Bản đồ du lịch

Chia sẻ: Dương Thành Đạt | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:17

0
377
lượt xem
164
download

Bản đồ du lịch

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bản đồ du lịch thể hiện nguồn tài nguyên du lịch tự nhiên, xã hội và nhân văn, thể hiện các cụm, tuyến, điểm du lịch; tổ chức lãnh thổ du lịch; đánh giá và định hướng khai thác tài nguyên du lịch.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Bản đồ du lịch

  1. Chương 4 B N DU L CH I. C I M B n du l ch th hi n ngu n tài nguyên du l ch t nhiên, xã h i và nhân văn, th hi n các c m, tuy n, i m du l ch; t ch c lãnh th du l ch; ánh giá và nh hư ng khai thác tài nguyên du l ch. I.1 Phân lo i N u d a theo m c ích các b n du l ch có th phân ra làm 2 lo i: B n nghiên c u và b n du l ch o B n du l ch ph c v nghiên c u bao g m các b n hi n tr ng tài nguyên du l ch, các b n ánh giá và nh hư ng khai thác các ti m năng du l ch, các b n qui ho ch du l ch, các b n t ch c lãnh th du l ch … o Các b n ph c v khách du l ch bao g m các b n ph n ánh các i u ki n du l ch, cơ s h t ng và cơ s v t ch t - k thu t ph c v du l ch, các tuy n i m du l ch, các lo i hình du l ch (tham quan, ngh dư ng, sinh thái, th thao, vui chơi gi i trí, du l ch cu i tu n…) N u phân theo ph m vi lãnh th , các b n du l ch ư c chia thành: o Các b n du l ch th gi i bi u hi n các a i m du l ch n i ti ng th gi i o Các b n du l ch các châu l c bi u hi n các danh th ng, kỳ quan c a châu l c o Các b n du l ch qu c gia bi u hi n nh ng danh th ng n i ti ng c a t nư c, các b n quy ho ch phát tri n du l ch qu c gia o Các b n du l ch vùng (như vùng du l ch B c B , vùng du l ch B c Trung B , vùng du l ch Nam Trung B , vùng du l ch Nam B …) bi u hi n các vùng văn hoá, văn minh, các trung tâm du l ch, các c nh quan, các cơ s h t ng, cơ s v t ch t - k thu t ph c v du l ch, các tuy n i m du l ch… o Các b n du l ch t nh, thành ph (như b n du l ch thành ph Hà N i, H i Phòng, Hu , Ngh An…) bi u hi n các c m, các tuy n, i m du l ch, h th ng giao thông, các lo i r ng qu c gia, các khu b o t n môi trư ng, các khu b o t n văn hoá l ch s … o B n du l ch tuy n trình bày các tuy n du l ch chính, các tuy n du l ch ph tr , các tuy n du l ch ư ng b , ư ng thu , ư ng hàng không, các tuy n du l ch chuyên , các tuy n du l ch liên vùng, các tuy n du l ch qu c t v.v… và n i dung du l ch c a các m trên tuy n o B n hư ng d n du l ch i m bi u hi n n i dung du l ch c a m t i m du l ch c th I.2 c i m thành l p b n du l ch L a ch n n i dung b n du l ch căn c vào m c ích b n ph c v nghiên c u hay ph c v du khách. Các b n ph c v nghiên c u thư ng òi h i xác nh n i dung, phương pháp bi u hi n chính xác hơn b n ph c v du khách Các b n th hi n i m du l ch thư ng s d ng các phương pháp kí hi u hình h c ho c các kí hi u ngh thu t bi u hi n các i m du l ch c th . KSP, Bm L-DL, B n du l ch - 29 - Tr n Th Ph ng Hà, MSc
  2. Các b n du l ch tuy n thư ng không th hi n úng theo kho ng cách và ph m vi gi a các i m du l ch. i v i các tuy n có i m du l ch thưa thư ng “rút ng n” kho ng cách l i, còn i v i các tuy n t p trung nhi u i m du l ch thì “kéo dài” kho ng cách gi a các i m ra, ôi khi n n các tuy n cho tương i th ng ti n bi u hi n các i tư ng khác. II. N I DUNG N i dung c a các b n du l ch thành ph thư ng bao g m n i dung chuyên và cơ s a lí. o N i dung chuyên bao g m các ư ng ph chính, ph , các i m du lich, các ài tư ng ni m, các di tích l ch s , văn hoá, các di ch kh o c , các n chùa, nhà th , các công viên, vư n bách th o…, giao thông v n t i (các tuy n ư ng ô tô, ư ng thu cùng các tr m xe, b n c ng, sân bay dân d ng…), các cơ s ph c v du l ch như các nhà hàng, khách s n, bưu i n, siêu th , các c a hàng m ngh , các c a hàng lưu ni m, các b nh vi n, tr m xá, các cơ quan chính ph , báo chí hi u sách qu c t … Ngoài ra trên b n du l ch còn có nh ng b c nh, các tranh phong c nh và các bài thuy t minh ng n g n, súc tích v danh th ng. Trên b n cũng bi u hi n bi u khí h u các th i i m du l ch thu n l i nh t, các hành trình, các b ng giá d ch v , s i n tho i … o Các cơ s a lí c a b n du l ch bao g m các khu ph , thu h , a m o, a gi i. II.1. Phân lo i Các b n chuyên v du l ch ư c coi là cơ s khoa h c nghiên c u ph c v quy ho ch phát tri n du l ch c p lãnh th . Chúng ph n ánh t ng h p i u ki n t nhiên, kinh t văn hoá và xã h i c a lãnh th , cung c p cho nhà quy ho ch ngu n thông tin phong phú, a d ng c n thi t và áng tin c y cho vi c phát tri n quy hoach du l ch. Các b n v trí a lý cho ta bi t chi ti t các h th ng du l ch, các i m du l ch, các um i giao thông và các lu ng khách n, i. Các b n tài nguyên du l ch cung c p thông tin v các ngu n tài nguyên du l ch t nhiên như khí h u, các c i m hình thái a hình, tài nguyên nư c, tài nguyên ng th c v t, tài nguyên t và các nguy cơ tai bi n t nhiên. Các b n tài nguyên du l ch nhân văn cung c p thông tin v các di tích l ch s , văn hoá, các l h i, các làng ngh và các công trình ki n trúc ương i. Các b n cơ s h t ng cho ta s li u v lư ng chuyên ch hành khách trên các lo i ư ng giao thông, các ngu n i n nư c và m ng lư i thông tin liên l c. Các b n cơ s v t ch t k thu t cung c p thông tin v các cơ s lưu trú, nhà hàng, vui chơi gi i trí. Các b n th trư ng khách du l ch cho ta ngu n g i khách g c, ngu n cung c p khách, s lư ng khách n theo các c a ngõ giao thông, theo th i gian, mùa v du l ch. Các b n kinh t du l ch cung c p t ng s lao ng và các doanh thu các cơ s du l ch. Bên c nh nh ng b n trên ây còn có các b n ánh giá m c m b o tài nguyên du l ch, m b o các i u ki n kinh t k thu t và cơ s h t ng ph c v quy ho ch du l ch. II.2 Kích thư c, t l và hình th c trình bày các b n du l ch Căn c vào di n tích r ng h p c a khu danh th ng mà ngư i ta xác nh kích thư c và t l sao cho h p lí. T ó thi t k b c c và trình bày b n dư i hình th c t r i hay g p b n . KSP, Bm L-DL, B n du l ch - 30 - Tr n Th Ph ng Hà, MSc
  3. B c cb n du l ch, ngoài n i dung chính và b n chú d n, thư ng b trí nhi u b ng bi u và bài vi t gi i thi u. Kí hi u và màu s c trình bày trên b n du l ch ph i p, d hi u và có s c thu hút du khách Sau ây là m t s phương pháp trình bài n i dung b n du l ch II. CÁC PHƯƠNG PHÁP BI U HI N B N DU L CH II.1 Khái ni m chung : N i dung b n du l ch ư c bi u hi n b ng h th ng kí hi u b n (ngôn ng b n ) là phương ti n trao i thông tin gi a ngư i thành l p và ngư i s d ng. H th ng kí hi u b n bao g m nh ng hình v , màu s c, ch vi t... tư ng trưng dùng th hi n trên b n nh ng i tư ng, hi n tư ng thiên nhiên, kinh t xã h i cùng nh ng c trưng c a chúng. H th ng kí hi u b n là m t ngôn ng ngh thu t và khoa h c chúng có c i m sau: _ Có th thu nh r t nhi u kích thư c th t c a b m t trái t. Khi ã thu nh , cho phép ta có th khái quát ư c toàn b th gi i hay m t a phương b t kì trong m t th i gian ng n nh t. _Có th bi u hi n ư c s không b ng ph ng, m p mô c a b m t trái t lên m t ph ng mà v n r ràng, tr c quan. _Không ch bi u hi n ư c m t ngoài c a hi n tư ng s v t mà còn nêu ư c nh ng thu c tính b n ch t c a chúng Vd: Khi bi u hi n m ng lư i giao thông không nh ng ch ưa ra hình d ng kích thư c c a các l ai ư ng mà còn nêu ư c c tính ch t lư ng, s c v n chuy n và gía tr kinh t c a chúng. _ Bi u hi n ư c các hi n tư ng, nhìn th y ư c, không nhìn th y ư c, c m nh n và không c m nh n ư c. Vd: T trư ng, áp su t, nhi t , lư ng mưa. _Nh vào kí hi u b n ta có th lo i b nh ng khía c nh không c n thi t và làm n i b t nh ng y u t c n thi t, có ý nghĩa. Vì nh ng c i m trên, kí hi u ph i có nh ng yêu c u sau: - D ng c a kí hi u ph i g i cho ta liên tư ng n d ng c a i tư ng c n ph n nh. Vd: nét dài, th ng bi u th ư ng giao thông; hình vuông, màu en bi u th ngôi nhà... - B n thân c a kí hi u ph i ch a trong nó m t dung nào ó v s lư ng, ch t lư ng, c u trúc ho c ng l c phát tri n c a i tư ng c n ph n ánh trên b n . Vd: m t nét dài và 2 nét song song th hi n 2 c p ư ng khác nhau. Vòng tròn nh và l n th hi n s dân 2 a i m khác nhau... - V trí c a các kí hi u trên b n ph i th hi n úng v trí c a các i tư ng trong không gian và v trí tương quan c a nó v i các y u t khác Tương ng v i nh ng c tính c a hi n tư ng (ch y u là hi n tư ng a lý) v i nh ng tính ch t và c i m c a h a và màu s c, các kí hi u b n thư ng kí hi u i m, kí hi u tuy n và kí hi u di n tích KSP, Bm L-DL, B n du l ch - 31 - Tr n Th Ph ng Hà, MSc
  4. II.2 D ng kí hi u - Kí hi u i m: i v i nh ng i tư ng a lý phân b theo nh ng i m riêng bi t (c t m c tr c a, c t m c a gi i, m khoáng s n, n chùa....) nh ng i tư ng có di n tích nh khi bi u di n trên b n không theo ư ng vi n c a chúng ư c thì ư c bi u th b ng kí hi u i m. Kí hi u i m là kí hi u phi t l , kích thư c c a kí hi u không b ng v i kích thư c tương ng c a nó ngoài th c t . Ngoài ra, kích thư c c a các v t th ngoài th c t ư c bi u th b ng kí hi u i m không c nh mà hoàn toàn ph thu c vào t l b n và vào ý nghĩa c a i tư ng. Kí hi u i m có th là c t m c a gi i trên b n t l l n cũng có th là c m t thành ph l n trên b n t l nh . Phương pháp kí hi u i m th hi n v trí c a i tư ng ch không xác nh s lư ng c a hi n tư ng. V trí c a hi n tư ng chính là tâm, ho c trung i m ư ng áy c a kí hi u. - Kí hi u d ng tuy n: Thư ng dùng th hi n a gi i (qu c gia, t nh, huy n...), ư ng giao thông, sông ngòi, ư ng dây i n ... là lo i i tư ng phân b theo chi u dài, c bi t d ng tuy n tính còn là các ư ng ng tr ( ng cao , ng nhi t...) Kí hi u d ng tuy n là kí hi u theo 1/2 t l , cho phép th hi n úng chi u dài và d ng c a i tư ng, tuy nhiên, chi u r ng kí hi u không úng v i chi u r ng th c t c a i tư ng - Kí hi u d ng di n tích: Thư ng dùng th hi n các i tư ng phân b theo di n tích: t tr ng, r ng, ng c chăn nuôi, m l y. Toàn b khu v c có hi n tư ng ư c thu nh theo úng t l b n , ranh gi i khu v c ư c bi u th b ng nét ch m hay nét li n. Trong khu v c hi n tư ng ư c bi u th b ng các màu s c khác nhau, nét g ch khác nhau ho c b ng các kí hi u tư ng hình v i quy lu t phân b theo m t tr t t nào ó (th ng góc, ki u bàn c ). Kí hi u di n tích là kí hi u theo t l , di n tích trên b n úng b ng di n tích th t ngoài th c t . Lo i kí hi u th hi n các hi n tư ng phân b theo di n ư c g i là kí hi u n n, còn các kí hi u i m, kí hi u tuy n tính, ch vi t con s là lo i kí hi u nét ... Tóm l i, các i tư ng hi n tư ng TN, KTXH mu n hình muôn v , phong phú a d ng. Chúng ư c phân b trong không gian theo i m, ư ng, di n tích, liên t c ho c phân tán. bi u hi n chúng ngư i ta dùng nhi u phương pháp khác nhau. Có r t nhi u phương pháp bi u hi n b n . ây chúng ta xét qua t t c nh ng phương pháp bi u hi n y, ng th i nghiên c u sâu nh ng phương pháp bi u hi n b n du l ch Hình 23: B n du l ch (t l l n) - Hình 22: B n du l ch (t l nh ) b n ư ng ph KSP, Bm L-DL, B n du l ch - 32 - Tr n Th Ph ng Hà, MSc
  5. II.3 Các phương pháp th hi n i tư ng nh v theo i m 1. Phương pháp kí hi u Hình 24: Kí hi u Phương pháp kí hi u dùng th hi n các i tư ng phân b theo nh ng i m c th hay nh ng i tư ng t p trung trên nh ng di n tích nh c a lãnh th . Vd: Trên b n t l l n: các i tư ng nh v theo i m có di n tích nh ngoài th c t : cây c l p, c t cây s , b ng ch ư ng, chùa, n, bưu i n ... Trên b n t l nh : các i tư ng có di n tích l n hơn như i m dân cư, khu di tích, lăng m , khu ph , bãi t m… Ngư i ta dùng nh ng d ng h a t vào v trí c a i tư ng, v hình th c, có nhi u d ng kí hi u khác nhau: kí hi u hình h c, tư ng hình, tư ng trưng, kí hi u ch vi t... o Kí hi u d ng hình h c: dùng nh ng hình h c ơn gi n th hi n i tư ng. H 25 : Phương pháp kí hi u trên b n công nghi p Phương pháp có c i m ưu, khuy t i m: Ưu i m: v , nêu ra ư c chính xác v trí c a i tư ng, chi m di n tích nh trên b n , so sánh ư c l n, c tính s lư ng c a hi n tư ng Khuy t i m: s d ng kí hi u nhi u gây nh m l n, khó nh , không có tính tr c quan vì không có m i liên h gi a hình d ng kí hi u và hình d ng th t c a i tư ng . o Kí hi u d ng ch vi t : ngư i ta dùng 1 ho c 2 ch cái u tiên c a tên g i i tư ng, thư ng ư c dùng ch các m khoáng s n KSP, Bm L-DL, B n du l ch - 33 - Tr n Th Ph ng Hà, MSc
  6. Vd: Fe, Cu, Au, Pb... trên b n khoáng s n P (ch u xe), R (nhà hàng), H (hotel), C (ch ) trên b n du l ch Ưu i m: d v . d nh , d nh n bi t i tư ng, mang tính qu c t . Khuy t i m: không xác nh ư c v trí chính xác, không so sánh ư c l nc a hi n tư ng. o Kí hi u tư ng hình, tư ng trưng: lo i kí hi u c nh t trên b n , bi u hi n d ng g n gi ng v i hình d ng th c t c a i tư ng (a) (b) (c) H 26 : Phương pháp kí hi u d ng hình h c (a) tư ng trưng (b) tư ng hình (c) - Kí hi u tư ng hình: hoàn toàn gi ng d ng th t - Kí hi u tư ng trưng: g n gi ng v i d ng th t Ưu i m: phương pháp mang tính tr c quan, d nh n bi t kí hi u Khuy t i m: khó v , thi u chính xác v trí Ki u kí hi u này ư c s d ng r t nhi u trên b n tuyên truy n, c ng, b n du l ch, mang tính tr c quan, h p d n, d hi u, không c n ch ng minh. 2. Phương pháp bi u nh v Dùng bi u th các i tư ng phân b không trên m t i m c th mà phân b liên t c trên toàn m t t như hi n tư ng khí quy n (nhi t , lư ng mưa). Ngư i ta dùng phương pháp kí hi u vì các ch s o ư c t i nh ng i m c th nh t nh nhưng có tính ch t c trưng cho toàn khu v c. Vd: các s li u quan tr c c a các tr m khí tư ng Bi u nh v ư c dùng bi u th nh ng hi n tư ng mang tính ch t bi n thiên theo 1 chu kỳ nào ó, bi n thiên nhi t , lư ng mưa theo tháng, bi u th ư c t n su t gió, hư ng, t c gió. B n du l ch có th dùng bi u nhi t và lư ng mưa th hi n s thay i th i ti t theo chu kì năm. Nh ng bi u thư ng th y là bi u vuông góc (bi u to ) (H 27) KSP, Bm L-DL, B n du l ch - 34 - Tr n Th Ph ng Hà, MSc
  7. H 27 : Bi u vuông góc và bi u c c bi u hi n nhi t lư ng mưa II.4 Các phương pháp bi u th các i tư ng nh v theo ư ng 3. Phương pháp kí hi u tuy n tính H 28: Phương pháp tuy n tính trên b n KSP, Bm L-DL, B n du l ch - 35 - Tr n Th Ph ng Hà, MSc
  8. Dùng th hi n các i tư ng nh v theo tuy n trên b n du l ch như các tuy n du l ch, a gi i hành chính, ư ng b nư c, sông ngòi, ư ng giao thông, ranh gi i th c v t, t tr ng... Kí hi u tuy n tính có th d ng ư ng th ng, ư ng cong v i u n khúc khác nhau. Nh ng c tính v s lư ng, ch t lư ng và s bi n i c a hi n tư ng theo th i gian ư c th hi n thông qua kích thư c, màu s c và c u trúc c a kí hi u. 4. Phương pháp kí hi u ư ng chuy n ng H 29: Phương pháp kí hi u ư ng chuy n ng ư c dùng bi u hi n s d ch chuy n c a các i tư ng hi n tư ng TN, KTXH khác nhau trong không gian, theo th i gian. Vd: hư ng chuy n ng c a các dòng nư c, c a kh i không khí, ư ng di cư c a các loài ng v t, di dân, chuy n quân, v n chuy n hành khách, hàng hóa xu t nh p kh u v.v... Ta có th xem xét s d ch chuy n c a các hi n tư ng theo nh ng d ng khác nhau: - Theo a hình d ch chuy n: các hi n tư ng d ch chuy n trên m t t, m t nư c, trong không gian -Theo th i gian: d ch chuy n 1 l n (tham quan), có chu kì (gió mùa, chim d i ch ), không có chu kỳ (bão, gió xoáy), thư ng xuyên (hàng hóa, dòng ch y) - Theo c i m phân b hi n tư ng: hi n tư ng d ch chuy n d ng i m (con tàu ngoài bi n khơi), d ng tuy n (chuy n quân), d ng di n (kh i không khí, di cư c a ng v t) - Theo s n nh c a d ch chuy n : n nh ( ư ng s t, ô tô), không n nh và b t thư ng (bão, gió xoáy) Do c i m c a các hi n tư ng ã nêu, phương pháp kí hi u ư ng chuy n ng ư c bi u hi n dư i 2 d ng khác nhau: d ng vectơ và d ng băng Các vectơ khác nhau v màu s c c u trúc th hi n s khác nhau v lo i hình chuy n ng. Vectơ khác nhau v l c nét, dài, m th hi n s khác nhau v cư ng , th i gian, t n su t c a v t chuy n ng. D ng băng thư ng ư c dùng th hi n nh ng chuy n ng n nh theo tuy n. Ngư i ta t nh ng băng có r ng khác nhau theo d c tuy n chuy n ng. Hư ng chuy n ng ư c th hi n b ng nh ng mũi tên nh d c theo băng. Chi u r ng băng th hi n s lư ng chuy n ng, c u trúc băng th hi n lo i hình chuy n ng Ví d hình dư i ây th hi n 4 lo i hình di chuy n 1, 2, 3, 4 ư c t d c theo tuy n ư ng di chuy n KSP, Bm L-DL, B n du l ch - 36 - Tr n Th Ph ng Hà, MSc
  9. H 30 : Kí hi u d ng băng bi u th s chuy n ng n nh (xe c ), chuy n ng m t lo i hàng hoá, lư ng khách du l ch gi a các vùng, ngư i ta có th dùng mũi tên t d c theo các tuy n chuy n ng. Chi u r ng mũi tên ch s lư ng d ch chuy n H 31 : Kí hi u chuy n ng n nh KSP, Bm L-DL, B n du l ch - 37 - Tr n Th Ph ng Hà, MSc
  10. 5. Phương pháp kí hi u ư ng ng tr H 32: ư ng bình B n du l ch ôi khi ư c thành l p trên n n màu b n a lí t nhiên. Trên b n này ngư i ta th hi n a hình b ng ư ng bình ư ng bình (hay ng tr ) là ư ng cong n i nh ng i m có cùng giá tr s lư ng c trưng cho hi n tư ng bi u hi n trên b n , các hi n tư ng y g m: cao ( ng cao, ng m c, bình ), nhi t ( ng nhi t), áp su t ( ng áp), lư ng mưa, t trư ng... Các ư ng bình có tính ch t cơ b n sau : • Các ư ng bình không bao gi c t nhau (tr trư ng h p a hình d ng hàm ch) • Các ư ng bình bao nhau thì c tính s lư ng tăng hay gi m d n • Các ư ng bình bao nhau mà có s hi u b ng nhau thì hư ng luôn luôn ngư c nhau • Kho ng cách gi a các ư ng bình c trưng cho s bi n ng v s lư ng c a hi n tư ng. Bi n ng nhi u kho ng cách gi a các ư ng bình ng n và ngư c l i. ư ng bình th hi n các hi n tư ng phân b dày t, liên t c trên b m t, t i m này n i m khác có s thay i v s lư ng m t cách ng u, tu n hoàn, không th xét hi n tư ng b ng m t giá tr chung. Thành l p b n b ng phương pháp ư ng ng tr u tiên ta ph i có s li u quan tr c (nhi t , lư ng mưa…), hay s li u o c ( cao). D a vào s li u và thông qua qui lu t phân b hi n tư ng trên ch n thang b c cho kho ng cao u cho phù h p. (H 33) Do yêu c u kho ng cao gi a các ư ng ng tr là không i d dàng s d ng, nhưng do s t bi n v giá tr c a các hi n tư ng do ó ph i thay i kho ng cao này phù h p v i th c t khách quan.Vì v y trên b n (t l nh ) ngư i ta ch n nhi u kho ng cao khác nhau ho c thêm ư ng ph , b sung. c tính s lư ng c a hi n tư ng không th bi u hi n b ng 1 ư ng ng tr mà ph i c m t h th ng ư ng ng tr và có th xác nh s lư ng b t kỳ v trí nào trên b n . nh n m nh thêm c tính s lư ng và làm cho b n tr c quan hơn, ngư i H33 : Cách xây d ng ư ng bình KSP, Bm L-DL, B n du l ch - 38 - Tr n Th Ph ng Hà, MSc
  11. ta thư ng k t h p phương pháp ư ng ng tr v i phương pháp phân t ng màu (H 34). Cư ng t nh t n m c a ai màu ph i ph n ánh ư c s chuy n ti p t tr s th p n tr s cao c a hi n tư ng. Vd: bi u hi n a hình , lư ng mưa, nhi t ... H 34 : Bi u di n a hình b ng phương pháp phân t ng màu chính xác c a vi c thành l p b ng phương pháp ư ng ng tr ph thu c vào c tính c a i tư ng, m c chính xác và y c a tài li u g c. Kho ng cao là giá tr chênh l ch v s lư ng gi a 2 ư ng ng tr k nhau. V nguyên t c kho ng cao gi a các ư ng ng tr nên b ng nhau d s d ng b n . Nhưng trong th c t thành l p b n ngư i ta th y r ng kho ng cao s ph thu c vào c i m c a hi n tư ng, t l và m c ích thành l p b n . - c i m c a hi n tư ng: s lư ng c a hi n tư ng có s dao ng l n nên dùng kho ng cao l n -T l :b n t l l n, dùng kho ng cao nh và ngư c l i - M c ích s d ng b n :b n nghiên c u thì kho ng cao s nh hơn b n giáo khoa Ngoài ch c năng th hi n nh ng hi n tư ng liên t c, bi n i d n trong không gian, phương pháp ư ng ng tr còn dùng th hi n s bi n ng theo th i gian. Ngư i ta dùng ư ng ng tr có màu s c khác nhau th hi n cùng m t hi n tư ng t i nhi u th i i m khác nhau (nhi t mùa hè, mùa ông), ho c th hi n nhi u hi n tư ng khác nhau (nhi t và lư ng mưa) II.5 Các phương pháp bi u th các i tư ng nh v theo di n 6. Phương pháp n n ch t lư ng KSP, Bm L-DL, B n du l ch - 39 - Tr n Th Ph ng Hà, MSc
  12. H 34: Phương pháp n n ch t lư ng ph n ánh s khác nhau v ch t gi a các ph n c a m t lãnh th nào ó ngư i ta dùng phương pháp n n ch t lư ng. Vd: s phân b các lo i t tr ng (b n t), s phân b các qu n th th c v t khác nhau (b n th như ng), s phân chia các ơn v hành chính (b n hành chính, chính tr ) S khác bi t gi a các ph n lãnh th v ch t lư ng ư c th hi n b ng các kí hi u, k g ch khác nhau, ho c dùng màu s c, con s phân bi t. S phân chia lãnh th riêng bi t ph i d a trên m t d u hi u ch t lư ng xây d ng. Trư c h t, xem xét phân lo i hi n tư ng, ưa ra ki u và c tính ch t lư ng khác nhau, xác nh ranh gi i các ki u ã phân ra. Khi phân lo i không có trư ng h p 2 ki u ch t lư ng trong cùng m t khu v c ho c trong m t khu v c không có ki u kí hi u nào. Vì v y s phân lo i này ph i liên t c, kín h t b n , các ranh gi i phân chia khu v c không ư c ch ng chéo lên nhau. 6. Phương pháp khoanh vùng (vùng phân b ) Là phương pháp dùng th hi n các i tư ng không phân b u kh p lãnh th , mà ch có nh ng vùng riêng bi t nh t nh. Vd: Th hi n s phân b các ki u th c v t, di n tich t cày c y, khu chăn nuôi, vùng phân b khoáng s n có ích. Trên b n có th khoanh vùng nhi u hi n tư ng khác nhau, các hi n tư ng có ranh gi i không k nhau, xen k ho c ch ng chéo lên nhau, hoàn toàn ph thu c vào v trí tương quan th c t c a các hi n tư ng ó KSP, Bm L-DL, B n du l ch - 40 - Tr n Th Ph ng Hà, MSc
  13. (H 35 : Phương pháp khoanh vùng) Xác nh ranh gi i c a vùng phân b có khi c th , chính xác, có khi không chính xác (Vd: vùng khai thác than, vùng cây thu c nam...) Th hi n ranh gi i b ng các cách: dùng nh ng ư ng liên t c th hi n ranh gi i xác nh, dùng nh ng ư ng t quãng ho c không xác nh ranh gi i th hi n ranh gi i không xác nh. Cách v : Xác nh vùng phân b , dùng kí hi u, màu s c, nét k g ch, con s ho c vi t tên hi n tư ng vào vùng ó 8. Phương pháp ch m i m (phương i m ch m) H 36: Phương pháp ch m i m Dùng th hi n các i tư ng hi n tư ng phân b thành t ng c m . Vd: dân cư, lư ng khách du l ch, di n tích t canh tác, s phân tán các gia súc chăn nu i. Giá tr s lư ng c a 1 i m ch m ư c g i là tr ng s i m ch m (P) KSP, Bm L-DL, B n du l ch - 41 - Tr n Th Ph ng Hà, MSc
  14. Ta có Q = P.n Trong ó Q: S lư ng hi n tư ng P: Tr ng s n: s i m Ta th y n u s lư ng hi n tư ng không i, tr ng s i m ch m l n thì s i m ch m ít i, ban rõ ràng, d c, d m. Tuy nhiên, khi bi u th s lư ng nh thì sai s càng nhi u. Ngư c l i, n u tr ng s i m nh , b n chính xác, sai s ít nhưng nhi u i m ch m quá s làm b n r i r m, các i m ch m ch ng lên nhau, khó c, khó m. Vd: i m dân cư có s dân là 11.510 ngư i. V i tr ng s là 1.000, thì có 12 i m ch m như v y có 490 ngư i không có trong th c t . V i tr ng s i m ch m là 500 thì có 23 i m ch m, v y có 10 ngư i không ư c th hi n trên b n . V yn u P = 1.000 sai s t n 500 P = 500 // 250 P = s b t kỳ sai s t n 1/2 P Tương t , n u ch n kích thư c i m ch m nh quá s khó m, d b sót, d nh m l n, khó nh n th y trên b n . N u ch n kích thư c to quá s che m t các n i dung khác. Vì v y, vi c ch n tr ng s và kích thư c i m ch m ph i ư c tính toán căn c vào mưó chênh nhau s lư ng hi n tư ng gi a các khu v c. Trên b n cũng có th dùng 2,3 lo i tr ng s v i 2,3 kích thư c khác nhau kh c ph c như c i m trên Ngoài ra ngư i ta cũng có th dùng phương pháp ch m i m bi u th nhi u lo i i tư ng khác nhau (dân s , t canh tác, s u gia súc). ta dùng các màu khác nhau phân bi t các i tư ng, v i i u ki n là ranh gi i c a các hi n tư ng không ư c ch ng chéo lên nhau. Ngoài ra, dùng màu khác nhau còn có th bi u th nh ng hi n tư ng thay i theo th i gian. Vd: i m qu n cư năm 1990 là 3.000 dân ư c 3 ch m en. n nay dân s tăng n 6.000 thì thêm 3 ch m bên c nh. S p x p v trí các i m ch m b ng 2 cách: - Ch m b ng phương pháp th ng kê: Tương ng v i ơin v hành chính và s lư ng di m ch m ã tính toán, ta r i u các di m ch m theo ph m vi lãnh th - Phương pháp a lý: S p x p các i m ch m theo s phân b th c t c a i tư ng ( òi h i phai nghiên c u k và n m ch t th c t phân b c a i tư ng) II.4 Các phương pháp nh v toàn năng 9. Phương pháp Cartodiagram H 37: Các d ng bi u KSP, Bm L-DL, B n du l ch - 42 - Tr n Th Ph ng Hà, MSc
  15. Còn g i là phương pháp b n - bi u . T c là khái quát s li u thông kê trong ơn v hành chính b ng bi u (diagram). Phương pháp này ư c dùng th hi n giá tr tuy t i. Kích thư c diagram ph i ư c ch n sao cho phù h p, l n quá chi m nhi u di n tích, nh quá khó thành l p, khó c, khó m...Các diagram không ư c t ra ngoài ranh gi i thành l p b n . Có 3 lo i bi u : bi u t, di n tích và th tích - Bi u c t: S lư ng i tư ng tăng lên theo chi u cao c a bi u - Bi u di n tích: s lư ng hi n tư ng và di n tích diagram ph thu c nhau theo công th c Q = P.m Trong ó Q: S lư ng hi n tư ng P: S di n tích kí hi u m: giá tr s lư ng hi n tư ng trên 1 ơn v di n tích (giá tr 1 diagram) G i P là di n tích kí hi u, n u kí hi u có d ng hình vuông thì m i c nh hình vuông là d = P P . N u kí hi u có d ng hình tròn thì P = πR2 ⇒ R = π (R là bán kínhc a kí hi u d ng tròn). Như v y, khi s lư ng hi n tư ng tăng 100 l n (v i m không i) thì P tăng 100 l n và kích thư c kí hi u tăng 10 l n Ưu i m c a phương pháp là bi u hi n ư c s thay i l n v s lư ng hi n tư ng mà kích thư c c a kí hi u thay i không áng k - Bi u d ng th tích: Bi u d ng này có kích thư c kí hi u tăng ch m hơn. C nh hình 3 kh i s là d = V Trong ó d: c nh kí hi u V: Th tích kí hi u Ưu i m c a phương pháp là s lư ng hi n tư ng thay i, bi n ng r t n mà kích thư c kí hi u tăng ch m. Vì v y vi c ch n l a kích thư c, d ng và s lư ng cho 1 dơn v diagram ph i ư c tính toán k d a vào s lư ng c a hi n tư ng cao nh t và th p nh t, tăng nhi u hay tăng ít (tùy thu c vào s li u th ng kê) ta ch n d ng bi u • N u tăng ít dùng bi u c t • N u tăng nhi u dùng bi u di n tích • N u tăng nhi u và nhanh dùng bi u th tích Trong trư ng h p bi u th s bi n ng c a hi n tư ng 2,3 th i i m khác nhau ta dùng bi u bi n tính (hay bi u so sánh) Vd: S n lư ng lúa c a T nh theo v , t ng h c sinh trư c năm 1975, trong năm 1990 và hi n nay, lư ng khách du l ch qua các năm bi u th t ng giá tr ch tiêu trong t ng ơn v lãnh th . Vd: di n tích các lo i t chuyên dùng, t ng s n lư ng công nghi p phân theo các ngành, ngư i ta dùng bi u c u trúc ho c bi u t ng s H 38: Bi u so sánh và bi u c u trúc KSP, Bm L-DL, B n du l ch - 43 - Tr n Th Ph ng Hà, MSc
  16. tránh nh ng sai s khi l p b n , ngư i ta dùng phương pháp “ti n l ”, g m 2,3 (≤ 3)b c ti n l , c bi t khi dùng bi u tròn, kích thư c các vòng tròn n nh, m i vòng tròn tương ng v i m t giá tr nh t nh H 39: Bi u 10. Phương pháp gi i Cartogram H 40: Phương pháp gi i Dùng bi u th các giá tr tương i, các ch tiêu trung bình cho m i ơn v lãnh th . Vd: m t dân s , t l % di n tích t tr ng so v i t ng di n tích. Phương pháp này dùng bi u th cư ng hi n tư ng trong ơn v lãnh th nh t nh. Ch s cư ng này i di n cho m t b c s ch không ph i m t con s c th . Trình t thành l p: l y các giá tr s lư ng theo ch tiêu tương i theo lãnh th . Nh ng ch tiêu này ư c x p theo nh ng thang b c nh t nh ho c theo t ng nhóm. Thư ng có 3 cách ch n thang b c + Thang c p s c ng a, a+k ; a+k+k ; a+k+k+k thang c p s nhân Bi n i không u ---> thang h n h p Thư ng trên b n không ư c ch n quá 7 thang b c Sau khi s p x p s li u thành thang b c, ta tìm kí hi u cho t ng thang b c: i lư ng càng l n thì màu ( sáng, c u trúc) càng m, cu i cùng ta tô màu theo ơn v lãnh th ã ư c phân chia. Ngư i ta thư ng k t h p 2 phương pháp bi u (nét) và gi i (n n) th hi n s li u th ng kê H 41: K t h p bi u và gi i KSP, Bm L-DL, B n du l ch - 44 - Tr n Th Ph ng Hà, MSc
  17. III. S l a ch n các phương pháp Các phương pháp bi u th b n r t a d ng, ph i có s ch n l a k m i th hi n ư c c i m c a các i tư ng, hi n tư ng TNKTXH trên b m t Trái t • th hi n m t hi n tư ng ta có th dùng nhi u phương pháp khác nhau. Ví d H 42 th hi n di n tích t cày ngư i ta có th dùng 4 phương pháp: Khoanh vùng (a), ch m i m (b), bi u (c) và gi i (d). Ngư i ta dùng nhi u phương pháp khác nhau h hi n nhi u m t khác nhau c a m t hi n hi n tư ng ó. Vd: Bi u hi n b n dân cư ngư i ta có th dùng phương pháp kí hi u, ch m i m, cartdigram và cartgram - Phương pháp kí hi u mang tính khái quát cao. - Phương pháp ch m i m th hi n ư c m t dân s . - Các phương pháp th ng kê (bi u và gi i) th hi n s lư ng phân b dân cư t ng lãnh th riêng bi t. Sư l a ch n các phương pháp th hi n ph i căn c vào m c ích thành l p b n . Vd: Trên b n khí h u ngư i ta dùng các phương pháp - Bi u nh v bi u th s bi n thiên c a nhi t , lư ng mưa, khí áp, m, lư ng b c x , lư ng ánh sáng. - ư ng ng tr bi u th nhi t lư ng mưa. - Kí hi u chuy n ng bi u th gió, s di chuy n c a các kh i khí theo th i gian. - Phương pháp kí hi u ch tâm ng t, mi ng núi l a Như v y, chính s t ng h p các phương pháp cho phép ta nêu ư c nh ng c trưng toàn di n c a m t hi n tư ng, thông qua ó phán oán ư c quy lu t phát tri n, s phân b c a chính hi n tư ng ó. • M t phương pháp bi u th có th trình bày nhi u hi n tư ng khác nhau. Thông thư ng nh ng i tư ng KTXH ch c n m t phương pháp kí hi u th hi n: các trung tâm công nghi p, m khoáng s n có ích. Phương pháp vùng phân b th hi n vùng s n xu t lúa, s n xu t hoa màu, lương th c, r ng. K t lu n: M i phương pháp u có ưu và như c i m riêng, c n ph i l a ch n úng, phù h p v i m c ích s d ng m i nâng cao ư c ch t lư ng b n , sao cho b n có m t lư ng thông tin l n và là m t tài li u khoa h c, chính xác thông tin và lưu dùng KSP, Bm L-DL, B n du l ch - 45 - Tr n Th Ph ng Hà, MSc
Đồng bộ tài khoản