng kh i đ i đoàn k t dân t c, phát huy s c m nh c a m i giai c p và t ng l p
nhân dân, m i thành ph n dân t c và tôn giáo, m i công dân Vi t Nam trong nư c hay
nư c ngoài, t o cơ s xã h i r ng l n và th ng nh t cho s nghi p xây d ng ch đ
xã h i m i.
- Tranh th t i đa s đ ng tình, ng h và giúp đ c a nhân dân th gi i, khai thác
m i kh năng có th h p tác nh m m c tiêu xây d ng và phát tri n theo đ nh hư ng xã
h i ch nghĩa, k t h p s c m nh dân t c v i s c m nh th i đ i.
- Gi v ng và tăng cư ng vai trò lãnh đ o c a Đ ng c ng s n Vi t Nam – nhân t
quan tr ng hàng đ u b o đ m th ng l i c a s nghi p công nghi p hoá, hi n đ i hoá và
quá đ lên ch nghĩa xã h i Vi t Nam. Khâu then ch t đ đ m b o tăng cư ng vai trò
lãnh đ o c a Đ ng là ph i coi tr ng công tác xây d ng Đ ng, nâng cao ch t lư ng đ i
ngũ Đ ng viên, nâng cao năng l c lãnh đ o và s c chi n đ u c a Đ ng.
T th c ti n 20 năm đ i m i, Đ ng ta rút ra năm bài h c kinh nghi m:
+ M t là, trong quá trình đ i m i ph i kiên đ nh m c tiêu đ c l p dân t c và ch nghĩa
xã h i trên n n t ng c a ch nghĩa Mác - Lênin và tư tư ng H Chí Minh.
+ Hai là, đ i m i toàn di n, đ ng b , mang tính k th a ch n l c và có nh ng bư c
đi, hình th c và cách làm phù h p.


Trang 20
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

+ Ba là, đ i m i ph i vì l i ích c a nhân dân, d a vào nhân dân, phát huy vai trò ch
đ ng, sáng t o c a nhân dân, xu t phát t th c ti n, nh y bén v i cái m i.
+ B n là, phát huy cao đ n i l c, đ ng th i ra s c tranh th ngo i l c, k t h p s c
m nh dân t c v i s c m nh th i đ i trong đi u ki n m i.
+ Năm là, nâng cao năng l c lãnh đ o và s c chi n đ u c a Đ ng, không ng ng đ i
m i h th ng chính tr , xây d ng và t ng bư c hoàn thi n n n dân ch xã h i ch nghĩa,
b o đ m quy n l c thu c v nhân dân.
Trên đây là nh ng bài h c kinh nghi m đư c khái quát t th c ti n đ u tranh cách
m ng dư i s lãnh đ o c a Đ ng c a giai c p công nhân Vi t Nam, là s v n d ng sinh
đ ng nh ng nguyên lý, nh ng quy lu t đư c đúc k t trong hoàn c nh c th c a th i đ i
ngày nay.


CÂU H I ÔN T P VÀ TH O LU N CHƯƠNG II
Câu h i ôn t p:
1. Tư tư ng xã h i ch nghĩa là gì? Tư tư ng c ng s n ch nghĩa là gì? Chúng ra
đ i khi nào? S khác nhau gi a tư tư ng xã h i ch nghĩa và c ng s n ch nghĩa
2. Ch nghiã xã h i không tư ng là gì? Khái quát quá trình phát tri n c a nó?
3. Phân tích nh ng giá tr và nh ng h n ch c a ch nghĩa xã h i không tư ng?
nguyên nhân nh ng h n ch đó?
4. Phân tích nh ng ti n đ và đi u ki n cho s ra đ i ch nghĩa xã h i khoa h c?
5. Vai trò c a Mác - Ăngghen đ i v i s ra đ i ch nghĩa xã h i khoa h c?
6. Ch nghĩa xã h i khoa h c có quá trình phát tri n như th nào?
Câu h i th o lu n:
1.T i sao nói ch nghĩa xã h i không tư ng là m t trong ba ti n đ lý lu n c a ch
nghĩa xã h i khoa h c?
2.T i sao nói s ra đ i c a ch nghĩa Mác nói chung và ch nghĩa xã h i nói riêng
vào n a đ u th k XIX là m t t t y u?
3. C ng hi n c a Ch T ch H Chí Minh, c a Đ ng C ng s n Vi t Nam trong vi c
v n d ng sáng t o và phát tri n ch nghĩa xã h i khoa h c là gì?




Trang 21
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c



CHƯƠNG IV
S M NH L CH S C A GIAI C P CÔNG NHÂN
I. GIAI C P CÔNG NHÂN
1. Khái ni m giai c p công nhân
“ Giai c p công nhân là m t t p đoàn xã h i n đ nh, hình thành và phát tri n cùng v i
quá trình phát tri n c a n n công nghi p hi n đ i, v i nh p đ phát tri n c a l c lư ng
s n xu t có tính ch t xã h i hoá ngày càng cao; là l c lư ng lao đ ng cơ b n tiên ti n
trong các quy trình công ngh , d ch v công nghi p, tr c ti p ho c gián ti p tham gia vào
quá trình s n xu t, tái s n xu t ra c a c i v t ch t và c i t o các quan h xã h i; đ i bi u
cho l c lư ng s n xu t và phương th c s n xu t tiên ti n trong th i đ i hi n nay. các
nư c tư b n, giai c p công nhân là nh ng ngư i không có ho c v cơ b n không có tư
li u s n xu t, làm thuê cho giai c p tư s n và b bóc l t giá tr th ng dư; các nư c xã
h i ch nghĩa, giai c p công nhân là ngư i đã cùng nhân dân lao đ ng làm ch nh ng tư
li u s n xu t ch y u, là giai c p lãnh đ o xã h i trong quá trình xây d ng ch nghĩa xã
h i và b o v T qu c xã h i ch nghĩa”.
2. Hai thu c tính c a giai c p công nhân
H c thuy t v s m nh l ch s c a giai c p công nhân là lý lu n xuyên su t c a ch
nghĩa Mác - Lênin. Vì v y, ngay t khi m i ra đ i giai c p tư s n đã tìm m i cách đ xoá
b nó c v lý lu n cũng như trên th c t , nhưng quy t li t nh t là sau khi Liên - Xô và
các nư c xã h i ch nghĩa Đông Âu s p đ , các th l c ph n đ ng đã không ng ng l i
d ng đ kích ch nghĩa Mác – Lênin, ph nh n s m nh l ch s c a giai c p công nhân.
R ng: các nư c tư b n, giai c p công nhân không còn b bóc l t như trư c, h đã
đư c “trung lưu hoá”, giai c p công nhân đã “bi n m t”. V y, công nhân là ai? Hi n nay
có còn giai c p công nhân n a không? Đ làm rõ v n đ này chúng ta ph i căn c vào
lu n đi m c a Mác và Ăngghen khi nói v giai c p công nhân. Công nhân có hai thu c
tính sau đây:
+ Thu c tính th nh t nói v phương th c lao đ ng: công nhân là t t c nh ng ngư i
lao đ ng tr c ti p hay gián ti p có s d ng các công c lao đ ng có tính ch t công nhi p
ngày càng hi n đ i.
+ Thu c tính th hai, nói v đ a v trong m i quan h gi a ngư i công nhân v i nhà tư
b n trong n n s n xu t tư b n ch nghĩa: Công nhân là nh ng ngư i lao đ ng v cơ b n
không có tư li u s n xu t, ph i làm thuê cho nhà tư b n và b nhà tư b n bóc l t giá tr
th ng dư, khi nói v thu c tính này Mác và Ăngghen h g i là nh ng ngư i vô s n.

Trang 22
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

L y hai tiêu chí trình bày trên, chúng ta có th kh ng đ nh: giai c p công nhân là
nh ng ngư i lao đ ng g n li n v i n n s n xu t công nghi p ngày càng hi n đ i, nó
không h b bi n m t, mà trái l i giai c p công nhân ngày nay không ng ng đư c b
sung thêm v s lư ng và đư c nâng cao v ch t lư ng:
Theo t ch c lao đ ng qu c t : năm 1900 toàn th gi i ch m i có có 80 tri u công
nhân, năm 1990 có hơn 600 tri u, đ n năm 1998 có 800 tri u, s nhanh chóng tăng lên
v s lư ng, đi u đó đã ch ng minh đúng như Mác d báo: “N n công nghi p phát tri n
thì các giai c p khác s tiêu vong nhưng giai c p công nhân thì ngày càng l n m nh”.
Nhưng cũng có m t s th t không th ph nh n là hi n nay các nư c tư b n ngành
d ch v ph c v cho lao đ ng chi m t tr ng khá l n kho ng t 50% đ n 70%, s n xu t
đã đư c t đ ng hoá v i m t trình đ k thu t r t cao, nhưng trong lao đ ng, k c tr c
ti p hay gián ti p ngư i lao đ ng đ u có s d ng công c lao đ ng c a công nghi p hi n
đ i nên h v n là ngư i công nhân. Xét v đ a v h đ u là nh ng ngư i không có tư li u
s n xu t, v n là ngư i làm thuê, h là ngư i vô s n.
Có ph i giai c p công nhân không còn b bóc l t như trư c: theo tài li u công b c a
G t-hôn t ng bí thư Đ ng c ng s n M , n u như trư c kia ngư i công nhân ch bán s c
lao đ ng cơ b p là ch y u thì ngày nay h ph i bán c s c lao đ ng chân tay và s c lao
đ ng trí óc và đôi khi ch bán s c lao đ ng trí óc là ch y u, n u so sánh v i th i c a
Mác t s m/v là 100% thì ngày nay m/v là 300%.
Hi n nay ngư i công nhân các nư c tư b n m t ngày lao đ ng 8 gi , nhưng trên
th c t thì h ch lao đ ng trong 2 gi là đ bù đ p giá tr s c lao đ ng mà nhà tư b n đã
b ti n ra mua s c lao đ ng c a ngư i công nhân, 6 gi còn l i là đ t o ra giá tr th ng
dư cho nhà tư b n và m t s th t là M , “s ngư i giàu ch chi m 1% nhân kh u
nhưng l i n m t i 53% tài s n qu c gia, còn Pháp, s gia đình giàu chi m 10% nhưng
l i s h u t i 51% tài s n xã h i”.
Có ph i giai c p công nhân đã đư c trung lưu hoá: cũng có m t s th t là đ i s ng
c a công nhân các nư c tư b n ph n đông h không còn là nh ng ngư i vô s n tr n
tr i v i hai bàn tay tr ng, m t s công nhân có tư li u s n xu t ph mà h có th cùng
gia đình làm thêm nhà đ s n xu t m t s công đo n ph cho các xí nghi p chính, m t
s công nhân có c ph n trong xí nghi p, nhưng th c ch t M ch có 10% công nhân
có c ph n nhưng r t nh bé và b n thân h ch là lao đ ng làm thuê m t s công đo n
cho công ty m mà thôi và trên th c t , không ph i ngư i công nhân nào cũng mua đư c
c ph n.
Đ i v i giai c p công nhân các nư c xã h i ch nghĩa: sau khi giành đư c chính
quy n h tr thành giai c p lãnh đ o, tư li u s n xu t là c a chung. H v n là giai c p

Trang 23
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

công nhân nhưng không còn là vô s n như trư c n a, như v y, v đ a v kinh t - xã h i
c a giai c p công nhân các nư c xã h i ch nghĩa căn b n đã khác so v i trư c đây,
nhưng trong th i kỳ quá đ lên ch nghĩa xã h i như nư c ta hi n nay thì còn có m t
b ph n công nhân đang làm thuê trong các doanh nghi p tư nhân. Xét v m t cá nhân,
v đ a v xã h i c a h cũng không hoàn toàn gi ng như dư i ch đ tư b n, nhưng h
v n là ngư i b bóc l t.
II. N I DUNG VÀ ĐI U KI N KHÁCH QUAN QUY Đ NH S M NH
L CH S C A GIAI C P CÔNG NHÂN
1. Nh ng đi u ki n khách quan quy đ nh s m nh c a giai c p công
nhân
1.1. N i dung s m nh l ch s c a giai c p công nhân
- Khi nghiên c u quy lu t v s v n đ ng phát tri n c a các hình thái kinh t - xã h i
trong l ch s , đ c bi t là hình thái kinh t - xã h i tư b n ch nghĩa. Mác đã phát hi n giai
c p công nhân là giai c p có s m nh l ch s : “Xoá b ch đ tư b n ch nghĩa, xoá b
ch đ ngư i bóc l t ngư i, gi i phóng mình đ ng th i gi i phóng nhân dân lao đ ng và
toàn th nhân lo i thoát kh i m i s áp b c, bóc l t, nghèo nàn l c h u, xây d ng thành
công xã h i c ng s n ch nghĩa”.
2.2. Vì sao giai c p công nhân l i có s m nh l ch s đó?
- Trư c h t xét v đ a v kinh t , chính tr - xã h i c a các t ng l p, giai c p khác như
giai c p nông dân, t ng l p tri th c, ti u thương, ti u ch , th th công cá th ,… H là
nh ng ngư i tư h u nh , cũng b giai c p tư s n áp b c bóc l t nên cũng tham gia đ u
tranh ch ng l i giai c p tư s n nhưng h không có kh năng lãnh đ o cách m ng đ l t
đ ch nghĩa tư b n xây d ng xã h i m i, xã h i c ng s n ch nghĩa, vì h không đ i
di n cho phương th c s n xu t tiên ti n, không có h tư tư ng đ c l p, v l i b n ch t
c a h cũng là mu n duy trì ch đ tư h u và th c t l ch s đã cho th y các giai c p,
t ng l p này s m mu n cũng s “suy tàn và tiêu vong cùng v i s phát tri n c a đ i công
nghi p”. T s phân tích đ a v kinh t - xã h i, đ c đi m chính tr - xã h i c a các giai
c p và t ng l p chúng ta có th k t lu n: ch duy nh t giai c p công nhân là giai c p m i
có kh năng xoá b ch nghĩa tư b n, t ng bư c xây d ng xã h i ch nghĩa, c ng s n
ch nghĩa trên ph m vi toàn th gi i.
- Giai c p công nhân là nh ng ngư i lao đ ng g n li n v i n n s n xu t công nghi p
hi n đ i, là giai c p làm nên s giàu có cho xã h i tư b n nhưng b n thân h ch đư c
hư ng m t ph n c a c i nh bé do chính h làm ra, vì v y mà ngay t khi m i ra đ i các
cu c đ u tranh c a giai c p công nhân đã liên ti p n ra, chính môi trư ng đó đã hun đúc

Trang 24
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

rèn luy n h , vì v y mà h đã nhanh chóng trư ng thành v chính tr , đã tr thành giai
c p tiên ti n, giai c p có tinh th n cách m ng tri t đ , giai c p có tinh th n đoàn k t, giai
c p có ý th c t ch c k lu t và có tinh th n qu c t vô s n.
+ Th nào là giai c p tiên ti n: giai c p công nhân v n là nh ng ngư i lao đ ng
nhưng do không có tư li u s n xu t, vì cu c s ng cơm áo, không có cách nào khác hơn
là ph i bán s c lao đ ng cho các nhà tư b n, đ t n t i và duy trì cu c s ng bu c h ph i
nhanh chóng thích ng v i n n s n xu t m i, chính vì v y mà h đã d n d n ti p thu
ki n th c c a khoa h c công ngh và h đã tr thành m t b ph n quan tr ng nh t trong
l c lư ng s n xu t c a n n s n xu t tư b n ch nghĩa, là l c lư ng quy t đ nh “đào m
chôn ch nghĩa tư b n”. Sau khi giành đư c chính quy n h là l c lư ng đ i bi u cho s
ti n b c a l ch s là giai c p duy nh t có kh năng lãnh đ o toàn xã h i xây d ng thành
công phương th c s n xu t m i cao hơn phương th c s n xu t tư b n.
+ Th nào là giai c p có tinh th n cách m ng tri t đ nh t: trong t t c các giai
c p đ i kháng v i giai c p tư s n, ch có giai c p công nhân là giai c p cách m ng tri t
đ nh t, b i vì trong cu c đ u tranh ch ng l i giai c p tư s n h không có gì đ m t
ngoài đói nghèo, nhưng th ng l i h s đư c t t c và khác v i giai c p khác là ch ,
sau khi giành đư c chính quy n, h không chia nh tư li u s n xu t c a xã h i thành c a
riêng c a t ng ngư i, mà h s xây d ng m t phương th c s n xu t m i, tư li u s n
xu t là c a chung, xoá b ch đ bóc l t ngư i, th c hi n công b ng xã h i theo nguyên
t c làm theo năng l c hư ng theo k t qu lao đ ng.
+ Th nào là giai c p có tinh th n đoàn k t, ý th c t ch c k lu t: do đư c rèn
luy n trong n n s n xu t đ i công nghi p nên giai c p công nhân đã có s n tinh th n
đoàn k t, ý th c t ch c k lu t trong s n xu t, vì v y trong cu c đ u tranh ch ng l i s
áp b c bóc l t c a giai c p tư s n, n u có đư c m t chính Đ ng cách m ng ti n b lãnh
đ o, t ch c l i thì h s tr thành m t l c lư ng hùng m nh đáng s .
+ Th nào là giai c p có tinh th n qu c t vô s n: do tính ch t c a s n xu t mà
giai c p công nhân có kh năng và đi u ki n đ ti p thu lý lu n c a ch nghĩa xã h i
khoa h c, giác ng v s m nh l ch s c a giai c p mình, cũng như có kh năng đoàn
k t th ng nh t giai c p, đoàn k t v i các t ng l p lao đ ng khác, v i các giai c p khác
m t cách d dàng trong ph m vi m t nư c cũng như trên ph m vi qu c t theo ch
nghĩa qu c t vô s n.
2. S m nh l ch s c a giai c p công nhân hi n nay
L ch s đã ch ng minh nh ng k t lu n c a Mác, Ăngghen và Lênin v s m nh l ch
s c a giai c p công nhân là hoàn toàn đúng c v lý lu n cũng như th c ti n. Tuy
nhiên, cu c đ u tranh c a giai c p công nhân hi n nay đang đ ng trư c nh ng cam go
Trang 25
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

th thách h t s c n ng n , nhưng chúng ta ph i có quan đi m toàn di n đ xem xét toàn
c nh c a s phát tri n thì giai c p công nhân v n đang là l c lư ng chu n b nh ng ti n
đ khách quan cho vi c th c hi n s m nh l ch s c a mình dù có ph i tr i qua nh ng
bư c thăng tr m, quanh co, nhưng nó v n ti p t c di n ra theo đúng quy lu t c a nó,
m c dù hi n nay nh ng nư c tư b n phát tri n, đ i s ng c a m t b ph n công nhân
đã đư c c i thi n, nhưng v n đang t n t i s b t công, b t bình đ ng trong thu nh p
gi a giai c p tư s n v i qu n chúng lao đ ng. Dù giai c p tư s n có c g n tìm cách
“thích nghi” và dùng m i bi n pháp xoa d u nhưng giai c p tư s n không th kh c ph c
đư c mâu thu n c h u c a nó. Th c t cu c đ u tranh c a giai c p công nhân v n di n
ra các nư c tư b n ch nghĩa dư i nhi u hình th c phong phú, v i nh ng n i dung
khác nhau.
III. NH NG NHÂN T CH QUAN TRONG QUÁ TRÌNH TH C HI N S
M NH L CH S C A GIAI C P CÔNG NHÂN
1. B n thân giai c p công nhân
+ V s lư ng: ngày càng tăng và đa d ng v cơ c u ngành ngh ; theo t ch c lao
đ ng qu c t , năm 1900 toàn th gi i có 80 tri u công nhân, đ n năm 1990 th gi i có
hơn 600 tri u công nhân, đ n năm 1998 đã có 800 tri u công nhân.
+ V ch t lư ng: n u so v i trư c đây thì trình đ h c v n, tay ngh c a giai c p
công nhân hi n nay không ng ng đư c nâng cao, nh t là t khi có Đ ng lãnh đ o thì
cu c đ u tranh c a giai c p công nhân đã chuy n lên hình th c cao hơn, đ u tranh
hư ng t i l t đ giai c p tư s n.
2. Quy lu t hình thành chính Đ ng c a giai c p công nhân
Theo quy lu t đâu có áp b c thì đó có đ u tranh, các cu c đ u tranh c a giai c p
công nhân ban đ u ch có tính ch t l t t phát như đ p phá máy móc, lãn công, nhưng
v sau đã phát tri n thành phong trào do t ch c công đoàn, là t ch c chính tr c a giai
c p công nhân lãnh đ o, v i m c tiêu đòi: quy n dân sinh dân ch , tăng lương, gi m gi
làm, nh ng cu c đ u tranh này tuy còn trình đ th p nhưng nó đã có tác d ng lôi cu n
k c nh ng ngư i kém giác ng nh t. Nhưng th c ch t đ u tranh v kinh t ch ng qua
ch là đòi bán s c lao đ ng cao hơn ch chưa gi i quy t tri t đ đư c n n bóc l t ngư i.
Do đó, n u ch có đ a v kinh t - xã h i không thôi thì b n thân giai c p công nhân cũng
không th t ý th c đư c s m nh l ch s c a mình mà ph i có nh ng ngư i ưu tú, tiên
ti n ti p thu tư tư ng lý lu n c a ch nghĩa xã h i khoa h c, truy n bá nh ng tư tư ng
y vào phong trào công nhân, giác ng giai c p công nhân v m t tư tư ng, thành l p
chính Đ ng, lãnh đ o phong trào đ u tranh không nh ng ch đòi quy n l i v kinh t mà

Trang 26
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

ph i ti n t i m c tiêu nh m l t đ giai c p tư s n, gi i phóng giai c p mình đ ng th i gi i
phóng toàn xã h i. Nhưng s hình thành chính Đ ng c a giai c p công nhân cũng không
ph i hoàn toàn gi ng nhau, chính vì v y mà Lênin vi t: Đ ng C ng S n là s n ph m c a
s k t h p gi a phong trào công nhân v i ch nghĩa xã h i khoa h c. Nhưng trong m i
nư c, s k t h p y là do s n ph m c a l ch s đ l i. Thư ng thì nh ng nư c thu c
đ a, n a thu c đ a và ph thu c, ch nghĩa Mác đư c k t h p v i phong trào công nhân
và phong trào yêu nư c thành l p ra Đ ng Công S n. Lu n đi m này hoàn toàn đúng v i
hoàn c nh nư c ta. L ch s phong trào đ u tranh c a giai c p công nhân Vi t Nam
ngay c khi nó chưa có Đ ng lãnh đ o cũng đã t ch c m t cách t phát nhi u cu c đ u
tranh ch ng l i b n tư b n th c dân đ qu c. Nh ng cu c đ u tranh như th không ch
gi i h n trong công nhân mà còn tác đ ng, lôi cu n c các t ng l p lao đ ng khác đã làm
cho chúng ho ng s . Nguy n Ái Qu c coi đó là “b n năng t v ” c a nh ng ngư i công
nhân khi chưa đư c giác ng , chưa đư c t ch c “nhưng đã là d u hi u c a th i đ i” và
ch đ n khi phong trào yêu nư c, phong trào công nhân đã đư c lý lu n c a ch nghĩa
xã h i khoa h c soi sáng, d n đư ng, chính Đ ng ra đ i lãnh đ o đã làm cho phong trào
cách m ng nư c ta có m t bư c phát tri n nh y v t v ch t. Do đó, phong trào đ u tranh
c a công nhân mu n giành đư c th ng l i hoàn toàn, trư c h t ph i có Đ ng tiên phong
lãnh đ o. Đ ng c ng s n, Đ ng c a giai c p công nhân. Đ ng ph i l y tư tư ng c a ch
nghĩa Mác làm n n t ng là kim ch nam cho m i hành đ ng, Đ ng ph i có chi n lư c,
sách lư c và phương pháp cách m ng đ lôi cu n các t ng l p lao đ ng tham gia vào s
nghi p th c hi n s m nh l ch s c a giai c p công nhân.
3. M i quan h gi a Đ ng v i giai c p công nhân
Trư c h t ph i nói r ng, trong l ch s không có m t giai c p nào khi gi vai trò lãnh
đ o mà l i không thông qua Chính Đ ng c a mình, là t ch c cao nh t, đ i bi u cho trí
tu và l i ích c a toàn th giai c p. Đ i v i giai c p công nhân chính Đ ng c a mình là
Đ ng c ng s n, Đ ng là b tham mưu chi n đ u c a giai c p, là đ i bi u trung thành v i
l i ích và quy n l i c a giai c p, c a nhân dân lao đ ng và c a dân t c. Gi a Đ ng v i
giai c p công nhân có m i liên h h u cơ không th tách r i. Nh ng Đ ng viên Đ ng
c ng s n có th không ph i là giai c p công nhân nhưng ph i là ngư i giác ng v s
m nh l ch s c a giai c p công nhân và đ ng trên l p trư ng c a giai c p công nhân.
Đ ng c ng s n là Đ ng c a giai c p công nhân, nhưng giai c p công nhân không ph i là
Đ ng c ng s n; vì th không th l n l n Đ ng v i giai c p. Đ ng đ i di n cho quy n l i
c a giai c p và quy n l i c a c dân t c, vì v y Đ ng ph i lôi cu n t t c các t ng l p
nhân dân lao đ ng và c dân t c đ ng lên hành đ ng theo đư ng l i c a Đ ng nh m
hoàn thành s m nh l ch s c a giai c p, do đó, b n thân m i ngư i công nhân ph i
Trang 27
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

thư ng xuyên vươn lên đ t trư ng thành c v tư tư ng, chính tr , l p trư ng cũng
như trình đ văn hoá khoa h c k thu t, tay ngh nh m đáp ng n n s n xu t đ i công
nghi p hi n đ i.
4. Vai trò c a Đ ng c ng s n
- Th c t l ch s đã ch ng minh chưa có m t giai c p nào giành và gi đư c đ a v
th ng tr n u như không t o ra đư c trong hàng ngũ c a mình nh ng lãnh t chính tr ,
nh ng l c lư ng tiên phong đ lãnh đ o toàn b cu c đ u tranh. Đó là Đ ng chính tr
mang b n ch t giai c p. Vì v y, trong cu c đ u tranh ch ng giai c p tư s n, ch khi nào
giai c p công nhân t t ch c ra chính Đ ng c a mình thì cu c đ u tranh m i có th đ m
b o giành th ng l i tr n v n.
+ S lãnh đ o c a Đ ng c ng s n là nhân t quy t đ nh đ u tiên đ m b o cho giai
c p công nhân hoàn thành th ng l i s m nh l ch s c a mình, vì Đ ng c ng s n mang
b n ch t giai c p công nhân. Đ ng c ng s n là t ch c bao g m nh ng ph n t tiên ti n,
ưu tú c a giai c p công nhân và nhân dân lao đ ng.
+ Đ ng c ng s n đ i bi u trung thành l i ích c a giai c p công nhân, nhân dân lao
đ ng, Đ ng c ng s n l y ch nghĩa Mác – Lênin làm n n t ng tư tư ng và kim ch nam
cho m i ho t đ ng c a Đ ng.
- Vai trò lãnh đ o c a Đ ng c ng s n đư c th hi n:
+ Đ ng c ng s n là b tham mưu chi n đ u c a giai c p, Đ ng lãnh đ o b ng vi c
đ ra cương lĩnh chính tr , đư ng l i chi n lư c, xác đ nh m c tiêu, phương hư ng,
nhi m v c a quá trình cách m ng cũng như c a t ng giai đo n cách m ng trong t ng
nư c cũng như trên toàn th gi i.
+ Phương pháp lãnh đ o c a Đ ng b ng tuyên truy n đư ng l i, giáo d c, b ng
thuy t ph c giai c p công nhân và qu n chúng nhân dân lao đ ng th c hi n th ng l i
đư ng l i đã đ ra.
IV. S M NH L CH S C A GIAI C P CÔNG NHÂN VI T NAM
1. Đ c đi m c a giai c p công nhân Vi t Nam
1.1. Ưu đi m:
- Giai c p công nhân Vi t Nam cũng có nh ng đ c đi m chung c a giai c p công
nhân th gi i: là giai c p tiên ti n, là giai c p có tinh th n cách m ng tri t đ nh t, là giai
c p có tinh th n đoàn k t, ý th c t ch c k lu t và có tinh th n qu c t vô s n nhưng do
hoàn c nh l ch s giai c p công nhân Vi t Nam còn có nh ng đ c đi m riêng như sau:
+ Ra đ i trư c giai c p tư s n dân t c, b ba t ng áp b c n ng n , s m ti p thu ch
nghĩa Mác – Lênin, ngay t khi m i ra đ i đã ch u nh hư ng c a Cách M ng Tháng

Trang 28
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

Mư i Nga, không b nh hư ng c a các trào lưu tư tư ng ti u tư s n, ch nghĩa xét l i,
ch nghĩa cơ h i. Vì v y, giai c p công nhân Vi t Nam t khi có Đ ng lãnh đ o, đã nhanh
chóng bư c lên vũ đài chính tr v i tư cách là m t l c lư ng chính tr đ c l p v i m c
tiêu: gi i phóng dân t c xây d ng thành công ch nghĩa xã h i và ch nghĩa công s n
Vi t Nam.
+ Giai c p công nhân Vi t Nam sinh ra là đã đư c k th a truy n th ng đ u tranh b t
khu t ch ng ngo i xâm c a dân t c, tinh th n đó l i đư c nhân lên g p b i khi có s lãnh
đ o c a Đ ng. Nhưng xét v thành ph n xu t thân, đ i b ph n Đ ng viên nư c ta
Đ ng viên không ph i là công nhân. Nhưng b t c Đ ng viên nào khi vào Đ ng cũng
ph i đ ng trên l p trư ng giai c p công nhân, ph i l y lý tư ng, lý lu n c a ch nghĩa
Mác – Lênin làm tư tư ng c a mình đ th c hi n s m nh l ch s c a giai c p công
nhân là gi i phóng dân t c xây d ng thành công ch nghĩa xã h i và ch nghĩa c ng s n
Vi t Nam.
1.2. H n ch :
+ Sinh ra và trư ng thành m t nư c phong ki n n a thu c đ a, nông nghi p l c
h u nên h n ch l n nh t c a giai c p công nhân Vi t Nam là s lư ng còn ít, ch u nh
hư ng tư tư ng Nho giáo phong ki n, mang n ng tác phong c a n n s n xu t nh ti u
nông, “n ng ngh , mưa ng , mát tr i đi chơi” không tôn tr ng gi gi c quen v i l i làm ăn
vô t ch c, vô k lu t ch m ch p, l m , vi c hôm nay đ l i ngày mai, ho c b trôi qua
cũng đư c,… Tâm lý c c b “M t ngư i làm quan c h đư c nh ”, “M t gi t máu đào
hơn ao nư c lã”, “Ta v ta t m ao ta” hay “trâu ta ăn c đ ng ta”. Ngư i cùng m t đ a
phương thư ng bao che cho nhau, đ i v i nh ng ngư i đ a phương khác thì gh l nh
ho c thành ki n. Tâm lý c c b y, tr thành m t c n tr r t l n khi ti n hành nh ng
công trình l n, khó khăn trong nh ng mưu tính lâu dài, nhìn xa, th y r ng. Khi g p thu n
l i thì o tư ng b c đ ng, g p khó khăn thì hoang mang, dao đ ng và l i tư duy theo l i
mê tín, l i nh đ n ma qu , tr i ph t, l i “s ng v m , v m l i muôn s t i tr i”. Tr ng
thái tâm lý y đã h n ch đ n s phát tri n c a khoa h c, là cơ s hình thành cho l i làm
vi c tuỳ ti n buông trôi, trông ch vào s may r i.
Chúng ta đ ng có o tư ng nh ng tàn dư tâm lý s n xu t nh y có th ngày m t
ngày hai b quét s ch ra kh i xã h i. Do đó, Lênin đã nh n m nh v tác h i c a nh ng
tàn dư tâm lý s n xu t nh y trong xã h i m i. Ngư i đòi h i ph i kiên quy t b n b kh c
ph c nh ng tàn dư y trong m t th i gian ch ng năm, ba ch c năm. Ngư i vi t: “Công
nhân không bao gi b m t b c v n lý trư ng thành nào tách kh i xã h i cũ c , công
nhân còn gi l i tâm lý c truy n c a xã h i tư b n, h chưa bi n thành nh ng con ngư i
m i, rũ s ch đư c bùn nhơ c a xã h i cũ, h còn b ng p đ n t n đ u g i trong nh ng
Trang 29
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

vũng bùn đó. G i s ch đư c đám bùn đó v n còn là m t ư c mơ, r ng có th làm ngay
đư c vi c đó là m t đi u không tư ng, h t s c ng c ngh ch”. L i giáo hu n c a Lênin r t
có ý nghĩa trong tình hình hi n nay.
2. S m nh l ch s c a giai c p công nhân Vi t Nam hi n nay
Giai c p công nhân Vi t Nam hi n nay bao g m nh ng ngư i lao đ ng chân tay, lao
đ ng trí óc, ho t đ ng s n xu t trong các ngành công nghi p thu c các doanh nghi p
Nhà nư c, h p tác xã, khu v c tư nhân, h p tác liên doanh v i nư c ngoài, h là ngư i
đ i di n cho phương th c s n xu t tiên ti n, có tri th c. H là l c lư ng đi đ u trong s
nghi p công nghi p hoá, là h t nhân v ng ch c trong liên minh công nhân, nông dân, tri
th c. Tuy nhiên, chúng ta không ph nh n nh ng như c đi m c a giai c p công nhân
Vi t Nam như s lư ng còn ít, chưa đư c rèn luy n nhi u trong công nghi p hi n đ i,
trình đ văn hoá và tay ngh còn th p,… Nhưng đi u đó không th là lý do đ ph nh n
s m nh l ch s c a giai c p công nhân Vi t Nam trong vi c xây d ng cơ s v t ch t, k
thu t c a ch nghĩa xã h i nh m th c hi n dân giàu nư c m nh, xã h i công b ng, dân
ch , văn minh. Vì v y, xét v b n ch t thì chưa th có và không th có t ch c chính tr
nào, giai c p nào có th thay th đư c giai c p công nhân trong s nghi p “xây d ng
m t xã h i m i, trong đó nhân dân lao đ ng là ngư i làm ch , đ t nư c đ c l p và ph n
vinh, xoá b áp b c b t công, m i ngư i đ u có đi u ki n ph n đ u cho cu c s ng m
no, t do, h nh phúc”. Đ th c hi n đư c m c tiêu trên Đ i h i đ i bi u toàn qu c l n
th IX c a Đ ng nêu: đ i v i giai c p công nhân c n ph i “coi tr ng phát tri n v s
lư ng và ch t lư ng, nâng cao giác ng , b n lĩnh chính tr , trình đ h c v n và ngh
nghi p, th c hi n “trí th c hoá công nhân”, nâng cao năng l c ng d ng và sáng t o
công ngh m i, lao đ ng đ t năng su t, ch t lư ng và hi u qu ngày càng cao, x ng
đáng là m t l c lư ng đi đ u trong s nghi p công nghi p hoá, hi n đ i hoá đ t nư c và
vai trò lãnh đ o cách m ng trong th i kỳ m i,…”
CÂU H I ÔN T P VÀ TH O LU N
Câu h i ôn t p:
1. Giai c p công nhân là nh ng ngư i như th nào ?
2. S m nh l ch s c a giai c p công nhân là gì ? Vì sao giai c p công nhân
có s m nh l ch s đó?
3. Hãy nêu nh ng đi u ki n khách quan giai c p công nhân là cơ s đ hoàn
thành s m nh l ch s c a nó
4. Hãy nêu nh ng đi u ki n ch quan đ giai c p công nhân có th hoàn
thành s m nh l ch s c a nó.

Trang 30
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

5. Đ ng c ng s n là Đ ng c a ai ? Đ ng chi n đ u vì quy n l i cho ai ?
6. Nh ng Đ ng viên c ng s n ph i là nh ng ngư i như th nào ?
7. T i sao nói Đ ng c ng s n là nhân t quy t đ nh th c hi n th ng l i s
m nh l ch s c a giái c p công nhân.
8. Hãy nêu nh ng đ c đi m riêng c a giai c p công nhân Vi t Nam. Nh ng
đ c đi m đó có nh hư ng th nào t i th c hi n s m nh l ch s giái c p công nhân
nư c ta hi n nay
Câu h i th o lu n:
1. Nh ng thay đ i v ch t lư ng c a giai c p công nhân trong xã h i tư b n
hi n nay có làm thay đ i s m nh l ch s c a giai c p công nhân không ? Hãy phê phán
nh ng quan đi m đang tìm cách ph đ nh s m nh l ch s c a giái c p công nhân
2. Anh ( ch ) hãy phân tích làm rõ s sáng t o trong xây d ng Đ ng c a Đ ng
Công S n Vi t nam. Hi n nay đ hoàn thành trách nhi m c a mình Đ ng C ng s n ph i
ch nh đ n và đ i m i s lãnh đ o như th nào?




Trang 31
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c



CHƯƠNG V
CÁCH M NG XÃ H I CH NGHĨA
I. CÁCH M NG XÃ H I CH NGHĨA VÀ TÍNH T T Y U C A NÓ
1. Quan ni m v cách m ng xã h i ch nghĩa
1.1. Theo nghĩa h p: cách m ng xã h i ch nghĩa đư c hi u là m t cu c cách m ng
chính tr đư c k t thúc b ng vi c giai c p công nhân cùng v i nhân dân lao đ ng giành
đư c chính quy n, thi t l p nên Nhà nư c chuyên chính vô s n – Nhà nư c c a giai c p
công nhân và qu n chúng nhân dân lao đ ng.
1.2. Theo nghĩa r ng: cách m ng xã h i ch nghĩa là quá trình c i bi n m t cách toàn
di n trên t t c các lĩnh v c c a đ i s ng xã h i t kinh t , chính tr , văn hoá, tư
tư ng…đ xây d ng thành công ch nghĩa xã h i và ch nghĩa c ng s n.
2. Nguyên nhân c a cách m ng xã h i ch nghĩa
L ch s xã h i loài ngư i đã tr i qua b n cu c cách m ng xã h i (t c ng s n nguyên
th y – xã h i chi m h u nô l - xã h i phong ki n – xã h i tư b n ch nghĩa - c ng s n
ch nghĩa) đ u có nguyên nhân sâu xa do l c lư ng s n xu t không ng ng phát tri n
d n đ n mâu thu n v i quan h s n xu t đã l i th i, kìm hãm nó, t t y u ph i đư c thay
th quan h s n xu t l i th i b ng m t quan h s n xu t m i tiên ti n hơn, cu c cách
m ng xã h i ch nghĩa cũng n m trong quy lu t đó. Dư i ch nghĩa tư b n, k t khi máy
hơi nư c ra đ i, l c lư ng s n xu t ngày càng phát tri n, ngày càng mang tính ch t xã
h i hoá cao, mâu thu n v i quan h s n xu t mang tính ch t tư nhân tư b n ch nghĩa
v tư li u s n xu t. Mâu thu n gi a l c lư ng s n xu t và quan h s n xu t trong ch đ
tư b n ngày càng gay g t. Nhưng đ cách m ng xã h i ch nghĩa n ra, ph i thông qua
ho t đ ng c a con ngư i. Vì v y, trư c h t giai c p công nhân m i nư c ph i nh n
th c đư c đi u này, và ph i tuyên truy n v n đ ng nhân dân khi th i cơ đã đ n l t đ
chính quy n Nhà nư c c a giai c p tư s n đ giành l y chính quy n, giành l y dân ch .
3. Nh ng đi u ki n c a cách m ng xã h i ch nghĩa
3.1. Đi u ki n khách quan:
Giai c p công nhân b bóc l t, th t nghi p, chi n tranh xung đ t gây nghèo đói ch t
chóc đau thương ngày càng gia tăng, kho ng cách chênh l ch gi a nư c giàu và nư c
nghèo ngày càng l n, phát tri n đ n m c giai c p công nhân và nhân dân lao đ ng
không còn ch u đ ng đư c n a, m t nhu c u b c xúc c n ph i đ ng lên đ u tranh l t đ
giai c p tư s n.
3.2. Đi u ki n ch quan:
Trang 32
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

- Giai c p công nhân ph i t ý th c đư c vai trò s m nh l ch s c a mình
- Giai c p công nhân ph i t xây d ng cho mình m t chính Đ ng
- Đ ng c a giai c p công nhân ph i đư c trang b lý lu n Mác – Lênin
4. Ti n trình c a cách m ng xã h i ch nghĩa:
4.1. Giai đo n I: giành l y chính quy n, nhưng ph i có tình th và th i cơ:
+ bên trong: n i b giai c p th ng tr xâu xé l n nhau và t ra hoang mang c c đ
trư c s l n m nh c a phong trào cách m ng, phong trào đ u tranh trong qu n chúng
nhân dân lao đ ng và cũng là lúc cách m ng đã s n sàng hành đ ng cho cu c quy t
chi n giành chính quy n.
+ bên ngoài: phong trào đ u tranh c a giai c p công nhân và nhân dân lao đ ng
các nư c tư b n và th gi i lên án s xâm lư c, can thi p c a nh ng th l c đ qu c.
Trư c tình hình đó, giai c p vô s n ph i nhanh chóng s d ng “b o l c l t đ giai c p tư
s n”. B o l c cũng có th hi u là bãi công, bi u tình, th uy c a qu n chúng. Dư i s
lãnh đ o c a Đ ng c ng s n đ áp l c bu c giai c p tư s n ph i giao chính quy n. Lênin
cho r ng: ch khi tương quan so sánh l c lư ng có l i cho phía cách m ng, thì kh năng
đó m i có th x y ra.
4.2. Giai đo n II: sau khi giai c p công nhân đã giành đư c chính quy n, dư i s
lãnh đ o c a Đ ng giai c p công nhân ph i t p h p đư c các t ng l p nhân dân lao
đ ng đ t p trung cho vi c c i t o xã h i cũ, t ch c xây d ng xã h i m i v m i m t.
+ V c i t o xã h i cũ, xây d ng xã h i m i: ph i bi t xóa b nh ng cái gì là b o th
l c h u, ph n nhân văn, đ ng th i ph i bi t ti p thu nh ng gì là ti n b và ph i bi t quý
tr ng, k th a nh ng giá tr truy n th ng c a dân t c .
+ Xây d ng xã h i m i là nhi m v r t m i m , r t ph c t p, lâu dài, gian kh , m t
m t ph i kh c ph c nh ng tàn dư, nh ng thói quen l c h u đã ăn sâu vào ý th c c a
qu n chúng nhân dân lao đ ng, m t khác, ph i ti n hành cu c đ u tranh ch ng l i nh ng
âm mưu phá ho i v a thâm đ c, v a nham hi m c a nh ng k ph n đ ng, hi u chi n.
II. M C TIÊU, N I DUNG VÀ Đ NG L C C A CU C CÁCH M NG XÃ
H I CH NGHĨA:
1. M c tiêu c a cu c cách m ng xã h i ch nghĩa.
1.1. M c tiêu c a giai đo n trư c m t là ph i giành l y chính quy n v tay giai c p
công nhân và nhân dân lao đ ng.
1.2. M c tiêu giai đo n th hai là “xoá b m i ch đ ngư i bóc l t ngư i, xoá b tình
tr ng dân t c này bóc l t dân t c khác”.
2. N i dung c a cu c cách m ng xã h i ch nghĩa.

Trang 33
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

2.1.Trên lĩnh v c chính tr
Giai c p công nhân ph i không ng ng nâng cao trình đ tri th c v m i m t, m r ng
dân ch , thu hút qu n chúng tham gia vào qu n lý Nhà nư c, qu n lý xã h i, làm cho
Nhà nư c xã h i ch nghĩa th c s là c a dân, do dân, vì dân.
2.2. Trên lĩnh v c kinh t :
+ T ng bư c thay đ i ch đ chi m h u tư nhân tư b n ch nghĩa b ng ch đ s
h u toàn xã h i nh ng tư li u s n xu t ch y u b ng nh ng hình th c phù h p trên cơ
s ngư i lao đ ng là ngư i làm ch tư li u s n xu t.
+ Đưa ti n b khoa h c vào s n xu t nh m nâng cao năng su t lao đ ng, t o ra nhi u
c a c i ph c v cho qu n chúng nhân dân lao đ ng .
+ T ng bư c c i thi n v m i m t cho ngư i lao đ ng, đ ng th i ph i phát huy tính
tích c c năng đ ng sáng t o c a ngư i lao đ ng nh m nâng cao năng su t lao đ ng góp
ph n chi n th ng ch nghĩa tư b n.
+ Th c hi n đúng nguyên t c phân ph i theo năng su t lao đ ng, hi u qu công tác là
thư c đo đánh giá lòng yêu nư c, ý th c giai c p, ý th c dân t c.
2.3. Trên lĩnh v c tư tư ng văn hóa.
T ng bư c làm cho giai c p công nhân và qu n chúng nhân dân lao đ ng th c s là
nh ng ngư i sáng t o ra nh ng giá tr v t ch t, giá tr tinh th n và cũng là ngư i bi t
hư ng th nh ng giá tr tinh th n đó và cũng chính h là ngư i bi t k th a ch n l c,
nâng cao các giá tr văn hoá tiên ti n c a th i đ i trên tinh th n th gi i quan và nhân
sinh quan c ng s n, đó là nh ng con ngư i m i trong xã h i ch nghĩa, giàu lòng yêu
nư c, thương dân, có b n lĩnh chính tr , nhân văn, nhân đ o, có hi u bi t và bi t gi i
quy t đúng đ n m i quan h cá nhân, gia đình và xã h i… có năng l c làm ch xã h i.
3. Đ ng l c c a cu c cách m ng xã h i ch nghĩa
T t c các cu c cách m ng trong l ch s t trư c đ n nay, đ ng l c c a m i cu c
cách m ng là nh ng giai c p, t ng l p nhân dân có l i ích g n bó ít nhi u v i cu c cách
m ng. Cu c cách m ng xã h i ch nghĩa v i m c đích gi i phóng giai c p công nhân,
nông dân, trí th c và các t ng l p lao đ ng kh i tình tr ng b áp b c bóc l t cho nên h
đ u là đ ng l c c a cu c cách m ng xã h i ch nghĩa.
+ Trư c h t giai c p công nhân là giai c p l n lên và trư ng thành cùng v i n n s n
xu t công nghi p hi n đ i ngày nay đang không ng ng tăng c v s lư ng và ch t
lư ng là l c lư ng nòng c t lãnh đ o cu c cách m ng xã h i ch nghĩa.
+ Giai c p nông dân là giai c p có l i ích cơ b n th ng nh t v i l i ích c a giai c p
công nhân, là l c lư ng đông đ o các nư c nông nghi p. Trong quá trình đ u tranh
giành chính quy n, giai c p công nhân ch giành đư c th ng l i khi có giai c p nông dân
Trang 34
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

đi theo, làm cho s c m nh c a cách m ng tăng lên. Trong quá trình xây d ng ch nghĩa
xã h i cũng v y, giai c p công nhân ch có th hoàn thành đư c s m nh l ch s khi có
đ i đa s giai c p nông dân đi theo. S tham gia đông đ o c a giai c p nông dân là đi u
ki n đ m b o s lãnh đ o c a Đ ng đ i v i toàn xã h i, là cơ s xây d ng chính quy n
Nhà nư c v ng m nh.
+ T ng l p trí th c tuy không ph i là m t giai c p nhưng h có v trí r t quan tr ng
trong xã h i. Chính vì v y Lênin đã kh ng đ nh, không có tri th c thì không th có ch
nghĩa xã h i. Trí th c là nh ng ngư i có công trong vi c phát tri n dân trí, đào t o ngu n
nhân l c cho đ t nư c, trí th c cũng là nh ng ngư i tham gia xây d ng đư ng l i, chính
sách, pháp lu t, trí th c đã dùng văn hoá văn ngh đ chuy n t i đư ng l i ch trương,
chính sách c a Đ ng, Nhà nư c vào trong qu n chúng, cũng như t ch c đ qu n chúng
th c hi n nh ng đư ng l i chính sách đó, đ c bi t trong th i đ i ngày nay khi mà khoa
h c công ngh đang tr thành l c lư ng s n xu t tr c ti p, lư ng giá tr lao đ ng ch t
xám ngày càng chi m t l cao trong s n ph m hàng hoá, thì vai trò c a trí th c l i càng
cao. Trí th c ngày càng có ý nghĩa to l n đ i v i s phát tri n c a đ t nư c, nhưng trí
th c không bao gi tr thành l c lư ng lãnh đ o cách m ng, vì h không đ i bi u cho
b tc m t phương th c s n xu t nào, không có h tư tư ng đ c l p. Trí th c ph c v
cho giai c p nào thì mang ý th c h giai c p đó. Trí th c dư i ch nghĩa xã h i mang ý
th c h c a giai c p công nhân.
III. LÝ LU N CÁCH M NG KHÔNG NG NG C A CH NGHĨA MÁC –
LÊNIN VÀ S V N D NG VI T NAM
1. Lý lu n cách m ng không ng ng c a ch nghĩa Mác – Lênin
1.1. Quan đi m c a Mác và Ăng – ghen:
Cách m ng không ng ng nghĩa là cách m ng xã h i ch nghĩa di n ra liên t c đ ng
lo t các nư c tư b n phát tri n trên ph m vi toàn th gi i, còn đ i v i các nư c m i
đang giai đo n ti n tư b n ch nghĩa cách m ng xã h i ch nghĩa có th di n ra
trong m t s nư c và cũng có th di n ra s m hơn các nư c tư b n phát tri n trong
trư ng h p đó khi phong trào công nhân chưa đ m nh thì giai c p công nhân ph i ch
đ ng tham gia vào cu c cách m ng dân ch do giai c p tư s n lãnh đ o. Song giai c p
công nhân ph i luôn gi đư c tính đ c l p.
1.2. Quan đi m c a Lênin:
Căn c vào tình hình nư c Nga vào cu i th k XIX đ u th k XX, lúc này nư c
Nga là nơi t p trung nhi u mâu thu n, (m t nư c Nga đ qu c, m t nư c Nga phong
ki n, m t nư c Nga quân phi t), trên cơ s so sánh tương quan l c lư ng gi a các giai

Trang 35
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

c p Lênin cho r ng: cách m ng dân ch tư s n nư c Nga đang có c “d u hi u c a
cách m ng vô s n”, vì v y, lúc này nh ng ngư i c ng s n c n ph i m m d o, tham gia
tích c c vào cu c cách m ng tư s n, l t đ giai c p đ a ch phong ki n Nga Hoàng, đ ng
th i cũng nhanh chóng giành l y chính quy n t tay giai c p tư s n. Lênin g i đó là cu c
cách m ng dân ch tư s n ki u m i, cu c cách m ng tư s n nhưng do giai c p công
nhân lãnh đ o, nó v a đáp ng nh ng nhi m v mà cách m ng dân ch đ t ra, v a th
hi n xu th phát tri n lên cách m ng xã h i ch nghĩa.
Đ th c hi n m c tiêu nêu trên. Lênin cho r ng ph i có ba đi u ki n sau đây thì cách
m ng dân ch tư s n ki u m i, m i thành công:
+ M t là, giai c p công nhân ph i có chính Đ ng c a giai c p lãnh đ o.
+ Hai là, giai c p công nhân ph i liên minh ch t ch đư c v i giai c p nông dân và
các t ng l p lao đ ng khác và ph i có nh ng chính sách phù h p v i t ng giai đo n c
th c a cách m ng.
+ Ba là, t chuyên chính dân ch cách m ng c a giai c p công nhân, nông dân ph i
chuy n sang th c hi n nhi m v l ch s c a chuyên chính vô s n.
2. S chuy n bi n t cách m ng dân t c dân ch nhân dân lên cách
m ng xã h i ch nghĩa Vi t Nam
2.1. Tính t t y u c a cách m ng dân t c dân ch nhân dân Vi t Nam
Th c ch t cu c cách m ng dân t c dân ch nhân dân Vi t Nam là sau khi đánh
đu i đ qu c xâm lư c và l t đ ch đ phong ki n, b qua ch đ tư b n ch nghĩa đi
th ng lên ch nghĩa xã h i. B qua ch đ tư b n ch nghĩa nó v a là nguy n v ng c a
nhân dân ta, v a là quy lu t phát tri n c a th i đ i b i nh ng l sau đây:
Trư c h t xét v nguy n v ng: sau khi th c dân Pháp xâm lư c nư c ta, c u nư c là
đ tài bao trùm và thôi thúc nhi u th h Vi t Nam trên con đư ng b o v s s ng còn
c a dân t c. T phong trào C n Vương, Phan Chu Trinh, Phan B i Châu, Nguy n Thái
H c… các phong trào này đã góp ph n th c t nh nâng cao dân trí, nhưng do s h n ch
c a ý th c h phong ki n, tư s n, c i lương nên không đáp ng đư c đ y đ nh ng yêu
c u c a dân t c, m t khác nó l i t ra b t c p so v i xu th c a th i đ i khi mà Cách
m ng Tháng Mư i Nga năm 1917 đang làm th c t nh các dân t c thu c đ a và ph thu c,
m ra con đư ng gi i phóng dân t c b qua giai đo n th ng tr c a ch đ tư b n đ ti n
lên ch nghĩa xã h i. Trong th c t đó đòi h i cách m ng Vi t Nam ph i đư c gi i quy t
theo xu hư ng xã h i ch nghĩa, đó v a là nguy n v ng, v a là nhu c u c a các giai c p
và các t ng l p Vi t Nam. Vào th i kỳ đó giai c p công nhân tuy s lư ng không đông,
nhưng sinh ra và l n lên trong m t nư c phong ki n n a thu c đ a, b ba t ng áp b c,
bóc l t. N i u t h n m t nư c bên c nh m i thù c a ngư i lao đ ng b bóc l t nên giai
Trang 36
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

c p công nhân Vi t Nam s m trư ng thành v ý th c dân t c, nhi u cu c đ u tranh c a
giai c p công nhân, nông dân đã làm cho b n đ qu c th c dân, phong ki n ho ng s ,
tuy nhiên nhiên các cu c đ u tranh v n còn mang tính t phát, t c nư c v b . Nguy n
Aí Qu c cho r ng: trong đi u ki n đó ch nghĩa xã h i ch còn vi c ph i gieo h t gi ng
c a công cu c gi i phóng n a thôi. Ngư i kh ng đ nh ch có ch nghĩa c ng s n m i gi i
phóng đư c các dân t c b áp b c. Trư c tình hình đó Nguy n Aí Qu c đã ra s c truy n
bá ch nghĩa Mác – Lênin đ n v i phong trào đ u tranh giàng đ c l p c a nhân dân ta.
Đ ng c ng s n Vi t Nam ra đ i, k t khi phong trào đ u tranh c a nhân dân ta có Đ ng
lãnh đ o, phong trào đ u tranh c a nhân dân ta đã chuy n sang trang l ch s m i, đó là:
“ đ c l p dân t c và ch nghĩa xã h i”.
2.2.Tính t t y u chuy n bi n t cách m ng dân t c, dân ch nhân dân lên
cách m ng xã h i ch nghĩa Vi t Nam
T cách m ng dân t c, dân ch nhân dân, t c đánh đu i đ qu c xâm lư c và
l t đ ch đ phong ki n ti n th ng lên cách m ng xã h i ch nghĩa Vi t Nam là
m t quy lu t do các y u t sau đây quy đ nh:
+ Trư c h t xét v nguy n v ng: sau khi th c dân Pháp xâm lư c nư c ta c u nư c
là đ tài thôi thúc nhi u th h Vi t Nam trên con đư ng b o v s s ng còn c a dân t c,
nhưng các phong trào đó đ u th t b i vì nó không đáp ng đư c nguy n v ng c a đông
đ o nhân dân và ch khi Đ ng c ng s n ra đ i v i m c tiêu “cách m ng th đ a đ đi t i
xã h i c ng s n”, t c đ c l p dân t c và ch nghĩa xã h i, vì v y mà nó đã lôi cu n m i
t ng l p đ ng lên đánh đu i đ qu c xâm lư c, hoàn thành nhi m v cách m ng dân
t c, gi i phóng đ t nư c.
+ Hai là: xét v vai trò c a giai c p công nhân Vi t Nam t khi có Đ ng lãnh đ o, đã
nhanh chóng bư c lên vũ đài chính tr v i tư cách là m t l c lư ng chính tr đ c l p v i
m c tiêu: gi i phóng dân t c xây d ng thành công ch nghĩa xã h i và ch nghĩa c ng
s n Vi t Nam, t c n n dân ch xã h i ch nghĩa. Vì v y, không có lý do gì đ t b
m c tiêu y.
+ Ba là: xét v y u t th i đ i, sau Cách m ng Tháng Mư i Nga 1917 đã làm th c
t nh các dân t c thu c đ a và ph thu c, m ra m t th i đ i m i. Th i đ i quá đ t ch
nghĩa tư b n lên ch nghĩa xã h i, th i đ i mà nhân dân lao đ ng làm ch xã h i v i m c
tiêu công b ng xã h i, dân ch văn minh. Vì v y, sau đ i th ng mùa xuân 1975 giang sơn
thu v m t m i, c nư c đi lên ch nghĩa xã h i. Bên c nh nh ng thành t u to l n đã đ t
đư c, nhưng chúng ta còn m c ph i m t s thi u sót nhưng đ n cu i nh ng năm 80 c a
th ky 20 đã k p th i phát hi n và s a ch a, kh c ph c có hi u qu . Trong công cu c đ i


Trang 37
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

m i b ng th c ti n sinh đ ng, cách m ng xã h i ch nghĩa Vi t Nam đã ch ng
minh và làm sáng t thêm c v lý lu n cũng như th c ti n v con đư ng đi lên ch
nghĩa xã h i b qua giai đo n tư b n ch nghĩa. Th ng l i bư c đ u c a công cu c đ i
m i có ý nghĩa r t quan tr ng: trư c h t đã đưa đ t nư c thoát kh i tình tr ng kh ng
ho ng, t o ra ti n đ v ng ch c bư c vào giai đo n công nghi p hoá, hi n đ i hoá, đ i
s ng nhân dân lao đ ng đư c c i thi n rõ r t, h th ng chính tr n đ nh, qu c phòng, an
ninh v ng ch c, v th nư c ta trên trư ng qu c t không ng ng đư c nâng cao.


CÂU H I ÔN T P VÀ TH O LU N
Câu h i ôn t p:
1. Hãy nêu và phân tích nguyên nhân khách quan và ch quan c a cu c cách
m ng xã h i ch nghĩa.
2. Hãy phân tích m c tiêu, nh ng n i dung và đ ng l c c a cu c cách m ng
xã h i ch nghĩa.
3. Nh ng n i dung tư tư ng cách m ng không ng ng c a Mác là gì?
4. Hãy phân tích cách m ng dân t c, dân ch , nhân dân lên cách m ng xã h i
ch nghĩa trong th i đ i ngày nay là t t y u.
5. Vì sao chuy n t cách m ng dân t c, dân ch , nhân dân lên cách m ng xã
h i ch nghĩa Vi t Nam là t t y u?


Câu h i th o lu n:
1. Hi n nay cách m ng xã h i ch nghĩa có ph i là t t y u không? Vì sao?
2. T i sao nói Vi t Nam quá đ lên ch nghĩa xã h i là m t t t y u. Nêu m t
s thành t u trong xây d ng ch nghĩa xã h i Vi t Nam sau 20 năm đ i m i.




Trang 38
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c



CHƯƠNG VI

TH I Đ I NGÀY NAY
I. KHÁI NI M V TH I Đ I VÀ TH I Đ I NGÀY NAY
1. Quan ni m v th i đ i và cơ s phân chia th i đ i l ch s
1.1.Khái ni m: Th i đ i là m t khái ni m dùng đ phân kỳ l ch s xã h i, phân bi t
nh ng n c thang phát tri n c a xã h i loài ngư i.
L ch s xã h i loài ngư i đã tr i qua các th i đ i sau đây: th i đ i xã h i nguyên thu ,
th i đ i chi m h u nô l , th i đ i phong ki n, th i đ i tư s n và th i đ i c ng s n ch
nghĩa, t c th i đ i ngày nay. “ Th i đ i quá đ t ch nghĩa tư b n lên ch nghĩa xã h i
trên ph m vi toàn th gi i”, đư c m đ u b ng cu c cách m ng Tháng Mư i Nga năm
1917. Nhưng thư ng thì vi c phân chia các th i đ i trong l ch s nó tuỳ thu c vào đ i
tư ng nghiên c u mà ngư i ta có s phân chia th i đ i l ch s khác nhau. Ví d : Phurie
(1772 – 1837) nhà xã h i ch nghĩa không tư ng Pháp chia l ch s phát tri n loài ngư i
thành 4 giai đo n: mông mu i – dã man – gia trư ng – văn minh. Moóc – gan (1818 –
1881) nhà nhân ch ng h c l i phân chia th i đ i thành 3 giai đo n: mông mu i – dã man
– văn minh. An–vin–top-lơ nhà tương lai h c ngư i M , l i d a vào trình đ phát tri n
công c s n xu t đ chia th i đ i l ch s phát tri n nhân lo i thành 3 n n văn minh: văn
minh nông nghi p - văn minh công nghi p – văn minh h u công nghi p.
Ý nghĩa c a vi c nghiên c u th i đ i nó cho chúng ta bi t mình đang s ng là th i
đ i nào đ trên cơ s đó m i có th đ nh ra sách lư c phương hư ng hành đ ng.
1.2. Cơ s phân chia th i đ i l ch s c a ch nghĩa Mác – Lênin
Cơ s phân chia th i đ i l ch s c a ch nghĩa Mác – Lênin là các hình thái kinh t -
xã h i. B i vì s chuy n bi n t hình thái kinh t - xã h i này sang hình thái kinh t xã h i
khác cao hơn, không di n ra t phát mà nó ph i thông qua ho t đ ng t giác c a con
ngư i và m i hình thái kinh t - xã h i đ u có m t giai c p trung tâm đ i di n cho phương
th c s n xu t ti n b là xu hư ng v n đ ng c a l ch s .
Trong quá trình nghiên c u v th i đ i chúng ta c n lưu ý m t s đ c đi m:
+ M i ngành khoa h c đ u có cách phân chia th i đ i c a nó và đư c đánh d u b ng
nh ng bư c ngo t trong lĩnh v c khoa h c đó.
+ Cùng trong m t th i đ i nhưng v n còn t n t i đan xen các hình thái kinh t - xã h i
khác nhau và chúng tác đ ng l n nhau, chi ph i l n nhau, đ u tranh v i nhau.
Hình thái kinh t - xã h i m i ra đ i, giai c p th ng tr cũ, m i v a b đánh đ ch
chưa b tiêu di t hoàn toàn, chúng không bao gi cam tâm ch p nh n t b ý đ cư p l i

Trang 39
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

chính quy n m t cách d dàng, mà nó s dùng trăm phương nghìn k đ giành l i chính
quy n đã b m t, do đó vi c b o v ch đ xã h i m i là r t khó khăn, vì v y c n ph i có
cái nhìn bình tĩnh, v ng vàng trư c nh ng bi n đ ng đang di n ra trên th gi i hi n nay
2. Th i đ i ngày nay và các giai đo n chính c a nó
2.1. Quan ni m v th i đ i ngày nay:
H i ngh đ i bi u c a các Đ ng c ng s n và công nhân qu c t năm 1957 đã th ng
nh t đưa ra khái ni m: th i đ i ngày nay. “ Th i đ i quá đ t ch nghĩa tư b n lên ch
nghĩa xã h i trên ph m vi toàn th gi i”, đư c m đ u b ng cu c cách m ng Tháng
Mư i Nga năm 1917.
T i sao l i l y m c t cách m ng Tháng Mư i Nga năm 1917.
+ Th nh t, Trư c cách m ng Tháng Mư i Nga, ch nghĩa xã h i ch m i là lý lu n
nhưng sau cách m ng Tháng Mư i Nga ch nghĩa xã h i đã tr thành hi n th c, hình
thái kinh t - xã h i c ng s n ch nghĩa ra đ i, tương lai nó s ph đ nh hình thái kinh t -
xã h i tư b n ch nghĩa.
+ Th hai, cách m ng Tháng Mư i Nga là bư c đ t phá đã ch c th ng và ch t đ t
m t m t khâu trong s i dây chuy n đ qu c ch nghĩa, t o đi u ki n cho hàng lo t các
nư c xã h i ch nghĩa ra đ i trên ph m vi th gi i.
+ Th ba, t sau cách m ng Tháng Mư i Nga, các nư c xã h i ch nghĩa tr thành
l c lư ng nòng c t, đi đ u trong cu c đ u tranh vì hoà bình, dân ch và tíên b trên
ph m vi toàn th gi i.
+ Th tư, do nh hư ng c a cách m ng Tháng Mư i Nga nhi u nư c sau khi giành
đư c đ c l p dân t c đã đi theo con đư ng xã h i ch nghĩa, ch nghĩa xã h i đã tr
thành h th ng th gi i, tuy nhiên v m t nh n th c chúng ta cũng ph i th y đư c con
đư ng phát tri n c a l ch s không ph i bao gi cũng di n ra theo m t th ng t p, mà đôi
khi nó cũng ph i tr i qua nh ng bư c quanh co, ph c t p, khi ti n, khi lùi, s phát tri n
c a ch nghĩa xã h i cũng n m trong quy lu t đó. Ch nghĩa xã h i hi n nay đang đ ng
trư c nhi u khó khăn, th thách. Song, loài ngư i cu i cùng nh t đ nh s ti n t i ch
nghĩa xã h i. Vì đó là quy lu t ti n hoá c a l ch s .
2.2. Các giai đo n chính c a th i đ i hi n nay:
- Th i đ i ngày nay, có th chia thành các giai đo n nh sau đây:
+ Giai đo n 1, t năm 1917 – 1945. B ng bư c đ t phá, cách m ng xã h i ch nghĩa
nư c Nga năm 1917 đã ch c th ng và ch t đ t m t m t khâu c a s i dây chuy n đ
qu c ch nghĩa, đánh d u s ra đ i c a m t Nhà nư c xã h i ch nghĩa Xô - Vi t t o
đi u ki n cho m t lo t nư c Đông Âu, Châu Á và Tây bán c u giành chính quy n v


Trang 40
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

tay giai c p công nhân và nhân dân lao đ ng, h th ng xã h i ch nghĩa th gi i đư c
hình thành.
+ Giai đo n 2, t sau năm 1945 đ n đ u nh ng năm 1970, ch nghĩa xã h i t m t
nư c đã lan ra nhi u nư c, hình thành h th ng xã h i ch nghĩa trên ph m vi toàn th
gi i, nó đã tr thành ch d a v ng ch c cho các phong trào đ u tranh c a giai c p công
nhân, phong trào đ u tranh vì m c tiêu hoà bình, đ c l p, dân ch , ti n b xã h i và
phong trào gi i phóng dân t c làm cho h th ng thu c đ a ki u cũ c a ch nghĩa tư b n
b s p đ . Tuy nhiên cu i giai đo n này cũng b t đ u xu t hi n nh ng b t đ ng gi a
các nư c xã h i ch nghĩa, gi a các Đ ng c ng s n trong phong trào c ng s n và công
nhân qu c t .
+ Giai đo n 3, t cu i nh ng năm 1970 đ n cu i nh ng năm 1980. Nhi u nư c xã
h i ch nghĩa rơi vào tình tr ng trì tr , kh ng ho ng do ch m nh n ra nh ng khuy t t t
c a mô hình xây d ng ch nghĩa xã h i, ch m ti n hành c i t , c i cách, không áp d ng
có hi u qu nh ng thành t u c a cách m ng khoa h c công ngh , t c đ tăng trư ng
kinh t gi m d n, t t l i phía sau so v i n n kinh t các nư c tư b n. Sai l m trong c i
t càng tăng thêm nh ng khó khăn. L i d ng tình hình này, các th l c thù đ ch ph n b i
trong nư c và ngoài nư c ph i h p t n công làm cho kh ng ho ng kinh t , kh ng
ho ng chính tr thêm tr m tr ng.
+ Giai đo n 4, giai đo n t đ u nh ng năm 1990 đ n hi n nay. Đây là giai đo n ch
nghĩa xã h i th gi i t m th i thoái trào, nhi u Đ ng c ng s n và phong trào công nhân
b tan rã. L i d ng tình hình này ch nghĩa tư b n ra s c ti n công ch nghĩa xã h i và
ch nghĩa Mác – Lênin b ng nhi u th đo n hòng xoá b các nư c xã h i ch nghĩa còn
l i. Cu c đ u tranh gi a các th l c đang mưu toan đưa đ t nư c đi theo con đư ng tư
b n ch nghĩa v i nh ng l c lư ng đang tìm cách ph c h i ch nghĩa xã h i v n đang
di n ra quy t li t, nh ng nư c xã h i ch nghĩa còn l i trong cu c c i cách đ i m i đã
và đang đ t đư c nh ng thành t u r t kh quan.
L ch s th gi i đang tr i qua nh ng bư c quanh co, ph c t p. s thoái trào c a ch
nghĩa xã h i hi n nay ch là t m th i, nhi u nư c xã h i ch nghĩa v n đang t n và đang
ti n hành c i cách đ i m i đ phát tri n như: Trung Qu c, Vi t Nam, Cu Ba, Tri u Tiên,
Lào . Cu c đ u tranh vì lý tư ng, m c tiêu xã h i ch nghĩa v n đang ti p t c di n ra trên
th gi i. Hi n tư ng n i b t ngo n m c nh t là châu M la tinh là sân sau c a nư c M
đã có b n nư c do các Đ ng cánh t n m quy n sau b u c và đã tuyên b đi theo con
đư ng xã h i ch nghĩa như: Venezuela, Bolivia, Êcuađo, Nicaragoa ngoài ra còn có các
nư c như: Argentina, Chile, Uruguay, Brazil, cũng do các Đ ng cánh t n m chính quy n
và có xu hư ng xã h i ch nghĩa, các nư c Liên - Xô cũ và các nư c xã h i ch

Trang 41
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

nghĩa trư c đây Đông Âu nhân dân lao đ ng cũng đang cùng v i nh ng ngư i c ng
s n trung kiên đ u tranh vì lý tư ng c ng s n.
II. TÍNH CH T VÀ MÂU THU N C A TH I Đ I NGÀY NAY.
1. Tính ch t c a th i đ i hi n nay
Th i đ i hi n nay là th i đ i đang ti p t c di n ra cu c đ u tranh gay go, quy t li t
gi a ch nghĩa xã h i và ch nghĩa tư b n trên m i lĩnh v c t ý th c h cho đ n đ i
s ng kinh t , chính tr , văn hoá, xã h i…
1.1. V kinh t :
+ Ch nghĩa tư b n đang d a vào l i th kinh t đ phá ho i, h n ch s phát tri n
kinh t c a các nư c xã h i ch nghĩa b ng bao vây c m v n, b ng chính sách kinh t
toàn c u b t bình đ ng đ ti p t c áp b c bóc l t nh ng nư c nghèo
+ Ch nghĩa xã h i đang tìm cách kh ng đ nh mình b ng cánh đi u ch nh s a sai, đ i
m i, bư c đ u đã thành công và ti p t c đ i m i kh ng đ nh s đúng đ n c a ch nghĩa
xã h i đi n hình như Trung Qu c, Vi t Nam, Cu Ba, Tri u Tiên, Lào đang ti n hành.
1.2. Trên lĩnh v c chính tr :
+ Ch nghĩa đ qu c đ ng đ u là M đang tìm cách tuyên truy n qu ng bá cho cái
g i là t do dân ch tư s n mà khuôn m u là nư c M đ áp đ t các nư c khác như
nhân quy n, đa nguyên, đa đ ng, trên cơ s đó đ lũng đo n chính tr , v n c đ can
thi p vào n i b các nư c khác b ng nhi u hình th c như đe d a, lôi kéo d d , và k c
dùng vũ l c đ xâm lư c m t nư c có ch quy n .
+ Trong tình hình hi n nay các nư c xã h i ch nghĩa, các đ ng c ng s n ph i t nh
táo và ch đ ng kiên quy t đ u tranh làm th t b i m i âm mưu phá ho i c a k thù, b o
v đ ng, b o v nhà nư c xã h i ch nghĩa, b o v thành qu cách m ng. Đ ng th i
ph i làm rõ tính ch t ph n đ ng, hi u chi n c a các t p đoàn tư b n hi n nay, t p h p
m i l c lư ng dân ch ti n b , yêu chu ng hòa bình trên th gi i làm th t b i m i âm
mưu ch ng phá cách m ng c a k thù.
1.3. Trên lĩnh v c tư tư ng:
Ch nghĩa tư b n d a vào ưu th v kinh t , khoa h c – công ngh và s c m nh
quân s đang tìm m i cách ph bi n nh ng giá tr c a phương Tây, tuyên truy n quan
đi m đa nguyên chính tr , đa đ ng đ i l p ho c “phi giai c p”, ”phi ý th c h ”,” phi chính
tr ”; làm l n l n gi a đúng, sai, ph i, trái nh m ch ng l i ch nghĩa xã h i và nh ng l c
lư ng hòa bình và ti n b trên th gi i, đ c bi t đ i v i các nư c xã h i ch nghĩa, ch
nghĩa đ qu c đã th c hi n chi n lư c di n bi n hòa bình, tuyên ttruy n các lý thuy t tư
s n, tìm m i cách ph nh n h c thuy t Mác – Lênin, m t khác, chúng đang tìm cách mua
chu c, làm thoái hóa v tư tư ng, đ o đ c, l i s ng trong m t b ph n cán b , đ ng
Trang 42
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

viên. Do v y các đ ng c ng s n, các nhà nư c xã h i ch nghĩa ph i đ y m nh cu c đ u
tranh tư tư ng b ng nhi u cách khác nhau, phê phán nh ng tư tư ng ph n đ ng, hi u
chi n mu n duy trì s th ng tr , s áp b c gi a nư c giàu đ i v i nư c nghèo, nư c l n
đ i v i nư c nh ; c vũ cho cu c đ u tranh, vì m t th gi i hòa bình, h u ngh , đoàn k t
giúp đ l n nhau cùng phát tri n.
2. Nh ng mâu thu n cơ b n c a th i đ i ngày nay
2.1. Mâu thu n gi a ch nghĩa xã h i và ch nghĩa tư b n
- Mâu thu n cơ b n n i b t trong th i đ i ngày nay: m đ u là s can thi p c a 14
nư c đ qu c ch ng l i nhân dân Nga, Nhà nư c Xô - Vi t xã h i ch nghĩa, là cu c t n
công c a phát xít Đ c hòng tiêu di t Liên Xô, là cu c chi n tranh l nh nh m làm suy y u
Liên Xô, chi n tranh xâm lư c Tri u Tiên, Vi t Nam, di n bi n hoà bình làm s p đ Liên
Xô và các nư c xã h i ch nghĩa Đông Âu và hi n nay chúng đang điên cu ng ph n
kích quy t li t nh m xoá b các nư c xã h i ch nghĩa còn l i b ng th đo n k c can
thi p bămg vũ l c. Tuy hình th c bi u hi n có khác trư c, nhưng cu c đ u tranh gi a
ch nghĩa xã h i và ch nghĩa tư b n v n đang là cu c đ u tranh r t quy t li t.
2.2. Mâu thu n gi a tư b n và lao đ ng
Nh v n d ng đư c thành qu c a cu c cách m ng khoa h c và công ngh , ch
nghĩa tư b n đã nhanh chóng đi u ch nh qu n lý s n xu t, ph n nào đã làm d u nh ng
xung đ t xã h i. Song đi u đó không h làm gi m đi s phân c c gi a giàu và nghèo. Đ
b ên h cho s phân t ng xã h i đó các nhà lý lu n tư b n không ng t tuyên truy n hi n
tư ng h u s n cho ngư i vô s n và “trung lưu hoá” xã h i, nhưng đó ch là m t ph n nh
“s th t” đã b th i ph ng quá đáng. Nhưng th c ch t M , ch có 10% công nhân có c
ph n nhưng r t nh bé và không ph i ngư i công nhân nào cũng có th mua đư c c
ph n. T l công nhân có c ph n r t ít và như v y v n không có gì thay đ i v ch đ s
h u tư nhân tư b n ch nghĩa ( M s ngư i giàu chi m 1% nhưng n m trong tay 53%
tài s n qu c dân, còn Pháp, s gia đình giàu chi m 10% nhưng l i s h u t i 51% tài
s n xã h i). Như v y trên th c t , v n không làm thay đ i c nh lao đ ng làm thuê, dù là
công nhân hay trí th c, h thư ng xuyên b đe do m t vi c, t n n xã h i, phân bi t
ch ng t c, s suy đ i đ o đ c…Cu c đ u tranh c a giai c p công nhân, các t ng l p lao
đ ng khác v n ti p t c phát tri n, mâu thu n gi a tư b n và lao đ ng v n là mâu thu n
c a th i đ i ngày nay.
2.3. Mâu thu n gi a các nư c thu c đ a, ph thu c v i các nư c đ qu c:
Vào nh ng năm 50, 60 c a th k XX đã có hàng trăm nư c thu c đ a và ph thu c
đ ng lên giành đư c đ c l p dân t c, nhưng do xu t phát đi m c a n n kinh t còn th p,
l c h u, ch m phát tri n nên h u h t các qu c gia này l i l thu c vào các nư c tư b n
Trang 43
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

b ng chính sách th c dân ki u m i, h l i b ti p t c bòn rút tài nguyên, b bóc l t s c lao
đ ng, nhi u nư c đang b lâm vào c nh n hàng nghìn t đô la không có kh năng tr
n . Theo ngân hàng th gi i, ch tính riêng các nư c M la tinh năm 1980 n 254,4 t ,
năm 2002 là 789,4 t , riêng Bra – xin n 430 t , các nư c trong khu v c Đông Nam Á
Thái Bình Dương n 509,9 t . Trên ph m vi toàn c u các nư c đang phát tri n n
2384,2 t . Đ ng th i các nư c nghèo hi n nay đang còn b các nư c giàu bòn rút ch t
xám, bi n các nư c nghèo thành nh ng bãi th i không ch có công ngh l c h u mà còn
c các đ ph th i c a công nghi p, nh ng rác rư i, c n bã suy đ i làm cho các nư c
nghèo đang b tàn phá đ n t n g c v đ i s ng tinh th n, đ o đ c l n v t ch t. Do đó
các nư c này m t m t h đang ph i đ i phó đ ch ng l i s can thi p và xâm lư c c a
ch nghĩa đ qu c, cũng như s tr i d y c a ch nghĩa dân t c c c đoan, xung đ t dân
t c, s c t c đ m máu do các th l c đ qu c kích đ ng xúi d c.
2.4. Mâu thu n gi a các nư c tư b n v i nhau:
M t m t các nư c tư b n liên minh v i nhau đ ch ng phá ch nghĩa xã h i, ch ng
phá các phong trào cách m ng trên th gi i. Song gi a các nư c tư b n ch nghĩa cũng
có nhi u mâu thu n v l i ích qu c gia, l i ích c a các t p đoàn tư b n đ c quy n, do
v y luôn luôn di n ra nh ng cu c đ u tranh lúc công khai, lúc ng m ng m. Mâu thu n
trên là nguyên nhân n ra hai cu c chi n tranh trên th gi i. Hi n nay, mâu thu n này
đư c th hi n thông qua mâu thu n gi a 3 trung tâm tư b n l n là M , Nh t và Tây Âu
v kinh t và c v chính tr . Ngoài ra, th gi i ngày này còn t n t i r t nhi u mâu thu n
như n n bùng n dân s , khí th i làm cho môi trư ng sinh thái b hu ho i nghiêm tr ng,
ngư i ta tính c m t năm th gi i m t đi 40 tri u hécta r ng, và c 1 phút có 9 cá th
đ ng th c v t bi n kh i trái đ t, nhi t đ c a trái đ t tăng lên, nư c bi n dâng cao tương
lai m t s qu c gia s bi n m t, cũng như s lan tràn c a các căn b nh th k , xung đ t
dân t c và tôn giáo, ch y đua vũ trang, ch tính riêng năm 2007 M chi cho ngân sách
quân s là 771 t USD. Giao d ch buôn bán vũ khí năm 2003: là 14,5 t USD chi m
57,6% t ng lư ng buôn bán vũ khí c a th gi i, Mc. Namara b trư ng qu c phòng năm
1963 ti t l nư c M có ít nh t 33.000 đ u đ n h t nhân, 1600 qu bom nguyên t , (m i
qu có s c công phá tương đương 1 tri u t n thu c n , s c hu di t bán kính 600 km),
n u như chi n tranh th gi i l n th 3 x y ra thì s không có ngư i chi n th ng và k
chi n b i.
III. NH NG Đ C ĐI M CƠ B N VÀ XU TH V N Đ NG C A TH I
Đ I NGÀY NAY.
1. Nh ng đ c đi m cơ b n c a th i đ i ngày nay

Trang 44
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

1.1. Đ u tranh giai c p và dân t c di n ra gay g t trên ph m vi th gi i:
Cu c đ u tranh gi a giai c p công nhân và gi a giai c p tư s n v n di n ra quy t li t
trên ph m vi toàn th gi i, ch nghĩa xã h i v n là đ i tr ng chính c a ch nghĩa tư b n.
Các nư c tư b n ch nghĩa v n đang tìm m i cách đ xoá b ch nghĩa xã h i trên c lý
lu n và trên c th c t . Giai c p tư s n đang tìm nhi u bi n pháp đ chia r , phá ho i
phong trào công nhân, b ng cách giành đ c quy n đ c l i cho nh ng công nhân có trình
đ cao.
Nguy cơ chi n tranh th gi i có th không x y ra, nhưng chi n tranh xung đ i s c t c,
xung đ t tôn giáo x y ra liên miên, quy t li t và ngày càng di n bi n ph c t p. Ch y đua
vũ trang, ch nghĩa kh ng b đang gây ra h u qu r t l n làm t n th t v ngư i và c a
cho nhi u dân t c.
1.2. Cách m ng khoa h c và công ngh đang t o ra nh ng thay đ i to l n trên
th gi i.
Do thành qu c a cu c cách m ng khoa h c công ngh mang l i, nó làm cho l c
lư ng s n xu t trên th gi i phát tri n nhanh chóng. Ngư i ta ư c tính c trung bình t
10 đ n 15 năm c a c i c a toàn nhân lo i l i đư c tăng lên g p đôi, làm cho m c s ng
c a con ngư i không ng ng đư c nâng cao d n đ n làm thay đ i nhi u quan ni m c a
đ i s ng xã h i t kinh t t i chính tr , văn hoá, l i s ng làm cho các nư c ph i l thu c
vào nhau, do đó không th có m t qu c gia nào, dân t c nào đ ng ngoài cu c, vì v y đây
chính là th i cơ đ các nư c ch m phát tri n tranh th đư c nh ng ti n b khoa h c c a
các nư c tiên ti n, nhưng đ ng th i nó cũng là m t thách th c đ i v i các nư c ch m
phát tri n, n u không n m b t đư c th i cơ đ phát tri n đi lên s tr thành l thu c vào
các nư c phát tri n. Đây là bài toán đòi h i Vi t Nam ph i tìm ra l i gi i đáp
- Sau 20 năm đ i m i, th ng l i bư c đ u có ý nghĩa r t quan tr ng:
+ Trư c h t v m t tích c c: đã đưa đ t nư c thoát kh i tình tr ng kh ng ho ng, t o
ra ti n đ v ng ch c đ bư c vào giai đo n công nghi p hoá, hi n đ i hoá, hòa nh p vào
n n kinh t c a c ng đ ng th gi i, đ i s ng nhân dân lao đ ng đư c c i thi n rõ r t, thu
nh p tăng lên, h th ng chính tr n đ nh, qu c phòng, an ninh v ng ch c, v th nư c ta
trên trư ng qu c t không ng ng đư c nâng cao.
+ Bên c nh c a m t tích c c, m t tiêu c c cũng không ph i là nh : như phân hóa
giàu nghèo, tham nhũng, ô nhi m môi trư ng, tai n n giao thông, các t n n mãi dâm ma
túy, tr m cư p, c b c nghi n hút, truy n th ng b n s c văn hóa dân t c đang b văn
hóa phương tây c nh tranh. Vì v y, hơn lúc nào h t cùng v i vi c ti p thu nh ng ti n b
c a cu c cách m ng khoa h c và công ngh mang l i, đ ng th i ph i bi t b o v nh ng
gì là ph n văn hóa, ph n ti n b và b o v đư c s đ c l p ch quy n c a dân t c.
Trang 45
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

1.4. Khu v c châu Á - Thái Bình Dương là khu v c phát tri n năng đ ng v i t c
đ cao vì có nhi u ti m năng v tài nguyên, giá lao đ ng l i r , nên cơ h i thu hút ngu n
v n đ u tư c a nư c ngoài là r t có ưu th . Song khu v c này cũng đang ch a đ ng
nhi u nhân t gây ra b t n, mà nguyên nhân là do khu v c này có nhi u h tư tư ng,
nhi u n n văn hoá, nhi u tôn giáo, nhi u tài nguyên, nhi u ngu n l i.
Tóm l i, tình hình th gi i hi n nay đang đan xen nh ng y u t ph c t p, phát tri n và
suy thoái, h p tác và đ u tranh, n đ nh và m t n đ nh, do đó chúng ta ph i có nh ng
sách lư c cho đúng nh m tranh th nh ng thu n l i, vư t qua nh ng thách th c nhanh
chóng đưa đ t nư c ta phát tri n lâu b n.
2. Nh ng xu th ch y u c a th gi i hi n nay
2.1. Toàn c u hoá
Cách m ng khoa h c – công ngh là m t đ ng l c xuyên qu c gia, nó đang t o ra cơ
s v t ch t cho quá trình toàn c u hoá, thúc đ y s chuy n d ch cơ c u kinh t , làm thay
đ i nhi u quan ni m cũ v nhi u lĩnh v c trên ph m vi qu c gia và qu c t . Toàn c u hoá
là m t xu th khách quan, v a có m t tích c c v a có m t tiêu c c, đang b các nư c
phát tri n và các t p đoàn kinh t xuyên qu c gia chi ph i. Toàn c u hoá bu c các qu c
gia ph i ch đ ng xác đ nh l trình h i nh p vào m i m t đ i s ng nh t là lĩnh v c kinh t
c a th gi i.
2.2. Hoà bình, n đ nh đ cùng phát tri n
T nh ng h u qu các cu c chi n tranh trên th gi i, các qu c gia đ u nh n th y
đư c t m quan tr ng n đ nh đ phát tri n. Trong th c t không m t nư c nào có th
phát tri n đư c trong hoàn c nh có chi n tranh, do v y, hoà bình đã tr thành nhu c u
b c xúc c a các dân t c trên th gi i. Có hoà bình m i có đi u ki n thu hút ngu n v n
đ u tư nư c ngoài, m i huy đ ng đư c s c ngư i, s c c a trong nhân dân đ phát tri n
đ t nư c, và m t khi kinh t phát tri n m i có th n đ nh, phát tri n đ t nư c.
2.3. Gia tăng xu hư ng h p tác gi a các qu c gia:
V is phát tri n m nh m c a cu c cách m ng khoa h c k thu t t o ra xu hư ng
toàn c u. Do đó, h p tác là xu hư ng t t y u trên th gi i hi n nay. Hình th c h p tác
qu c t hi n nay cũng r t đa d ng, h p tác song phương, h p tác khu v c, h p tác qu c
t . H p tác kinh t , h p tác khoa h c k thu t, nghiên c u, ch ng tham nhũng, ch ng
kh ng b , ch ng t i ph m…
2.4. Các dân t c ngày càng nâng cao ý th c đ c l p, t ch , t cư ng:
V i s phát tri n m nh m c a cu c cách m ng khoa h c k thu t tác đ ng trên m i
lĩnh v c đã làm cho các dân t c ngày càng ý th c đư c quy n đ c l p dân t c, quy n t

Trang 46
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

quy t ch đ chính tr , quy n l a ch n con đư ng phát tri n…M t khác các nư c l n,
các nư c giàu thư ng l i vào th m nh kinh t , quân s đ chi ph i các nư c nh , các
nư c nghèo b ng cách áp đ t quan đi m chính tr , bóc l t các nư c nghèo thông qua
trao đ i mua bán không bình đ ng, th m chí chúng còn ti n hành c chi n tranh xâm
lư c l t đ , vì v y quy n đ c l p dân t c, quy n t quy t ch đ chính tr , quy n l a
ch n con đư ng phát tri n c a các nư c dân t c ch nghĩa ngày nay đang là v n đ
s ng còn m i nư c.
2.5. Các nư c xã h i ch nghĩa, các Đ ng c ng s n và công nhân kiên trì đ u
tranh vì hoà bình ti n b và phát tri n:
Tình hình qu c t hi n nay đang có nh ng di n bi n ph c t p, nhưng hoà bình, n
đ nh, ti n b và phát tri n v n là xu th chung c a nhân lo i. Hi n nay, tuy xã h i ch
nghĩa đang g p khó khăn r t l n, đang ph i đ u tranh ch ng l i nh ng âm mưu phá ho i
c a k thù, nhưng các nư c xã h i ch nghĩa, cùng v i các Đ ng c ng s n v n là l c
lư ng đi đ u, là nòng c t trong cu c đ u tranh ch ng l i nh ng th l c gây chi n, b o v
hoà bình th gi i, ph n đ u cho s phát tri n và ti n b c a nhân lo i.
2.6. Các nư c có ch đ chính tr khác nhau v a h p tác, v a đ u tranh cùng
t n t i trong hòa bình.
Nhìn chung các nư c xã h i ch nghĩa hi n nay là nh ng nư c đang phát tri n,
trình đ khoa h c công ngh chưa cao, nhưng l i có l i th v tài nguyên. Do v y, c n
ph i tranh th khoa h c công ngh tiên ti n thông qua kêu g i đ u tư đ ti p thu k thu t,
công ngh đáp ng đư c s nghi p công nghi p hoá, hi n đ i hoá c a mình.
Th gi i hi n nay đang t n t i c nh ng th i cơ và thách th c, nh ng ngư i c ng s n
ph i nghiên c u n m b t th i cơ, tranh th nh ng thu n l i đ vư t qua nh ng khó
khăn, đưa cách m ng ti n lên. Vì v y, các Đ ng c ng s n, các Nhà nư c xã h i ch
nghĩa ph i t đ i m i, ph i ti p t c b sung, phát tri n v m t lý lu n, đ u tranh kh c
ph c tình tr ng y u kém trong qu n lý kinh t , qu n lý xã h i, kh c ph c nh ng b t đ ng,
k p th i ngăn ch n âm mưu c a nh ng th l c ph n đ ng qua đó mà phát huy nh
hư ng trong qu n chúng nhân dân, đ u tranh đòi dân sinh, dân ch và m c tiêu c a ch
nghĩa c ng s n.
CÂU H I ÔN T P, TH O LU N
Câu h i ôn t p:
1. Th i đ i là gì? Nh ng n i dung cơ b n c a th i đ i ngày nay ?
2. Tính ch t th i đ i ngày nay là gì ?
3. Nh ng mâu thu n cơ b n c a th i đ i ngày nay ?

Trang 47
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

4. Phân tích nh ng đ c đi m cơ b n c a th i đ i ngày nay ?
5. Ý nghĩa nghiên c u nh ng đ c đi m th i đ i đ i v i chúng ta hi n nay ?
6. Phân tích nh ng xu th c a th i đ i ngày nay ?
7. Ý nghĩa vi c nghiên c u nh ng đ c đi m này đ i v i chúng ta hi n nay ?
Câu h i th o lu n:
1. Cu c cách m ng khoa h c - công ngh có nh ng tác đ ng gì t i s phát
tri n kinh t - xã h i c a Vi t Nam hi n nay ?
+ C n làm rõ nh ng tác đ ng tích c c và tiêu c c
+ Chúng ta làm gì đ phát huy m t tích c c, h n ch m t tiêu c c đó ?
2. Nhi m v c a thanh niên sinh viên Vi t Nam đ i v i đ t nư c trong giai
đ an hi n nay ? Th i cơ và thách th c.




Trang 48
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c



CHƯƠNG VII
XÃ H I XÃ H I CH NGHĨA
I. HÌNH THÁI KINH T - XÃ H I C NG S N CH NGHĨA
1. Khái ni m hình thái kinh t - xã h i c ng s n ch nghĩa
- Mác vi t: l ch s xã h i loài ngư i là l ch s k ti p nhau c a các hình thái kinh t -
xã h i phát tri n t th p đ n cao, di n ra như là m t quá trình l ch s t nhiên. V y, hình
thái kinh t - xã h i là gì?
+ Hình thái kinh t - xã h i là m t khái ni m c a ch nghĩa duy v t l ch s , dùng đ ch
xã h i t ng giai đo n l ch s nh t đ nh v i m t ki u quan h s n xu t đ c trưng cho xã
h i đó, phù h p v i trình đ nh t đ nh c a l c lư ng s n xu t và m t ki n trúc thư ng
t ng tương ng đư c xây d ng trên nh ng quan h s n xu t y.
+ T khái ni m chung v hình thái kinh t - xã h i, ch nghĩa xã h i khoa h c còn có
khái ni m riêng c th hơn. Hình thái kinh t xã h i c ng s n ch nghĩa là ch đ xã h i
phát tri n cao nh t hi n nay, là ch đ xã h i có quan h s n xu t d a trên s h u công
c ng v tư li u s n xu t, thích ng v i l c lư ng s n xu t ngày càng phát tri n, t o thành
cơ s h t ng có trình đ cao hơn so v i cơ s h t ng c a ch nghĩa tư b n, trên cơ s
đó có ki n trúc thư ng t ng tương ng th c s là c a nhân dân v i trình đ xã h i hoá
ngày càng cao.
2. Các đi u ki n ra đ i c a hình thái kinh t - xã h i c ng s n ch
nghĩa
Xã h i loài ngư i đư c b t đ u t hình thái kinh t xã h i c ng s n nguyên thu , hình
thái kinh t - xã h i chi m h u nô l , hình thái kinh t - xã h i phong ki n, hình thái kinh
t - xã h i tư b n ch nghĩa. Theo đúng quy lu t thì hình thái kinh t - xã h i tư b n nh t
đ nh s đư c thay th b ng hình thái kinh t - xã h i c ng s n ch nghĩa. S thay th các
hình thái kinh t - xã h i di n ra trong l ch s đ u có nguyên nhân do l c lư ng s n xu t
phát tri n d n đ n mâu thu n v i quan h s n xu t. Nhưng căn c vào đi u ki n l ch s
đang di n ra khi mà ch nghĩa tư b n c nh tranh đã chuy n sang giai đo n đ qu c xâm
lư c. Lênin cho r ng: “ nh ng nư c tư b n ch nghĩa m i trình đ trung bình và th m
chí nh ng nư c chưa qua ch nghĩa tư b n sau khi giai c p công nhân làm cu c cách
m ng thành công cũng có th bư c ngay vào th i kỳ quá đ lên ch nghĩa xã h i”
2.1.Quy lu t đi lên ch nghĩa xã h i đ i v i các nư c tư b n trình đ phát
tri n

Trang 49
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

+ M t là, Nguyên nhân cách m ng xã h i ch nghĩa n ra các nư c tư b n
trình đ phát tri n đ t đ n m c xã h i hóa càng cao thì mâu thu n l i càng gay g t v i
quan h s n xu t d a trên ch đ chi m h u tư nhân tư b n ch nghĩa, t t y u cách
m ng xã h i ch nghĩa s bùng n .
+ Hai là, Giai c p công nhân b bóc l t n ng n , thông qua các phong trào đ u tranh
ch ng l i giai c p tư s n, h ngày càng ý th c đư c s m nh l ch s c a mình và ph i
đ u tranh l t đ giai c p tư s n.
+ Ba là, cùng v i s bóc l t, gây chi n tranh xâm lư c, xung đ t s c t c, xung đ t
tôn giáo, kh ng b và l i s ng ph n văn hoá, đ o đ c suy đ i, t n n xã h i, môi trư ng
thiên nhiên b tàn phá …T t c nh ng v n đ đó giai c p tư s n không có kh năng gi i
quy t, vì v y đòi h i ph i có m t giai c p cách m ng thay th .
2.2. Quy lu t đi lên ch nghĩa xã h i đ i v i các nư c tư b n phát tri n trung
bình và các nư c chưa qua ch đ tư b n
Theo đúng quy lu t thì t t c các cu c cách m ng xã h i di n ra trong l ch s đ u có
nguyên nhân do l c lư ng s n xu t phát tri n d n đ n mâu thu n v i quan h s n xu t.
Nhưng căn c vào đi u ki n l ch s đang di n ra khi mà ch nghĩa tư b n c nh tranh đã
chuy n sang giai đo n đ qu c xâm lư c, Lênin cho r ng: nh ng nư c tư b n ch
nghĩa m i trình đ trung bình và th m chí nh ng nư c chưa qua ch nghĩa tư b n
sau khi giai c p công nhân làm cu c cách m ng thành công cũng có th bư c ngay vào
th i kỳ quá đ lên ch nghĩa xã h i. Lênin g i các nư c tư b n phát tri n trình đ trung
bình bư c ngay vào th i kỳ quá đ lên ch nghĩa xã h i là hình th c đ c bi t, còn đ i v i
các nư c chưa qua ch đ tư b n ti n th ng lên ch nghĩa xã h i là hình th c đ c bi t
c a đ c bi t. Nhưng đ i v i nh ng nư c có hình th c đ c bi t c a đ c bi t ph i có
nh ng đi u ki n cơ b n sau đây:
+ M t là, khi ch nghĩa tư b n c nh tranh đã chuy n sang giai đo n ch nghĩa đ
qu c xâm lư c, chúng gây chi n tranh v i nhau đòi chia l i th trư ng th gi i gây ra
nhi u đau thương cho nhân dân các dân t c thu c đ a và ph thu c, nh ng mâu thu n
đó chính là đi u ki n, là th i cơ đ Đ ng c a giai c p công nhân lãnh đ o qu n chúng
nhân dân lao đ ng các nư c đó vùng lên làm cách m ng gi i phóng dân t c, giành l y
chính quy n.
+ Hai là, nh hư ng c a phong trào công nhân qu c t , s ra đ i c a m t s nư c
xã h i ch nghĩa đã làm th c t nh nhi u dân t c thu c đ a và ph thu c. Vi t Nam là m t
nư c đi n hình n m trong s đó. H Chí Minh ngư i có công c ng hi n c v lý lu n và
th c ti n ch ng nh ng có ý nghĩa đ i v i Vi t Nam, mà còn đ i v i các nư c thu c đ a
và ph thu c trên toàn th gi i. Đó là không có gì quí hơn đ c l p, t do … Đ ng c ng
Trang 50
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

s n là s n ph m c a s k t h p gi a ch nghĩa Mác - Lênin v i phong trào công nhân
và phong trào yêu nư c. Mu n gi i phóng dân t c, không có con đư ng nào khác ngoài
con đư ng cách m ng vô s n. Đ c l p dân t c g n li n v i ch nghĩa xã h i. Như v y,
lu n đi m c a Lênin d báo s chuy n bi n lên hình thái kinh t - xã h i c ng s n ch
nghĩa nh ng nư c tư b n ch nghĩa m i trình đ trung bình và th m chí nh ng
nư c chưa qua ch nghĩa tư b n là hoàn toàn có cơ s . Hình th c “đ c bi t” đã x y ra
Nga và các nư c xã h i ch nghĩa Đông Âu. Hình th c: “đ c bi t c a đ c bi t” cũng đã
xu t hi n Vi t Nam, Trung Qu c, Cu Ba, Tri u Tiên, Lào. Vì th Đ ng ta r t coi tr ng
vi c nghiên c u lý lu n, cũng như v n d ng lý lu n y vào th c ti n.
Tóm l i, s ra đ i hình thái kinh t - xã h i c ng s n ch nghĩa là m t quy lu t. Ngày
nay, giai c p tư s n cũng đã ph n nào ý th c đư c quy lu t v n đ ng c a hình thái kinh
t - xã h i, h cũng đã c g ng v n d ng đi u ch nh. Vì v y, s căng th ng gi a tư s n
và vô s n các nư c tư b n có v như như đã d u b t. Nhưng nh ng mâu thu n c h u
v n có trong kinh t và trong lĩnh v c xã h i c a ch nghĩa tư b n là không th m t đi
đư c, mà nó ch là t m th i. Mâu thu n đó ch có th đư c gi i quy t m t khi toàn b các
tư li u s n xu t tr thành c a toàn xã h i. Vì v y, khi lu n ch ng v tính t t y u s ra đ i
c a hình thái kinh t - xã h i c ng s n ch nghĩa Lênin đã c nh báo: đ ng có o tư ng
mơ h vào s t s p đ c a ch nghĩa tư b n, m c dù phương th c s n xu t tư b n đã
l i th i nhưng giai c p tư s n s kiên quy t b o v ch đ s h u tư b n ch nghĩa b ng
đ m i phương ti n mà chúng có trong tay. Vì v y, mu n th tiêu ch nghĩa tư b n, c n
ph i có hành đ ng cách m ng t giác c a qu n chúng nhân dân lao đ ng dư i s lãnh
đ o c a m t Đ ng tiên phong, Đ ng c a giai c p công nhân.
3. Phân kỳ hình thái kinh t - xã h i c ng s n ch nghĩa
3.1.Theo Mác và Ăng – ghen:
- Hình thái kinh t - xã h i c ng s n ch nghĩa đư c chia làm hai giai đo n:
+ Giai đo n đ u: giai đo n th p c a hình thái kinh t - xã h i c ng s n ch nghĩa th c
hi n theo nguyên t c: “làm theo năng l c hư ng theo k t qu lao đ ng”.
+ Giai đo n sau: khi l c lư ng s n xu t phát tri n đ n trình đ cao năng su t lao
đ ng tăng nhanh, c a c i tuôn ra ào t, không còn s b t bình đ ng trong xã h i, không
còn s đ i l p gi a nông thôn và thành th , gi a lao đ ng trí óc và lao đ ng chân tay, khi
đó xã h i có đ đi u ki n đ : “làm theo năng l c, hư ng theo nhu c u”. S phát tri n t
do c a m i ngư i là đi u ki n cho s phát tri n t do c a toàn xã h i.
3.2.Theo Lênin.



Trang 51
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

Lênin cho r ng: gi a xã h i tư b n ch nghĩa và xã h i c ng s n ch nghĩa là m t th i
kỳ c i bi n cách m ng t xã h i n sang xã h i kia. Thích ng v i th i kỳ c i bi n cách
m ng đó là m t th i kỳ quá đ , trên cơ s y, ông đã b sung và làm rõ quan đi m c a
Mác.
+ Giai đo n I, nh ng cơn đau đ kéo dài (ch nghĩa xã h i l t lòng t xã h i cũ)
+ Giai đo n II, giai đo n đ u c a c ng s n ch nghĩa.
+ Giai đo n III, c ng s n ch nghĩa.
- Đ i v i các nư c chưa có ch nghĩa tư b n phát tri n cao, Lênin nh n m nh: “c n
ph i có m t th i kỳ quá đ khá lâu dài, nó không nh ng ch ph i làm nh ng nhi m v c a
th i kỳ quá đ t ch nghĩa tư b n lên ch nghĩa xã h i mà còn ph i th c hi n c m t lo t
nhi m v mà đáng l giai c p tư s n ph i làm trư c khi cách m ng vô s n n ra, như xoá
b nh ng tàn tích phong ki n, xây d ng n n đ i công nghi p cơ khí hoá”…Vì v y đ i v i
nh ng nư c này vi c công nghi p hóa hi n đ i hóa là nhi m v trung tâm c su t th i kỳ
quá đ lên ch nghĩa xã h i
II. NH NG Đ C TRƯNG CƠ B N C A CH NGHĨA XÃ H I
1. Cơ s v t ch t - k thu t c a ch nghĩa xã h i là n n s n xu t công nghi p hi n
đ i phát tri n và hoàn thi n cao hơn ch nghĩa tư b n.
2. Xoá b ch đ tư b n tư nhân v tư li u s n xu t ch không ph i là xoá b ch đ
s h u nói chung, t ng bư c thi t l p ch đ công h u v tư li u s n xu t v i hai hình
th c, s h u toàn dân và s h u t p th .
3. Xã h i, xã h i ch nghĩa t o ra cách t ch c lao đ ng và k lu t lao đ ng m i, v a
là k lu t ch t ch theo nh ng quy đ nh chung c a lu t pháp v a có tính t giác c a
nh ng ngư i làm ch đích th c xã h i m i.
4. Trong ch nghĩa xã h i th c hi n nguyên t c m i ngư i s n xu t s đư c nh n t
xã h i m t s lư ng s n ph m tiêu dùng tr giá ngang s lư ng, ch t lư ng và hi u qu
lao đ ng mà h đã cung c p cho xã h i, sau khi đã tr đi m t s kho n đóng góp nh t
đ nh cho ho t đ ng vì l i ích chung.
5. Nhà nư c xã h i ch nghĩa mang b n ch t giai c p công nhân, tính nhân dân r ng
rãi và tính dân t c sâu s c, th c hi n quy n l c và l i ích c a nhân dân.
6. M c tiêu c a ch nghĩa xã h i là gi i phóng con ngư i kh i m i ách bóc l t v kinh
t và nô d ch v tinh th n, mang l i s bình đ ng cho m i ngư i trong xã h i.
III. QUAN NI M V XÃ H I CH NGHĨA VÀ TH I KỲ QUÁ Đ LÊN
CH NGHĨA XÃ H I VI T NAM.
1. Quan ni m v xã h i ch nghĩa Vi t Nam .

Trang 52
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

V n d ng sáng t o và phát tri n sáng t o ch nghĩa Mác – Lênin, t ng k t th c
ti n cách m ng Vi t Nam, nh t là sau 20 năm đ i m i Đ ng c ng s n Vi t Nam đã khái
quát v xã h i, xã h i ch nghĩa:
Xã h i ch nghĩa mà Đ ng và nhân dân ta xây d ng là m t xã h i “dân giàu nư c
m nh, công b ng, dân ch , văn minh, do nhân dân làm ch , có n n kinh t phát tri n cao,
d a trên l c lư ng s n xu t hi n đ i và quan h s n xu t phù h p v i trình đ c a l c
lư ng s n xu t, có n n văn hóa tiên ti n đ m đà b n s c dân t c, con ngư i đư c gi i
phóng kh i s áp b c bóc l t, b t công, có cu c s ng m no t do h nh phúc, phát tri n
toàn di n ,các dân t c trong c ng đ ng Vi t Nam bình đ ng, đoàn k t, tương tr giúp đ
nhau cùng ti n b , có nhà nư c pháp quy n xã h i ch nghĩa, do nhân dân, vì nhân dân,
dư i s lãnh đ o c a Đ ng, có quan h h u ngh h p tác v i các nư c trên th gi i”.
2. Th i kỳ quá đ lên ch nghĩa xã h i Vi t Nam.
2.1. Đ c đi m và th c ch t c a th i kỳ quá đ lên ch nghĩa xã h i nư c ta
+ Trư c th i kỳ đ i m i: sau th ng l i c a cu c kháng chi n ch ng Pháp năm 1954
mi n B c đi lên ch nghĩa xã h i, mi n Nam ti p t c kháng chi n ch ng M xâm lư c,
đư c k t thúc b ng th ng l i 30 tháng 4 năm 1975, giang sơn thu v m t m i, c nư c đi
lên ch nghĩa xã h i nhưng do nh n th c chưa đ y đ v th i kỳ quá đ nên đã ph m
ph i m t s sai l m: ch quan duy ý chí, nóng v i xóa b các thành ph n kinh t ch còn
hai thành ph n kinh t (qu c doanh và t p th ) trong khi nư c ta v n đang còn là m t
nư c có n n kinh t nông nghi p l c h u. Trong qu n lý kinh t không tôn tr ng quy lu t
khách quan, mang n ng tính quan liêu bao c p đó chính là nguyên nhân làm tri t tiêu các
ti m năng, đ ng l c, không phát huy đư c h t n i l c trong nhân dân, nư c ta b rơi vào
kh ng ho ng kinh t - xã h i.
+ Sau th i kỳ đ i m i: vào cu i nh ng năm 80 c a th k 20 Đ ng ta đã k p th i phát
hi n ra nh ng y u kém, sai l m trong qu n lý kinh t xã h i. Đ i h i đ i bi u c a Đ ng
toàn qu c l n th VI (năm 1986 Đ ng có: 1,9 tri u), Đ i h i VII (năm 1991 Đ ng có hơn 2
tri u). Đ i h i VIII (năm 1996) và Đai h i IX (năm 2001), Đ i h i X năm 2006 đã liên t c
b sung đ i m i, trư c h t là đ i m i tư duy lý lu n, đ c bi t là tư duy kinh t . Ngay t
đ i h i Đ ng toàn qu c l n th VI Đ ng đã xác đ nh th i kỳ quá đ lên ch nghĩa xã h i
nư c ta là n n kinh t th trư ng theo đ nh hư ng xã h i ch nghĩa có s qu n lý c a
nhà nư c, v n còn t n t i nhi u thành ph n kinh t , trong đó kinh t nhà nư c gi vai trò
ch đ o. T nh ng quan đi m ch đ o đó, xã h i d n d n n đ nh, đ i s ng c a nhân
dân t ng bư c đư c c i thi n. Đó là cơ s đ chúng ta ch ng minh và làm sáng t thêm
c v lý lu n cũng như th c ti n v con đư ng đi lên ch nghĩa xã h i nư c ta b qua
ch đ tư b n ch nghĩa
Trang 53
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

+ Đánh giá v thành t u 20 năm đ i m i. Đ ng ta nh n đ nh: trư c h t v m t lý lu n
cũng như th c ti n đã cho chúng ta nh n th c đ y đ hơn v con đư ng đi lên ch nghĩa
xã h i b qua giai đo n tư ch nghĩa, nhưng ch b qua vi c xác l p vai trò th ng tr c a
giai c p tư s n và ki n trúc thư ng t ng c a nó, nhưng ph i k th a nh ng thành t u
c a nhân lo i đ c bi t là khoa h c công ngh . Th ng l i bư c đ u c a công cu c đ i
m i có ý nhĩa r t quan tr ng, trư c h t đã đưa đ t nư c thoát kh i tình tr ng kh ng
ho ng, t o ra ti n đ v ng ch c đ nư c ta bư c vào giai đo n công nghi p hoá, hi n
đ i hoá, đ i s ng nhân dân lao đ ng đư c c i thi n rõ r t, h th ng chính tr n đ nh,
qu c phòng, an ninh v ng ch c, v th nư c ta trên trư ng qu c t không ng ng đư c
nâng cao.
2.2. N i dung c a th i kỳ quá đ nư c ta
Nư c ta đi lên ch nghĩa xã h i có đ c đi m l n nh t là chưa tr i qua giai đo n tư
b n ch nghĩa cho nên th i kỳ quá đ ph i tr i qua nhi u giai đo n, r t khó khăn lâu, dài
ph c t p và di n ra trên m i lĩnh v c:
+ V kinh t v n còn t n t i nhi u thành ph n kinh t đan xen, th m chí còn có các
thành ph n kinh t đ i l p v i nhau, đôi khi cái m i t m th i b cái cũ l n át, do đó, trong
th c t ph i tìm tòi th nghi m, nhi u khi ph i làm đi làm l i m i xác đ nh đư c giá tr
chân th c c a nó, đ ng th i, th i kỳ quá đ nư c ta t t y u ph i tr i qua m t th i gian
lâu dài và nh t thi t ph i có s qu n lý c a Nhà nư c nh m đi đúng theo đ nh hư ng xã
h i ch nghĩa
+ Trên lĩnh v c xã h i v n còn nhi u giai c p và t ng l p khác nhau, đương nhiên
còn có c s đ i kháng v tư tư ng, bi u hi n rõ nh t là đ u tranh gi a hai lu ng tư
tư ng: đi lên ch nghĩa xã h i hay đi theo con đư ng tư b n ch nghĩa. Song đây là cu c
đ u tranh trong đi u ki n m i, giai c p công nhân đã tr thành giai c p c m quy n
2.3. Nh ng phương hư ng, nhi m v cơ b n c a th i kỳ quá đ lên ch nghĩa
xã h i nư c ta
Cương lĩnh xây d ng đ t nư c trong th i kỳ quá đ lên ch nghĩa xã h i (năm 1991)
đã đư c Đ i h i đ i bi u toàn qu c l n th VII (tháng 6 năm 1991) nêu: “M c tiêu t ng
quát ph i đ t t i khi k t thúc th i kỳ quá đ lên ch nghĩa xã h i là xây d ng xong v cơ
b n nh ng cơ s kinh t , cũng như ki n trúc thư ng t ng c a ch nghĩa xã h i, làm cho
nư c ta tr thành m t nư c xã h i ch nghĩa ph n vinh”. Xã h i XHCN mà nhân dân ta
đang xây d ng có nh ng đ c trưng cơ b n sau:
+ M t là, xây d ng Nhà nư c xã h i ch nghĩa, Nhà nư c c a dân, do dân, vì dân,
l y liên minh giai c p công nhân v i giai c p nông dân và t ng l p trí th c làm n n t ng,
do Đ ng c ng s n lãnh đ o.
Trang 54
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

+ Hai là, thi t l p t ng bư c quan h s n xu t xã h i ch nghĩa t th p đ n cao phù
h p v i s phát tri n c a l c lư ng s n xu t, đa d ng v hình th c s h u và hình th c
phân ph i. Phát tri n n n kinh t hàng hoá nhi u thành ph n v n hành theo cơ ch th
trư ng có s qu n lý c a Nhà nư c theo đ nh hư ng xã h i ch nghĩa.
+ Ba là, phát triên l c lư ng s n xu t, đ y m nh công nghi p hoá, hi n đ i hóa đ t
nư c theo hư ng hi n đ i g n li n v i phát tri n m t n n nông nghi p toàn di n, không
ng ng nâng cao năng su t lao đ ng xã h i và c i thi n đ i s ng nhân dân.
+ B n là, ti n hành cách m ng xã h i ch nghĩa trên lĩnh v c tư tư ng và văn hoá
làm cho ch nghĩa Mác – Lênin và tư tư ng H Chí Minh gi v trí ch đ o trong đ i s ng
tinh th n c a xã h i. Xây d ng n n văn hoá tiên ti n đ m đà b n s c dân t c.
+ Năm là, th c hi n chính sách đ i đoàn k t dân t c và chính sách đ i ngo i hoà
bình, h p tác và h u ngh v i t t c các nư c, đoàn k t v i t t c các l c lư ng đ u
tranh vì hoà bình, đ c l p dân t c, dân ch và ti n b xã h i trên th gi i.
+ Sáu là, xây d ng đi đôi v i b o v t qu c xã h i ch nghĩa.
+ B y là, xây d ng Đ ng trong s ch, v ng m nh v chính tr , tư tư ng và t ch c
ngang t m nhi m v , b o đ m cho Đ ng làm tròn trách nhi m lãnh đ o s nghi p cách
m ng xã h i ch nghĩa nư c ta.
B y phương hư ng nói trên là m t ch nh th th ng nh t, v a mang tính nguyên t c
b o đ m không ch ch hư ng xã h i ch nghĩa, v a quán tri t tinh th n đ i m i, sáng
t o, đ m b o không l p l i nh ng sai l m cũ.
3. Th i cơ và thách th c.
H i ngh đ i bi u toàn qu c gi a nhi m kỳ khoá VII nêu th i cơ và b n nguy cơ thách
th c, đ n Đ i h i X Đ ng ta v n ti p t c kh ng đ nh th i cơ và thách hi n nay v n không
h thay đ i
3.1. Th i cơ: Thành t u c a công cu c đ i m i đã và đang t o ra th và l c m i.
Nhi u ti n đ c n thi t cho công nghi p hoá, hi n đ i hoá đã đư c t o ra. Quan h c a
nư c ta v i các nư c trên th gi i m r ng hơn bao gi h t. Kh năng gi v ng đ c l p
t ch và h i nh p v i c ng đ ng th gi i ngày càng tăng.
3.2. Thách th c:
+ Nguy cơ th nh t, t t h u xa hơn v kinh t so v i nhi u nư c trong khu v c và
trên th gi i, theo đánh giá c a ngân hàng th gi i, s li u năm 2004, GDP c a nư c ta
b ng 1/37 c a Trung Qu c, chưa b ng 1/3 c a Thái Lan và Malayxia, GDP bình quân
đ u ngư i chưa b ng ½ c a Trung Qu c, 1/3 c a Thái Lan, 1/8 c a Malayxia, ½ c a
Philippin. N u t c đ phát tri n c a nư c ta không nhanh hơn các nư c thì chúng ta
không bao gi đu i k p h .
Trang 55
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

+ Nguy cơ th hai, ch ch hư ng xã h i ch nghĩa bi u hi n: chưa nh n th c rõ
đư c đ nh hư ng xã h i ch nghĩa c a n n kinh t , nh t là vi c gi v ng vai trò ch đ o
c a kinh t Nhà nư c, cùng v i kinh t t p th ngày càng tr thành n n t ng v ng ch c
c a n n kinh t qu c dân. Quá nh n m nh các ch tiêu l i nhu n trong ho t đ ng kinh t ,
chưa quán tri t đ y đ vi c th c hi n ti n b và công b ng xã h i ngay trong t ng bư c
đi và t ng chính sách phát tri n, tăng trư ng kinh t đi đôi v i phát tri n văn hoá, y t ,
giáo d c, gi i quy t t t các v n đ xã h i vì m c tiêu phát tri n con ngư i. M t c nh giác
trư c âm mưu “di n bi n hoà bình” c a các th l c thù đ ch. Chưa tích c c t giác h c
t p lý lu n chính tr , đư ng l i, quan đi m c a Đ ng…
+ Nguy cơ th ba, tham nhũng c a quy n và t quan liêu bi u hi n: suy thoái v đ o
đ c, l i s ng trong cán b , Đ ng viên có xu hư ng tăng c v s lư ng và ph m vi. B nh
cơ h i, ch nghĩa cá nhân có chi u hư ng gia tăng. T nói nhi u, làm ít, nói nhưng
không làm, làm không đ n nơi đ n ch n còn di n ra nhi u nơi. T quan liêu, xa dân,
thích nghe thành tích, ng i nghe s th t còn t n t i các c p, các ngành. Tham nhũng,
nhũng nhi u nhân dân, gây h u qu n ng n trên nhi u m t, làm th t thoát tài s n, ti n
c a Nhà nư c, c a nhân dân, c ti n vay c a nư c ngoài, gây nhi u b c xúc trong dân.
+ Nguy cơ th tư, di n bi n hoà bình c a các th l c thù đ ch gây b o lo n l t đ ,
s d ng các chiêu bài “dân ch ”, “nhân quy n” hòng làm thay đ i ch đ chính tr nư c
ta, các th l c thù đ ch v n đang tri t đ s d ng các chiêu bài dân ch , nhân quy n, dân
t c, tôn giáo đ tác đ ng, gây m t n đ nh chính tr , xã h i m t s nơi. Trong quan h
v i nư c ta, h v n g n các v n đ trên v i các v n đ kinh t .


CÂU H I ÔN T P VÀ TH O LU N


Câu h i ôn t p:
1. Hãy phân tích và làm rõ hình thái kinh t - xã h i c ng s n ch nghĩa có cơ
s h t ng cao hơn so v i cơ s h t ng c a ch nghĩa tư b n.
2. Vì sao nói Vi t Nam qúa đ lên ch nghĩa xã h i, b qua ch đ tư b n ch
nghĩa là t t y u? Hãy nêu nh ng khó khăn và thu n l i.
3. Anh ( ch ) hãy phân tích nh ng phương hư ng cơ b n trong th i k quá đ
lên ch nghĩa xã h i Vi t Nam?


Câu h i thao lu n:
1. Th c ch t th i kỳ quá đ lên ch nghĩa xã h i Vi t Nam là gì ?

Trang 56
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

+ th c ch t th i kỳ quá đ lên ch nghĩa xã h i Vi t Nam là gi i quy t mâu
thu n gi a hai con đư ng tư b n ch nghĩa và xã h i ch nghĩa.
+ Mu n ch nghĩa xã h i th ng l i ph i th c hi n th ng l i s công nghi p
hoá, hi n đ i hoá.
2. Nh ng đ c trưng c a ch nghĩa xã h i Vi t Nam trư c th i kỳ đ i m i và
sau th i kỳ đ i m i có gì khác nhau ?
+ Phân tích mô hình ch nghĩa xã h i trong th i kỳ th c hi n cơ ch hàng
chính bao c p.




Trang 57
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c



CHƯƠNG VIII
N N DÂN CH XÃ H I CH NGHĨA VÀ NHÀ NƯ C
XÃ H I CH NGHĨA
I. N N DÂN CH XÃ H I CH NGHĨA
1. Quan ni m v dân ch .
1.1.Khái lư c l ch s c a v n đ dân ch
Theo tư li u l ch s c a Hy L p c đ i cách đây hàng ngàn năm, con ngư i đã bi t
quy t l i v i nhau đ s n xu t, ch ng l i đi u ki n kh c nghi t c a thiên nhiên, thú d .
H đã bi t t t ch c ra nh ng ho t đ ng chung mang tính xã h i... “ Vi c c và ph b
nh ng ngư i đ ng đ u c ng đ ng” đ u là ý nguy n chung c a m i ngư i, ngư i Hy L p
c đ i đã di n đ t tư tư ng y là Demos và Kratos, t c là s c m nh c a dân, quy n dân
ch c a dân. Như v y, tư tư ng dân ch sơ khai đã có t th i thư ng c . Hình th c dân
ch cao nh t chính là: “vi c c và ph b nh ng ngư i đ ng đ u c ng đ ng”. Nhưng sau
khi ch đ chi m h u nô l ra đ i, giai c p ch nô đã l p ra Nhà nư c l y tên là Nhà
nư c dân ch ch nô, t c là Nhà nư c có quy n l c c a dân và k t đó danh t “dân
ch ” m i chính th c đư c s d ng, nhưng th c ch t thì ch có giai c p ch nô, tăng l ,
thương gia, m t s trí th c và ngư i t do m i đư c coi là dânvà tham gia b u c , còn
nh ng ngư i nô l trong hi n pháp c a Nhà nư c ch nô quy đ nh, h không đư c coi là
con ngư i, v th c ch t, giai c p ch nô l p ra Nhà nư c và nó đã dùng pháp lu t đ
chi m m t quy n l c dân ch th c s c a nhân dân lao đ ng. Tr i qua hàng ngàn năm
sau, các giai c p tư h u, áp b c bóc l t th ng tr xã h i v n là nh ng giai c p chi m m t
quy n l c dân ch c a nhân dân lao đ ng (riêng ch đ phong ki n không ph i là ch đ
dân ch , mà theo ch đ cha truy n con n i, không có b u c ). Trong ch đ dân ch tư
s n, dù ch đ này đã đ t đư c nhi u thành t u to l n v kinh t , xã h i nhưng v th c
ch t v n không ph i là Nhà nư c th c hi n quy n dân ch c a nhân dân, mà ch là Nhà
nư c c a giai c p tư s n. Đúng như Phrăngxoa Mari Sáclơ Phurie (Charles Fourier 1772
– 1837) nh n xét: xã h i tư s n là m t xã h i mà ngư i lao đ ng đư c hư ng quá ít còn
k ăn bám thì đư c hư ng quá nhi u, đó là m t xã h i s nghèo kh đư c sinh ra t s
th a th i, xã h i tư b n là ch đ xã h i cá l n nu t cá bé d n đ n n n th t nghi p, còn
đ o đ c trong xã h i tư b n là d i trá, nhưng đư c che đ y b ng chi c m t n bình
đ ng, bác ái và đ ng sau b m t y là ti n trao cháo múc l nh lùng, vô nhân đ o, m t
dân ch (xem m c tham kh o v quy n t do nư c M ), và ch đ n khi cách m ng xã


Trang 58
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

h i ch nghĩa Tháng Mư i Nga năm 1917 th ng l i thì khi đó nhân dân lao đ ng m i
th c s giành l i đư c quy n dân ch , t c dân ch xã h i ch nghĩa.
Tóm l i, t ngàn đ i nay nhân lo i đã có nhu c u v dân ch , đó là vi c th c thi
quy n l c c a dân, đây là m t khái ni m l ch s , nhưng dân là nh ng ai, còn ph i tuỳ
thu c vào b n ch t c a ch đ xã h i quy đ nh.
1.2.Quan ni m c a ch nghĩa Mác – Lênin v dân ch :
Th nh t, ch nghĩa Mác – Lênin tán thành và k th a quan đi m coi dân ch là m t
nhu c u khách quan c a nhân dân lao đ ng, dân ch là quy n l c thu c v nhân dân.
Th hai, khi xã h i có giai c p, Nhà nư c thì dân ch mang tính giai c p, không có
dân ch chung chung, phi giai c p, siêu giai c p, dân ch thu n tuý, dân ch là m t ph m
trù l ch s , ph m trù chính tr .
Th ba, t khi có Nhà nư c thì dân ch t n t i v i tư cách là m t hình th c Nhà
nư c, trong đó vi c b u c , bãi mi n các thành viên, cũng như vi c qu n lý xã h i đ u
ph i tuân theo pháp lu t, ph i đư c Nhà nư c công nh n, đó chính là quy n l c thu c v
nhân dân, còn dân là nh ng ai thì l i do b n ch t giai c p th ng tr xã h i đó quy đ nh.
Th tư, tương ng v i m t ch đ dân ch , đ u có m t giai c p th ng tr c m quy n
chi ph i t t c các lĩnh v c c a toàn xã h i, do v y tính giai c p cũng g n li n v i tính
dân t c và chi ph i dân t c, chi ph i ch đ chính tr , kinh t , văn hoá, xã h i.
2. B n ch t c a n n dân ch xã h i ch nghĩa
2.1.Dân ch v m t chính tr :
N n dân ch xã h i ch nghĩa là ch đ dân ch r ng rãi nh t trong l ch s , tuy nhiên
nó v n mang tính giai c p, t c chuyên chính vô s n, do Đ ng c ng s n, Đ ng c a giai
c p công nhân lãnh đ o. Nhưng nó không ph i ch ph c v l i ích riêng cho giai c p công
nhân, mà là cho toàn th nhân dân lao đ ng, vì v y b n ch t c a n n dân ch xã h i ch
nghĩa là dân ch cho đa s , h n ch dân ch đ i v i giai c p bóc l t, đó chính là b n ch t
c a n n dân ch xã h i ch nghĩa, nó v a là b n ch t giai c p công nhân, v a có tính
nhân dân r ng rãi và tính dân t c sâu s c. Đúng như H Chí Minh đã nói: “Trong ch đ
dân ch xã h i ch nghĩa thì bao nhiêu quy n l c đ u là c a dân, bao nhi u s c m nh
đ u nơi dân, bao nhiêu l i ích đ u là vì dân”.
2.2. Dân ch v kinh t :
N n dân ch xã h i ch nghĩa v kinh t có đ c đi m: nh ng tư li u s n xu t ch y u
là c a chung, l c lư ng s n xu t phát tri n cao, có đ đi u ki n đ t o ra năng xu t lao
đ ng cao hơn ch nghĩa tư b n là cơ s đ tho mãn ngày càng đ y đ hơn v nhu c u
v t ch t và tinh th n cho toàn xã h i.
2.3. Dân ch v m t văn hoá, tư tư ng:
Trang 59
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

N n dân ch xã h i ch nghĩa l y h tư tư ng c a ch nghĩa Mác – Lênin là h tư
tư ng c a giai c p công nhân làm n n t ng tư tư ng, nó gi vai trò ch đ o đ i v i các
hình thái ý th c xã h i khác, đ ng th i n n dân ch xã h i ch nghĩa cũng ti p thu, k
th a, phát huy nh ng tinh hoa văn hoá truy n th ng c a các dân t c cũng như ti p thu
nh ng giá tr tư tư ng, văn hoá, văn minh, ti n b xã h i mà nhân lo i đã t o ra t tc
các qu c gia, dân t c. Do đó, đ i s ng tư tư ng văn hoá c a n n dân ch xã h i ch
nghĩa r t phong phú, đa d ng, toàn di n và ngày càng tr thành m c tiêu và đ ng l c
cho quá trình xây d ng ch nghĩa xã h i c a giai c p vô s n.
3. H th ng chính tr xã h i ch nghĩa
3.1. Khái ni m h th ng chính tr
H th ng chính tr là m t ch nh th các t ch c chính tr trong xã h i bao g m Nhà
nư c, các Đ ng chính tr , các đoàn th nhân dân và các t ch c chính tr - xã h i h p
pháp khác đư c liên k t v i nhau nh m tác đ ng vào m i m t c a đ i s ng xã h i đ
c ng c , duy trì và phát tri n ch đ xã h i đương th i phù h p v i l i ích c a ch th
c m quy n.
- Theo đ nh nghĩa trên chúng ta th y:
+ H th ng chính tr xu t hi n và t n t i g n li n v i các xã h i có s phân chia giai
c p và đ i kháng giai c p.
+ H th ng chính tr c a m t xã h i nh t đ nh th c hi n quy n l c c a giai c p th ng
tr , do đó nó mang b n ch t c a giai c p th ng tr và suy cho đ n cùng do quan h s n
xu t đ c trưng c a ch đ xã h i đó quy đ nh.
+ Trong m i xã h i có giai c p đ i kháng, h th ng chính tr và m i quan h qua l i
gi a các b ph n c a nó h p thành cơ ch th c hi n quy n l c chính tr c a giai c p
c m quy n. Trong th c t chúng ta th y m t s nư c có th có h th ng chính tr m t
Đ ng hay nhi u Đ ng (đa Đ ng) là tuỳ thu c vào m i tương quan so sánh l c lư ng gi a
các Đ ng phái, cũng như truy n th ng c a t ng dân t c, nhưng v th c ch t cũng ch là
nh t nguyên v chính tr thôi và th c t trong m t h th ng chính tr b t c nư c nào
không th và không bao gi có đa nguyên v chính tr , đa Đ ng.
3.2. H th ng chính tr xã h i ch nghĩa
Lênin dùng thu t ng h th ng chuyên chính vô s n đ ch h th ng chính tr xã h i
ch nghĩa, nó g m có: Đ ng, Nhà nư c và m t s t ch c khác liên k t v i nhau như
“nh ng bánh xe răng cưa” t o ra “m i quan h gi a đ i quân tiên phong v i qu n chúng”.
V n d ng quan đi m trên, Đ ng ta coi h th ng chuyên chính vô s n, t c h th ng chính
tr g m: Đ ng c ng s n, Nhà nư c xã h i ch nghĩa và các đoàn th chính tr h p pháp
khác. Trong h th ng chính tr , Đ ng c ng s n v a là m t b ph n c u thành trong h
Trang 60
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

th ng chính tr y, v a là ngư i lãnh đ o toàn xã h i, Nhà nư c là ngư i qu n lý xã h i,
nhân dân lao đ ng là ngư i làm ch . H th ng chính tr xã h i ch nghĩa ch công nh n
Đ ng c ng s n là ngư i lãnh đ o xã h i duy nh t, không ch p nh n Đa Nguyên, Đa
Đ ng.
4. C u trúc, ch c năng c a h th ng chính tr xã h i ch nghĩa
- H th ng chính tr xã h i ch nghĩa bao g m ba b ph n: Đ ng c ng s n, Nhà
nư c xã h i ch nghĩa, các đoàn th nhân dân và các t ch c chính tr - xã h i. Ba b
ph n này có vai trò, ch c năng khác nhau nhưng có m i quan h h u cơ v i nhau t o
thành m t ch nh th .
4.1. Đ ng c ng s n: Đ ng c ng s n là m t b ph n h p thành h th ng chính tr xã
h i ch nghĩa, là h t nhân gi vai trò lãnh đ o h th ng chính tr , lãnh đ o xã h i, đ m
b o tính th ng nh t c a h th ng chính tr xã h i ch nghĩa. Trong quan h v i Nhà
nư c, Đ ng c ng s n lãnh đ o Nhà nư c, ch đ o các ho t đ ng qu n lý c a Nhà nư c
b ng m t h th ng các quan đi m lý lu n và nguyên t c chính tr (trong đó có nguyên t c
t ch c - cán b ). Đ ng c ng s n lãnh đ o Nhà nư c ch không làm thay Nhà nư c,
không can thi p vào công vi c c a Nhà nư c. Đ ng c ng s n ho t đ ng trong khuôn kh
pháp lu t.
4.2. Nhà nư c xã h i ch nghĩa:
Nhà nư c xã h i ch nghĩa là b ph n tr c t c a h th ng chính tr xã h i ch nghĩa,
là cơ quan quy n l c th hi n và th c hi n ý chí, quy n l c c a nhân dân đ b o v
nhân dân. Nhà nư c xã h i ch nghĩa là Nhà nư c dân ch (c a dân, do dân, vì dân) có
quy n l c (l p pháp, hành pháp, tư pháp) th ng nh t (đ u là c a dân) nhưng có s phân
công rành m ch. Nhà nư c qu n lý xã h i b ng chính sách và pháp lu t. Nhà nư c xã
h i ch nghĩa ph i đ t dư i s lãnh đ o c a Đ ng c ng s n th c hi n đư ng l i c a
Đ ng c ng s n, th ch hoá đư ng l i c a Đ ng c ng s n thành hi n pháp và pháp lu t.
4.3.Các đoàn th nhân dân và các t ch c chính tr - xã h i:
Các t ch c đoàn th chính tr như m t tr n t qu c công đoàn, đoàn thanh niên c ng
s n, h i ph n là m t ki u liên minh chính tr c a các đoàn th nhân dân có nhi m v
v a b o v l i ích chính đáng c a các thành viên và tuỳ theo tính ch t, tôn ch , m c đích
c a các t ch c mà tham gia vào h th ng chính tr xã h i ch nghĩa đ b o v l i ích
cho nhân dân lao đ ng, đáp ng nhu c u, nguy n v ng ngư i lao đ ng trong t ng t
ch c. Thông qua các hình th c t ch c và phương th c ho t đ ng mà tr c ti p th c
hi n và phát huy quy n làm ch c a ngư i lao đ ng.
Tóm l i: Cơ ch ho t đ ng c a h th ng chính tr : Đ ng lãnh đ o – Nhà nư c qu n lý
– nhân dân lao đ ng làm ch .
Trang 61
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

5. Nhà nư c xã h i ch nghĩa
5.1. Khái ni m Nhà nư c và Nhà nư c xã h i ch nghĩa.
Theo Lênin, “Nhà nư c ch ng qua ch là m t b máy th ng tr c a m t giai c p này
dùng đ tr n áp m t giai c p khác”. Nhà nư c là công c chuyên chính c a m t giai c p,
nó ra đ i không ph i đ đi u hoà mâu thu n giai c p, mà do mâu thu n giai c p không
th đi u hoà. B n ch t c a b t kỳ Nhà nư c nào cũng mang b n ch t c a giai c p th ng
tr xã h i. Không có và không th có Nhà nư c đ ng trên các giai c p ho c Nhà nư c
chung c a nhi u giai c p. Nhà nư c xã h i ch nghĩa là công c chuyên chính c a giai
c p công nhân, do cách m ng xã h i ch nghĩa s n sinh ra và có s m nh xây d ng
thành công ch nghĩa xã h i và c ng s n ch nghĩa, đưa nhân dân lao đ ng lên đ a v
làm ch trên t t c các m t c a đ i s ng xã h i ch nghĩa.
5.2. Ch c năng:
+ Ch c năng b o l c tr n áp (chuyên chính) c a Nhà nư c xã h i ch nghĩa đư c
th c hi n đ i v i m i t i ph m và m i k thù đ b o v đ c l p dân t c, ch quy n đ t
nư c, gi v ng n đ nh chính tr và tr t t an toàn xã h i, đ ng th i th c hi n dân ch
ngày càng r ng rãi v i nhân dân.
+ Ch c năng t ch c xây d ng, là ch c năng cơ b n nh t, đư c th hi n vi c qu n
lý t t c các lĩnh v c c a đ i s ng xã h i ch y u b ng pháp lu t, chính sách, pháp ch
xã h i ch nghĩa và thông qua h th ng cơ quan quy n l c Nhà nư c t Trung Ương
đ n cơ s .
5.3. Nhi m v :
+ Qu n lý kinh t , xây d ng và phát tri n kinh t , xây d ng cơ s v t ch t k thu t
cao c a ch nghĩa xã h i đ đáp ng nhu c u đ i s ng v t ch t và tinh th n ngày càng
cao c a nhân dân.
+ Qu n lý văn hoá, xã h i, xây d ng n n văn hoá tiên ti n đ m đà b n s c dân t c,
phát tri n giáo d c và đào t o, chăm sóc s c kho nhân dân.
+ M r ng quan h h p tác h u ngh , bình đ ng tin c y l n nhau, cùng có l i vì s
phát tri n và ti n b xã h i đ i v i nhân dân các nư c trên th gi i.
I. C I CÁCH NHÀ NƯ C TRONG QUÁ TRÌNH Đ I M I H TH NG
CHÍNH TR VI T NAM HI N NAY
1. S hình thành h th ng chính tr và n n dân ch xã h i ch
nghĩa.
H th ng chính tr nư c ta g m: Đ ng c ng s n, Nhà nư c, m t tr n t qu c và các
đoàn th chính tr h p pháp khác. Trong đó, Đ ng c ng s n Vi t Nam v a là m t b
Trang 62
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

ph n c u thành trong h th ng chính tr v a có vai trò lãnh đ o toàn xã h i. Nhà nư c
qu n lý xã h i b ng pháp lu t. M t tr n t qu c là m t ki u liên minh chính tr c a các
đoàn th nhân dân có nhi m v v a b o v l i ích chính đáng c a các thành viên, v a là
nơi tuyên truy n giáo d c m i ngư i tham gia xây d ng b o v Đ ng, b o v ch đ xã
h i ch nghĩa.
- H th ng chính tr nư c ta ra đ i sau Cách M ng Tháng Tám 1945, đư c chia
làm hai giai đo n:
+ Giai đo n t 1945 – 1975 đã hoàn thành nhi m v ch ng đ qu c và phong ki n.
+ Giai đo n t năm 1975 đ n nay đang tiêp t c làm nhi m v xây d ng và b o v t
qu c. Trong quá trình đó nó có nh ng ưu đi m như đã góp ph n quy t đ nh vào vi c
hoàn thành cu c cách m ng dân t c dân ch nhân dân, th ng nh t đ t nư c. Xây d ng
đư c nh ng cơ s v t ch t, k thu t ban đ u c a ch nghĩa xã h i. Bư c đ u xây d ng
n n dân ch xã h i ch nghĩa, nhưng qua đó cũng đã b c l nh ng khuy t đi m như
chưa phân đ nh rõ nhi m v , ch c năng gi a Đ ng và Nhà nư c, b máy c ng k nh,
ch ng chéo, kém hi u l c, quan liêu, bao c p, c a quy n, suy thoái v đ o đ c l i s ng,
cơ h i, ch nghĩa cá nhân, tham nhũng lãng phí trong m t b ph n cán b công ch c
ch m kh c ph c, vì v y, đ i m i h th ng chính tr nư c ta hi n nay là m t yêu c u
khách quan, c n thi t, vì v y, đ i m i h th ng chính tr nư c ta hi n nay là m t yêu
c u khách quan, c n thi t.
2. Đ i m i h th ng chính tr nư c ta hi n nay.
Cương lĩnh xây d ng đ t nư c trong th i kỳ qua đ lên ch nghĩa xã h i (năm 1991)
đã đư c Đ i h i đ i bi u toàn qu c l n th VII (tháng 06 năm 1991) c a Đ ng c ng s n
Vi t Nam thông qua và nêu rõ: “Toàn b t ch c và ho t đ ng c a h th ng chính tr
nư c ta trong giai đo n m i là nh m xây d ng và t ng bư c hoàn thi n n n dân ch xã
h i ch nghĩa, b o đ m quy n l c thu c v nhân dân”. Trên cơ s đó v êc đ i m i h
th ng chính tr nư c ta hi n nay ph i tuân theo m t s nguyên t t cơ b n sau đây:
+ M t là, đ i m i h th ng chính tr nư c ta, là đ i m i n i dung, phương th c ho t
đ ng, đ i m i công tác t ch c cán b và các m i quan h gi a các t ch c chính tr ch
không ph i thay đ i m c tiêu, con đư ng xã h i ch nghĩa.
+ Hai là, trong quá trình xây d ng hoàn thi n n n dân ch xa h i ch nghĩa, nh ng
nguyên t c, ch c năng, nhi m v c a chuyên chính vô s n, t c dân ch xã h i ch nghĩa
ph i đư c th hi n ngày càng t t hơn.
+ Ba là, đ i m i là m t yêu c u c p thi t c a toàn xã h i trên t t c các lĩnh v c,
song ph i có tr ng đi m mà trư c h t ph i nh m n đ nh đ i s ng nhân dân, kinh t phát


Trang 63
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

tri n, trên cơ s đó đ t ng bư c đ i m i h th ng chính tr trong s n đ nh trên con
đư ng đi lên ch nghĩa xã h i.
+ B n là, h th ng chính tr nư c ta không ch p nh n “Đa nguyên chính tr , đa
Đ ng đ i l p”. Đây ch là lu n đi u d i trá b p b m, ch v th c ch t các nư c tư b n
nh t là M cũng ch là nh t nguyên v chính tr . Do đó, đ t v n đ đa nguyên chính tr ,
đa Đ ng đ i l p là không thích h p, nó ch t o ra s r i lo n xã h i có h i đ n l i ích c a
nhân dân. Trên cơ s đó đ i m i h th ng chính tr nư c ta hi n nay c n chú ý các n i
dung:
+ V xây d ng và ch nh đ n Đ ng:
Ph i xác đ nh, Đ ng lãnh đ o xã h i b ng ch trương đư ng l i, chi n lư c. Phương
pháp lãnh đ o c a Đ ng là b ng ki m tra, giáo d c, tuyên truy n và nêu gương. Xây
d ng, ch nh đ n, đ i m i, mà trư c h t là ph i đ i m i tư duy v lý lu n, đ c bi t là tư
duy v kinh t , đ i m i trong sinh ho t Đ ng và th c hi n nguyên t c t p trung dân ch ,
nâng cao ch t lư ng cán b , Đ ng viên, nâng cao ch t lư ng các t ch c Đ ng t trung
ương đ n cơ s , g n v i nh ng ho t đ ng th c ti n trên m i lĩnh v c c a xã h i trong
giai đo n hi n nay.
+ C i cách b máy Nhà nư c:
Trư c h t là qu c h i, đây là cơ quan quy n l c cao nh t, là cơ quan ban hành h
th ng pháp lu t, do đó ph i t ng bư c tăng t l đ i bi u qu c h i chuyên trách, ph i
tăng cư ng v ho t đ ng giám sát c a qu c h i đ i v i chính ph , toà án nhân dân t i
cao, vi n ki m sát nhân dân t i cao và ph i coi vi c l y ý ki n nhân dân trong quá trình
xây d ng pháp lu t và nh ng quy t sách c a qu c h i. Trên cơ s đó mà t ng bư c
nâng cao năng l c c a các đ i bi u h i đ ng nhân dân các c p.
Trong c i cách hành chính đ i v i b máy Nhà nư c, trư c h t là b máy hành chính
t Trung Ương đ n các đ a phương ph i tinh g n, năng đ ng, có hi u qu theo hư ng
“hành chính công” chính ph đi n t , g n li n v i đ i m i là vi c ph i nâng cao ch t
lư ng đ i ngũ cán b công ch c Nhà nư c b ng vi c đánh giá cán b công ch c theo
hư ng l y hi u qu công vi c làm thư c đo, g n v i ch đ ti n lương, lương ph i g n
v i trách nhi m trên cơ s đó m i có th tăng cư ng ki m tra, giám sát, thư ng ph t
nghiêm minh đ i v i cán b , công ch c.
+ M t tr n là nơi t p h p, v n đ ng t t c các giai c p, các t ng l p, các dân t c, các
tôn giáo, các t ch c, các ngh nghi p k c ngư i Vi t Nam nư c ngoài trên tinh th n
đoàn k t và cùng tán thành m c tiêu dân giàu nư c m nh, xã h i, công b ng, dân ch ,
văn minh. Ho t đ ng ph i tuân th theo pháp lu t.


Trang 64
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

CÂU H I ÔN T P VÀ TH O LU N
Câu h i ôn t p:
1. Quan ni m v dân ch đã có quá trình phát tri n như th nào? Hình th c dân ch
cao nh t là gì ? B n ch t c a dân ch xã h i ch nghĩa ?
2. Hãy trình bày c u trúc và ho t đ ng c a h th ng chính tr xã h i ch nghĩa ?
3. Hãy nêu và phân tích nh ng thành t u và h n ch trong đ i m i h th ng chính tr
xã h i ch nghĩa và m r ng dân ch trong đ i s ng xã h i trong nh ng năm qua Vi t
Nam ?
4. Hãy nêu lên nh ng n i dung đ i m i dư i s lãnh đ o c a Đ ng đ i v i ho t đ ng
b máy nhà nư c và nh ng t ch c chính tr - xã h i Vi t Nam hi n nay ?
5. Hãy nêu và phân tích nh ng n i dung cơ b n trong c i cách b máy nhà nư c
Vi t Nam hi n nay ?
Câu h i th o lu n:
1. Anh (ch ) cho bi t có n n dân ch nào phi giai c p hay không ?
2. Vì sao nói t khi xã h i có giai c p dân ch cũng mang tính giai c p . Vì sao?
3. B ng lý lu n và th c ti n anh ( ch ) hãy phân tích câu nói c a Lênin: “ Dân ch vô
s n, dân ch g p tri u l n dân ch tư s n” v n d ng câu nói đó trong tình hình hi n nay
4. Gi a tăng cư ng s lãnh đ o c a Đ ng c ng s n v i xây d ng nhà nư c pháp
quy n xã h i ch nghiã có mâu thu n nhau không? Vì sao?




CHƯƠNG IX
LIÊN MINH GI A CÔNG NHÂN NÔNG DÂN VÀ TRÍ TH C
TRONG TH I KỲ QUÁ Đ LÊN XÃ H I CH NGHĨA
S ti t c a chương: 5 ti t
Trang 65
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

S ti t gi ng: 3 ti t
S ti t th o lu n, t h c: 3 ti t
I. CƠ C U XÃ H I – GIAI C P TRONG TH I KỲ QUÁ Đ LÊN CH
NGHĨA XÃ H I.
1. Quan ni m v cơ c u xã h i – giai c p
Khái ni m: cơ c u xã h i là bao g m t t c nh ng c ng đ ng ngư i và toàn b các
quan h xã h i tác đ ng l n nhau c a các c ng đ ng y t o nên m t ch nh th xã h i.
Trong m t xã h i c th thư ng có nhi u cơ c u - xã h i, như cơ c u xã h i v giai
c p, cơ c u xã h i dân s , cơ c u xã h i dân cư, cơ c u xã h i ngh nghi p, cơ c u xã
h i dân t c, cơ c u xã h i v tôn giáo v..v…, các cơ c u xã h i trên th c t đ u có m i
quan h v i nhau, tác đ ng l n nhau trong các lĩnh v c s n xu t v t ch t và lĩnh v c tinh
th n t o thành m t ch nh th xã h i. Xã h i càng phát tri n thì cơ c u xã h i càng ph c
t p. Trong các cơ c u xã h i, cơ c u xã h i v giai c p là có v trí quan tr ng nh t, b i vì
trong t t c các cơ c u xã h i, ch có cơ c u xã h i v giai c p m i đ c p đ n nh ng
nhóm ngư i có đ a v khác nhau trong m t h th ng s n xu t xã h i nh t đ nh, s khác
nhau v vai trò c a h đ i v i tư li u s n xu t. Đó là cơ s đ d n đ n xã h i phân chia
thành các giai c p, t ng l p trong xã h i. Do đó, khi nghiên c u v cơ c u xã h i đ i v i
môn ch nghĩa xã h i khoa h c m c đích là đ xem xét các c ng đ ng ngư i trong xã h i
và xu hư ng v n đ ng c a các c ng đ ng ngư i trong th i kỳ quá đ . B i vì, trong cơ
c u xã h i – giai c p có v trí vai trò sau đây mà các cơ c u xã h i khác không có đư c:
+ M t là, ch có trong cơ c u xã h i – giai c p m i nói lên quan h gi a giai c p này
v i giai c p khác và th c ch t c a m i quan h đó là m i quan h gi a ngư i v i ngư i
trong m t h th ng s n xu t, trong đó có quan h v tư li u s n xu t, quan h trong phân
công, t ch c lao đ ng và quan h phân ph i c a c i làm ra.
+ Hai là, ch có trong cơ c u xã h i – giai c p m i nói lên quan m i quan h quy n l c
chính tr gi a giai c p này v i giai c p khác. Trong xã h i, n u giai c p nào n m gi tư
li u s n xu t đ i di n cho phương th c s n xu t m i thì giai c p đó s gi v trí trung tâm
giai c p quy t đ nh b n ch t và xu hư ng v n đ ng c a xã h i.
+ Ba là, khi ngư i ta xây d ng các chi n lư c phát tri n kinh t , các chính sách, văn
hóa xã h i đ u ph i xu t phát t cơ c u xã h i – giai c p. Song không đư c tuy t đ i
hóa, t c là ch d a vào cơ c u xã h i – giai c p mà coi nh các cơ c u xã h i khác.
2. Tính đa d ng cơ c u xã h i – giai c p trong th i kỳ quá đ
2.1. Tính đa d ng c a cơ c u xã h i – giai c p:


Trang 66
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

Trong th i kỳ quá đ lên ch nghĩa xã h i do v n còn t n t i nhi u thành ph n kinh t ,
tương ng v i n n kinh t nhi u thành ph n, t t y u s có m t cơ c u giai c p đa d ng
đan xen, chúng v a h p tác v i nhau l i v a đ u tranh v i nhau, nh hư ng và tác đ ng
l n nhau, do đó nh t thi t trong th i kỳ này c n có s qu n lý c a Nhà nư c theo đ nh
hư ng xã h i ch nghĩa, vì v y vai trò lãnh đ o c a Đ ng, vai trò qu n lý c a Nhà nư c
đ i v i các giai c p, các t ng l p, các nhóm xã h i khác nhau trên cơ s đ m b o l i ích
c a các thành ph n kinh t là h t s c quan tr ng. Vì v y, vi c liên minh công nông trí
th c là m t nhi m v chi n lư c quan tr ng trong th i kỳ quá đ .
2.2. Xu hư ng v n đ ng c a cơ c u giai c p:
Khi nghiên c u v cơ c u giai c p – xã h i trong th i kì quá đ ta th y các giai c p,
các t ng l p trong xã h i, tuy có nh ng đ c đi m khác nhau, nhưng l i có nh ng nét
tương đ ng, di n ra theo b n xu hư ng xích l i g n nhau:
- M t là, trong th i kỳ quá đ các thành ph n kinh t , các giai c p có nh ng l i ích
quy n l i khác nhau nhưng v n r t c n thi t bên nhau trong s n xu t kinh doanh và tiêu
dùng.
- Hai là, do tính ch t lao đ ng ngày càng có xu hư ng xã h i hóa nên các ngành
ngh , các giai c p, t ng l p trong xã h i không th thi u nhau.
- Ba là, trên cơ s nguyên t c phân ph i theo k t qu lao đ ng và hi u qu kinh t
mà gi a các t ng l p giai c p trong xã h i ngày càng bình đ ng hơn là cơ s đ xích l i
g n nhau.
- B n là, cách m ng xã h i ch nghĩa đang t ng bư c xóa d n s cách bi t gi a
các thành th và nông thôn, gi a lao đ ng trí óc và lao đ ng chân tay là cơ s đ các giai
c p, các t ng l p trong xã h i xích l i g n nhau.
Trong th c t , nh ng xu hư ng trên đây không tách r i nhau, nhưng cũng có th
không đ ng đ u các giai đo n khác nhau nh ng vùng khác nhau, nhưng đó là nh ng
bi u hi n chung mang tính quy lu t c a s bi n đ i cơ c u xã h i trong th i kỳ quá đ .
3. Tính t t y u c a liên minh gi a giai c p công nhân v i nông dân
và trí th c trong th i kỳ quá đ .
3.1. Quan đi m c a Mác, Ăng – ghen, Lênin v liên minh gi a công nhân v i
các t ng l p lao đ ng khác:
Sau khi t ng k t phong trào đ u tranh c a giai c p công nhân Châu Âu cu i th k
XIX, t ng k t bài h c kinh nghi m c a công xã Pari (1871) Mác đã ch ra nguyên nhân
c a s th t b i là do giai c p công nhân không liên minh đư c v i ngư i b n đ ng minh
t nhiên c a mình là giai c p nông dân. Do đó trong cu c đ u tranh ch ng l i giai c p tư

Trang 67
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

s n thì bài ca cách m ng s tr thành “ bài ca ai đi u”. V n d ng và phát tri n lý lu n c a
Mác – Ăngghen trong đi u ki n m i nư c Nga Lênin cho r ng: giai c p công nhân
không nh ng ph i liên k t v i nông dân mà còn ph i liên minh v i các t ng l p lao đ ng
khác, và k c khi giai c p vô s n đã n m đư c chính quy n.
3.2. Tính t t y u c a liên minh gi a giai c p công nhân v i giai c p nông dân và
t ng l p trí th c trong xây d ng ch nghĩa xã h i:
- Vì sao giai c p công nhân ph i liên minh v i nh ng t ng l p lao đ ng khác đ c bi t
là v i nông dân và tri th c ?
V m t chính tr , đ i v i nh ng nư c nông nghi p đ i đa s dân cư là nông dân thì
v n đ giai c p công nhân ph i liên minh v i nông dân là đi u t t y u, thông qua m i liên
minh này giai c p công nhân m i có th gi đư c vai trò lãnh đ o c a mình đ i v i toàn
xã h i.
V m t kinh t , trong quá trình xây d ng ch nghĩa xã h i ph i g n ch t gi a công
nghi p v i nông nghi p, v i d ch v , khoa h c và công ngh là h t s c c n thi t, là yêu
c u khách quan c a s nghi p xây d ng ch nghĩa xã h i.
3.3. Quan đi m c a Đ ng ta v tính t t y u liên minh công, nông trí th c:
Văn ki n Đ i h i l n th II c a Đ ng tháng 2 – 1951 nêu: “Chính quy n c a nư c Vi t
Nam dân ch c ng hòa là chính quy n dân ch c a nhân dân, l y liên minh công nhân,
nông dân và lao đ ng trí th c làm n n t ng và do giai c p công nhân lãnh đ o”.
Cương lĩnh xây d ng đ t nư c trong th i kỳ quá đ lên ch nghĩa xã h i năm 1991
Đ ng ta cũng coi liên minh công nhân, nông dân và trí th c là n n t ng, đ n Đ i h i l n
th X Đ ng v n ti p t c kh ng đ nh liên minh gi a công nhân v i nông dân và trí th c là
cơ s c a kh i đ i đo n k t toàn dân t c và đó là đ ng l c đ xây d ng phát tri n đ t
nư c.
II. N I DUNG CƠ B N C A LIÊN MINH CÔNG NHÂN V I NÔNG DÂN
VÀ TRI TH C TRONG TH I KỲ QUÁ Đ LÊN CH NGHĨA XÃ H I
VI T NAM
1. Đ c đi m c a các giai c p, t ng l p trong th i kỳ quá đ .
1.1. Giai c p công nhân: giai c p công nhân Vi t Nam hi n nay bao g m nh ng
ngư i lao đ ng chân tay, lao đ ng trí óc, ho t đ ng s n xu t trong các ngành công nghi p
thu c các doanh nghi p Nhà nư c, h p tác xã khu v c tư nhân, h p tác liên doanh v i
nư c ngoài, h là ngư i đ i di n cho phương th c s n xu t tiên ti n, có tri th c. H là l c
lư ng đi đ u trong s nghi p công nghi p hóa, là h t nhân v ng ch c trong liên minh
công nhân, nông dân, trí th c. Tuy nhiên, chúng ta không ph nh n nh ng như c đi m

Trang 68
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

c a giai c p công nhân Vi t Nam như s lư ng còn ít, chưa đư c rèn luy n nhi u trong
công nghi p hi n đ i, trình đ văn hóa và tay ngh còn th p….Nhưng đi u đó không th
là lý do đ ph nh n s m nh l ch s c a giai c p công nhân Vi t Nam trong vi c xây
d ng cơ s v t ch t, k thu t c a ch nghĩa xã h i nh m th c hi n dân giàu nư c m nh,
xã h i công b ng dân ch , văn minh. Vì v y, xét v b n ch t thì chưa th có và không th
có t ch c chính tr nào, giai c p nào có th thay th đư c giai c p công nhân trong s
nghi p “xây d ng m t xã h i m i, trong đó nhân dân lao đ ng là ngư i làm ch , đ t nư c
đ c l p và ph n vinh xóa b áp b c b t công, m i ngư i đ u có đi u ki n ph n đ u cho
cu c s ng m no, t do, h nh phúc”.
1.2. Giai c p nông dân: là nh ng ngư i s n xu t trong lĩnh v c nông nghi p, lâm
nghi p, ngư nghi p, là ngư i tr c ti p s d ng tư li u s n xu t đ c thù là đ t, r ng, bi n
đ s n xu t ra nông s n. Nông dân có “b n ch t hai m t”: M t m t h là nh ng ngư i lao
đ ng. M t khác, h l i là nh ng ngư i tư h u nh . Tuy nhiên, nông dân không ph i là giai
c p bóc l t d a vào tư h u nh .
Giai c p nông dân không có h tư tư ng riêng. Tư tư ng c a h ph thu c vào h tư
tư ng c a giai c p th ng tr đương th i. H không có s liên k t ch t ch c v kinh t
l n tư tư ng và t ch c. Trong m t nư c nông nghi p thì h là l c lư ng chính tr - xã h i
đông đ o nh t và n u đư c giác ng và t ch c l i thì h s tr thành l c lư ng cách
m ng to l n hùng m nh.
Ngày nay giai c p nông dân Vi t Nam đã th c s đư c gi i phóng kh i ch đ áp b c
bóc l t, tr thành ngư i làm ch xã h i và đang có nh ng đóng góp to l n vào s nghi p
xây d ng ch nghĩa xã h i.
1.3. T ng l p trí th c: bao g m nh ng ngư i lao đ ng trí óc, sáng t o, có trình đ
h c v n, ho t đ ng ch y u trong lĩnh v c nghiên c u, gi ng d y, ng d ng khoa h c,
văn h c, ngh thu t. S n ph m c a h khó th y hơn so v i công nhân và nông dân
nhưng l i có vai trò quy t đ nh đ n năng su t lao đ ng, đ n s phát tri n xã h i.
Trí th c không có h tư tư ng và phương th c s n xu t riêng. Vai trò và tư tư ng c a
h c ph thu c vào giai c p th ng tr xã h i. Tuy v y, trí th c l i là ngư i giúp giai c p
th ng tr khái quát v lý lu n đ hình thành h tư tư ng c a giai c p th ng tr xã h i, cũng
như các quy t sách c a xã h i. Trong các ch đ tư h u, thì trí th c cũng là nh ng ngư i
lao đ ng b áp b c, b bóc l t. Nhưng t khi có s lãnh đ o c a giai c p công nhân, trí
th c đã tr thành ngư i làm ch xã h i và đang có nh ng đóng góp to l n trong s
nghi p xây d ng ch nghĩa xã h i.
Trí th c Vi t Nam đa s xu t thân t nông dân, công nhân và các t ng l p lao đ ng
khác. Do đó, h có m i quan h g n gũi t nhiên v i công nhân, nông dân và luôn là l c
Trang 69
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

lư ng cơ b n c a cách m ng xã h i ch nghĩa. Ngày nay, cách m ng khoa h c và công
ngh ngày càng tr thành l c lư ng s n xu t tr c ti p, trí th c l i càng có vai trò, v trí
quan tr ng, nh t là trong quá trình h i nh p v i qu c t .
2. N i dung liên minh công nông trí th c
2.1. Liên minh v m t chính tr :
Th c ch t c a liên minh v chính tr là nh m t p h p, đoàn k t r ng rãi đư c t t c
các giai c p, các t ng l p trong xã h i quy t dư i ng n c c a Đ ng nh m đ t đư c m c
tiêu đ c l p dân t c và ch nghĩa xã h i.
2.2. Liên minh v kinh t :
Th c ch t n i dung liên minh v kinh t là nh m đ m b o đúng đ n đư c các l i ích,
trư c h t là l i ích v kinh t , b o đ m t t c các giai t ng trong xã h i đ u bình đ ng
trư c pháp lu t, đây là n i dung cơ b n nh t, quy t đ nh nh t và nó là cơ s v ng ch c
nh t c a liên minh trong th i kỳ quá đ . N i dung đó đư c c th hóa các đi m sau
đây: Trư c h t là ph i t p trung cho nhi m v tr ng tâm “công nghi p hóa hi n đ i hóa”
nh m đáp ng cho nhu c u tiêu dùng, xu t kh u. B i vì, nư c ta xu t phát đi m đi lên
ch nghĩa xã h i v n là nư c nông nghi p, giai c p nông dân chi m g n 80% dân s ,
nhưng nhi u ti m năng chưa đư c khơi d y, nông dân đang còn ph i ch u thi t thòi. Do
đó, trư c m t ph i hi n đ i hóa nông thôn, ph i t o đi u ki n cho nông dân h p tác liên
k t v i nhau, liên k t v i trí th c, liên k t v i đô th , liên k t v i Nhà nư c, liên k t v i
nư c ngoài. M t khác Nhà nư c, công nhân, trí th c ph i ch đ ng đ n v i nông thôn đ
hư ng d n, giúp đ , đ ng th i cũng là m r ng th trư ng công nghi p, khoa h c công
ngh , có như v y công, nông, trí th c m i ngày càng xích l i g n nhau.
Đ i v i nông thôn c n ph i h t s c chú ý đ n các lo i hình kinh t h p tác xã, kinh t
h gia đình, trang tr i, các d ch v nông thôn. Đ c bi t là lo i hình kinh t h p tác xã.
N u coi nh v n đ h p tác hóa, ch y theo quan đi m tư nhân hóa là ch ch hư ng xã h i
ch nghĩa, th m chí làm tan v liên minh, r i lo n xã h i. Do đó Nhà nư c ph i có “chính
sách khuy n nông” c th là: ph i có lu t s h u, s d ng, chuy n như ng, th a k , đ t
đai, r ng... ph i t o đi u ki n đ nông dân yên tâm s n xu t, ph i có chính sách, cơ ch
đ u tư cho nông nghi p, nông thôn, cho vay v i lãi su t ưu đãi, ph i chú ý đ u tư k t c u
h t ng, khoa h c công ngh m i, cán b k thu t v.v. , ph i có chính sách giá c , nh t là
gi i quy t gi a giá nông s n hàng hóa v i giá hàng công nghi p, giá c a khoa h c công
ngh ; tr giá khi c n thi t… ph i có chính sách mi n gi m thu , chính sách tiêu th , ch
bi n, b o qu n, b o hi m nông s n, b o hi m s n xu t nông nghi p. Do đó, kinh t Nhà
nư c ph i đóng vai trò ch đ o thì m i có đ đi u ki n giúp đ , hư ng d n nông dân


Trang 70
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

chuy n đ i cơ c u s n xu t kinh doanh, h c h i v ki n th c qu n lí kinh t và nhi u v n
đ văn hóa, xã h i (nh t là nông thôn, b n mi n núi, vùng các dân t c ít ngư i…).
Đ i v i tri th c, Nhà nư c c n ph i hoàn ch nh và đ i m i nh ng chính sách có liên
quan tr c ti p đ n s h u trí tu . Ví d : lu t và chính sách v phát tri n khoa h c, công
ngh , v b n quy n tác gi , v giáo d c và đào t o, v báo chí, xu t b n, v văn h c
ngh thu t… Qua đó mà đ i m i c v đào t o, s d ng l n đãi ng … nh m phát huy
nh ng ti m năng c a các nhà khoa h c đ u đàn, đ i ng cán b khoa h c, nh t là cán b
khoa h c tr . Đ ng th i tăng cư ng h p tác khoa h c trong nư c, gi a nư c ta v i các
nhà khoa h c qu c t v khoa h c và công ngh .
2.3. Liên minh v văn hóa xã h i:
N i dung liên minh v văn hóa xã h i th c ch t là đi đ n các m c tiêu m i ngư i đ u
ph i đư c quy n hư ng th m t cách công b ng t t c nh ng thành qu c a tăng trư ng
kinh t v i ti n b và công b ng xã h i, v i phương châm t t c vì con ngư i mà trư c
h t m i ngư i đ u ph i có công ăn vi c làm không đ ngư i lao đ ng th t nghi p, nh t là
lao đ ng nông thôn, gia đình thương binh li t sĩ ngư i có công v i nư c, nh ng ngư i
đang còn ph i gánh ch u h u qu chi n tranh. Đó v a là m t nhi m v c a xã h i, v a có
ý nghĩa giáo d c truy n th ng, đ o lý, l i s ng…
Ph i chăm lo phúc l i cho m i ngư i như: xóa mù ch cho m t b ph n nông dân
mi n núi, nâng cao trình đ ki n th c v khoa h c công ngh , nh n th c v chính tr kinh
t , văn hóa, xã h i, chăm lo b o v s c kh e, gi gìn phát huy b n s c văn hóa dân t c,
ch ng các bi u hi n tiêu c c quan liêu, tham nhũng, các t n n xã h i, các h t c l c h u.
Trong phát tri n công nghi p, khoa h c công ngh ph i luôn g n v i quy ho ch phát
tri n công nghi p nông thôn, đ c bi t là nh ng vùng núi, dân t c ít ngư i, vùng sâu, vùng
xa… Ch có như v y, n i dung liên minh m i toàn di n và đ t m c tiêu c a đ nh hư ng xã
h i ch nghĩa; m i có th làm cho công, nông và trí th c cũng như các vùng, các mi n,
các dân t c…” xích l i g n nhau “.


CÂU H I ÔN T P VÀ TH O LU N
Câu h i ôn t p:
1. Cơ c u xã h i là gì? Hãy nêu m t s cơ c u trong xã h i
2. Cơ c u xã h i - giai c p là gì ? V trí c a cơ c u xã h i - giai c p trong xã h i.
3. Hãy nêu và phân tích nh ng xu hư ng và tính quy lu t c a s bi n đ i cơ c u xã
h i - giai c p trong quá trình xây d ng ch nghĩa xã h i.
4. Vì sao chúng ta ph i xây d ng kh i liên minh gi a giai c p công nhân v i giai c p
nông dân và t ng l p trí th c trong qúa trình xây d ng ch nghĩa xã h i?
Trang 71
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

5. Nh ng n i dung xây d ng kh i liên minh công – nông - trí th c là gì ? N i dung nào
là quan tr ng nh t ? vì sao ?
6. Hãy nêu và phân tích đ c đi m cơ c u xã h i - giai c p trong quá trình xây d ng
ch nghĩa xã h i Vi t Nam ? Xu hư ng bi n đ i c a nó.
7. Hãy nêu nh ng n i dung c a liên minh công – nông - trí th c Vi t Nam hi n nay
Câu h i th o lu n:
1. Nghiên c u cơ c u xã h i - giai c p, m i quan h c a nó v i cơ c u kinh t có ý
nghiã gì đ i v i chúng ta hi n nay ? Vi t Nam hi n nay có nh ng thành ph n kinh t và
nh ng giai c p nào ?
2. Xây d ng kh i liên minh công – nông - trí th c Vi t Nam có nh ng thu n l i và
khó khăn gì trong qúa trình cách m ng ?




CHƯƠNG X
V N Đ DÂN T C TRONG QUÁ TRÌNH XÂY D NG
CH NGHĨA XÃ H I
S ti t c a chương: 4 ti t
Trang 72
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

S ti t gi ng: 3 ti t
S tíêt th o lu n, t h c: 2 ti t
I. DÂN T C VÀ HAI XU HƯ NG KHÁCH QUAN C A S PHÁT TRI N
CÁC DÂN T C
1. Khái ni m và nh ng đ c trưng cơ b n c a dân t c
1.1. Khái ni m dân t c:
- Cũng như nhi u hình th c c ng đ ng khác, dân t c cũng là m t s n ph m c a quá
trình phát tri n lâu dài c a xã h i loài ngư i. Trư c khi dân t c xu t hi n, loài ngư i đã
t ng có nh ng hình th c c ng đ ng như: th t c, b l c, b t c và đ n dân t c. phương
Tây, dân t c xu t hi n g n li n v i phương th c s n xu t tư b n, do yêu c u khách quan
nó c n ph i có m t lãnh th th ng nh t, m t chính ph và lu t l th ng nh t đ lưu thông
hàng hóa, trư c s đòi h i đó c n ph i xóa b tình tr ng cát c c a ch đ phong ki n,
t c hình th c các c ng đ ng b t c đ như ng ch cho s ra đ i c a dân t c tư s n.
Riêng m t s nư c phương Đông, do hoàn c nh đ c thù nên dân t c đã hình thành
trư c khi có ch nghĩa tư b n. Lo i hình dân t c này tuy đã đ t đư c m t m c đ nh t
đ nh nhưng v n đang còn trình đ kém phát tri n và phân tán.
- Có nhi u khái ni m v dân t c, nhưng có hai khái ni m đư c dùng ph bi n:
+ Dân t c là m t c ng đ ng ngư i có m i liên h ch t ch và b n v ng. Dân t c có
sinh ho t kinh t chung, có ngôn ng riêng, nh ng nét văn hóa và nh ng đ c thù xu t
hi n sau b l c, b t c; k th a, phát tri n cao hơn nh ng nhân t t c ngư i b l c, b
t c và th hi n thành ý th c t giác t c ngư i c a dân cư c ng đ ng đó.
+ Dân t c là m t c ng đ ng ngư i n đ nh h p thành nhân dân m t nư c, có lãnh th
qu c gia, n n kinh t th ng nh t, qu c ng chung và có ý th c v s th ng nh t qu c gia
c a mình; g n bó v i nhau b i l i ích chính tr , kinh t , truy n th ng văn hóa và truy n
th ng đ u tranh chung trong su t quá trình l ch s lâu dài d ng nư c và gi nư c.
Dư i góc đ nghiên c u v khoa h c xã h i, đ c bi t là môn ch nghĩa xã h i khoa
h c thì v n đ dân t c đư c hi u dân t c là m t b ph n c a qu c gia. Tuy nhiên, khi
nghiên c u ph i đ t nó bên c nh dân t c là toàn b nhân dân c a qu c gia thì s c thái n i
dung c a nó m i b c l đ y đ .
1.2. Đ c trưng c a dân t c:
+ Dân t c là nh ng c ng đ ng ngư i có chung m t phương th c sinh ho t kinh t .
Đây là đ c trưng quan tr ng nh t c a dân t c. Các m i quan h kinh t là cơ s liên k t
các b ph n, các thành viên c a dân t c, t o nên n n t ng v ng ch c c a c ng đ ng dân
t c.

Trang 73
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

+ Dân t c là nh ng c ng đ ng ngư i có th cư trú t p trung trên m t vùng lãnh th
c a m t qu c gia ho c cư trú đan xen v i nhi u dân t c anh em. V n m nh dân t c là
m t ph n r t quan tr ng g n v i vi c xác l p b o v lãnh th c a đ t nư c.
+ Dân t c là nh ng c ng đ ng ngư i có ngôn ng riêng và có th có ch vi t riêng
trên cơ s có chung m t ngôn ng c a qu c gia đ làm phương ti n giao ti p.
+ Dân t c là nh ng c ng đ ng ngư i có nh ng nét tâm lý riêng k t l i thành n n văn
hóa chung c a c dân t c, nhưng nó không làm m t đi b n s c riêng c a t ng dân t c
anh em.
1.3. Ý nghĩa c a vi c nghiên c u:
C ng đ ng ngư i tr thành dân t c khi có đ các đ c trưng nêu trên, m i đ c trưng có
m t v trí nh t đ nh, đi u đó làm cho khái ni m dân t c khác v i khái ni m s c t c và
ch ng t c. N u như c ng đ ng th t c mang tính thu n túy t c ngư i, quan h cùng huy t
th ng, thì c ng đ ng b l c đã xu t hi n nh ng thi t ch chính tr - xã h i, đ n c ng
đ ng b t c thì đã có s phân chia giai c p rõ r t hơn và sau đó là s xu t hi n Nhà
nư c – qu c gia, đ đi đ n hình thành dân t c tư s n và t t y u s chuy n lên dân t c xã
h i ch nghĩa.
Nh n th c v v n đ dân t c không nh ng ch có ý nghĩa v m t khoa h c mà nó còn
có ý nghĩa th c ti n. B i vì công cu c c i t o xã h i cũ, xây d ng xã h i m i, xây d ng
dân t c xã h i ch nghĩa là m t y u t khách quan.
2. Hai xu hư ng khách quan c a s phát tri n các dân t c và bi u
hi n c a hai xu hư ng khách quan đó trong th i đ i ngày nay
2.1. S phát tri n c a ch nghĩa tư b n làm n y sinh hai xu hư ng dân t c:
- Xu hư ng th nh t, trong th i kỳ phương th c s n xu t tư b n m i phát tri n, các
qu c gia g m có nhi u c ng đ ng dân cư có ngu n g c t c ngư i khác nhau, do s th c
t nh, s trư ng thành c a ý th c dân t c (xóa b tình tr ng cát c phong ki n đ có m t
th trư ng th ng nh t, nhà nư c và lu t l th ng nh t) mà các c ng đ ng dân cư mu n
tách ra đ xác l p các c ng đ ng dân t c đ c l p. Vì h hi u r ng, ch trong c ng đ ng
đ c l p. h m i có quy n quy t đ nh v n m nh c a mình mà quy n cao nh t là quy n t
do l a ch n ch đ chính tr và con đư ng phát tri n. Trong th c t , xu xư ng này đã
bi u hi n thành phong trào đ u tranh ch ng áp b c dân t c, thành l p các qu c gia dân
t c đ c l p. Xu hư ng này n i lên trong giai đo n đ u c a ch nghĩa tư b n và v n còn
tác đ ng cho đ n nay.
- Xu hư ng th hai, do s phát tri n c a l c lư ng s n xu t, c a khoa h c và công
ngh , c a giao lưu kinh t và văn hóa c a phương th c s n xu t tư b n đã làm xu t hi n

Trang 74
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

nhu c u xóa b hàng rào ngăn cách gi a các dân t c, t o nên m i liên h qu c gia và
qu c t r ng l n gi a các dân t c, thúc đ y các dân t c xích l i g n nhau.
2.2. Bi u hi n hai xu hư ng hình thành dân t c trong th i đ i ngày nay:
+ Xu hư ng th nh t, th i đ i ngày nay là th i đ i các dân t c b áp b c vùng lên
xóa b xi ng xích nô d ch giành l y quy n t quy t đ nh v n m nh c a dân t c mình đư c
s ng đ c l p, t do, bình đ ng. Nhưng trên th c t các qu c gia nh bé, l c h u sau khi
giành đư c đ c l p dân t c nhưng do xu t phát đi m có n n kinh t th p nên h không
th thoát ra đư c s l thu c v kinh t và d n đ n l thu c v chính tr đ i v i các nư c
tư b n. Do đó nhi u nư c đã b cư ng b c, b lôi kéo tham gia vào các kh i liên hi p do
các nư c đ qu c l p ra đ bao vây c m v n v kinh t , l t đ ch đ , uy hi p v quân s
v i m t s nư c khác và như v y, k t c c h v n không đư c quy n t quy t, đ c l p
dân t c. Xu hư ng đ c l p dân t c, t do, bình đ ng hi n nay phát tri n r t đa d ng nh t
là sau khi Liên – xô và các nư c xã h i ch nghĩa Đông Âu s p đ . Nhưng đ có đư c
đ c l p dân t c, t do, bình đ ng th c s : “Ch có đi lên ch nghĩa xã h i thì tình tr ng
dân t c này áp b c, nô d ch các dân t c khác m i b xóa b .” như Lênin đã ch rõ.
+ Xu hư ng do ti n b c a khoa h c công ngh , m r ng giao lưu kinh t mà ngày
nay m t s dân t c h p nh t l i thành m t qu c gia theo khu v c theo y u t v đ a lý,
môi trư ng tài nguyên thiên nhiên cũng như có s tương đ ng v giá tr văn hóa trên cơ
s l i ích nào đó như là đ u tranh ch ng l i k thù m nh hơn mình, cũng như nh m gi i
quy t nh ng v n đ chung như ngăn ch n nguy cơ chi n, ch ng ô nhi m b o v môi
trư ng sinh thái, kh c ph c n n đói, phát tri n dân s và b o v s c kh e. Xu hư ng này
là y u t khách quan trong th i đ i ngày nay. Do đó m i dân t c ph i bi t th c hi n chính
sách m c a đ hòa nh p vào dòng v n đ ng chung, đ ng th i ph i tìm đư c gi i pháp
h u hi u đ gi gìn, phát huy b n s c văn hóa c a dân t c mình.
Đ i v i các dân t c xã h i ch nghĩa anh em xích l i g n nhau là trên cơ s t nguy n
và bình đ ng, nó cho phép m i dân t c không nh ng ch s d ng ti m năng c a dân t c
mình mà còn d a vào ti m năng c a các dân t c anh em. Riêng các dân t c anh em
trong cùng m t qu c gia nh ng giá tr c a các dân t c anh em thâm nh p vào nhau, b
sung hòa quy n vào nhau đ t o thành nh ng giá tr chung c a dân t c, nhưng không
làm m t đi s c thái tinh hoa, b n s c c a t ng dân t c.
II. N I DUNG CƯƠNG LĨNH DÂN T C C A Đ NG C NG S N.
Trên cơ s t ng k t kinh nghi m đ u tranh c a phong trào cách m ng th gi i, đ c
bi t là khi ch nghĩa tư b n đã bư c vào giai đo n đ qu c ch nghĩa. Lênin đã khái quát
l i thành cương lĩnh dân t c c a Đ ng c ng s n như sau:


Trang 75
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

1. Các dân t c hoàn toàn bình đ ng
Các dân t c hoàn toàn bình đ ng không phân bi t l n hay nh , không phân bi t trình
đ phát tri n cao hay th p đ u có nghĩa v và quy n l i ngang nhau. Không m t dân t c
nào đư c gi quy n, đ c l i và đi áp b c bóc l t dân t c khác và trong m t qu c gia có
nhi u dân t c, quy n bình đ ng gi a các dân t c ph i đư c pháp lu t b o v và ph i
đư c th hi n b ng hành đ ng c th trong m i lĩnh v c c a đ i s ng xã h i. Trong đó
vi c ph n đ u kh c ph c s chênh l ch v trình đ phát tri n kinh t , văn hóa do l ch s
đ l i là r t quan tr ng.
2. Các dân t c đư c quy n t quy t
Các dân t c đư c quy n t quy t v ch đ chính tr - xã h i cũng như quy n tách ra
thành m t dân t c đ c l p ho c t nguy n liên hi p v i các dân t c khác trên cơ s bình
đ ng cùng có l i. Vì v y, khi xem xét, gi i quy t quy n v n đ t quy t c a các dân t c
c n đ ng v ng trên l p trư ng c a giai c p công nhân, ph i tri t đ ng h các phong
trào dân t c ti n b phù h p v i l i ích chính đáng c a giai c p công nhân dân và nhân
dân lao đ ng. Kiên quy t đ u tranh ch ng l i m i âm mưu, th đo n c a th l c đ qu c
và ph n đ ng dân t c theo ch nghĩa Sô Vanh, ch nghĩa h p hòi đàn áp các l c lư ng
ti n b , đòi ly khai và đi vào qu đ o c a ch nghĩa th c dân m i, ch nghĩa tư b n.
3. Liên hi p công nhân t t c các dân t c
Đoàn k t, liên h p công nhân các dân t c là cương lĩnh dân cách m ng c a giai c p
công nhân và nhân dân lao đ ng trong s nghi p đ u tranh gi i phóng dân t c, gi i phóng
giai c p là cơ s lí lu n c a đư ng l i, chính sách dân t c c a Đ ng c ng s n và Nhà
nư c xã h i ch nghĩa.
Trên cơ s y Ch t ch H Chí Minh kh ng đ nh: “Mu n c u nư c và gi i phóng dân
t c không có con đư ng nào khác con đư ng cách m ng vô s n”.
III. V N Đ DÂN T C VÀ CHÍNH SÁCH DÂN T C C A Đ NG VÀ NHÀ
NƯ C TA HI N NAY.
1. Đ c trưng cơ b n c a dân t c Vi t Nam
Dân t c Vi t Nam đã có 4000 năm l ch s , các c ng đ ng ngư i s m liên k t l i v i
nhau thành dân t c do hai y u t sau đây: M t là, đ b o v ch quy n, ch ng l i k thù
xâm lư c m nh hơn mình nên các t c ngư i trên d i đ t Vi t Nam s m ý th c đư c là
ph i liên k t l i v i nhau đ t o thành s c m nh đ t n t i. Hai là, đ ch ng ch i l i v i
đi u ki n kh c nghi t c a thiên nhiên, thú d đ sinh t n bu c các c ng đ ng ngư i cũng
ph i liên minh l i v i nhau. Chính hai y u t đó đã đư c c k t các c ng đ ng ngư i trên
d i đ t Vi t Nam qua nhi u th h , nó đã tr thành truy n th ng, đã đư c th thách trong

Trang 76
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

các cu c đ u tranh gi i phóng dân t c, trong xây d ng đ t nư c. Đoàn k t tr thành l i
ích chung c a dân t c.
Các t c ngư i anh em c a dân t c Vi t Nam cư trú xen k không thành đ a bàn riêng
bi t, có n n văn hóa phong phú, các dân t c ít ngư i đ u có ti ng nói, văn h c, ngh
thu t, tâm lý, tình c m, y ph c, phong t c t c quán, quan h gia đình dòng h , tín ngư ng
tôn giáo khác nhau và m t s dân t c còn có ch vi t riêng, dân t c ít ngư i (chi m 13%)
ph n l n cư trú trên các đ a bàn có v trí chi n lư c quan tr ng v kinh t , chính tr qu c
phòng, an ninh và giao lưu qu c t . Do đi u ki n t nhiên và h u qu c a l ch s đ l i
nên trình đ phát tri n kinh t , văn hóa xã h i gi a các dân t c hi n nay còn có nhi u s
chênh l ch. Nhi u vùng dân t c thi u s đ ng bào đang còn trình đ canh tác r t l c
h u. Tình tr ng chênh l ch gi a các dân t c, gi a các vùng dân cư là m t th c t c n
ph i h t s c quan tâm đ t ng bư c kh c ph c .
2. Chính sách dân t c c a Đ ng và Nhà nư c ta hi n nay.
- Phát tri n kinh t hàng hóa các vùng dân t c thi u s phù h p v i đi u ki n và
đ c đi m t ng vùng, t ng dân t c. Đ m b o cho đ ng bào các dân t c có th khai thác
đư c th m nh làm giàu cho mình và sau đó là đóng góp vào s nghi p xây d ng chung
c a c nư c.
- Tôn tr ng l i ích, truy n th ng, văn hóa, ngôn ng t p quán, tín ngư ng c a đ ng
bào các dân t c. T ng bư c nâng cao dân trí nh t là các đ ng bào dân t c thi u s
vùng núi cao, vùng xa, vùng sâu, h i đ o.
- Phát huy truy n th ng đoàn k t và đ u tranh kiên cư ng c a các dân t c vì s
nghi p dân giàu, nư c m nh, ch ng tư tư ng dân t c l n và dân t c h p hòi, nghiêm
c m các hành vi mi t th và chia r dân t c.
- Tăng cư ng công tác b i dư ng, đào t o cán b là ngư i dân t c thi u s ; ch có
trên tinh th n y m i th c s phù h p v i nh ng vùng có các dân t c ít ngư i. Đ ng th i
cũng c n có s h tr l n nhau gi a các dân t c trong c nư c.
Chính sách dân t c c a Đ ng và Nhà nư c mang tính toàn di n, t ng h p, quán
xuy n trên t t c các lĩnh v c c a đ i s ng xã h i, liên quan đ n m i dân t c và quan h
giũa các dân t c trong c c ng đ ng qu c gia. Phát tri n kinh t - xã h i c a các dân t c
là n n t ng đ tăng cư ng đoàn k t và th c hi n quy n bình đ ng dân t c là cơ s đ
t ng bư c kh c ph c s chênh l ch phát tri n trình đ gi a các dân t c. Do đó, chính
sách dân t c còn mang tính cách m ng và ti n b , đ ng th i còn mang tính nhân đ o. B i
vì, nó không b sót b t c dân t c nào, không cho phép khinh mi t, kỳ th , chia r ch ng
t c; tôn tr ng quy n t quy t c a các dân t c. M t khác, nó còn nh m phát huy n i l c
c a m i dân t c k t h p v i s giúp đ có hi u qu c a các dân t c anh em trong c
Trang 77
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

nư c. Nh n th c đúng đ n b n ch t, n i dung, tính ch t c a chính sách dân t c làm cho
chính sách dân t c đi vào cu c s ng có m t ý nghĩa r t quan tr ng trong tình hình hi n
nay.


CÂU H I ÔN T P VÀ TH O LU N
Câu h i ôn t p:
1. Dân t c là gì ? Khái ni m dân t c có m y nghĩa ? Nêu các nghĩa đó ?
2. Phân tích hai xu hư ng c a phong trào dân t c? s bi u hi n hai xu hư ng đó
trong th i đ i ngày nay ?
3. Phân tích n i dung “ cương lĩnh dân t c” c a Đ ng C ng s n do Lênin đưa ra?
4. Hãy phân tích nh ng đ c đi m quan h dân t c vi t Nam ? nh ng đ c đi m
đó có thu n l i và khó khăn gì trong xây d ng kh i đ i đoàn k t dân t c Vi t Nam ?
5. Nh ng thành t u và h n ch trong xây d ng kh i đ i đoàn k t dân t c Vi t
Nam nh ng năm qua ? Nh ng nguyên nhân c a chúng ?
6. Hãy nêu nh ng n i dung c n th c hi n đ tăng cư ng c ng c kh i đ i đoàn
k t dân t c Vi t Nam hi n nay ?
Câu h i th o lu n:
1. Quan h gi a v n đ giai c p và v n đ dân t cnhư th nào? Vì sao mu n gi i
phóng dân t c m t cách tri t đ l i ph i xoá b tình tr ng áp b c giai c p ?
2. Hai xu hư ng c a phong trào dân t c hi n nay đư c bi u hi n như th nào?
Chúng ta c n ph i làm gì đ đ m b o s th ng nh t gi a hai xu hư ng đó ?




CHƯƠNG XI
V N Đ TÔN GIÁO TRONG QUÁ TRÌNH XÂY D NG

Trang 78
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

CH NGHĨA XÃ H I
S ti t c a chương: 5 tíêt
S ti t gi ng: 3 ti t
S ti t th o lu n, t h c: 2 ti t
I. B N CH T NGU N G C VÀ TÍNH CH T C A TÔN GIÁO
1. B n ch t c a tôn giáo
Ăng - ghen vi t: “B n ch t c a tôn giáo ch ng qua ch là s ph n ánh hư o hi n th c
khách quan vào trong đ u óc c a con ngư i mang hình th c siêu tr n th và b nh ng l c
lư ng y chi ph i cu c s ng hàng ngày c a h ”.
2. Ngu n g c, đi u ki n ra đ i c a tôn giáo
2.1. Ngu n g c kinh t - xã h i:
T xa xưa, th i nguyên th y, do đi u ki n sinh ho t v t ch t, trình đ th p kém, con
ngư i c m th y y u đu i, b t l c trư c các hi n tư ng c a thiên nhiên như đ ng đ t, núi
l a, nh t th c, nguy t th c, bão l t…. H không th gi i thích đư c các hi n tư ng
kh ng khi p đó là do t đâu. T ch không th lý gi i đư c trên cơ s đó mà ngư i ta đã
tư ng tư ng ra các v th n cho mình đ c u xin nh ng đi u mình mong mu n, c u xin
đư c che ch , đư c tha th .
T khi xã h i có giai c p và đ i kháng giai c p, các m i quan h xã h i ngày càng
ph c t p nh ng hi n tư ng như bóc l t, b bóc l t, b t công trong xã h i, nh ng y u t t
phát, ng u nhiên trong gia đình, tình yêu tan v , làm ăn thua l , may r i n m ngoài ý
mu n và kh năng đi u ch nh c a con ngư i v i nh ng h u qu khó lư ng con ngư i l i
m t l n n a b t l c trư c nh ng hi n tư ng n y sinh trong xã h i. H không bi t vì sao?
Ch ng qua ch là cái. Vì v y, mu n tránh đư c tai qua n n kh i ngư i ta l i m t l n n a
con ngư i l i đ n v i tôn giáo đ xin đư c ch che tha th .
2.2. Ngu n g c nh n th c:
Ngay t th i c đ i xa xưa con ngư i đã đ t câu h i, th gi i xung quanh chúng ta là
gì, do đâu mà có, con ngư i t đâu sinh ra, ch t r i s đi v đâu? Đ tr l i cho câu h i
này mà t đó đã có r t nhi u các quan ni m khác nhau và cũng do trình đ tư duy tr u
tư ng khác nhau mà d n đ n nh n th c sai l ch các hi n tư ng trong th gi i khách
quan, vì v y có th nói tôn giáo là s n ph m c a con ngư i g n li n v i đi u ki n t
nhiên xã h i nh t đ nh. Do đó xét v b n ch t, tôn giáo là m t hi n tư ng xã h i ph n ánh
s b t l c, b t c c a con ngư i trư c t nhiên và xã h i,
2.3. Ngu n g c tâm lý:



Trang 79
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

La-ti-lúc-rê-sơ thi sĩ n i ti ng c a Hy L p th i c đ i (th k I trư c Công Nguyên) đã
nh n xét: s s hãi sinh ra th n linh, cũng trên tinh th n y Lênin đã phát tri n và phân
tích làm rõ hơn: trong xã h i tư b n “qu n chúng nhân dân không th đoán trư c đư c, vì
b t c lúc nào nh ng ngư i vô s n, nh ng ti u thương, ti u ch cũng b đe d a phá s n
đ t ng t, b t ng , ng u nhiên, làm cho h ph i tr thành ngư i ăn xin, k b n cùng, d n
h vào c nh ch t đói”. Đó chính là ngu n g c sâu xa c a tôn giáo hi n đ i. Nhưng không
ch t s s hãi trư c s c m nh t phát c a t nhiên mà ngay c các hi n tư ng tích
c c như tình yêu, lòng bi t ơn, s kính tr ng t tiên và nh ng ngư i có công m mang
b cõi, t o d ng ngh nghi p cũng đư c con ngư i tôn th qua hình nh tôn giáo, tín
ngư ng.
3. Tính ch t c a tôn giáo
3.1. Tính l ch s c a tôn giáo:
L ch s xã h i loài ngư i đã t n t i hàng v n năm không có tôn giáo, tôn giáo ch ra
đ i khi con ngư i đã đ t t i trình đ tư duy tr u tư ng nh t đ nh. Do đó tôn giáo không
ph i là hi n tư ng vĩnh h ng, b t bi n, mà nó s m t đi khi khoa h c có đ kh năng gi i
đáp nh ng hi n tư ng bí n trong thiên nhiên, nhưng cơ b n nh t, quy t đ nh nh t v n là
ch đ chính tr , t c là khi xã h i không còn hi n tư ng áp b c b t công, đói nghèo, thì
lúc đó tôn giáo không còn lý do gì đ t n t i và vai trò l ch s c a tôn giáo cũng ch m
d t, do đó gi i quy t v n đ tôn giáo không ph i là m t s m m t chi u, mà nó còn t n t i
lâu dài.
3.2. Tính qu n chúng
Ngay t khi ra đ i tôn giáo cũng đã đáp ng đư c m t s nhu c u tâm linh c a qu n
chúng mà đ i thư ng ngư i ta chưa có kh năng gi i quy t, nó ph n ánh khát v ng v
nhu c u h nh phúc hư o c a th gi i bên kia, ph n ánh nguy n v ng c a nh ng ngư i
b áp b c mơ ư c v m t xã h i bình đ ng, bác ái, đ ng th i tôn giáo còn là m t nhu c u
đ giáo d c lòng nhân đ o, hư ng thi n, nó đã tr thành tâm lý, thành đ o đ c, l i s ng
c a m t b ph n qu n chúng t bao đ i nay. chính vì v y mà Mác vi t: “ Tôn giáo là
ti ng th dài c a chúng sinh b áp b c” …. “Tôn giáo là thu c phi n c a nhân dân “
3.3.. Tính chính tr
N u như th i kỳ nguyên th y, tôn giáo ch là s ph n ánh nh n th c m t cách h n
nhiên ngây thơ v th gi i xung quanh, nhưng t khi xã h i có s phân chia thành giai
c p, các giai c p th ng tr đã s d ng tôn giáo như m t vũ khí tinh th n, là m t phương
ti n đ c l c ph c v cho s th ng tr c a mình. Nh ng cu c chi n tranh tôn giáo đã và
đang x y ra, th c ch t v n là s xung đ t v l i ích v t ch t c a nh ng l c lư ng xã h i


Trang 80
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

khác nhau. Trong nh ng cu c đ u tranh ý th c h thì tôn giáo thư ng là m t b ph n
c a đ u tranh giai c p.
Ngày nay, tôn giáo không gi m đi, mà ngư c l i tôn giáo đang phát tri n m nh m và
r t ph c t p không ch m t đ a phương, m t qu c gia mà nó đã tr thành m t h th ng
t ch c ngày càng ch t ch , r ng l n trên ph m vi qu c t v i vai trò, th l c không nh
trên toàn c u đư c trang b phương ti n ho t đ ng hi n đ i; không ch trong lĩnh v c tư
tư ng, mà c trong lĩnh v c kinh t , chính tr văn hóa, xã h i, do đó chúng ta c n ph i có
nh n th c; tôn giáo m t m t th a mãn nhu c u tinh th n c a m t b ph n qu n chúng
nhân dân m t khác trên th c t , tôn giáo đã và đang b các l c lư ng chính tr s d ng
cho m c đích ngoài tôn giáo.
Tóm lai, b n ch t c a tôn giáo là s ph n ánh hư o hi n th c khách quan vào trong
đ u óc c a con ngư i và b nh ng hình nh y chi ph i cu c s ng hàng ngày c a h .
II. V N Đ TÔN GIÁO TRONG XÃ H I – XÃ H I CH NGHĨA
1. Nguyên nhân t n t i tôn giáo trong xã h i – xã h i ch nghĩa.
1.1. Nguyên nhân nh n th c:
Ngày nay, nhân lo i đã đ t đư c nhi u thành t u to l n v khoa h c t nhiên cũng
như xã h i, nó giúp cho con ngư i có thêm nh ng kh năng đ nh n th c v th gi i,
nhi u bí m t đư c hé m . Song th gi i là vô cùng, vô t n mà nh n th c con ngư i ch
có gi i h n, v n còn nhi u v n đ mà khoa h c v n chưa th làm rõ. Nh ng s c m nh t
phát c a t nhiên, xã h i v n còn tác đ ng, chi ph i đ n đ i s ng c a con ngư i, nên
tâm lý s hãi, nh c y và tin tư ng vào th n, thánh, ph t, chưa th g t b kh i ý th c
c a con ngư i.
1.2. Nguyên nhân tâm lý:
Tôn giáo là m t trong nh ng hình thái ý th c xã h i có tính b o th nh t trong các
hình thái ý th c xã h i, m c dù ngày nay đã có nh ng bi n đ i to l n nhưng ý th c v tín
ngư ng, tôn giáo cũng không thay đ i k p v i ti n b c a nh ng bi n đ i v kinh t , xã
h i mà nó ph n ánh, m t khác ý th c v tôn giáo nó đã đư c hình thành sâu đ m vào
đ i s ng tinh th n c a nhi u th h đ n m c nó đã tr thành đ o đ c văn hóa l i s ng
1.3. Nguyên nhân chính tr :
Nh ng giá tr đ o đ c văn hóa tôn giáo t o nên hi n nay v n đang còn có tính tích
c c góp ph n vào vi c giáo d c đ o đ c l i s ng cũng như đáp ng đư c m t s nhu
c u tinh th n c a m t b ph n nhân dân, do đó trong xây d ng xã h i m i n u chúng ta
bi t khéo léo v n đ ng tuyên truy n thì tôn giáo cũng có kh năng t bi n đ i đ thích
nghi theo xu hư ng tôn giáo đ ng hành v i dân t c, s ng t t đ i, đ p đ o, s ng phúc âm

Trang 81
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

gi a lòng dân t c thì dù cho các th l c ph n đ ng đ qu c có lôi kéo l i d ng kích đ ng
tôn giáo gây xung đ t tôn giáo, s c t c, kh ng b , b o lo n, l t đ thì chúng cũng không
th nào đ t đư c.
1.4. Nguyên nhân kinh t :
Trong ch nghĩa xã h i, nh t là giai đo n đ u c a th i kỳ quá đ lên ch nghĩa xã h i
v n còn t n t i nhi u thành ph n kinh t v n hành theo cơ ch th trư ng v i nh ng l i
ích khác nhau c a các giai c p, t ng l p trong xã h i, s b t bình đ ng v kinh t , chính
tr , văn hóa xã h i, nên nh ng y u t ng u nhiên, may r i trong đ i s ng v n đang di n
ra như tìm ki m vi c làm, công danh s nghi p và nh t là khi s c khõe không th ch y
ch a…. nh ng v n đ đó di n ra hàng ngày đã tác đ ng đ n tâm lý làm cho con ngư i
tr nên th đ ng, nh c y, c u mong vào nh ng l c lư ng siêu nhiên, th n thánh.
1.5. Nguyên nhân v văn hóa:
Sinh ho t tín ngư ng, tôn giáo trong nhân dân t ngàn đ i nay nó đã tr thành m t
nhu c u văn hóa tinh th n, tr thành đ o đ c, l i s ng c a m t b ph n qu n chúng
nhân dân. Vì v y, vi c k th a, b o t n và phát huy văn hóa c a nhân lo i, trong đó vi c
k th a đ o đ c văn hóa tôn giáo là vi c c n thi t. M t khác, tín ngư ng, tôn giáo còn có
liên quan đ n tình c m, tư tư ng c a m t b ph n l n dân cư, do đó trong th i kỳ quá đ
lên ch nghĩa xã h i s t n t i c a tín ngư ng, tôn giáo là m t hi n tư ng khách quan.
M t khác, chúng ta cũng ph i th y đư c tín ngư ng, tôn giáo là m t v n đ t nh , nh y
c m và ph c t p. Vì v y, gi i quy t nh ng v n đ n y sinh t tôn giáo c n ph i h t s c
th n tr ng, m m d o và ph i gi v ng nguyên t c trên tinh th n c a ch nghĩa Mác -
Lênin là không tuyên chi n v i tôn giáo.
2. Gi i quy t v n đ tôn giáo ph i d a trên nh ng quan đi m sau
+ M t là, ch nghĩa Mác - Lênin, h tư tư ng ch đ o c a xã h i, xã h i ch nghĩa và
h tư tư ng c a tôn giáo có s khác nhau cơ b n v th gi i quan, nhân sinh quan và
con đư ng mưu c u h nh phúc cho nhân dân. V i h th ng tín đi u và giáo lý c a mình,
tôn giáo ph n nào h n ch kh năng vươn lên làm ch c a con ngư i. Vì v y, kh c ph c
d n nh ng nh hư ng tiêu c c c a tôn giáo trong đ i s ng xã h i ph i g n li n v i quá
trình c i t o xã h i; là yêu c u khách quan c a s nghi p xây d ng ch nghĩa xã h i.
+ Hai là, m t khi tín ngư ng, tôn giáo còn là nhu c u tinh th n c a m t b ph n qu n
chúng nhân dân thì chính sách nh t quán c a Nhà nư c xã h i ch nghĩa b o đ m
quy n t do tín ngư ng. M i công dân đ u có quy n theo ho c không theo tôn giáo nào,
m i tôn giáo đ u bình đ ng trư c pháp lu t đ u có quy n l i và nghĩa v như nhau.
Nghiêm c m m i hành vi xâm ph m t do tín ngư ng c a công dân. Đó là s th hi n
b n ch t c a n n dân ch xã h i ch nghĩa, th hi n s quan tâm c a Đ ng Nhà nư c
Trang 82
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

đ n nhu c u tín ngư ng c a qu n chúng nhân dân. Vì v y, c n ph i phát huy nh ng
nhân t tích c c c a tôn giáo, đ c bi t là nh ng giá tr đ o đ c; ch nghĩa nhân đ o và
tinh th n yêu nư c.
+ Ba là, th c hi n đoàn k t gi a nh ng ngư i theo v i nh ng ngư i không theo m t
tôn giáo nào trên cơ s đoàn k t toàn dân t c nh m th c hi n m c tiêu xây d ng và b o
v t qu c đúng như l i d y c a Lênin là không tuyên chi n m ĩ v i v i tôn giáo và ch
nghĩa duy tâm, nh ng m nh l nh ngăn c m tín ngư ng, tôn giáo là nh ng hành vi d i
d t, vô chính ph , làm cho k thù l i d ng đ kích đ ng tình c m tôn giáo c a tín đ làm
cho h ngày càng g n bó v i tôn giáo, xa ch nghĩa và xây d ng ch nghĩa xã h i.
Đương nhiên, như v y không có nghĩa là coi nh vi c giáo d c ch nghĩa vô th n khoa
h c, th gi i quan duy v t cho toàn dân, trong đó có nh ng tín đ tôn giáo, vi c làm đó
góp ph n nâng cao trình đ ki n th c cho toàn dân.
+ B n là, gi i quy t v n đ tôn giáo ph i kiên quy t, th n tr ng, có sách lư c và ph i
coi đây là m t nhi m v thư ng xuyên lâu dài trong đó vi c nâng cao đ i s ng v t ch t
và tinh th n cho các đ ng bào có tín ngư ng là y u t cơ b n nh t. M t khác ph i luôn
nâng cao c nh giác k p th i ngăn ch n nh ng hành đ ng âm mưu ch ng phá c a các th
l c thù đ ch l i d ng tôn giáo đ ch ng phá cách m ng.
+ Năm là, ph i có quan đi m l ch s khi gi i quy t v n đ tôn giáo nh ng th i kỳ
l ch s khác nhau.
III. V N Đ TÔN GIÁO VI T NAM VÀ CHÍNH SÁCH TÔN GIÁO C A
Đ NG VÀ NHÀ NƯ C TA HI N NAY
1. Khái quát tình hình tôn giáo Vi t Nam
- Vi t Nam là nư c có nhi u tôn giáo khác nhau. Trong đó có 6 tôn giáo l n v i
kho ng 20 tri u tín đ :
+ Ph t giáo đư c truy n vào Vi t Nam nh ng th k đ u công nguyên. S lư ng
tín đ ph t giáo Vi t Nam hi n nay có kho ng trên 10 tri u.
+ Công giáo du nh p vào Vi t Nam cách đây g n 4 th k ; hi n nay có kho ng trên
5 tri u tín đ 25 giáo ph n c a 3 giáo t nh.
+ Tin lành du nh p vào Vi t Nam năm 1911, do các t ch c tin lành M truy n vào.
Hi n nay c nư c có trên 400.000 tín đ (t p trung ch y u các t nh phía Nam và Tây
nguyên).
+ H i giáo du nh p vào Vi t Nam th k XV hi n nay có kho ng 90.000 tín đ .




Trang 83
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

+ Cao đài là “Tôn giáo n i sinh” ra đ i Nam B vào năm 1926. Đ o cao đài có
kho ng g n 2 tri u tín đ v i nhi u h phái khác nhau, nhưng l n nh t là h phái cao đài
Tây Ninh.
+ Hòa H o là tôn giáo hình thành An Giang vào năm 1939 ch u nh hư ng sâu
đ m c a ph t giáo nên còn g i là ph t giáo hòa h o, có kho ng hơn 1 tri u tín đ , ch
y u t nh An Giang và m t s t nh khác thu c Đ ng B ng Sông C u Long.
- S hình thành và ph m vi nh hư ng không gi ng nhau, song đ ng bào các tôn
giáo đã góp ph n x ng đáng vào s nghi p đ u tranh giành đ c l p dân t c, xây d ng
và b o v t qu c. Tuy nhiên, g n đây có m t s ngư i đã l i d ng tín ngư ng tôn giáo
đ ph c v cho mưu đ chính tr và ho t đ ng mê tín d đoan nh m tr c l i.
2. Chính sách tôn giáo c a Đ ng và Nhà nư c ta hi n nay.
Xu t phát t nh ng quan đi m ch đ o trong vi c gi i quy t v n đ tôn giáo dư i ch
nghĩa xã h i. Đ ng ta đã kh ng đ nh: “Tín ngư ng, tôn giáo là nhu c u tinh th n c a m t
b ph n nhân dân, Nhà nư c tôn tr ng và b o đ m quy n theo ho c không theo m t tôn
giáo nào và đư c sinh ho t tôn giáo theo đúng pháp lu t, đoàn k t đ ng bào theo các tôn
giáo v i đ ng bào không theo tôn giáo, chăm lo phát tri n kinh t , văn hóa cho đ ng bào
trong c nư c. Ch ng m i hành đ ng l i d ng tính ngư ng đ làm t n h i đ n l i ích c a
T qu c và c a nhân dân”.
- Theo tinh th n trên, chính sách tôn giáo c a Nhà nư c ta hi n nay là:
+ Th c hi n quy n t do tín ngư ng và t do không tín ngư ng c a công dân th c
hi n đoàn k t toàn dân, tích c c góp ph n vào công cu c đ i m i, gi v ng n đ nh v
chính tr , tr t t và an toàn xã h i, chăm lo c i thi n đ i s ng v t ch t và văn hóa cho
đ ng bào.
+ Hư ng các ch c s c c a các giáo h i ho t đ ng tôn giáo theo đúng pháp lu t, ng
h các xu hư ng ti n b trong các tôn giáo, làm cho các giáo h i ngày càng g n bó v i
dân t c và s nghi p cách m ng, th hi n rõ vai trò trách nhi m c a tôn giáo m t qu c
gia đ c l p.
+ Luôn c nh giác, k p th i ch ng l i nh ng âm mưu và th đo n c a các th l c thù
đ ch l i d ng tôn giáo ch ng l i s nghi p cách m ng c a nhân dân.
+ Nh ng quan h qu c t , đ i ngo i có liên quan đ n tôn giáo ph i tuân theo ch đ ,
chính sách chung v quan h qu c t đ i ngo i c a Nhà nư c.
Như v y, chính sách tôn giáo c a Đ ng và Nhà nư c ta bao g m nhi u m t, v a có
m t đ i n i, v a có m t đ i ngo i. Th c hi n chính sách tôn giáo là trách nhi m c a các
h th ng chính tr do Đ ng lãnh đ o, Nhà nư c ch nghĩa xã h i th c hi n ch c năng
qu n lý c a mình thông qua chính sách, pháp lu t, các đoàn th nhân dân và m t tr n t
Trang 84
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

qu c có nhi m v v n đ ng các tín đ và ch c s c trong các giáo h i ph n đ u xây d ng
cu c s ng “t t đ i, đ p đ o”.


CÂU H I TH O LU N VÀ ÔN T P CHƯƠNG XI


Câu h i ôn t p:
1. Phân tích ngu n g c, b n ch t, tínhch t c a tôn giáo?
2. Vì sao trong quá trình xây d ng xã h i ch nghĩa tôn giáo v n t n t i?
3. Hãy trình bày nh ng quan đi m c a ch nghĩa Mác- Lênin trong gi i quy t
v n đ tín ngư ng, tôn giáo trong quá trình xây d ng ch nghĩa xã h i?
4. Hãy nêu m t s nét khái quát tình hình tín ngư ng, tôn giáo Vi t Nam
hi n nay?
5. Hãy nêu nh ng quan đi m và chính sách tín ngư ng, tôn giáo c a Đ ng và
Nhà nư c ta?
Câu h i th o lu n:
1. Phân tích s gi ng nhau và khác nhau gi a tín ngư ng, tôn giáo và mê tín
đ đoan? nh ng ho t đ ng này Vi t Nam hi n nay? C n làm gì đ gi m mê tín d đoan?




Trang 85
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c



CHƯƠNG XII
V N Đ GIA ĐÌNH VÀ XÂY D NG GIA ĐÌNH TRONG TH I
KỲ QUÁ Đ LÊN CH NGHĨA XÃ H I
S ti t c a chương: 4 ti t
S ti t gi ng: 2 ti t
S ti t th o lu n, t h c: 2 ti t
I. GIA ĐÌNH, M I QUAN H GIA ĐÌNH VÀ XÃ H I
1. Khái ni m và k t c u c a gia đình
1.1.Gia đình là gì?
Hi n nay có khá nhi u khái ni m khác nhau, nhưng có hai khái ni m ph bi n và
tương đ i phù h p v i tình hình hi n nay.
+ Gia đình là m t hình th c t ch c đ i s ng c ng đ ng c a con ngư i, m t thi t ch
văn hóa - xã h i đ c thù, đư c hình thành, t n t i và phát tri n trên cơ s các quan h
hôn nhân, quan h huy t th ng, quan h nuôi dư ng và giáo d c gi a các thành viên.
+ Gia đình là m t hình th c t ch c xã h i đ u tiên, là t bào c a xã h i, đư c g n bó
v i nhau b i quan h hôn nhân, quan h huy t th ng, quan h nuôi dư ng và giáo d c.
1.2. K t c u c a gia đình:
Gia đình là đơn v đ u tiên c a xã h i, là t bào c a xã h i đư c g n bó v i nhau b i
quan h hôn nhân, quan h huy t th ng. Đ c trưng c a gia đình là sinh ho t c a các quá
trình v t ch t như sinh ho t v kinh t và sinh ho t v tinh th n như là đ o đ c, pháp lý,
tâm lý. Gia đình không ph i là m t đơn v xã h i b t bi n mà nó cũng v n đ ng phát tri n
cùng v i s thay đ i phát tri n c a xã h i. Hay nói m t cách khác, tính ch t, trình đ phát
tri n kinh t - xã h i quy t đ nh đ i v i quy mô, k t c u, hình th c t ch c và tính ch t
c a gia đình. Do đó, khi nghiên c u v quy mô k t c u gia đình, chúng ta ph i xem gia
đình v a là m t nhóm xã h i nh có m t t ch c v a là m t thi t ch xã h i đ c bi t mà
các thành viên trong gia đình ràng bu c v i nhau trên cơ s quan h hôn nhân và quan
h huy t th ng. Có nh ng m i quan h ph c t p như quan h gi a v và ch ng, gi a
cha m và con cái, gi a anh ch em v i nhau, quan h gi a ngư i thân. Ngoài ra, còn có
các m i quan h v chính tr , quan h văn hóa, quan h kinh t , quan h giáo d c, quan
h xã h i, v.v… Th c ch t, gia đình là m t xã h i thu nh . Khi nghiên c u v gia đình,
trư c h t ph i nghiên c u v các ki u gia đình đang t n t i trong xã h i, đ ng th i c n
ph i nghiên c u xu hư ng v n đ ng và phát tri n c a gia đình. D a trên cơ s đó có


Trang 86
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

nh ng hư ng d n, đi u ch nh các sai l ch và xác l p mô hình gia đình phù h p v i đi u
ki n kinh t , văn hóa xã h i c a đ t nư c trong th i kỳ hi n nay.
Trong xã h i hi n nay, ngư i ta th y đang t n t i m t s ki u gia đình sau đây:
+ Gia đình kép còn g i là gia đình ti p n i, gia đình m r ng… là ki u gia đình cùng
chung s ng trong m t mái nhà có t ba th h ngư i tr lên. Ki u đ i gia đình này t n t i
ph bi n nông thôn Châu Á. Gia đình kép có nh ng m t tích c c như gi gìn, b o t n
đư c các t p t c, các th h có s g n bó v m t tình c m huy t th ng, các thành viên
có s h tr l n nhau v đ i s ng… M t h n ch bi u hi n ch gia đình này thư ng
t o ra s khép kín trong thân t c, dòng h d n đ n chi ph i các m i quan h xã h i khác,
duy trì nh ng cái l c h u trong sinh ho t l nghi rư m rà và d n t i các xung đ t, xích
mích gi a các th h , các thành viên trong gia đình do s khác bi t v tu i tác, v l i
s ng… gây ra.
+ Gia đình h t nhân, ch có cha m và con chung. Lo i gia đình này t n t i khá ph
bi n các nư c phát tri n và các đô th l n, đ n khi con cái đ n tu i trư ng thành khi
có gia đình riêng s tách ra thành m t gia đình đ c l p, thoát ly kh i cha m s ng t do,
ki u gia đình này có h n ch ch : m i quan h gia đình l ng l o, nh hư ng gi a các
th h v i nhau tương đ i ít, các thành viên gia đình khó có đi u ki n ki m soát hành vi
c a nhau.
+ Gia đình h n h p trong đó ch ng, v có con riêng và l i có con chung. Đây là ki u
gia đình có m i quan h r t l ng l o ( M hi n nay có t i ¼ là gia đình h n h p)
+ Gia đình thi u, là ki u gia đình trong đó ch có v và ch ng, do vô sinh, ho c có th
do v ch ng không mu n có con… Lo i gia đình này không ph bi n nhi u trong xã h i
nhưng v n t n t i như m t th c th .
+ Gia đình đơn chi c còn g i là gia đình khuy t, gia đình không đ y đ , gia đình m u
h m i… Đây là ki u gia đình ch có m và con do nhi u lý do: v ch ng ly hôn, ly thân;
ho c do ngư i ph n không có ch ng nhưng l i có con.
+ Gia đình đ ng gi i, cùng nam ho c cùng n k t hôn. Đây là ki u gia đình b nh
ho n phi t nhiên, không có kh năng tái sinh nòi gi ng. M t s nư c Tây Âu đư c pháp
lu t th a nh n. Vi t Nam, chúng ta ph n đ i ki u gia đình này vì nó không phù h p v i
s phát tri n t nhiên, trái v i luân thư ng đ o lý, trái v i l i s ng văn hóa.
- Khi nghiên c u v gia đình nh t thi t ph i nghiên c u v y u t kinh t , văn hóa
truy n th ng, quy mô gia đình, xem trong m i gia đình có bao nhiêu con là h p lý, nh m
đ m b o phát tri n cân đ i và phù h p v i đi u ki n kinh t - xã h i đ t nư c. Qui mô và
k t c u c a gia đình như th nào, ngoài nh ng s tác đ ng c a các nhân t xã h i thì
y u t trình đ dân trí, s hi u bi t c a m i c p v ch ng là quy t đ nh. M t khác, khi

Trang 87
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

nghiên c u v gia đình, ngư i ta cũng c n ph i quan tâm đ n vai trò và tính ch t c a
ngư i ch gia đình ngư i ch y là ai, đ a v c a h trong xã h i ra sao?
Tóm l i gia đình là s n ph m c a l ch s , là đơn v đ u tiên c a xã h i, là t bào c a
xã h i đư c liên k t l i v i nhau d a trên cơ s hôn nhân và huy t th ng.
2. Các quan h cơ b n c a gia đình
Gia đình có nh ng m i quan h cơ b n sau đây:
2.1. Quan h hôn nhân: hôn nhân là m t nhu c u sinh lý nh m s n xu t ra con ngư i
đ duy trì phát tri n nòi gi ng. Cùng v i s phát tri n c a xã h i loài ngư i, hôn nhân
cũng có l ch s c a nó. N u như trong ch đ c ng s n nguyên th y, hình th c hôn nhân
ch y u là qu n hôn (hôn nhân t p th ) thì trong các ch đ tư h u, hôn nhân đư c xây
d ng trên cơ s l i ích c a nh ng ngư i ch s h u và ch u s chi ph i c a các quan
h kinh t - chính tr c a ch đ xã h i đó. Vì v y, hôn nhân trong b t c th i đ i nào
cũng c n đư c xã h i th a nh n c v m t chu n m c văn hóa và truy n th ng trong
c ng đ ng và pháp lu t c a ch đ đương th i.
2.2. Quan h huy t th ng: do nhu c u duy trì và phát tri n nòi gi ng, con ngư i đã
sáng t o ra m t thi t ch gia đình, trong đó quan h huy t th ng đư c coi là m t quan h
cơ b n nh t. Tuy nhiên, m i quan h này cũng có nh ng thay đ i theo s chi ph i c a
các đi u ki n kinh t , văn hóa, chính tr c a xã h i. N u như trong ch đ c ng xã
nguyên th y, huy t th ng v bên m đư c coi là chu n m c đ tính quan h thân t c xa
g n thì đ n ch đ tư h u huy t th ng đư c coi v đ ng cha. S phân bi t này ch khi
nào không còn ch đ tư h u.
2.3. Quan h qu n t trong m t mái m gia đình: xu t phát t nhu c u t nhiên, quan
h l a đôi c n ph i có m t nơi cư trú, th i nguyên th y ngư i ta ch c n m t không gian
là m t hang đá, h c cây, v sau là m t túp l u tranh đơn sơ, m t mái nhà. Mái m gia
đình là nơi thiêng liêng s không thay đ i, dù cho mai sau khoa h c hi n đ i có khám phá
sáng t o ra không gian sinh t n m i, nhưng quan ni m v mái m gia đình cũng s
không m t đi. Trái l i nó càng đư c c ng c tăng cư ng nh đư c trang b đ y đ
nh ng ti n nghi hi n đ i nh m t o thu n l i hơn.
2.4. Quan h nuôi dư ng: nuôi dư ng là m t trách nhi m, đ ng th i còn là m t
quy n l i thiêng liêng c a các thành viên trong gia đình đ i v i nhau. Nuôi dư ng bao
g m c vi c các b c cha m , ông bà nuôi dư ng con cháu, con cháu chăm sóc nuôi
dư ng cha m , ông bà lúc già, cũng như vi c quan tâm c a nh ng ngư i kh e m nh đ i
v i các thành viên g p khó khăn. Tình c m thiêng liêng này không th thay th đư c
b ng b t kỳ hình th c nào.
3. V trí c a gia đình
Trang 88
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

- Gia đình có nh ng v trí cơ b n sau đây:
3.1. Gia đình là t bào c a xã h i: có th ví toàn xã h i là m t cơ th hoàn ch nh, trong
đó gia đình là m t b ph n c a cơ th s ng. Do đó cu c s ng c a m i gia đình h nh
phúc hòa thu n êm m thì s có m t cơ th xã h i lành m nh.
3.2.. Gia đình là m t trong nh ng hình th c bi u hi n trình đ phát tri n c a kinh t -
xã h i: n u như trong xã h i nguyên th y xu t hi n ki u gia đình t p th , hôn nhân cùng
huy t th ng, hôn nhân đ i ng u và hôn nhân c p đôi là do trình đ c a l c lư ng s n
xu t còn quá thô sơ th p kém. Nhưng đ n ch đ chi m h u nô l , phong ki n, tư b n và
xã h i ch nghĩa thì v hình th c t ch c, quy mô và k t c u cũng như tính ch t c a gia
đình cũng có s khác nhau t gia đình m t v , m t ch ng b t bình đ ng sang gia đình
m t v , m t ch ng ngày càng bình đ ng hơn gi a nam và n , gi a các thành viên trong
gia đình. T t c nh ng bư c ti n đó c a gia đình đ u ph thu c vào trình đ phát tri n
kinh t m i th i đ i l ch s .
3.3. Gia đình là m t thi t ch đ c thù c a xã h i, là c u n i gi a các thành viên gia
đình v i xã h i: trong h th ng cơ c u t ch c c a xã h i, gia đình đư c coi là m t đơn v
xã h i thu nh c a xã h i, m t thi t ch đ u tiên. Nhưng thi t ch y v n đ ng l i tùy
thu c vào các giá tr văn hóa truy n th ng c a m i vùng, m i đ a phương khác nhau và
nó đư c b c l thông qua hành vi c a các thành viên, trong m i gia đình và cũng thông
qua các sinh ho t trong gia đình mà m i cá nhân ti p nh n đư c các thông tin c a xã h i.
Trong các thông tin y có c nh ng cái t t l n cái x u, gia đình r t quan tr ng trong vi c
l a ch n hư ng d n ti p thu nh ng thông tin y.
3.4. Gia đình là t m thân yêu, là chi c nôi nuôi dư ng c đ i ngư i: t khi còn là
tr thơ cho đ n khi khôn l n, đ n lúc v già có nơi nương t a và sau nh ng ngày lao
đ ng m t nh c là nơi ngh ngơi ph c h i s c kh e, tho i mái tinh th n… đó, h ng
ngày di n ra các quan h thiêng liêng sâu đ m gi a v ch ng, cha con, anh em, nh ng
ngư i đ ng tâm, đ ng c m, nâng đ nhau su t c cu c đ i. Có r t nhi u v n đ , ngoài
môi trư ng gia đình, không đâu có th đáp ng và gi i quy t có hi u qu hơn. Ch khi
nào đư c s êm m trong gia đình thì m i cá nhân m i th c s yên tâm lao đ ng và m t
trong nh ng b t h nh l n nh t c a con ngư i là lâm vào c nh vô gia cư, gia đình l c
đ c, tan nát ho c c nh nghèo đói, kh n cùng… Vì v y, vi c xây d ng gia đình m i là m t
trong nh ng v n đ quan tr ng c a s nghi p cách m ng xã h i ch nghĩa, đúng như
Ch t ch H Chí Minh đã nói: “Nhi u gia đình c ng l i m i thành xã h i, xã h i t t thì gia
đình càng t t, gia đình t t thì xã h i m i t t. H t nhân c a xã h i là gia đình. Chính vì
mu n xây d ng ch nghĩa xã h i nên ph i chú ý h t nhân cho t t”.
4. Các ch c năng cơ b n c a gia đình
Trang 89
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

Gia đình có nh ng ch c năng cơ b n sau đây:
4.1. Ch c năng tái s n xu t ra con ngư i: sinh s n là m t nhu c u t nhiên. N u
không có ho t đ ng này thì xã h i loài ngư i s b di t vong. Nhưng sinh bao nhiêu là
v a, là đ . V n đ này nó còn tùy thu c vào trình đ phát tri n c a m i giai đo n l ch s ,
tùy theo m i dân t c, m i qu c gia mà có chi n lư c phát tri n dân s phù h p. N u như
vào đ u th i kì đ đá m i (kho ng mư i ngàn năm trư c đây) các b l c nguyên th y ch
x p x kho ng 1 tri u ngư i đư c phân b r i rác trên các l c đ a. Đ u công nguyên dân
s trên trái đ t có ch ng 150 - 200 tri u ngư i. Năm 1000 sau công nguyên đã có g n
300 tri u ngư i. Đ n nay dân s trên th gi i đã lên đ n con s báo đ ng trên 6 t ngư i.
nhi u nư c, t c đ tăng dân s đ n chóng m t, nh t là các nư c ch m phát tri n, s
sinh ra vư t quá m c so v i s c s n xuát lương th c, v đi u ki n nhà , v đi u ki n y
t , giáo d c, v phúc l i v..v… Theo báo cáo c a Liên h p qu c thì hi n nay có kho ng
40 tri u ngư i đang s ng trên mi ng h c a s ch t đói, nhi u nư c Á, Phi, Mĩ La tinh
tu i th th p (trung bình 35 tu i) s thay th c a các th h x y ra nhanh. Tình hình đó
nh hư ng tiêu c c đ n s phát tri n c a xã h i. Vì v y, v n đ bùng n dân s đang là
v n đ gay g t đang đư c đ t ra không ch m i nư c, mà còn là v n đ chung c a
toàn nhân lo i. nư c ta, đ kh c ph c tình tr ng dân s tăng nhanh, trong khi n n kinh
t đang còn th p, do đó chúng ta ph i coi nhi m v k ho ch hóa dân s và gi i quy t
vi c làm cho ngư i lao đ ng là nhi m v hàng đ u trong chính sách xã h i. Theo th ng
kê 2004 ngư i ta tính c 1 phút có 3 em bé chào đ i, thì m t năm tăng 1,2 tri u ngư i,
n u so sánh gi a tăng trư ng kinh t và m c đ tăng dân s như hi n nay đang là m t
v n đ b c xúc. Vì v y vi c ph n đ u h th p t l tăng dân s k t h p v i vi c t ch c
l i lao đ ng, đ t đai, ngành ngh làm cho m i ngư i lao đ ng đ u có vi c làm đó là
nhi m v v a c p bách v a là nhi m v lâu dài nh m đ m b o s phát tri n cân đ i v
kinh t - xã h i đem l i cu c s ng văn minh, h nh phúc cho nhân dân.
4.2. Ch c năng kinh t và t ch c đ i s ng c a gia đình: trong th i kì quá đ lên ch
nghĩa xã h i, m i gia đình đ u có th tr thành m t đơn v kinh t t ch trong s n xu t
kinh doanh, m i gia đình, m i cá nhân đ u có th làm giàu chính đáng b ng s n xuát
kinh doanh theo quy đ nh c a pháp lu t. Đ i v i các gia đình công nhân viên ch c cũng
đư c khuy n khích tuy các lo i gia đình này không tr c ti p kinh doanh, nhưng cũng có
vai trò tác đ ng đ n s n xu t qua lĩnh v c tiêu dùng.
4.3. Ch c năng giáo d c: n i dung giáo d c trong gia đình bao g m c v v t ch t l n
tinh th n, nó là trách nhi m c a các b c cha m và đư c th c hi n m i chu trình s ng
c a con ngư i. T lúc còn m ng a, giai đo n tu i thơ, khi đã trư ng thành, lúc già
c … t ng chu trình y ph i có nh ng n i dung và hình th c giáo d c phù h p. N u
Trang 90
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

giai đo n tu i thơ là l i ru c a m , t m gương s ng và làm vi c c a ngư i thân, nh ng
l i nh n nh c a cha m , gi ng gi i c a ông bà và ngay c trong sinh ho t tình d c, sinh
ho t tiêu dùng cũng ph i đư c giáo d c…” h c ăn, h c nói, h c gói, h c m ” “ ăn trông
n i ng i trông hư ng…” Trong ch nghĩa xã h i, giáo d c c a gia đình có vai trò r t quan
tr ng trong vi c đào t o ngu n nhân l c tr , xây d ng con ngư i m i có đ o đ c, văn
hóa có trí th c. Do đó, giáo d c con ngư i ph i có s k t h p ch t ch gi a gia đình,
nhà trư ng, xã h i.
4.4. Ch c năng th a mãn nhu c u tâm sinh lý tình c m: có nhi u v n đ tâm, sinh lý
ch có th b c l và gi i quy t trong ph m vi gia đình v i nh ng ngư i thân. Do đó s
hi u bi t tâm sinh lý, s thích c a nhau đ phù h p v i m i thành viên là r t c n thi t.
Tóm l i, gia đình là thi t ch đa ch c năng. Thông qua vi c th c hi n nh ng ch c
năng trên mà có s tác đ ng đ n s ti n b chung c a xã h i. Các ch c năng đư c th c
hi n trong s thúc đ y h tr l n nhau, nhưng vi c phân chia các ch c năng cũng ch là
tương đ i. Nhi u khi, các ch c năng đư c th c hi n t ng h p trong m t công vi c ho c
nhi u ho t đ ng c a gia đình. t ng nơi và các giai đo n khác nhau, n i dung và v trí
c a m i ch c năng có s bi n đ i, nhưng dù đâu th i đ i nào thì vai trò c a ngư i ph
n , mà trư c h t là ngư i v , ngư i m ph i là trung tâm c a tình c m gia đình. Ph n
góp công s c nhi u nh t cho công vi c c a gia đình, giàu tình yêu và có ý th c hơn vì
h nh phúc gia đình. Tuy nhiên trên th c t v n còn hi n tư ng đ i x không bình đ ng
đã làm cho ngư i ph n ph i gánh vác nh ng công vi c n ng nh c trong gia đình và
công vi c xã h i.
II. ĐI U KI N, XÂY D NG GIA ĐÌNH TRONG QUÁ TRÌNH XÂY D NG
XÃ H I CH NGHĨA.
1. Đi u ki n và ti n đ kinh t - xã h i
Ti n đ v kinh t đ xây d ng gia đình m i là ti n đ quan tr ng nh t, b i vì hôn
nhân ti n b ph i đư c th hi n rõ nh t là bình đ ng gi a nam và n . Do đó vi c xây
d ng gia đình m i ph i g n li n v i n i dung c a cu c cách m ng xã h i ch nghĩa v i
m c tiêu th tiêu ch đ ngư i bóc l t ngư i, đưa nhân dân lao đ ng làm ch v tư li u
s n xu t. Đây là y u t cơ b n nh t đ th c hi n bình đ ng gi a nam và n .
Trong đi u ki n đ i v i nư c ta nay: đi lên ch nghĩa xã h i b qua giai đo n tư b n
ch nghĩa cho nên n n kinh t đang còn t n t i nhi u thành ph n theo cơ ch th trư ng
nhưng có s qu n lý c a Nhà nư c, do đó vi c xây d ng gia đình m i trong th i kỳ quá
đ ph i g n ch t gi a phát tri n kinh t v i công b ng xã h i, trên cơ s ai cũng có vi c
làm, có thu nh p chính đáng. Đó là đi u ki n đ th c hi n bình đ ng nam n , đ t ng

Trang 91
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

bư c kh c ph c nh ng h n ch tiêu c c do xã h i cũ đ l i, đ ng th i trên cơ s đó đó
mà phát huy, ch n l c k th a nh ng giá tr truy n th ng t t đ p c a dân t c cũng như
ti p thu các y u t tích c c c a th i đ i trong vi c xây d ng gia đình m i theo đ nh
hư ng xã h i ch nghĩa.
2. Các đi u ki n và ti n đ v chính tr văn hóa - xã h i
2.1. Đi u ki n chính tr : cơ s pháp lý cho quá trình th c hi n hôn nhân t nguy n,
ti n b , m t v m t ch ng bình đ ng là lu t hôn nhân gia đình.
2.2. Đi u ki n văn hóa xã h i: Nhà nư c t o m i đi u ki n đ m i công dân đư c
nâng cao trình đ dân trí trên cơ s đó đ m i ngư i t ý th c đư c xây d ng gia đình
bình đ ng ti n b , bi t t chăm sóc s c kh e, t bi t t o vi c làm cũng như t bi t t
ch c cu c s ng gia đình nh m phát tri n kinh t gia đình và đóng xây d ng xã h i
2.3.. Đi u ki n xã h i: Nhà nư c ph i có m t h th ng chính sách như k ho ch dân
s , k ho ch hóa gia đình, vi c làm, y t và chăm sóc s c kh e, b o hi m y t …
III. NH NG Đ NH HƯ NG CƠ B N VÀ N I DUNG XÂY D NG GIA
ĐÌNH VI T NAM HI N NAY
1. Nh ng đ nh hư ng cơ b n c a vi c xây d ng gia đình m i trong
th i kỳ quá đ lên ch nghĩa xã h i nư c ta hi n nay
1.1. Gi gìn, phát huy văn hóa truy n th ng, lo i b nh ng y u t tiêu c c,
đ ng th i ti p thu văn hóa hi n đ i có ch n l c
Bên c nh vi c k th a nh ng truy n th ng, nh ng giá tr t t đ p tình làng nghĩa xóm,
tình yêu gia đình g n ch t v i tình yêu quê hương đ t nư c, dân t c. T ng bư c kh c
ph c, lo i b các giá tr không phù h p như c c b theo h t c, c c b theo đ a phương,
nh ng nghi l rư m rà, t n kém trong ma chay, cư i h i. S b t bình đ ng v gi i, và
gi a các th h . Trong đi u ki n hi n nay, s chuy n đ i h giá tr t gia đình truy n
th ng sang gia đình hi n đ i đang đòi h i ph i ti p thu và ch n l c các giá tr văn hóa c a
nhân lo i. Nh ng giá tr văn hóa y ch có th đư c ch n l c, ti p thu m t khi các giá tr
t t đ p c a gia đình truy n th ng đư c b o t n, đư c phát huy nh ng n i dung giá tr
m i phù h p v i văn hóa và đ o lý làm ngư i c a dân t c Vi t Nam.
1.2. Xây d ng gia đình xu t phát t tình yêu chân chính:
+ Hôn nhân t nguy n ti n b là hôn nhân đư c xây d ng trên cơ s tình yêu chân
chính và nó nh t thi t ph i tr i qua th i kỳ quá đ t tình b n chuy n sang tình yêu, quá
trình đó h tìm th y nhau nh ng đi m tương đ ng s n sàng chia s , cùng nhau xây
d ng cu c s ng chung và h c m th y không th thi u nhau.


Trang 92
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

+ Hôn nhân t nguy n ti n b còn ph i đư c pháp lu t th a nh n b ng t đăng ký k t
hôn. Nhưng cũng không bác b s quan tâm, hư ng d n c a cha m ngư i thân trong
gia đình.
+ Hôn nhân t nguy n ti n b còn bao g m t do ly hôn khi tình yêu không còn n a.
Tuy nhiên, ly hôn dù b t c lý do nào thì h u qu cũng h t s c n ng n . Vì v y, c n ph i
có s hòa gi i c a các đoàn th xã h i, c a c ng đ ng, làng xóm.
1.3. Xây d ng gia đình trên cơ s các quan h bình đ ng, thương yêu:
Cùng nhau chia s , gánh vác công vi c gia đình và xã h i. V ch ng ph i có quy n l i
và nghĩa v ngang nhau v m i m t. B m không đư c phân bi t đ i x v i các con,
ph i tôn tr ng và hư ng d n nh ng nhu c u chính đáng c a các con. Các con ph i bi t
ơn, kính tr ng, nghe l i khuyên nh c a b m và không ng ng h c h i vươn lên gi
v ng truy n th ng t t đ p c a gia đình. Quan h b m và các con trong gia đình thư ng
có mâu thu n và s khác bi t gi a các th h là đi u khó tránh kh i. Do đó, ph i tìm ra
hư ng gi i quy t đ nh ng mâu thu n c a s khác bi t y không d n t i xung đ t.
Trong gia đình, c n xây d ng nh ng m i quan h t t gi a anh ch em v i nhau. N u
là nh ng gia đình có nhi u th h , ph i chú ý đ n nh ng m i quan h khác như ông bà
và cháu ch t; b m ch ng và con dâu; b m v và chàng r ; chú bác, cô dì và các
cháu… Các quan h này cũng đư c xây d ng trên tinh th n bình đ ng, tình thương và
có trách nhi m đ cho gia đình êm m, tr thành t bào lành m nh c a xã h i.
1.4. Xây d ng gia đình ph i g n li n v i c ng đ ng, v i các thi t ch xã h i:
Đoàn k t, tương tr thương yêu đùm b c nhau là m t giá tr văn hoá truy n th ng lâu
đ i c a ngư i Vi t Nam. Trong giai đo n hi n nay, xây d ng gia đình m i c n ph i bi t
gi gìn phát huy truy n th ng y. Trên cơ s đó mà xây d ng b sung thêm nh ng quy
ư c, quy ch dân ch trong m i làng xã, trong m i gia đình. Đó chính là m t phương
hư ng quan tr ng trong vi c xây d ng gia đình m i nư c ta,
2. M t s n i dung xây d ng gia đình Vi t Nam hi n nay
Đ có đư c gia đình m no, bình đ ng, ti n b và h nh phúc Vi t Nam hi n nay,
ph i d a trên các cơ s sau đây:
+ Gi i quy t t t m i quan h gi a tăng trư ng kinh t v i công b ng xã h i, t ng
bư c xoá đói gi m nghèo đi đôi v i tăng cư ng chăm lo phúc l i xã h i, chăm sóc s c
kho c ng đ ng, k t ho ch hoá gia đình.
+ Gi i phóng ph n và phát huy truy n th ng ph n trong gia đình, xã h i đư c là
thư c c a s ti n b xã h i.
+ Trong nghiên c u khoa h c ph c v hôn nhân và gia đình hi n nay, bên c nh
nghiên c u gi gìn phát huy gia đình truy n th ng, c n chú ý hơn n a đ n mô hình gia
Trang 93
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

đình hi n đ i, s k th a, ti p thu và dung n p nh ng giá tr ti n b c a th i đ i trong
th i kỳ công nghi p hoá, hi n đ i hoá.


CÂU H I ÔN T P, TH O LU N


Câu h i ôn t p
1. Phân tích khái ni m gia đình và nh ng đ c trưng cơ b n c a nó ?
2. Phân tích v trí c a gia đình trong xã h i? vi c nghiên c u v n đ này có ý nghĩa
như th nào ?
3. Phân tích nh ng ch c năng c a gia đình dư i ch nghiã xã h i ?
4. Hãy nêu nh ng đi u ki n xây d ng gia đình m i trong quá trình xây d ng ch
nghĩa xã h i ?
5. Phân tích nh ng đ nh hư ng cơ b n đ xây d ng gia đình m i nư c ta hi n nay
6. Hãy trình bày nh ng n i dung ch y u xây d ng gia đình Vi t Nam hi n nay


Câu h i th o lu n:
1. Nguyên t c hôn nhân và gia đình dư i ch nghĩa xã h i ( hôn nhân t nguy n và
ti n b , th c hi n xây d ng gia đình bình đ ng, h nh phúc)
2. Quan ni m c a Anh ( ch ) v tình yêu chân chính hi n nay ? Theo anh ( ch ) c n
gi i quy t th nào cho đúng m i quan h gi a tình yêu và s nghi p
3. Quan ni m cũa anh ( ch ) v gia đình h nh phúc? c n làm gì đ có m t gia đình
h nh phúc




Trang 94
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c



CHƯƠNG XIII
V N Đ NGU N NHÂN L C TRONG QUÁ TRÌNH
XÂY D NG CH NGHĨA XÃ H I
S ti t c a chương: 5 ti t
S ti t gi ng: 3 ti t
S ti t th o lu n, t h c: 2 ti t
I. NGU N NHÂN L C VÀ VAI TRÒ C A NÓ TRONG S NGHI P
XÂY D NG CH NGHĨA XÃ H I
1. Con ngư i và ngu n l c con ngư i.
1.1. Các quan ni m trư c Mác v con ngư i:
- T trư c đ n nay, trư c khi chưa có h c thuy t Mác, các lý thuy t v con ngư i k
c Phương Đông và Phương Tây, ph n nào cũng đã làm sáng t đư c nh ng y u t
thu c v b n ch t c a con ngư i. Song v n chưa đư c hoàn h o, th m chí có m t s lý
thuy t còn mang tính hoang đư ng và l c h u.
1.2. Quan đi m c a ch nghĩa Mác v con ngư i:
- Trên cơ s k th a phát tri n nh ng tư tư ng c a nhân lo i, đ c bi t là nh ng ti n
b c a khoa h c t nhiên vào nh ng năm 40 c a th k XIX. Ch nghĩa Mác kh ng đ nh:
“b n ch t c a con ngư i là m t th c th t nhiên, m t c u trúc sinh h c mang b n ch t
xã h i”.
+ Con ngư i là m t th c th t nhiên, là m t b ph n c a t nhiên. Do đó, con ngư i
cũng b nh ng quy lu t t nhiên chi ph i. Nhưng con ngưòi khác v i con v t là ngay c
như nh ng hành vi có tính b n năng như ăn, và gi i quy t các v n đ sinh lý… con
ngư i cũng khác h n đ i v i loài v t. Chính vì th , nh ng quan ni m thô thi n coi con
ngư i ch là m t loài v t gi ng như m i loài đ ng v t khác ch là lu n đi u nh m bênh
v c che đ y cho nh ng hành vi m t tính ngư i.
+ B n ch t xã h i c a con ngư i đư c bi u hi n trong m i quan h cá nhân g n bó
v i đ ng lo i đ n m c không th tách r i, đ ng th i l i là nh ng cá nhân không ai gi ng
ai. Xã h i càng phát tri n thì m i quan h gi a c ng đ ng v i cá nhân càng tr nên b n
v ng, nhưng m t khác m i con ngư i càng tách bi t thành nh ng cá nhân đ c l p. Vì
v y, s nghi p gi i phóng con ngư i còn bao hàm c vi c gi i phóng cá nhân kh i áp
b c, bóc l t đ h đư c s ng t do, bình đ ng t do h nh phúc.
+ Tính xã h i c a con ngư i còn đư c bi u hi n, con ngư i là m t ph n t c a m t
giai c p nh t đ nh và thông qua giai c p mà các cá nhân t ng bư c nh n rõ l i ích riêng
Trang 95
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

c a các cá nhân ch đư c th c hi n khi k t h p v i l i ích chung c a giai c p. Đ ng th i,
m i cá nhân con ngư i còn mang tính nhân lo i và luôn hư ng t i các giá tr nhân lo i.
+ Tính xã h i c a con ngư i còn đư c bi u hi n m i m t th i đ i l ch s đ u có m t
m u ngư i do yêu c u c a ch đ chính tr xã h i đã nhào n n nên. Ví d : con ngư i
th i nô l là s ng cam ch u, con ngư i phong ki n là trung quân ái qu c, quân s th n
t , con ngư i tư b n là tr ti n ngay, ti n trao cháo múc l nh lùng. Chính vì v y H Ch
t ch đã nói: “mu n xây d ng ch nghĩa xã h i trư c h t ph i có con ngư i ch nghĩa xã
h i”
1.3. Quan ni m v con ngư i xã h i ch nghĩa :
- D a trên cơ s lý lu n c a ch nghĩa Mác – Lênin, ti p thu nh ng giá tr truy n
th ng c a dân t c, căn c vào đi u ki n c th c a Vi t Nam. Đ ng ta đã đ ra chi n
lư c xây d ng mô hình con ngư i m i, con ngư i xã h i ch nghĩa g m có nh ng đ c
trưng sau:
+ Con ngư i xã h i ch nghĩa là con ngư i có đ y đ trình đ , ý th c và năng l c
làm ch v kinh t , chính tr và xã h i v. ..v…
+ Con ngư i xã h i ch nghĩa là con ngư i lao đ ng m i, có ý th c v công vi c mà
mình đang đ m nh n, lao đ ng có ý th c k lu t, có tinh th n h p tác v i đ ng nghi p,
bi t đánh giá ch t lư ng lao đ ng, hi u qu lao đ ng c a b n thân.
+ Con ngư i xã h i ch nghĩa là con ngư i s ng hi u th o v i cha m ông bà, có
tình nghĩa v i anh em, b n bè và m i ngư i xung quanh. T ý th c đư c vai trò v trí c a
mình trong t ng m i quan h xã h i và gi i quy t đúng đ n đư c nh ng m i quan h đó.
Có ý th c nâng cao trình đ trình đ tri th c v m i m t, ra s c rèn luy n s c kho , đ m
b o phát tri n toàn di n cá nhân.
+ Con ngư i xã h i ch nghĩa là con ngư i giàu lòng yêu nư c, thương dân, có tình
thương yêu giai c p, thương yêu đ ng lo i, s ng nhân văn, nhân đ o, có ý th c và kiên
quy t đ u tranh b o v ch đ xã h i ch nghĩa, b o v nh ng thành qu cách m ng,
kiên quy t đ u tranh làm th t b i m i âm mưu phá ho i c a k thù.
1.4 . Ngu n l c con ngư i
- Các ngu n l c có th khai thác như:
+ Ngu n l c t nhiên
+ Ngu n l c khoa hoc - công ngh
+ Ngu n l c tài chính
+ Ngu n l c t nư c ngoài
+ Ngu n l c con ngư i


Trang 96
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

Trong t t c các ngu n l c, ngu n l c con ngư i là cơ b n nh t, b i l nh ng ngu n
l c khác mu n khai thác có hi u qu đ u ph i ph thu c vào trình đ năng l c c a con
ngư i và m t khi đã đưa vào khai thác s d ng thì ngày càng hao h t c n ki t. Nhưng
ngu n l c con ngư i đ c bi t là trí tu càng khai thác thì càng phát tri n. Theo s li u
kh o sát, con ngư i có kho ng 15 t noron th n kinh, trong su t cu c đ i c a m t con
ngư i ch m i s d ng kh ang 2%, s còn l i đang d ng ti m năng, vì v y trong th k
21 con ngư i đang là đ i tư ng khai thác c a chúnh mình.
+ Ngu n nhân l c v xã h i, t c là nói v ch đ chính tr và môi trư ng xã h i nơi
con ngư i sinh s ng. N u môi trư ng thu n l i thì con ngư i s phát huy đư c năng l c
m c đ t i đa; ngư c s b ki m hãm. Vì v y, vi c đ ra nh ng gi i pháp nh m đ phát
huy tính năng đ ng sáng t o c a m i con ngư i nó v a là m t gi i pháp cơ b n, lâu dài
v a là gi i pháp có ý nghĩa tình th .
+ Ngu n nhân l c cũng là nói v qui mô dân s . Dân s già hay tr , ít hay nhi u, cơ
c u đ tu i, s ti p n i nhau gi a các th h , gi i tính, s phân b dân cư gi a các
vùng, các mi n c a đ t nư c, gi a các ngành kinh t , gi a các lĩnh v c c a đ i s ng xã
h i.
+ Ngu n l c con ngư i còn là s bao hàm c v th l c, trí t ê, tay ngh , trình đ
năng l c qu n lý, m c đ thành th o trong công vi c, ph m ch t đ o đ c, tình yêu quê
hương đ t nư c, ý th c chính tr … Trong các y u t trên thì ph m ch t đ o đ c và trình
đ h c v n, tay ngh là quan tr ng nh t. Nó nói lên m c trư ng thành c a con ngư i,
nhân cách, l i s ng, xã h i. Vì v y, xã h i mu n phát tri n nhanh b n v ng thì ph i quan
tâm đ n đào t o ngu n l c con ngư i. V y, ngu n l c con ngư i là gì?
- Theo ngân hàng th gi i: Ngu n l c con ngư i là toàn b v n ngư i, bao g m c
th l c, trí l c k năng, ngh nghi p v. v…mà m i cá nhân s h u và có th huy đ ng
đư c vào trong quá trình s n xu t, kinh doanh hay trong m t ho t đ ng nào đó…
T khái ni m trên chúng ta có th hi u: ngu n l c con ngư i là bao g m t t c các
y u t như là v th ch t, ý th c chính tr , đ o đ c, năng l c, trình đ chuyên môn và v
th xã h i, v. v…Nó t o nên năng l c c a m i con ngư i và đư c huy đ ng, đư c t p
h p l i thành m t s c m nh t ng h p c a c c ng đ ng, dân t c vào vi c phát tri n kinh
t - xã h i.
2. Vai trò ngu n nhân l c trong s nghi p xây d ng xã h i ch
nghĩa
2.1. Vai trò ngu n l c con ngư i trong lĩnh v c kinh t :
- Quan đi m c a ch nghĩa Mác – Lênin cho r ng: trong m i th i đ i ngư i lao đ ng
đ u là ch th trong lao đ ng s n xu t, đ c bi t là trong ch nghĩa xã h i, h ph i là
Trang 97
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

ngư i đư c làm ch nh ng tư li u s n xu t và ph i đư c đào t o có bài b n ki n th c
chuyên môn, qu n lý kinh t thì m i có đ trình đ đ khai thác ti m năng tài nguyên có
hi u qu .
2.2. Vai trò ngu n l c con ngư i trong lĩnh v c chính tr :
Khi bàn v xây d ng Nhà nư c xã h i ch nghĩa, Bác H đã nói “chúng ta ph i ra s c
th c hi n nh ng c i cách xã h i đ nâng cao đ i s ng c a nhân dân, th c hi n dân làm
ch xã h i b ng vi c chính h là ngư i l a ch n, đ c nh ng ngư i có đ đ c, đ tài gi
nh ng v trí quan tr ng trong các cơ quan chính quy n các c p, đó ph i là nh ng ngư i
gi i v lý lu n, sâu sát v i cơ s , hi u bi t th c ti n, th y đư c trách nhi m c a mình đ i
v i nhân dân, h t lòng vì nhân dân và th t s tôn tr ng quy n làm ch c a nhân dân thì
vi c gì khó khăn m y dân cũng làm đư c”.
2.3. Vai trò ngu n l c con ngư i trong lĩnh v c văn hoá:
Quan đi m c a ch nghĩa Mác – Lênin quan ni m, qu n chúng lao đ ng là ngư i đã
góp ph n xây d ng sáng t o lên nh ng công trình văn hoá, các tác ph m ngh thu t. Do
đó, dư i ch nghĩa xã h i vai trò y l i càng đư c nâng cao, cũng như t o đi u ki n đ
qu n chúng bi t thư ng th c, b o v truy n th ng văn hoá dân t c và bi t ti p thu nh ng
tinh hoa ngh thu t qu c t , lo i b nh ng y u t không phù h p đ làm giàu cho n n
văn hoá dân t c mình, làm cho đ i s ng tinh th n cá nhân thêm phong phú.
2.4. Vai trò ngu n l c con ngư i trong lĩnh v c xã h i:
Nh ng v n đ xã h i bao g m: vi c làm, công b ng xã h i, xoá đói gi m nghèo, v.
v…Mu n gi i quy t nh ng v n đ này c n ph i có s quan tâm c a toàn xã h i.
Tóm l i, ngu n nhân l c không khai thác, không phát huy đư c là lãng phí l n nh t.
Đ c bi t là đ i v i đ i ngũ tri th c càng ho t đ ng, càng nghiên c u, càng làm vi c thì trí
tu c a h càng phong phú, nh y bén sâu s c. Nư c ta đang còn là m t nư c nghèo,
kinh t kém phát tri n, thì vi c phát huy ngu n l c con ngư i đ xây d ng đ t nư c càng
tr nên quan tr ng.
II. PHÁT HUY NGU N L C CON NGƯ I VI T NAM.
1. Phát huy ngu n l c con ngư i Vi t Nam nh ng năm qua.
1.1. Nh ng k t qu đ t đư c:
Sau cách m ng tháng 8/1945, n n giáo d c cách m ng Vi t Nam đã có nh ng bư c
phát tri n m nh m , T ch 95% dân s mù ch ; đ n nay đã có 95% dân s bi t ch . H
th ng giáo d c ngày càng hoàn thi n. Trư c cách m ng tháng tám c nư c ch có ba
trư ng trung h c ph thông, nay đã có trên 80.000 trư ng v i hơn 800.000 giáo viên t
m m non đ n đ i h c, trên đ i h c, đang góp ph n đào t o ngu n l c b i dư ng nhân tài

Trang 98
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

ph c v s nghi p công nghi p hoá, hi n đ i hoá đ t nư c. Vi c chăm sóc s c kh e cho
các t ng l p nhân dân cũng đã đư c quan tâm đ n t n vùng sâu, vùng xa. Tu i th trung
bình là 78. Th c a ngư i Vi t Nam đã đư c c i thi n hơn trư c.
1.2. Nh ng h n ch c a vi c phát huy ngu n nhân l c Vi t Nam.
Do nh n th c, có giai đo n chúng ta tuy t đ i tính xã h i c a con ngư i, coi nh m t
t nhiên, chưa quan tâm t i nhu c u v t ch t, chưa th t s chú ý t i l i ích cá nhân
ngư i lao đ ng. Có lúc đã đ ng nh t l i ích cá nhân v i ch nghĩa cá nhân, đ cao quá
m c tính giai c p, coi nh tính nhân lo i không chú ý k th a nh ng giá tr truy n th ng
dân t c, ít chú ý t i giáo d c gia phong cho con cái. Vì th , d n đ n nh ng khi m khuy t
v nhân cách, cho nên đã có m t b ph n thanh niên không ch u h c t p rèn luy n, thi u
quy t tâm ph n đ u vươn lên tu thân l p nghi p, nghi n hút, c b c len l i vào b máy
Nhà nư c, m t b ph n cán b có ch c có quy n đã l i d ng quy n h n đ tham nhũng
c a quy n, vi ph m quy n dân ch c a công dân; làm bi n d ng nhân cách con ngư i,
đ cho không ít k cơ h i, h u khuynh chui vào t ch c Đ ng, Nhà nư c đang tác đ ng
không nh t i ni m tin c a th h tr hôm nay.
- Trong giáo d c đào t o, phương pháp giáo d c chưa kích thích đư c tính sáng t o
c a ngư i h c, chưa g n lý lu n v i cu c s ng, cho nên không ít sinh viên sau khi ra
trư ng khó xin vi c, b ngh , gây lãng phí cho gia đình, xã h i. Cơ c u đào t o gi a các
ngành, gi a các b c h c chưa h p lý, d n t i tình tr ng v a th a, v a thi u cán b như
hi n nay. Nhìn chung vi c đào t o, s d mg cán b hi n nay còn nhi u b t c p. Tình
trang thi u vi c làm trong thanh niên đang t o s c ép l n cho xã h i. Nh ng h n ch đó
là do nh ng nguyên nhân sau:
+ Th nh t, nư c ta là nư c nông nghi p, năng su t lao đ ng còn r t th p, đ i s ng
c a nhân dân còn r t nhi u khó khăn, tình tr ng nghèo đói còn t n t i trong m t b phân
dân cư, vi c chăm sóc đ m b o cho nh ng đi u ki n cho con ngư i phát tri n toàn di n
còn h n ch .
+ Th hai, tr i qua nhi u năm chi n tranh, d n s c ngư i s c c a đ gi i phóng
mi n Nam th ng nh t đ t n ơc chúng ta không có đi u ki n chăm sóc cho con ngư i,
m t khác h u qu chi n tranh còn đ l i r t n ng n ngày nay v n ph i ti p t c kh c
ph c.
+ Th ba, nh ng t p quán, thói quen c a ngư i s n xu t nh như thi u ý th c t
ch c k lu t, cách nhìn thi n c n, tâm lý t ti, tính v k , c c b đ a phương, gia trư ng
trong giáo d c, cũng như khi đánh giá con ngư i, v.v…
+ Th tư, trong quá trính chuy n sang n n kinh t th trư ng, m r ng giao lưu qu c
t , m t m t cũng t o ra nh ng tác đ ng tích c c, m t khác cũng nh hư ng tiêu c c
Trang 99
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

như: l i s ng th c d ng, ch y ch c, ch y quy n, vì ti n mà không ít ngư i có th làm
m i vi c b t ch p luân thư ng đ o lý. Đi u đó gây ra nh ng tác đ ng x u trong xã h i.
+ Th năm, đ u tư cho giáo d c còn h n ch , công tác qu n lý giáo d c - đào t o có
nh ng m t y u kém, b t c p, tình tr ng tiêu c c trong giáo d c còn đang ph bi n
nhi u nơi, ch t lư ng giáo viên còn h n ch đang nh hư ng t i ch t lư ng đào t o,
tr c ti p nh hư ng t i vi c phát huy ngu n nhân l c trong giai đo n hi n nay.
+ Th sáu, nh ng y u kém trong qu n lý Nhà nư c, h th ng lu t pháp chưa đ ng
b , tính gia trư ng, b o th trong m t s cán b có ch c có quy n, tâm lý đ k , ghen
ghét v i nh ng ngư i có năng l c c a m t s ngư i đang làm h n ch phát huy ngu n
nhân l c nư c ta hi n nay.
2. Phương hư ng và gi i pháp phát huy ngu n l c con ngư i
2.1. Phương hư ng:
- M t là, đ y m nh s nghi p công nghi p hoá, hi n đ i hoá, mà th c ch t là
chuy n t lao d ng th công sang lao đ ng cơ khí máy móc. Nó có tác d ng v a làm
thay đ i thói quen c a n n s n xu t nh , v a t o đi u ki n đ nâng cao m c s ng nhân
dân. Đ ng th i nó cũng đ t ra nh ng thách th c bu c ngư i lao đ ng ph i ph n đ u
vươn lên, n u h không mu n b đào th i kh i dây chuy n s n xu t. Có th nói đây là
môi trư ng t t nh t đ b i dư ng ngu n l c con ngư i và đ n lư t con ngư i s là y u
t quy t đ nh cho s th ng l i c a công cu c công nghi p hoá, hi n đ i hoá đ t nư c.
- Hai là, t ng bư c xây d ng hoàn ch nh h th ng chính sách xã h i, v i m c đích
nh m nâng cao năng su t lao đ ng, công b ng trong phân ph i, t o đi u ki n cho ngư i
lao đ ng h c t p ph n đ u, c ng hi n s c mình cho xã h i góp ph n vào phát tri n kinh
t đ t nư c.
- Ba là, t ng bư c xây d ng và không ng ng hoàn thi n cơ ch qu n lý trên cơ s
nhân dân lao đ ng là ngư i làm ch kinh t , chính tr , văn hoá tư tư ng…Do v y, xã h i
ph i t o ra nh ng đi u ki n cho ngư i lao đ ng tham gia tích c c vào công vi c qu n lý
xã h i, qu n lý kinh t , qu n lý nhà n ơc, thông qua đó mà h tích c c góp tài năng, trí
tu cho xã h i.
2.2. M t s gi i pháp phát huy ngu n l c con ngư i nư c ta hi n nay:
+ Th nh t, trong lĩnh v c kinh t : nhanh chóng th c hi n giao đ t, giao r ng cho
nông dân, t o đi u cho ngư i ngư i lao đ ng làm ch tư li u s n xu t m i thành thành
ph n kinh t . Phát đ ng nhân dân đóng góp ý ki n xây d ng k ho ch phát tri n kinh t -
xã h i c a đ t nư c, c a đ a phương, c a doanh nghi p, c a đơn v , chăm lo đ i s ng
v t ch t và tinh th n cho ngư i lao đ ng trên cơ s th c hi n phân ph i công b ng, dân
ch , công khai. đ ng viên m i ngư i dân b v n s n xu t kinh doanh, khai thác th m nh
Trang 100
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

c a đ a phương, phát tri n ngành ngh truy n th ng, phát tri n n n kinh t th trư ng
đ nh hư ng xã h i ch nghĩa, phát huy trình đ tay ngh , năng l c qu n lý kinh doanh
c a m i thành viên trong xã h i đ cùng v i Nhà nư c gi i quy t nh ng khó khăn c a
đ t nư c. Giáo d c đ o đ c, khơi d y lương tâm ngh nghi p, nêu cao trách nhi m c a
m i ngư i trong ho t đ ng s n xu t kinh doanh, d ch v . C n làm cho m i ngư i th y
đư c trách nhi m c a mình là ph i lao đ ng nghiêm túc, có ch t lư ng, có hi u qu , t o
ra hàng hoá t t, nâng cao ch t lư ng d ch v . Đi u đó v a t o đi u ki n cho xã h i phát
tri n, v a là đi u ki n cho ho t đ ng s n xu t kinh doanh đ t hi u qu . Phê phán m nh
m thói lư i bi ng, làm b a, làm u, ngăn ch n làm ăn phi pháp, phi đ o lý.
+ Th hai, trong lĩnh v c chính tr : nâng cao trình đ nh n th c cho m i ngư i đ h
có th tham gia có hi u qu vào các công vi c c a các t ch c trong h th ng chính tr
như ki m tra giám sát th c hành ti t ki m, ch ng tham nhũng đ ngư i dân th c s là
ngư i làm ch đ t nư c.
+ Th ba, trên lĩnh c c xã h i: T ng bư c kh c ph c đi t i lo i b nh ng phong t c,
t p quan l c h u, nh ng quan h không bình đ ng, xây d ng quan h m i gi a ngư i
v i ngư i trên tinh th n tương tr giúp đ l n nhau trong s n xu t kinh doanh, trong đ i
s ng xã h i. Xây d ng quan h bình đ ng, h u ngh giúp đ l n nhau gi a các dân t c,
gi a các qu c gia. Có bi n pháp làm gi m d n kho ng cách chênh l ch trên m i lĩnh v c
gi a các t ng l p dân cư, gi a các vùng lãnh th . Quan tâm t i nh ng h nghèo, nh ng
gia đình khó khăn, nh ng h chính sách xã h i, nh ng vùng sâu, vùng xa t o ra cơ h i
phát tri n cho m i ngư i, làm cho m i ngư i dân đ u đư c hư ng nh ng thành qu y t ,
giáo d c văn hoá.… Th c hi n chính sách xoá đói, gi m nghèo; t p trung gi i quy t vi c
làm cho ngư i lao đ ng; trên cơ s đó, ngư i lao đ ng m i có đi u ki n nâng cao trình
đ tri th c, trình đ tay ngh , m i có môi trư ng rèn luy n ph n đ u, c ng hi n s c mình
cho đ t nư c, cho xã h i.
+ Th tư, trên lĩnh v c giáo d c vào đào t o. Ph i xem “giáo d c và đào t o là qu c
sách hàng đ u nh m nâng cao dân trí, đào t o nhân l c, b i dư ng nhân tài” đáp ng
như c u công nghi p hoá hi n đ i hoá. Đ ng và Nhà nư c, các t ch c chính tr - xã h i
và gia đình ph i quan tâm t i giáo d c hơn n a. N i dung giáo d c ph i ph n ánh đư c
nh ng tri th c c a th i đ i, nh ng thành t u m i nh t c a khoa h c công ngh , ph i
giáo d c lòng yêu nư c, ý th c t cư ng dân t c, phương pháp d y ph i kích thích đư c
tính sáng t o c a ngư i h c. Phương pháp h c ph i đ c l p t ch , bi t v n d ng ki n
th c đã h c vào gi i thích và gi i quy t nh ng v n đ th c ti n cu c s ng đang đ t ra
nh m rút ng n kho ng cách gi a Vi t Nam và các nư c trong khu v c và trên th gi i.
Do v y, đòi h i chúng ta ph i ph n đ u nhi u hơn n a.

Trang 101
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c

+ Th năm, trên lĩnh v c tư tư ng, văn hoá, ngh thu t: ph i xem văn hoá ngh
thu t là nh m ph c v t t cho s nghi p cách m ng c a Đ ng, c a dân t c; đã đ ng viên
đư c nhân dân tích c c tham gia trong quá trình xây d ng ch nghĩa xã h i, do đó văn
hoá ngh thu t ph i tích tham gia tích c c vào s nghi p đ i m i toàn di n đ t nư c, vì
v y ph i có thái đ phê phán nghiêm kh c m t s văn ngh sĩ trí th c đi l ch hư ng,
ch y theo th hi u th p hèn, d dãi c a m t b ph n thanh niên thi u giáo d c. Đ y m nh
cu c đ u tranh trên lĩnh v c tư tư ng, phê phán nh ng tư tư ng ph n đ ng đang tìm
cách ph nh n con đư ng xã h i ch nghĩa Vi t Nam. “Đ y m nh t ng k t th c ti n và
nghiên c u lý lu n, ti p t c làm sáng t hơn lý lu n v ch nghĩa xã h i và con đư ng đi
lên xã h i ch nghĩa Vi t Nam”, “nâng cao ch t lư ng và hi u qu công tác tuyên
truy n, giáo d c lý lu n chính tr , t o nên s th ng nh t hơn n a trong Đ ng, s đ ng
thu n trong nhân dân, đ u tranh ch ng ch nghĩa cá nhân, tư tư ng cơ h i th c d ng,
ch n đà suy thoái v đ o đ c, l i s ng”.
Trư c yêu c u c a s nghi p xây d ng và b o v t qu c, đòi h i nhà văn, nhà thơ,
nh c sĩ, ngh sĩ, ph i nâng cao trách nhi m c a mình trong sáng tác, bi u di n, không vì
đ ng ti n mà bán r lương tâm, vô trách nhi m v i đ t nư c.
Ph i tăng cư ng hơn n a công tác qu n lý c a Nhà nư c trong ho t đ ng sáng tác,
bi u di n làm cho văn h c ngh thu t ph i tr thành vũ khí, phương ti n c vũ cho cái
hay, cái đ p, góp ph n xây d ng l i s ng lành m nh, nâng cao nh ng giá tr nhân văn,
phát huy nh ng giá tr t t đ p trong con ngư i Vi t Nam.


CÂU H I ÔN T P, TH O LU N
Câu h i ôn t p:
1. Nêu và phân tích quan đi m c a ch nghĩa Mác - Lênin v con ngư i và
con ngư i xã h i ch nghĩa ?
2. Ngu n l c con ngư i là gì? Vai trò, v trí ngu n l c con ngư i trong quá
trình xây d ng ch nghĩa xã h i?
3. Hãy nêu và phân tích nh ng thành t u và nh ng h n ch trong phát huy
ngu n l c con ngư i Vi t Nam trong nh ng năm qua ?
4. phân tích nh ng nguyên nhân c a th c tr ng phát huy ngu n l c con ngư i
Vi t Nam nh ng năm qua?
5. Phân tìch nh ng phương hư ng, gi i pháp phát huy ngu n l c con ngư i
Vi t Nam hi n nay?



Trang 102
Bài gi ng: ch nghĩa xã h i khoa h c




Trang 103
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản