Báo cáo Tiểu luận Bào chế và kiểm nghiệm thuốc thú y - Chuyên đề 6

Chia sẻ: summerflora

Chuyên đề 6 KỸ THUẬT BÀO CHẾ THUỐC MỠ VÀ PHƯƠNG PHÁP KIỂM NGHIỆM 1. Định nghĩa Theo dựoc điển Việt Nam II tập 3: “Thuốc mỡ là dạng chất có thể chất mềm, dùng để bôi da hay niêm mạc, nhằm bảo vệ da hoặc đưa thuốc ngấm qua da.

Bạn đang xem 20 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: Báo cáo Tiểu luận Bào chế và kiểm nghiệm thuốc thú y - Chuyên đề 6

Chuyªn ®Ò 6

Kü thuËt bμo chÕ thuèc mì vμ ph−¬ng ph¸p
kiÓm nghiÖm



I. §¹i c−¬ng

1. §Þnh nghÜa

Theo dùoc ®iÓn ViÖt Nam II tËp 3: “Thuèc mì lμ d¹ng chÊt cã thÓ
chÊt mÒm, dïng ®Ó b«i da hay niªm m¹c, nh»m b¶o vÖ da hoÆc ®−a thuèc
ngÊm qua da. Bét nh·o b«i da lμ lo¹i thuèc mì cã chøa mét tû lÖ lín d−îc
chÊt r¾n kh«ng tan trong t¸ d−îc.Kem b«i da cã thÓ chÊt mÒm vμ mÞn
mμng do sö dông c¸c t¸ d−îc nhò t−¬ng chøa mét l−îng chÊt láng ®¸ng
kÓ”.
Tuy nhiªn ®Þnh nghÜa trªn ch−a bao gåm tÊt c¶ c¸c chÕ phÈm dïng
qua da ®Ó ®iÒu trÞ vμ phßng bÖnh nh− hiÖn nay.

2. Ph©n lo¹i

2.1. Theo thÓ chÊt vμ thμnh phÇn cÊu t¹o

Thuèc mì cã thÓ gäi tªn b»ng nhiÒu tªn kh¸c nhau nh−:
- Thuèc mì mÒm (Unguentum): Lμ d¹ng chñ yÕu tr−íc ®©y,
cã thÓ chÊt mÒm. T¸ d−îc th−êng dïng thuéc nhãm th©n dÇu hoÆc t¸ d−îc
khan.VÝ dô:Mì Bezosali (Whifield), Mì Flucina, mì tra m¾t
Tetracyclin1%, mì tra m¾t Chlorocid-H…
- Thuèc mì ®Æc hay bét nh·o b«i da (Pasta dermica): lμ d¹ng
thuèc mì cã chøa mét l−îng lín chÊt r¾n ë d¹ng bét kh«ng tan trong t¸
d−îc (trªn 40%). T¸ d−îc cã thÓ lμ th©n dÇu nh− bét nh·o Lassar (thμnh
phÇn gåm tinh bét, kÏm oxyd, lanolin khan vμ vaselin), cã thÓ lμ t¸ d−îc




1
th©n n−íc, ch¼ng h¹n bét nh·o Darier (thμnh phÇn gåm KÏm oxyt, calci
carbonat, glyceryl vμ n−íc tinh khiÕt).
- S¸p (Ceraumguentumcereum): Lμ d¹ng thuèc mì cã thÓ
chÊt dÎo do chøa mét tû lÖ lín c¸c s¸p, c¸c alcol bÐo cao, parafin hoÆc c¸c
hçn hîp dÇu thùc vËt vμ s¸p. Ngμy nay, chÕ phÈm lo¹i nμy Ýt dïng, nh−ng
l¹i phæ biÕn trong c«ng nhÖ mü phÈm- chÕ t¹o son m«i.
- Kem b«i da (Creama dermica): Lμ thuèc mì cã thÓ chÊt
mÒm vμ rÊt mÞn mμng do cã chøa mét l−îng lín t¸ d−îc láng nh− n−íc,
glyceryl, propylen glycol, c¸c dÇu thùc vËt, dÇu kho¸ng.Th−êng cã cÊu
tróc nhò t−ong kiÓu N/D hoÆc D/N. Trong thùc tÕ hiÖn nay, lo¹i nμy ®−îc
dïng nhiÒu h¬n c¶. C¸c lo¹i kem cã thÓ chÊt láng hoÆc s¸nh ®ù¬c gäi lμ
s÷a b«i ®a.
Tuy nhiªn c¸ch ph©n lo¹i nμy kh«ng ®¸p øng ®−îc mét c¸ch ®Çy ®ñ
c¸c chÕ phÈm kh¸c nh− gel, hÖ ®iÒu trÞ da.
Mét sè tμi liÖu, D−îc ®iÓn t¸ch riªng c¸c chÕ phÈm dïng qua da thμnh
c¸c lo¹i cô thÓ, trong ®ã thuèc mì chØ lμ mét d¹ng thuèc dïng theo ®−ßng
qua da. D−îc ®iÓn Mü 23 ph©n lo¹i nh− sau:
- Thuèc mì (Ointments): Lμ chÕ phÈm cã thÓ chÊt mÒm, dïng b«i
ngoμi da hoÆc niªm m¹c.
- Thuèc mì tra m¾t (ophthalmic ointments): §−îc xÕp vμo nhãm
c¸c chÕ phÈm dïng cho nh·n khoa (Ophthalmic prepparations): Lμ thuèc
mì dïng cho m¾t, ®¸p øng ®ñ nhu cÇu cña c¸c chÕ phÈm dïng cho nh·n
khoa, ®−îc s¶n xuÊt trong ®iÒu kiÖn v« khuÈn vμ thμnh phÈm b¾t buéc
ph¶i thö ®é v« khuÈn.
- Kem (Creams): lμ d¹ng thuèc b¸n r¾n, cã chøa mét hoÆc nhiÒu
d−îc chÊt d−îc hoμ tan hay ph©n t¸n vμo t¸ d−îc thÝch hîp. Ngoμi c¸ch
dïng ®Ó b«i ngoμi ®a, kem cßn ®−îc dïng ®Ó b«i theo ®uêng ©m ®¹o.
- Gel (Gels): D¹ng thuèc cã thÓ chÊt mÒm, trong ®ã mét hay nhiÒu
d−îc chÊt ®−îc hoμ tan hay ph©n t¸n trong d−îc polymer thiªn nhiªn hoÆc
tæng hîp.


2
- HÖ trÞ liÖu qua da (Transdermel Therapeutic Systems- TTS) hay
cßn gäi lμ hÖ gi¶i phãng thuèc qua da: Lμ d¹ng thuèc ®Æc biÖt, dïng d¸n
ngoμi da (da nguyªn lμnh), ®−îc thiÕt kÕ sao cho d−îc chÊt ®−îc gi¶i
phãng, hÊp thu qua da vμo hÖ tÜnh m¹ch theo møc ®é vμ tèc ®é x¸c ®Þnh.

2.2 Theo quan ®iÓm lý ho¸

Cã thÓ coi thuèc mì lμ nh÷ng hÖ ph©n t¸n ®ång thÓ hoÆc dÞ thÓ,
trong ®ã chÊt ph©n t¸n lμ mét hoÆc hçn hîp d−îc chÊt, cßn m«i tr−êng
ph©n t¸n lμ mét hoÆc hçn hîp t¸ d−îc. Nh− vËy, cã thÓ ph©n chia ra:
- Thuèc mì thuéc hÖ ph©n t¸n ®ång thÓ (cßn gäi lμ thuèc mì 1 pha
hoÆc dung dÞch; Dung dÞch thËt hay dung dÞch keo): D−îc chÊt ®−îc hoμ
tan trong t¸ d−îc th©n dÇu hoÆc n−íc. VÝ dô: Thuèc mì long nÉo 10%,
cao xoa Sao vμng, gel lidocain3%.
- Thuèc mì thuéc hÖ ph©n t¸n dÞ thÓ (cßn gäi lμ thuèc mì 2 pha),
bao gåm c¸c thuèc mì cã thμnh phÇn d−îc chÊt vμ t¸ ®−îc kh«ng hoμ tan
vμo nhau. Cã thÓ chia thμnh 3 nhãm:
+ Thuèc mì kiÓu hçn dÞch: D−îc chÊt r¾n ®· nghiÒn, xay mÞn ®−îc
ph©n t¸n ®Òu trong t¸ d−îc, ch¼ng h¹n: C¸c bét nh·o, thuèc mì mÒm(Mì
kÏm oxd 10%, mì acid crizophanic 5%, mì tetracylin1%...).
+ Thuèc mì kiÓu nhò t−¬ng: D−îc chÊt thÓ láng hay hoμ tan trong
mét t¸ d−îc hoÆc mét dung m«i trung gian, ®−îc nhò ho¸ vμo mét t¸ d−îc
kh«ng ®ång tan. Lo¹i nμy chiÕm tû lÖ lín hiÖn nay, c¶ lÜnh vùc y häc vμ
mü phÈm. Ch¼ng h¹n nh−:
Thuèc mì thuû ng©n víi t¸ d−îc khan (lanolin+ mì lîn hoÆc hçn
hîp kh¸c)..
Thuèc mì Dalibour
NhiÒu kem thuèc: Sicorten, Flucinar, Halog, Halog- N,
Dermoval…
+ Thuèc mì thuéc hÖ ph©n t¸n hay cßn gäi lμ thuèc mì nhiÒu pha.




3
Trong c¸c thuèc mì nμy, b¶n th©n t¸ d−îc cã thÓ lμ mét nhò t−¬ng
vμ d−îc chÊt ë d¹ng tiÓu phÇn r¾n, mÞn ®−îc ph©n t¸n trong t¸ d−îc hoÆc
cã thÓ d−îc chÊt gåm nhiÒu lo¹i víi ®é tan trong t¸ d−îc, dung m«i kh¸c
nhau, hoÆc nã cã thÓ t−¬ng kþ nÕu cïng hoμ tan trong dung m«i…lóc ®ã
sÏ h×nh thμnh d¹ng thuèc mì cã cÊu tróc phøc t¹p h¬n.

2.3 Theo môc ®Ých sö dông, ®iÒu trÞ

- Thuèc mì dïng b¶o vÖ da vμ niªm m¹c.
- Thuèc mì g©y t¸c dông diÒu trÞ t¹i chç: S¸t khuÈn, gi¶m dau…
- Thuèc mì g©y hÊp thu hoÆc t¸c dông ®iÒu trÞtoμ th©n.

3. HÖ trÞ liÖu qua da ( TTS)

Do nh÷ng −u ®iÓm, triÓn väng vμ sù ph¸t triÓn cña d¹ng thuèc dïng
ngoμi da vμ hÊp thu qua da, ng−êi ta ®· ngiªn cøu, t×m ra nhiÒu d−îc chÊt
vμ t¸ d−îc ®Ó chÕ t¹o c¸c chÕ phÈm hÊp thu qua da víi môc tiªu ®iÒu trÞ vμ
phßng bÖnh rÊt phong phó. C¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ sinh d−îc häc,
®éng d−îc häc qu¸ trÝnh hÊp thu thuèc qua da nh»m t¹o ra chÕ phÈm cã
hiÖu qu¶ ®iÒu trÞ cao hay nãi c¸ch kh¸c lμ cã sinh kh¶ dông cao.
§Æc biÖt, do kÕt qu¶ cña nghiªn cøu sinh d−îc häc bμo chÕ c¸c chÕ
phÈm hÊp thu qua da ®· t¹o ra ®−îc hÖ trÞ liÖu qua da, trong ®ã d−îc chÊt
®−îc gi¶i phãng vμ hÊp thu theo mét tèc ®é x¸c ®Þnh.
Còng cã thÓ ®Þnh nghÜa nh− sau : HÖ trÞ liÖu qua da (Transdermal
Therapeutic System-TTS) lμ mét d¹ng thuèc hÊp thu qua da ®Æc biÖt, dïng
®Ó d¸n lªn nh÷ng vïng da cña cë thÓ g©y ®−îc t¸c dông phßng vμ ®iÒu trÞ
bÖnh.
VÒ cÊu t¹o th«ng th−êng cã 4 lo¹i :
- TTS, trong ®ã d−îc chÊt gi¶i phãng thuèc qua mμng
- TTS, trong ®ã d−îc chÊt ®−îc khuyÕch t¸n vμo cèt tr¬
- TTS, trong ®ã d−îc chÊt ®−îc ph©n t¸n trong nÒn dÝnh
- TTS, trong ®ã d−îc chÊt hoμ tan trong c¸c polymer th©n n−íc
Cã thÓ ph©n lo¹i TTS theo s¬ ®å nguyªn t¾c nh− sau:

4
Cèt d−¬c chÊt/polymer

Mμng b¸n thÊm

NÒndÝnh



H×nh 1: S¬ ®å nguyªn t¾c cÊu t¹o cña mét TTS


Trong TTS, d−îc chÊt ®−îc hoμ tan hoÆcph©n t¸n trong cèt polymer vμ
®−îc gi¶i phãng theo ch−¬ng tr×nh qua mét mμng b¸n thÊm vμo nÒn dÝnh.
NÒn dÝnh nμy chøa mét liÒu thuèc gi¶i phãng ngay khi ®Æt hÖ trÞ liÖu ®Ó
g©y t¸c dông ban ®Çu. T¸c dông gi¶i phãng d−îc chÊt khèng chÕ bëi bÒ
dμy ®−êng kÝnh vμ lç xèp cña mμng b¸n thÊm.
So víi t¸c dông dïng thuèc qua hÖ tiªu ho¸, hÖ trÞ liÖu qua da cã
nh÷ng −u ®iÓm sau:
+ Thuèc hÊp thu qua da v× vËy tr¸nh ®−îc nh÷ng yÕu tè ¶nh h−ëng
nh−: pH cña dung dÞch tiªu ho¸, thøc ¨n trong d¹ dμy….
+ D−îc chÊt hÊp thu th¼ng vμo hÖ m¹ch, tr¸nh ®−îc nh÷ng chuyÓn ho¸
qua gan lÇn ®Çu cã thÓ bÞ ph©n huû hoÆc gi¶m hiÖu lùc ®iÒu trÞ.
+ Do thuèc ®−îc gi¶i phãng theo møc ®é vμ tèc ®é x¸c ®Þnh, cho nªn
nh÷ng d−îc chÊt cã thêi gian b¸n huû (t1/2) ng¾n kh«ng cßn d¸ng lo ng¹i
do nång ®é trong m¸u kh«ng ®¶m b¶o ng−ìng ®iÒu trÞ. Nång ®é thuèc
lu«n ®−îc duy tr× trong vïng cã t¸c dông ®iÒu trÞ. Còng v× vËy rÊt thÝch
hîp cho nh÷ng bÖnh nh©n dïng thuèc th−êng xuyªn nh−: BÖnh tim m¹ch,
huyÕt ¸p, hen suyÔn.
BÖnh nh©n kh«ng cÇn ph¶i dïng thuèc nhiÒu lÇn trong ngμy vμ thêi
gian ban ®ªm kh«ng cßn ®¸ng lo ng¹i. HÖ ®iÒu trÞ qua ®a th−êng chØ ¸p
dông ®èi víi nh÷ng d−îc chÊt cã t¸c dông m¹nh, liÒu kh«ng qu¸
2mg/ngμy. MÆt kh¸c c¸c ho¹t chÊt nμy ph¶i bÒn v÷ng, kh«ng qu¸ nh¹y
c¶m vμ g©y kÝch øng da.
` C¸c d−îc chÊt hay dïng trong hÖ trÞ liÖu da th−êng dïng lμ:

5
- C¸c thuèc gi¶m ®au, chèng co th¾t nh−: Scopolanin, hyocin…
- C¸c thuèc dïng cho bÖnh tim m¹ch, huyÕt ¸p cao nh−:
nitroglycerin,clonidin.
- C¸c néi tiÕt tè: Estradiol vμ dÉn chÊt, E. Diacetat, E. Acetat, E.
Velerianat, E. Heptanoat, E. Cypionat.
- C¸c d−îc chÊt kh¸c nh− :Clopheniramin, ephdrrin...
- Nicotin : Dïng trong hÖ trÞ liÖu qua da cã t¸c dông cai nghiÖn thuèc l¸.

4. Yªu cÇu ®èi víi thuèc mì

Nãi chung thuèc mì cÇn ph¶i ®¸p øng cÊc yªu cÇu sau :
- Ph¶i lμ nh÷ng hçn hîp hoμn toμn ®èng nhÊt gi÷a d−îc chÊt vμ t¸
d−îc, d−îc chÊt ph¶i ®¹t ®é ph©n t¸n cao.
- Ph¶i cã thÓ chÊt mÒm, mÞn mμng, kh«ng ch¶y ë nhiÖt ®é th−êng
vμ dÔ b¸m thμnh líp máng khi b«i lªn da hoÆc niªm m¹c.
- Kh«ng g©y kÝch øng, dÞ øng víi da vμ niªm m¹c.
- BÒn v÷ng (lý, ho¸ vμ vi sinh) trong qu¸ tr×nh b¶o qu¶n.
- Cã hiÖu qu¶ ®iÒu trÞ cao ®óng víi yªu cÇu, môc tiªu khi thiÕt kÕ.
Ngoμi ra tuú môc ®Ých vμ n¬i sö dông, cßn cã mét sè yªu cÇu ®Æc
biÖt riªng. Ch¼ng h¹n nh− :
+ §èi víi thuèc mì chØ dïng víi môc ®Ých b¶o vÖ da (chèng nãng,
chèng tia tö ngo¹i, chèng acid, kÒm, ho¸ chÊt...) th× chØ yªu cÇu t¹o ra mét
líp bao bäc che chë da hoÆc niªm m¹c, vμ vËy kh«ng dïng t¸ d−îc vμ
chÊt phô cã kh¶ n¨ng thÊm s©u d−îc chÊt, hay dïng nhÊt lμ t¸ d−îc
silicon.
+ §èi víi thuèc mì hÊp thu, g©y t¸c dông ®iÒu trÞ toμn th©n, ®ßi hái
thiÕt kÕ sao cho c¶ d−îc chÊt, t¸ d−îc, chÊt phô, d¹ng thuèc cã kh¶ n¨ng
thÊm s©u d−îc chÊt.
+ §èi víi thuèc mì dïng víi mong muèn t¸c dông t¹i chç nh− gi¶m
®au, chèng nhiÔm khhuÈn, chèng nÊm, chèng viªm... ®ßi hái tuú thiÕt kÕ




6
c«ng thøc sao cho d−îc chÊt ®−îc gi¶i phãng nhanh vμ cã tÝnh thÊm theo
yªu cÊu riªng.
+ §èi víi c¸c hÖ trÞ liÖu, yªu cÇu quan träng nhÊt lμ thiÕt kÕ, sö dông
t¸ d−îc, chÊt phô nh− thÕ nμo ®Ó cã thÓ kiÓm so¸t ®ùoc chÆt chÏ ®−îc møc
®é vμ téc ®é gi¶i phãng thuèc còng nh− møc ®é gi¶i phãng vμ hÊp thu
thuèc.
+ §èi víi thuèc mì dïng b«i vÕt th−¬ng, vÕt báng hay dïng tra m¾t,
®åi hái ph¶i v« khuÈn vμ nh÷ng yªu cÇu vÒ hμm l−îng n−íc, kÝch th−íc
tiÓu phÇn ph©n t¸n...

5. CÊu tróc, nhiÖm vô chøc n¨ng sinhlý cña da

5.1. CÊu tróc, nhiÖm vô vμ chøc n¨ng sinhlý cña da

5.1.1.CÊu tróc da

Ng−êi tr−ëng thμnh cã diÖn tÝch da kho¶ng 2m2, t−ong øng víi 5%
khèi l−äng toμn c¬ thÓ vμ tiÕp nhËn chõng 1/3 l−îng m¸u. Da lμ mét trong
nh÷ng c¬ quan nh¹y c¶m nhÊt. D−íi kÝnh hiÓn vi, da gåm cã nhiÒu líp,
nh−ng cã thÓ chia lμm 3 líp chÝnh :
a. Líp biÓu b× (Epiderma) cßn gäi lμ th−îng b×, gåm c¸c líp nhá.
BÒ dμy phô thuéc vμo vÞ trÝ trªn c¬ thÓ : tõ 0.06 ®Õn 0.8 mm. Líp nμy l¹i
bao gåm :
- Mμng chÊt bÐo b¶o vÖ : Lμ s¶n phÈm b· tiÕt cña tuyÕn nhên. BÒ
dμy 0.1-0.4 µm, cã cÊu t¹o kh«ng ®Òu, t¸c dông gi÷ cho da tr¬n vμ b¶o vÖ
tr¸nh nh÷ng t¸ ®éng cña m«i tr−êng xung quanh. Líp nμy hÇu nh− kh«ng
¶nh h−ëng ®Õn hÊp thu cña thuèc v× b¶n chÊt lμ chÊt bÐo vμ chøa
cholesterol cã thÓ tan trong t¸ d−îc th©n dÇu vμ nhôc ho¸ ®−îc trong chÊt
láng ph©n cùc, c¸c dung dÞch thuèc n−íc. Líp nμy dÔ bÞ ph¸ huû bëi xμ
phßng vμ c¸c dung m«i h÷u c¬.
- Líp sõng (Stratum corneum) cßn gäi lμ líp ®èi kh¸ng hay hμng
rμo b¶o vÖ. Líp nμy ®−îc cÊu t¹o bëi 20-30 líp tÕ bμo chÕt, bªn ngoμi lμ
líp tÕ bμo bong lãc, bªn trong lμ líp sõng liªn kÕt bÒn chÆt. ë tr¹ng th¸i
b×nh th−êng líp nμy chøa 20-30% n−íc, khi hót thªm n−íc sÏ tr−¬ng në
vμ ph×nh ra.


7
BÒ dμy cña líp sõng kh«ng gièng nhau trªn tõng c¬ thÓ. N¬i máng
nhÊt kho¶ng 9 µm, chç dμy nhÊt nh− mu bμn ch©n tíi 800 µm, trung b×nh
20-40 µm.
Líp sõng ®−îc gäi lμ hμng rμo ng¨n c¶n sù x©m nhËp cña c¸c chÊt
tõ bªn ngoμi vμo da. Khi lo¹i bá líp hμng rμo nμy, møc ®é vμ tèc ®é hÊp
thu thuèc sÏ t¨ng lªn ®¸ng kÓ.




H×nh 2. S¬ ®å ®¬n gi¶n cÊu tróc da


Líp sõng cã thÓ gi÷ l¹i mét phÇn d−îc chÊt vμ vËy ng−êi ta lîi
dông ®iÒu nμy ®Ó chÕ chÕ phÈm b¶o vÖ ®a, t¸c dông t¹i chç còng nh− c¸c
chÕ phÈm cã t¸c dông kÐp (coi líp sõng nh− mét kho dù tr÷ vμ gi¶i phãng
thuèc dÇn dÇn).
Ch¼ng h¹n nh− khi nghiªn cøu sù hÊp thu qua da cña Fluocinolon
acetonid (biÖt d−îc flucianar, Sinalar), Visker nhËn thÊy: Sau khi sö dông
thuèc 3 tuÇn, t¸c dông co m¹ch thuèc g©y ra vÉn cßn.Nh−ng nÕu lo¹i bá
líp sõng th× kh«ng cã hiÖn t−îng co m¹ch n÷a, chøng tá Fluocinolon
acetonid ®−îc gi÷ l¹i mét thêi gian trong líp sõng.


8
Víi acid salicylic vμ carbionaxamin, khi lμm thùc nghiÖm trªn
chuét cèng, ng−êi ta còng thÊy chóng tÝch luü trong líp sõng 13 ngμy sau
khi dïng thuèc qua da. NÕu lo¹i bá líp sõng th× thuèc hÊp thu qua da cña
c¶ hai d−îc chÊt ®Òu t¨ng lªn.
§Æc biÖt ®¸ng chó ý lμ c¸c hîp chÊt photpho h÷u c¬ cã kh¶ n¨ng
tÝch luü rÊt nhiÒu trong líp sõng. VÝ dô: Víi parathion lμ 80 ngμy, víi
dacthal lμ 120 ngμy. §©y lμ mét h×nh thøc b¶o vÖ c¬ thÓ ®Ó tr¸nh ngé ®éc.
C¸c nhμ nghiªn cøu còng nhËn thÊy nhiÒu hîp chÊt kh¸c còng tÝch
luü ë líp sõng theo c¸c møc ®é kh¸c nhau. Ch¼ng h¹n nh−:
Hydrocortison, betamethason, griseofulvin, natrifusidat..

Yamada vμ céng sù khi nghiªn cøu sù hÊp thu qua da cña
Molsidomin( thuèc gi·n m¹ch) ®· nhËn xÐt: Sù hÊp thu thuèc qua da lo¹i
bá líp sõng lín h¬n 900 lÇn so víi da cßn nguyªn vÑn. C¸c t¸c gi¶ còng
nghiªn cøu viÖc sö dông nhiÒu chÊt phô nh»m môc ®Ých khèng chÕ hoÆc
lo¹i bá kh¶ n¨ng ®èi kh¸ng cña líp sõng, t¹o ®iÒu kiÖn cho d−îc chÊt
thÊm víi møc ®é vμ tèc ®é cao h¬n. VÊn ®Ò nμy cßn ®−îc ®Ò cËp trong
nh÷ng ch−¬ng sau.

b. Trung b× (Ch©n b×, derma, corium): Tæ chøc liªn kÕt cÊu t¹o bëi
c¸c sîi protein th©n n−íc (collagen, elastin vμ reticulin). Líp nμy cã bÒ
dÇy chõng 3-5 mm, nèi th−îng b× víi h¹ b×, cã hÖ thèng m¹ch m¸u nu«i
d−ìng th−îng b× vμ cã ho¹t chÊt th©n n−íc ®i vμo c¸c líp trong da.

c. H¹ b× (Hypoderma): Tæ chøc liªn kÕt nèi liÒn da víi c¬ thÓ ®ång
thêi lu«n nèi th«ng ra ngoμi qua c¸c bao l«ng vμ c¸c tuyÕn må h«i, ®Ó cho
c¸c t¸ d−îc th©n dÇu ®i qua.

Ngoμi ra cßn cã c¸c thμnh phÇn phô cña da:

- Nang l«ng: L«ng ®i qua c¸c khe th−îng b× råi c¾m s©u vμo ch©n
b×, xung quanh bao l«ng cÊu t¹o bëi nh÷ng tÕ bμo ®ång t©m, phÇn nang


9
l«ng vμ ch©n l«ng g¾n víi c¸c chÊt chøa giμu lipid ®· ®−îc nhò ho¸. D−îc
chÊt th©n dÇu cã thÓ ®i qua bao l«ng vμo th¼ng ch©n b×. Tuy nhiªn ë ng−êi
chØ cã 40-70 nang l«ng/cm2 (chiÕm 1-2% diÖn tÝch bÒ mÆt da), v× vËy viÖc
hÊp thu thuèc qua ®−êng nμy hÇu nh− kh«ng ®¸ng kÓ. Loμi gÆm nhÊm
(chuét) cã tíi 4000 nang l«ng/1cm2 nªn thuèc hÊp thu qua ®−êng nang
kh«ng tèt h¬n da ng−êi.

- TuyÕn må h«i: Còng ®i tõ ch©n b× tíi bÒ mÆt da nh−ng h×nh nh−
kh«ng cã ¶nh h−ëng ®¸ng kÓ ®Õn sù hÊp thu thuèc qua da. Cã kho¶ng 250
tuyÕn må h«i/cm2.

Nãi chung, tæng sè c¸c phÇn phô chØ chiÕm 0.1% tæng diÖn tÝch
cña da. V× vËy con ®−êng hÊp thu qua c¸c bé phËn cña da chØ lμ thø yÕu.

5.1.2 nhiÖm vô, chøc n¨ng sinh lý cña da

Cã thÓ nãi da ®· gi÷ nhiÒu nhiÖm vô vμ chøc n¨ng kh¸c nhau. §øng
vÒ ph−¬ng diÖn hÊp thu thuèc qua da, chØ chó ý tíi chøc n¨ng dù tr÷ vμ
b¶o vÖ cña da.

- Chøc n¨ng c¬ häc:Chñ yÕu do líp ch©n b× (Derma) ®¶m nhËn, nã
lμm cho da dÎo dai vμ n¨ng ®éng. ë ng−êi giμ, da kÐm bÒn v÷ng h¬n.

- Chøc n¨ng b¶o vÖ:

+ B¶o vÖ vi sinh vËt: Líp sõng ®−îc coi nh− hμng rμo b¶o vÖ
sù x©m nhËp cña vi sinh vËt. Tuy nhiªn, c¸c vi cá vÉn cã thÓ xuyªn qua vμ
g©y tæn th−¬ng líp sõng vμ c¸c líp bªn trong, g©y nªn viªm nhiÔm. M«i
tr−êng h¬i acid (pH =4.2-5.6) cña tuuyÕn b· nhên vμ chÊt bμi tiÕt gióp cho
da ng¨n chÆn sù ph¸t triÓn cña vi khuÈn. B¶n th©n da còng tiÕt ra acid bÐo
cã m¹ch carbon ng¾n cã t¸c dông øc chÕ sù ph¸t triÓn cña nÊm mèc vμ vi
khuÈn.

+ B¶o vÖ ho¸ häc: Líp sõng rÊt Ýt cho thÊm qua c¸c ho¸ chÊt.


10
+ B¶o vÖ c¸c tia: NÕu da ng−êi ph¬i ra ¸nh s¸ng mÆt trêi, tia
cùc tÝm trong vïng 290- 400 nm rÊt dÔ bÞ tæn th−¬ng.

+ B¶o vÖ nhiÖt vμ ®iÒu chØnh nhiÖt: Líp sõng kh¸ máng
manh nªn kh«ng cã t¸c dông chèng l¹i mét c¸ch cã hiÖu qu¶ nãng l¹nh
bªn ngoμi. Tuy mhiªn do th©n nhiÖt 370C vμ víi hÖ thèng tuÇn hoμn trong
da, hÖ mao qu¶n còng cã thÓ gióp cho c¬ thÓ ®iÒu hoμ mét phÇn nhiÖt.
Qu¸ tr×mh to¸t må h«i, bay h¬i n−íc… còng lμm m¸t vμ h¹ nhiÖt.

II Thμnh phÇn cña thuèc mì

1. D−îc chÊt

Bao gåm c¸c lo¹i r¾n, láng, tan hoÆc kh«ng tan trong t¸ d−îc.

2. T¸ d−îc

2.1. Vai trß cña t¸ d−îc

D−íi ¸nh s¸ng cña sinh d−îc häc, t¸ d−îc thuèc mì lμ m«i tr−êng
ph©n t¸n, nã cã t¸c dông tiÕp nhËn, b¶o qu¶n, gi¶i phãng d−îc chÊt vμ dÉn
thuèc qua da vμ niªm m¹c víi møc ®é vμ tèc ®é thÝch hîp, ®¶m b¶o hiÖu
qu¶ mong muèn.

Còng nh− trong tÊt c¶ t¸ d−îc sö dông cho c¸c d¹ng thuèc kh¸c, t¸
dùîc thuèc mì kh«ng nh÷ng chØ lμ c¸c chÊt mang cña d−îc chÊt mμ nã
cßn lμ yÕu tè tÝch cùc cho qua tr×nh gi¶i phãng, hÊp thu vμ trÞ liÖu.

2.2. Yªu cÇu ®èi víi t¸ dù¬c

- Ph¶i cã kh¶ n¨ng t¹o víi c¸c chÊt thμnh mét chÊt ®ång ®Òu, trong
®ã dùoc chÊt dÔ ®¹t ®é ph©n t¸n cao.

- Ph¶i cã pH trung tÝnh hoÆc acid nhÑ, gÇn gièng víi pH cña da.



11
- Kh«ng c¶n trë ho¹t ®éng sainh lý b×nh th−êng cña da, kh«ng lμm
kh« vμ g©y kÝch øng da.

- Ph¶i gi¶i phãng d−îc chÊt víi møc ®é vμ tèc ®é mong muèn.

- Ph¶i bÒn v÷ng vÒ mÆt lý-ho¸, kh«ng dÔ bÞ háng bëi nÊm mèc vμ vi
khuÈn.

- Ýt g©y bÈn da vμ quÇn ¸o, dÔ röa s¹ch

Ngoμi ra cßn tuú thuéc môc ®Ých sö dông thuèc mì (B¶o vÖ da, g©y
t¸c dông t¹i chç, yªu cÇu thÊm s©u…), t×nh tr¹ng cña da vμ niªm m¹c n¬i
dïng thuèc, t¸ d−îc cßn ph¶i ®¸p øng nh÷ng yªu cÇu ®Æc biÖt nh−:

-NÕu dïng ®Ó ®iÒu chÕ thuèc mì b¶o vÖ da, ngoμi nh÷ng yªu cÇu
chung t¸ d−îc cßn ph¶i lμ nh÷ng chÊt cã kh¶ n¨ng thÊm nh−ng cã kh¶
n¨ng che chë, b¶o vÖ cao vμ rÊt Ýt hoμ tan hoÆc thÊm ®èi víi c¸c chÊt ®éc
h¹i hoÆc cã t¸c dông g©y kÝch øng nh− acid, kiÒm, c¸c dung m«i h÷u c¬…

- §Ó ®iÒu chÕ thuèc mì cã t¸c dông ®iÒu trÞ t¹i c¸c tæ chøc t−¬ng
®èi s©u cña da (néi b×, h¹ b×…) hoÆc cã t¸c dông toμn th©n, t¸ d−îc ph¶i
cã kh¶ n¨ng thÊm cao, gi¶i phãng nhanh hîp chÊt.

- Dïng cho thuèc mì v« khuÈn (mì kh¸ng sinh, mì tra m¾t), t¸
d−îc ph¶i cã kh¶ n¨ng diÖt khuÈn ë nhiÖt ®é cao.

- Víi c¸c thuèc mì dïng b«i lªn niªm m¹c −ít hoÆc ®Ó lμm s¨n se
(vÝ dô dïng ®Ó ch÷a chμm ch¶y n−íc), t¸ d−îc ph¶i cã kh¶ n¨ng hót (nhò
ho¸) m¹nh.

Ngμy nay ®· cã 600 lo¹i t¸ d−îc sö dông cho c¸c d¹ng thuèc dïng
ngoμi da, hÊp thu qua da. Tuy nhiªn, khã cã thÓ t×m ®−îc mét t¸ d−îc lý
t−ëng vμ ®¸p øng ®Çy ®ñ yªu cÇu. Tuú theo tÝnh chÊt lý hãa cña dù¬c chÊt,




12
yªu cÇu sö dông vμ ®iÒu trÞ mμ lù© chän t¸ d−îc cho thÝch hîp, nh»m ®¸p
øng yªu cÇu vÒ thùc tiÔn, gi¶i phãng hÊp thu thuèc.

2.3 Ph©n lo¹i t¸ dù¬c

Cã nhiÒu c¸ch ph©n lo¹i, hay dïng h¬n c¶ lμ ph©n lo¹i theo thμnh
phÇn cÊu t¹o.

Tãm t¾t t¸ dù¬c thuèc mì:
Th©n dÇu Th©n n−íc Khan ( hÊp phô, Nhò
(Lipophile) (Hydrrophile) Nhò ho¸, hót) t−¬ng
- ChÊt bÐo, dÇu, mì, - Gel polysaccarid - Lanolin khan N/D
s¸p vμ d−ìng chÊt - C¸c hçn hîp kh¸c D/N
- Hydrocarbon no - Gel kho¸ng vËt - Lanolin vμ c¸c vaselin
- Vaselin vμ cholesteerol
- Silicon - C¸c PEG - Vaselin vμ alcol bÐo cao
Polyethylen vμ - Gel dÉn chÊt cellulose
Plypropylen - Gel cña c¸c polymer kh¸c

2.3.1 Nhãm t¸ d−îc th©n dÇu (T¸ d−îc bÐo, kþ n−íc-Lipophile)

- DÇu, mì, s¸p:

DÇu, mì ®éng, thùc vËt cã b¶n chÊt lμ c¸c este cña glycerin víi c¸c
acid bÐo no hoÆc kh«ng no (c¸c triglycerid). Do ®Æc tÝnh cÊu t¹o nh− vËy,
nhãm t¸ d−îc nμy cã mét sè −u, nh−îc ®iÓm nh− sau:

- ¦u ®iÓm: DÔ b¾t dÝnh da vμ hÊp thô tèt trªn da, d−îc chÊt dÔ hÊp
thu. Mét sè trong sè nμy cã kh¶ n¨ng hót n−íc nªn thÊm s©u.

- Nh−îc ®iÓm:

+ Tr¬n nhên, kþ n−íc, g©y bÈn, khã röa s¹ch, g©y c¶n trë ho¹t ®éng
sinh lý b×nh th−êng cña da.

+ Gi¶i phãng ho¹t chÊt chËm.




13
DÔ bÞ «i khÐt cña ph¶n øng oxi ho¸ khö c¸c acid bÐo kh«ng no d−íi
t¸c dông cña kh«ng khÝ, Èm, men vμ c¸c vÕt kim lo¹i…C¸c s¶n phÈm cña
qu¸ tr×nh oxi ho¸ dÇu mì (peroxyd, al®ehy, ceton) cã mïi vÞ khã chÞu,
kÝch øng da vμ niªm m¹c, g©y ra ph¶n øng víi mét sè d−îc chÊt nh− c¸c
iodid, adrenalin, polyphenol… V× vËy khi sö dông cÊc t¸ d−îc nμy,
th−êng cho thªm c¸c chÊt chèng oxi ho¸ vμo nh− a- tocopherol,
BHA,BHT, c¸c alkyl galat.

a. DÇu

HÇu hÕt c¸c dÇu thùc vËt cã thÓ chÊt láng s¸nh ë nhiÖt ®é th−êng rÊt dÔ
bÞ «i khÐt vμ kh«ng dïng riªng lμm t¸ d−îc thuèc mì.Th−êng dïng víi
c¸c t¸ d−îc mÒm hoÆc r¾n ®Ó ®iÒu chØnh thÓ chÊt, t¨ng tÝnh thÊm ®Ó dÔ
nghiÒn mÞn d−îc chÊt r¾n vμ lμm t−íng dÇu trong c¸c t¸ d−îc nhò t−¬ng.

- DÇu c¸ (Oleum jecoris): lμ dÇu ®éng vËt duy nhÊt hay ®−îc dïng
lμm t¸ d−îc trong c¸c lo¹i thuèc b«i, xoa ngoμi da. Do cã chøa mét sè
l−îng kh¸ lín vitamin A,D, dÇu c¸ ®Æc biÖt hay ®−îc dïng ®Ó chÕ biÕn
thuèc mì dïng b«i lªn c¸c vÕt báng, vÕt th−¬ng, vÕt loÐt lμm t¨ng nhanh
qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña tÕ bμo, t¸i t¹o tæ chøc, lμm cho vÕt báng, vÕt
th−¬ng chãng lªn da non.

- DÇu l¹c (Oleum arachidis): Lμ dÇu thùc vËt ®−îc n−íc ta vμ nhiÒu
n−íc kh¸c trªn thÕ giíi sö dông lμm dung m«i vμ t¸ d−îc.

- DÇu võng: Hay ®−îc dïng lμm d¹ng thuèc b«i xoa ngoμi da cña
®«ng y v× dÇu võng cã t¸c dông lμm dÞu da vμ niªm m¹c tèt h¬n c¸c dÇu
thùc vËt kh¸c.

- DÇu thÇu dÇu (Oleum ricini): §−îc hÊp thu b»ng c¸ch Ðp nguéi
h¹t thÇu dÇu. Kh¸c víi cÊc dÇu thùc vËt kh¸c, dÇu thÇu dÇu dÔ hoμ tan
trong alcolethylic 95% do cã chøc mét tû lÖ lín c¸c glycerid cña acid
ricinoneic (mét acid alcol). MÆt kh¸c do ®ång tan víi alcol vμ cã kh¶

14
n¨ng hoμ tan nhiÒu d−îc chÊt cã tÝnh s¸t khuÈn, v× vËy thÇu dÇu hay ®−îc
dïng trong c¸c d¹ng thuèc dïng ngoμi vμ mü phÈm(thuèc ®¸nh mãng tay,
thuèc ch¶i tãc…). Do cã ®é nhít cao kh¶ n¨ng lμm bãng tèt, dÇu thÇu dÇu
lμ mét trong nh÷ng thμnh phÇn kh«ng thÎ thiÕu trong son m«i.

b. Mì

Th−êng chØ dïng mì lîn lμm t¸ d−îc.

Mì lîn (Adep suillus):CÊu t¹o bëi kho¶ng 40% olein, 60% stearrin
vμ palmitin, kho¶ng 0.15% chÊt kh«ng xμ phßng ho¸ (cÊu t¹o chñ yÕu bëi
cholesterol). Khi míi ®iÒu chÕ, mì lîn cã kho¶ng pH gÇn trung tÝnh, cã
t¸c dông dÞu víi da vμ niªm m¹c, cã kh¶ n¨ng thÊm cao nªn hay ®−îc
dïng trong c¸c thuèc mì cã yªu cÊu t¸c dông ë néi b×, h¹ b× vμ trªn toμn
th©n.

Mì lîn phï hîp víi nhiÒu lo¹i d−îc chÊt, trõ c¸c kiÒm m¹nh. Nã cã
kh¶ n¨ng nhò ho¸ kho¶ng 12-15% n−íc, 20% glycerin, 5-10% cån. Kh¶
n¨ng hót t¨ng lªn khi phèi hîp mì lîn víi chÊt cã kh¶ n¨ng nhò hãa
m¹nh. Ch¼ng h¹n nh−: Khi thªm 5-10% s¸p ong, kh¶ n¨ng hót n−íc ®−îc
t¨ng lªn gÊp hai lÇn; víi 5-15% lanonin khan t¨ng 3-10 lÇn; víi 2%
alcolcetylic hay 10% cholester rol hoÆc 2% glycerin mono oleat, kh¶ n¨ng
nμy t¨ng kho¶ng 30 lÇn.

Do mì lîn rÊt dÔ bÞ «i khÐt nªn ng−êi ta th−êng dïng mì lîn c¸nh
kiÕn ®Ó b¶o qu¶n ®−îc l©u h¬n. MÆc dï cã mét sè −u ®iÓm nh− trªn,
nh−ng Ýt khi dïng ®¬n ®éc mì lîn lμm t¸ d−îc. Tuú theo ®iÒu kiÖn thêi
tiÕt vμ khÝ hËu, ng−êi ta ®iÒu chØnh thÓ chÊt cña mì lîn b»ng c¸ch cho
thªm 3-5% s¸p ong.




15
c. S¸p

S¸p lμ nh÷ng s¶n phÈm cã nguån gèc ®éng vËt, thùc vËt, thÓ chÊt
dÎo hoÆc r¾n, cÊu t¹o chñ yÕu b»ng este phøc t¹p cña c¸c acid bÐo cao no
hoÆc kh«ng no víi c¸c alcol bÐo cao vμ alcol th¬m.

So víi dÇu, mì: S¸p v÷ng bÒn, Ýt bÞ biÕn chÊt, «i khÐt h¬n. Hay
®−îc phèi hîp víi c¸c t¸ d−îc kh¸c trong d¹ng thuèc mì nh»m môc ®Ých
®iÒu chØnh thÓ chÊt, t¨ng ®é ch¶y, t¨ng kh¶ n¨ng hót n−íc vμ c¸c chÊt
láng ph©n cùc kh¸c.

- S¸p ong (Cera adipis): ®−îc cÊu t¹o chñ yÕu bëi c¸c este cña c¸c
acid bÐo cao víi c¸c alcol bÐo cao. Nã ®−îc dïng víi hçn hîp t¸ d−îc
nh»m môc ®Ých lμm t¨ng ®é cøng, ®é ch¶y, kh¶ n¨ng hót n−íc…cña t¸
d−îc. Ngoμi ra s¸p ong cßn ®−îc dïng phèi hîp lμm t¨ng kh¶ n¨ng nhò
ho¸ vμ ®é cøng cña c¸c nhò t−¬ng, lμm t¸ d−îc cho thuèc ®Æt..

Thùc tÕ cã hai lo¹i s¸p ong: s¸p vμng vμ s¸p tr¾ng, lo¹i tr¾ng do ®·
®−îc tÈy mμu.

- Spermaceti (Cetaceum, cetin): Lμ chÊt r¾n mμu tr¾ng hay mμu
tr»ng ngμ, sê nhên tay, ®−îc lÊy tõ hèc dÇu cña loμi c¸ voi.

- Lanolin (Adepslanae): -Cßn gäi lμ s¸p l«ng cõu v× cã thμnh phÇn
gièng s¸p vμ thu ®−îc b»ng c¸ch tinh chÕ chÊt bÐo lÊy tõ n−íc gÆt l«ng
cõu.

- §−îc cÊu t¹o bëi c¸c este cña mét sè acid bÐo ®Æc biÖt víi c¸c
alcol bÐo cao vμ c¸c alcol cã nh©n th¬m steroid.

- Ngoμi ra, Lanolin cßn chøa tû lÖ nhá alcol bÐo cao vμ alcol th¬m
nãi trªn ë d¹ng tù do.




16
Thμnh phÇn c¸u t¹o cña Lanolin gÇn gièng víi b· nhên v× vËy nã cã
t¸c dông dÞu víi da vμ niªm m¹c, cã kh¶ n¨ng thÊm cao, cã kh¶ n¨ng hót
n−íc vμ c¸c chÊt láng ph©n cùc rÊt m¹nh, t¹o thμnh nhò t−¬ng N/D. ChÝnh
v× vËy cã thÓ coi Lanolin khan lμ mét d¹ng ®iÓn h×nh cña nhãm t¸ d−îc
khan. Lanolin khan cã kh¶ n¨ng hót tõ 180- 200% n−íc, 120- 140%
glycerin, 30-40% ethanol 700.

Hçn hîp 95% vaselin 5% Lanolin khan cã thÓ hót kho¶ng 80%
n−íc, 10% lanolin khan cã thÓ hót 90%, víi 50% lanolin khan cã thÓ hót
220-230% n−íc vμ 300% glycerin. Hçn hîp 90% mì lîn + 10% Lanolin
cã thÓ hót 60-70% n−íc.

C¸c hçn hîp trªn ®−îc gäi lμ t¸ dù¬c hót n−íc hay t¸ d−îc nhò
ho¸.

Nh−îc ®iÓm cña Lanolin:

- ThÓ chÊt qu¸ dÎo, dÝnh: kh«ng nªn sö dông lanolin lμm t¸ d−îc

- DÔ bÞ «i khÐt trong qu¸ tr×nh b¶o qu¶n, nhÊt lμ khi cã n−íc. C¸c
s¶n phÈm cña qu¸ tr×nh oxi ho¸ cã thÓ g©y ra t−¬ng kþ víi mét sè d−îc
chÊt, g©y kÝch øng da vμ niªm m¹c n¬i b«i thuèc.

§Ó kh¾c phôc nh−îc ®iÓm bÞ «i khÐt, ng−êi ta dïng biÖn ph¸p
hydrogen ho¸. BiÖn ph¸p nμy cã −u ®iÓm lμ bÒn v÷ng kh«ng dÔ bÞ biÕn
chÊt vμ cã kh¶ n¨ng hót n−íc cao h¬n lanolin. V× vËy hay ®−îc dïng thay
cho lanolin trong c¸c t¸ d−îc hót n−íc vμ t¸ d−îc nhò t−¬ng kiÓu N/D.

d.C¸c dÉn chÊt dÇu, mì, s¸p:

* C¸c dÉn chÊt thu ®−îc b¾ng c¸ch lμm biÕn ®æi ho¸ häc cña dÇu, mì,
s¸p.

+ C¸c dÇu, mì, s¸p hydrogen ho¸:


17
§Ó kh¾c phôc ®−îc nh−îc ®iÓm dÔ bÞ biÕn chÊt, «i khÐt vμ cã kh¶
n¨ng nhò ho¸ kÐm cña c¸c dÇu, mì, s¸p thiªn nhiªn, ®ång thêi chñ ®éng
t¹o ra nh÷ng chÊt cã thÓ thÝch hîp ®Ó lμm t¸ d−îc cho thuèc mì, thuèc
®Æt, ng−êi ta ®· hydrogen ho¸ dÇu, mì, s¸p,

Tuú theo møc ®é sö dông, vμ møc ®é hydrogen ho¸ sÏ thu ®−îc c¸c
s¶n phÈm cã thÓ chÊt mÒm hoÆc r¾n vμ cã ®Æc tr−ng chØ sè cô thÓ kh¸c
nhau. Nh−ng nãi chung, dÇu, mì, s¸p sau khi hydrogen ho¸ ®Òu bÒn v÷ng
h¬n, kh«ng bÞ biÕn chÊt, «i khÐt trong qu¸ tr×nh b¶o qu¶n vμ cã kh¶ n¨ng
nhò ho¸ m¹nh h¬n c¸c chÊt trong thiªn nhiªn.

Qu¸ tr×nh hydrogen hãa cã thÓ lμm b·o hoμ mét phÇn hay toμn bé
c¸c d©y nèi ®«i cña c¸c acid bÐo kh«ng no cã trong ph©n tö glycerid t¹o ra
s¶n phÈm míi cã thÓ chÊt r¾n h¬n, ®é ch¶y cao h¬n vμ bÒn v÷ng h¬n.
Ch¼ng h¹n nh− chuyÓn ®æi acid linoleic kh«ng no thμnh acid oleic
no…Còng cã thÓ x¶y ra hiÖn t−îng ®ång ph©n ho¸ do sù chuyÓn vÞ cña
c¸c d©y nèi ®æi hoÆc sù chuyÓn vÞ kh«ng gian.

§Ó lμm t¸ d−îc thuèc mì hay dïng ®Çu l¹c, dÇu h−íng d−¬ng, dÇu
®Ëu t−¬ng, dÇu h¹t b«ng vμ lanolin hydrogen ho¸.

+ C¸c dÇu, mì, s¸p polyoxyethylen glycol ho¸: b»ng c¸ch alcol ho¸
c¸c dÇu thùc vËt. Tïy nguyªn liÖu mμ sÈn phÈm thu ®−îc ë thÓ láng, mÒm
hoÆc r¾n, nh−ung chóng cã c¸c ®Æc tÝnh chung lμ:

- Hßa tan bÊt kú tû lÖ nμo víi dung m«i: dÇu parafin, dÇu thùc vËt,
ether, dÇu ho¶, chloroform aceton ë nhiÖt ®é th−êng

- Tan d−îc trong alcolethylic ë nhiÖt ®é cao, kh«ng tan trong
glycerin, ethylen glycol, propylen glycol. Kh«ng hoμ tan nhh−ng cã thÓ
ph©n t¸n trong n−íc.




18
- Dïng lμm t¸ d−îc trong c¸c chÕ phÈm dïng ngoμi thay cho tÊt c¶
c¸c lo¹i t¸ d−îc th©n dÇu khi yªu cÇu chÕ phÈm cã tÝnh thÊm cao.

+ Lanolin polyoxyethylen glycol ho¸: Cßn gäi lμ lanolin tan trong
n−íc thu ®−îc b»ng c¸ch g¾n c¸c chuçi polyoxyethylen vμo lanolin hoÆc
alcol lanoliln. Do ®Æc tÝnh dÔ hoμ tan trong n−íc, alcol cã t¸c dông dÞu,
dÉn chÊt nμy ®−îc dïng lμm t¸ duîc nhò ho¸ trong c¸c thuèc mì nhò
t−¬ng kiÓu N/D.

* C¸c chÊt ph©n lËp tõ dÇu, mì, s¸p vμ c¸c dÉn xuÊt cña chóng:

- C¸c acid bÐo:

Acid stearic: Th−êng ®−îc ph©n lËp tõ mì bß vμ cÊu to¹ bëi mét
hçn hîp cña acid stearic vμ palmitic.

Trong c¸c thuèc mì, acid stearic hay ®−îc dïng lμm t−íng dÇu
trong c¸c nhò t−¬ng, t¹o xμ phßng kiÒm víi c¸c hydroxyd kiÒm hoÆc kiÒm
amin, cã t¸c dông nhò ho¸ t¹o thμnh nhò t−¬ng D/N. Ngoμi ra cßn cã t¸c
dông ®iÒu chØnh thÓ chÊt cña d¹ng thuèc.

Acid oleic: Thu ®−îc b»ng c¸ch thuû ph©n mì hoÆc dÇu bÐo ®«ng,
thùc vËt vμ t¸ch riªng c¸c acid bÐo thÓ láng b»ng c¸ch Ðp. Acid oleic cã
thÓ chÊt s¸nh nh− dÇu mμu vμng, cã mïi vÞ ®Æc biÖt ®Ó ra kh«ng khÝ sÏ bÞ
sÉm mμu dÇn.

Acid oleic th−êng lμm t−íng dÇu trong cÊc nhò t−¬ng vμ ®Æc biÖt cã
kh¶ n¨ng lμm t¨ng tÝnh thÊm qua da cña nhiÒu d−îc chÊt, nhÊt lμ khi phèi
hîp víi propylen glycol.

+ C¸c dÉn chÊt cña acid bÐo: Gåm mét sè c¸c este cña acid bÐo víi
alcol. Hay ®−îc dïng lμm t¸ d−îc thuèc mì vμ thuèc b«i xoa.




19
- Este víi alcol isopropyolic: Hay gÆp nhÊt lμ isopropyl miristat vμ
palmitat. Isopropyl miristat (C17H34O2) lμ chÊt láng trong, kh«ng mμu
kh«ng mïi, kh«ng tan trong n−íc, glycerin vμ propylen, ®ång tan víi c¸c
chÊt thùc vÇt vμ dÇu kho¸ng, víi vaselin, lanolin vμ c¸c alcol bÐo.

- Este víi glycerol : lμ nh÷ng chÊt cÇu t¹o bëi hçn hîp c¸c mono,
di-tri glycerid cña nhiÒu acid bÐo, trong ®ã cã monoglycerid cña mét acid
bÐo chiÕm tû lÖ chñ yÕu.

TÝnh chÊt chung cña chÊt nμy lμ kh«ng tan trong n−íc, dÔ tan trong
c¸c dung m«i h÷u c¬, cã kh¶ n¨ng nhò ho¸ ®íi víi cÊc chÊt láng ph©n
cùc. V× vËy hay ®−îc dïng lμm t¸ d−îc nhò ho¸ trong c¸c thuèc mì nhò
t−¬ng hoÆc dïng phèi hîp víi vaselin, mì lîn... nh»m t¨ng kh¶ n¨ng nhò
ho¸ cña c¸c t¸ d−îc nμy. Mét trong nh÷ng chÊt hay gÆp nhÊt lμ glycerin
monostearat.

T¸ d−îc nμy hay dïng phèi hîp chÊt diÖn ho¹t kh¸c nh»m t¹o ra
c¸c t¸ d−îc nhò ho¸ thÝch hîp, t¹o nhò t−ong D/N nh− :

Glycerin mono stearat phèi hîp víi xμ phßng kali stearat (tªn qui
−íc lμ Galabase).

Glycerin mono stearat víi natro lauryl suphat (Gelacid). Hçn hîp
nμy thÝch hîp víi pH< 7.8, nh−ng t−¬ng kþ víi cÊc hîp chÊt cation.

Glycerin mono stearat víi chÊt diÖn ho¹t kh«ng ion ho¸(Tween 80):
T¸ d−îc nμy thÝch hîp víi nhiÒu lo¹i d−îc chÊt anion, cation vμ kh«ng ion
ho¸, ®ång thêi kh«ng phô thuéc vμo pH m«i tr−êng.

- Este víi glycol: CÊu t¹o bëi mét hçn hîp mono vμ dieste cña
nhiÒu acid bÐo, trong ®ã mono este cña mét acÝd bÐo chiÕm tû lÖ chñ yÕu
nªn th−êng qui −íc gäi tªn t¸ d−îc b»ng tªn cña chÊt ®ã. C¸c t¸ d−îc
nhãm nμy cã hai lo¹i: lo¹i tan trong n−íc vμ lo¹i kh«ng tan trong n−íc.


20
C¸c dÉn chÊt dÔ tan trong n−íc: Gåm este cña c¸c acid bÐo víi
polyethylen glycol (PEG). C¸c t¸ d−îc nμy mang nhiÒu tªn qui −íc:
Cremophor, Myri..

C«ng thøc chung :

R-COO-(CH2-CH2O)n-CH2CH2OH

Trong ®ã: R lμ gèc acid bÐo (acid lauric, palmitic, stearic..)

n: Tõ 8 ®Õn 50.

VÝ dô: Polyoxyl 40 stearat lμ chÊt r¾n gièng s¸p, dÔ tan trong n−íc

` Cremophor EL lμ hçn hîp c¸c chÊt th©n n−íc(kho¶ng 1.7% chøa
ether glycerin polyglycol) vμ th©n dÇu (chøa chñ yÕu ether cña acid
ricinoleic víi ether glyceril polyglycol (83%) vμ mét Ýt dÇu thÇu dÇu ch−a
ph¶n øng).

C¸c dÉn chÊt kh«ng tan trong n−íc: §−îc dïng lμm t¸ d−îc nhò
ho¸ trong c¸c thuèc mì nhò t−¬ng kiÓu N/D: Ethylen, glycol stearat. C¸c
t¸ d−îc nμy cã thÓ chÊt giièng nh− s¸p, kh«ng mïi, kh«ng vÞ vμ ®Æc tr−ng
bëi mét sè chØ tiªu nh− ®é ch¶y, chØ sè acid, chØ sè iod, monoeste vμ
glycol tù do.

- C¸c alcol bÐo th−êng ®−îc ph©n lËp tõ c¸c s¸p. phÇn lín ë thÓ
r¾n,khi ®un ch¶y cã thÓ ®«ng tan hoÆc trén ®Òu trong c¸c dÇu bÐo ®éng,
thùc vËt, dÇu parafin,lanolin, mì lîn…C¸c alcol bÐo bÒn v÷ng kh«ng bÞ
biÕn chÊt, «i khÐt, cã thÓ chÊt mÞn mμng khi lμm t¸ d−îc, cã t¸c dông dÞu
víi da vμ niªm m¹c.

Tuy b¶n chÊt c¸c alcol bÐo chØ lμ nh÷ng chÊt nhò ho¸ rÊt yÕu,
nh−ng chóng cã thÓ lμm t¨ng m¹nh kh¶ n¨ng nhò ho¸, hót n−íc cña nhiÒu
t¸ d−îc kh¸c nh− vaselin, mì lîn…V× vËy hay ®−îc dïng lμm t¸ d−îc ®Ó


21
®iÒu chØnh thÓ chÊt, t¨ng ®é cøng, mÞn mμng, kh¶ n¨ng nhò ho¸ vμ t¸c
dông lμm dÞu da cña c¸c t¸ d−îc kh¸c. C¸c alcol bÐo cßn dïng phèi hîp
víi c¸c chÊt nhò ho¸ diÖn ho¹t t¹o nhò t−¬ng D/N nh»m æn ®Þnh nhò
t−¬ng.

C¸c chÊt ph©n lËp tõ lanolin: Nh»m lμm thay ®æi thÓ chÊt, tÝnh hoμ
tan, lμm t¨ng kh¶ n¨ng bÒn v÷ng, t¸c dông lμm dÞu, h¹n chÕ nh−îc ®iÓm
g©y dÞ øng…cña lanolin, ng−êi ta ®· ¸p dông nhiÒu ph−¬ng ph¸p tinh chÕ
nh−: CÊt ch©n kh«ng, chiÕt xuÊt chän läc, kÕt tinh ph©n ®o¹n vμ ph©n lËp
tõ lanolin nhiÒu chÊt cã thÓ chÊt khac nhau dïng lμm t¸ d−îc, thuèc mì.
VÝ dô:



Viscolan ( lanolin thÓ láng).

Waxolan ( lanolinthÓ s¸p).

C¸c alcol cña lanolin: cholesterol...

+ Hydrocarbon:

Nhãm hydrocarbon hay ®−îc dïng nhÊt ®Ó lμm t¸ ®−îc thuèc mì
vμ trong mü phÈm.C¸c t¸ d−îc nμy thu ®−îc b»ng c¸ch tinh chÕ d−îc
phÈm cña qu¸ tr×nh ch−ng cÊt dÇu má.C¸c s¶n phÈm nμy cã thÓ ë thÓ láng
hoÆc r¾n kh«ng tan trong n−íc, Ýt tan trong alcol, dÔ tan trong c¸c dung
m«i h÷u c¬, cã thÓ trén lÉn bÊt kú tû lÖ nμo víi dÇu, mì, s¸p ®éng thùc
vËt, trõ dÇu thÇu dÇu.

¦u ®iÓm: RÊt bÒn v÷ng, kh«ng bÞ biÔn chÊt, «i khÐt, kh«ng bÞ vi
khuÈn nÊm mèc ph¸ huû. CÊc t¸ d−îc nμy tr¬ vÒ mÆt ho¸ häc v× vËy
kh«ng t−¬ng kþ víi d−îc chÊt, kh«ng bÞ t¸c dông bëi c¸c acid, kiÒm, chÊt
oxy ho¸ - khö. C¸c t¸ d−îc nμy dÔ kiÕm, gi¸ thμnh rÎ.

Nh−îc ®iÓm:

22
Kh¶ n¨ng thÊm rÊt kÐm, gi¶i phãng ho¹t chÊt chËm vμ kh«ng hoμn
toμn

Kh«ng cã kh¶ n¨ng thu hót c¸c chÊt láng ph©n cùc

C¶n trë ho¹t ®éng sinh lý b×nh th−êng cña da.

Kþ n−íc, v× vËy g©y bÈn khã röa s¹ch.

Mét sè t¸ d−îc ®iÓn h×nh:

a.Vaselin :

CÊu t¹o bëi mét líp hydrocarbon no r¾n vμ láng, thÓ chÊt mÒm vμ
®é nhít thay ®æi theo nhiÖt ®é.

Cã 2 lo¹i vasselin tr¾ng vμ vaselin vμng. lo¹i vμng th−êng trung tÝnh h¬n.

- Vaselin trÊng; ThÓ chÊt mÒm, trong, mμu tr¾ng, ®iÓm ch¶y: 38- 560C

- Vaselin vμng: ThÓ chÊt mÒm, mμu vμng x¸m hoÆc vμng, trong,
®iÓm ch¶y: 38- 560 C.

Ngoμi nh÷ng −u nh−îc ®iÓm chung cña nhãm, vaselin cßn cã mét
vμi −u nh−îc ®iÓm sau: cã kh¶ n¨ng hμo tan nhiÒu lo¹i d−îc chÊt( tinh
dÇu, methol, long n·o…) vμ cã thÓ tréng víi nhiÒu lo¹i d−îc chÊt kh¸c
nhau. Tuy nhiªn vaselin cã chØ sè n−íc thÊp (8-10) nªn khã phèi hîp víi
c¸c dung dÞch n−íc hoÆc d−îc chÊt láng ph©n cùc kh¸c víi tû lÖ lín h¬n
5%. §Ó t¨ng kh¶ n¨ng nhò ho¸ cña vaselin, th−êng phèi hîp vaselin víi
lanolin, alcol cña lanolin, cholesterol, s¸p ong, spermaceti, c¸c alcol bÐo
cao nh− alcol cetylic, alcol cetostearylic… hoÆc c¸c Span.

C¸c hçn hîp trªn lμ nh÷ng t¸ d−îc khan, thÝch hîp cho thuèc mì kh¸ng
sinh hoÆc thuèc mì tra m¾t.




23
b. DÇu parafin (DÇu vaselin, parμin láng, liqui parafin) :

CÊu t¹o bëi mét hçn hîp c¸c hydrocarbon no thÓ láng.

TÝnh chÊt : ChÊt láng trong, kh«ng mμu, s¸nh nh− dÇu, hÇu nh−
kh«ng mïi, kh«ng vÞ, kh«ng cã huúnh quang d−íi ¸nh s¸ng ban ngμy.
Thùc tÕ kh«ng tan trong n−íc vμ ethanol 960, tan trong ether vμ
chloroform.

Tû träng : 0.830- 0.890

DÇu parafin hay ®−îc dïng phèi hîp víi mét sè t¸ d−îc khan nh»m
môc ®Ých ®iÒu chØnh thÓ chÊt hoÆc ®Ó dÔ ngiÒn mÞn c¸c d−îc chÊt r¾n
tr−íc khi phèi hîp víi t¸ d−îc trong ph−¬ng ph¸p trén ®Òu ®¬n gi¶n.
§−îc lμm pha dÇu trong c¸c thuèc mì nhò t−¬ng vμ mü phÈm.

c. Parafin r¾n :

CÊu t¹o bëi mét hçn hîp hydrocarbon no thÓ r¾n, mμu tr¾ng, cã cÊu
tróc tinh thÓ ãng ¸nh, sê nhên tay kh«ng mïi vÞ, ch¶y ë : 50-570C.

- Parafin r¾n kh«ng hoμ tan trong n−íc vμ trong alcol 950, dÔ tan
trong ether, benzen, chloroform, dÇu bÐo vμ tinh dÇu, cã thÓ trén lÉn víi
c¸c dÇu, mì, s¸p khi ®un ch¶y.

- Th−êng dïng parafin r¾n ®Ó ®iÒu chØnh thÓ chÊt thuèc mì víi c¸c
t¸ d−îc cïng nhãm, tû lÖ thay ®æi 1-5%.

Ngoμi ra c¸c t¸ d−îc chÝnh thuéc nhãm hydrocarbon no nh− trªn.
Trong trùc tÕ, nhÊt lμ trong lÜnh vùc s¶n xuÊt cao xoa, mü phÈm, ng−êi ta
cßn dung mét sè c¸c t¸ d−îc kh¸c nh− :

+ Ozokerit :Cßn gäi lμ s¸p má hay s¸p v« c¬, cÊu t¹o bëi mét hçn
hîp hydrocarbon no cã thμnh phÇn phøc t¹p. Nã cã thÓ chÊt r¾n gièng nh−


24
s¸p, mμu vμng hoÆc tr¾ng tuú theo møc ®é tinh khiÕt( Lo¹i nμy cã ®é
ch¶y : 74-780).

+ Crezin : Lμ mét chÊt cã thÓ chÊt gièng s¸p, mμu vμng ngμ hoÆc
tr¨ng tuú thuéc vμo møc ®é tinh khiÕt (®iÓm ch¶y : 61-780).

+ Silicol( polysilosan,silicolemulsÝon,silliconpaste)

C«ng thøc chung :

R R R

R si O Si O- - - - Si R

R R nR




Khi R lμ CH3, ta cã ®imethyl polysiyoxan hay dimethicol.

ChÊt nμy ë ®¹ng láng s¸nh nh− dÇu nªn cßn gäi lμ dÇu” silicon”,
hÇu nh− kh«ng mμu, kkh«ng mïi, kh«ng vÞ.

Tuú theo møc ®é trïng hiÖp ( gi¸ trÞ n), c¸c s¶n phÈm thu ®−îc sÏ
cã ®é nhít kh¸c nhau nªn mçi s¶n phÈm ®−îc ®Æc tr−ng bëi ch÷ sè biÓu
thÞ ®é nhít trung b×nh (Cps). VÝ dô: BPC1973 qui ®Þnh 5 lo¹i
dimethylcon: 20, 200, 350, 500, vμ 1000.

Tû träng: 0.940-0.965 (víi dimethyl 20)

0.965-0.980 (víi dimethyl tõ 200-1000)

C¸c chÊt nμy kh«ng tan trong n−íc, alcol methylic vμ ethylic, tan
trong mether vμ xylon( riªng lo¹i cã ®ä nhít thÊp: 20 ,200, 350 vμ 600 tan
trong benzen, amyl acetat, ether dÇu ho¶). T¸ d−îc silicon cã mét sè −u
®iÓm sau:


25
- RÊt bÒn v÷ng vÒ mÆt lý ho¸ : §é nhít kh«ng bÞ thay ®æi theo nhiÖt
®«j, kh«ng bÞ oxi hãa ngay c¶ ë nhiÖt ®é cao vμ bÒn v÷ng phÇn lín ®èi víi
c¸c thuèc thö ho¸ häc trõ Cl vμ acid ®Æc.

- Kh«ng bÞ vi khÈn, nÊm mèc ph¸t triÓn.

- Kh«ng g©y kÝch øng, dÞ øng ®èi víi da vμ niªm m¹c t¹o thμnh mét
líp bao bäc lμm cho da vμ niªm m¹c trë thμnh kþ n−íc, kh«ng thÊm n−íc
nh−ng kh«ng ¶nh h−ëng tíi qu¸ tr×nh h« hÊp cña da.

- Kh«ng cã kh¶ n¨ng thÊm qua da.

Cã thÓ trén ®Òu víi nhiÒu t¸ d−îc th©n dÇu nh−: vaselin, lanolin,
cÊc s¸p, alcol bÐo cao, nh−ng kh«ng trén ®Òu víi c¸c dÇu mì ®éng thùc
thùc vËt.

Do cã ®Æc ®iÓm nh− vËy, c¸c silicon ®−îc dïng lμm t¸ d−îc trong
cÊc thuèc mì g©y t¸c dông ë bÒ mÆt da. §Æc biÖt hay ®−îc dïng ®Ó chÕ
cÊc thuèc mì b¶o vÖ da hoÆc niªm m¹c, chèng t¸c dông cña hãa chÊt, tia
tö ngo¹i vμ c¸c t¸c nh©n g©y kÝch øng vμ lμm h¹i da.§Ó chÕ c¸c thuèc mì
nμy, th−êng dïng c¸c silicon cã ®én nhít trong kho¶ng tõ 350-1000 Cps,
tû lÖ kho¶ng 30% phèi hîp víi vaselin.

MÆt kh¸c, do cã tÝnh chÊt bÒn v÷ng ®Æc biÖt, c¸c silicon ®−îc dïng
phèi hîp víi c¸c t¸ d−îc khan trong c¸c c«ng thøc thuèc mì chøa d−ìng
chÊt kh«ng bÒn v÷ng, dÔ bÞ ph©n huû, ch¼ng h¹n nh− c¸c kh¸ng sinh.
Ngoμi ra, c¸c silicon ®−îc dïng lμm t−íng dÇu trong c¸c nhò t−¬ng.
Nh−ng cÇn chó ý lμ kh«ng dïng silicon lμm t¸ d−îc cho thuèc mì tra m¾t
v× cã thÓ g©y kÝch øng niªm m¹c m¾t.

Mét sè vÝ dô:

+ T¸ duîc thuèc mì b¶o vÖ da:



26
Silicon 350 cps 30%

Vaselin 60%

Alcol cetylic 10%

+ T¸ d−îc t−¬ng D/N:

Silicon 350 cps 30g

Acid stearic 11g

Vaseliln 10g

DÇu parafin 24g

Triethanolamim 4g

Nipagin 0.2g

N−íc cÊt v® 100g

HoÆc:

Dimethylcon 1000 cps 40g

Alcol cetylic 15g

Natrilaurylsulfat 1g

Nipagin 0.1g

N−íc tinh khiÕt v® 100g

2.3.2. T¸ d−îc th©n n−íc ( Hydrophile)

- ¦u ®iÓm:
+ Cã thÓ hßa tan hoÆc trén ®Òu víi n−íc vμ nhiÒu chÊt láng ph©n
cùc


27
+ Gi¶i phãng ho¹t chÊt nhanh, nhÊt lμ víi c¸c chÊt dÔ tan trong
n−íc
+ Kh«ng c¶n trë c¸c ho¹t ®éng b×nh th−êng cña da
- Nh−îc ®iÓm:
+ KÐm bÒn v÷ng, dÔ bÞ nÊm mèc vμ vi khuÈn x©m nhËp v× vËy trong
thμnh phÇn th−êng ph¶i thªm c¸c chÊt b¶o qu¶n nh−: natri benzoat,
paraben, dÉn chÊt thñy ng©n h−u c¬ víi nång ®é thÝch hîp
+ DÔ bÞ kh« cøng, nøt mÆt trong qu¸ tr×nh b¶o qu¶n v× vËy trong
thμnh phÇn th−êng ®−a thªm c¸c chÊt h¸o Èm nh− glyxerin, sorbitol,
propylen glycon víi nång ®é kho¶ng 10 – 20%
- Gelpolysaccarid:
Bao gåm c¸c gel chÕ tõ tinh bét, tinh bét biÕn tÝnh, th¹ch, alginat.
HiÖn nay, sö dông chñ yÕu natrialginat, Ýt dïng t¸ d−îc tinh bét, th¹ch,
pectin. Tuy nhiªn tinh bét biÕn tÝnh cßn ®−îc dïng, vÝ dô:
ChÕ phÈm Daktarin 2% ( gel) cã thμnh phÇn nh− sau:
Miconazol 2g
T¸ d−îc gel võa ®ñ 100g
T¸ d−îc gel: Tinh bét biÕn tÝnh, natri saccarin, tween 20, alcol
ethylic, glycerin, n−íc tinh khiÕt, chÊt th¬m.
+ T¸ d−îc ®iÒu chÕ tõ alginat: Th−êng dïng muèi kiÒm cña acid
alginic, ®−îc chiÕt tõ rong biÓn v× vËy dÔ kiÕm, gi¸ thμnh rÎ. Nång ®é
dïng tõ 5 – 10%. VÝ dô:


Natri alginat 5g
Glycerin 10g
Natri benzoat 0,2g
N−íc tinh khiÕt võa ®ñ 100g




28
Khi dïng gel alginat cÇn chó ý r»ng nång ®é nhít bÞ thay ®æi phô
thuéc vμo nhiÒu yÕu tè nh− pH, c¸c muèi kim lo¹i do ®ã thÓ chÊt cö gel
còng bÞ thay ®æi. C¸c alginat bÒn v÷ng trong kho¶ng pH tõ 4 – 10
- Gel dÉn chÊt cellulose:
Ngμy nay c¸c dÉn chÊt cña cellulose ®−îc sö dông lμm t¸ d−îc
trong kü thuËt bμo chÕ c¸c d¹ng thuèc rÊt phong phó. §Ó lμm t¸ d−îc
thuèc mì, th−êng dïng c¸c dÉn chÊt th©n n−íc, tr−¬ng në trong n−íc t¹o
thμnh hÖ keo nh−: Methyl cellulose (MC), carboxymethyl cellulose
(CMC), natricarboxy methyl cellulose (Na CMC), hydroxy propyl methyl
cellulose (HPMC), hydroxy propyl cellulose (HPC)
Ngoμi c¸c −u ®iÓm chung cña nhãm, c¸c t¸ d−îc gel tõ dÉn chÊt
cellulose cßn cã −u ®iÓm lμ kh¸ bÒn v÷ng, cã thÓ tiÖt khuÈn mμ kh«ng bÞ
biÕn ®æi thÓ chÊt vμ cã thÓ ®iÒu chØnh pH b»ng c¸c dung dÞch ®Öm. V×
vËy, cã thÓ lμm t¸ d−îc cho c¸c thuèc mì tra m¾t.
Tuy nhiªn, c¸c t¸ d−îc nayg dÔ bÞ nhiÔm khuÈn, v× vËy th−êng cho
thªm c¸c chÊt b¶o qu¶n trong thμnh phÇn. MÆt kh¸c, còng cÇn chó ý r»ng
dÉn chÊt cellulose cã thÓ g©y t−¬ng kþ víi mét sè chÊt nh−: Phenol,
clocresol, resorcin, tanin, natriclorid, b¹c nitrat, c¸c muèi kim lo¹i nÆng
DÉn chÊt cellulose cã thÓ t¹o phøc víi paraben, lμm gi¶m ho¹t tÝnh
cña mét sè chÊt kh¸ng khuÈn nh− natri sulpha®imidin, nitrofunazon,
mercurocrom, oxiquinolein sulphat, thimerosal
Nång ®é methyl cellulose vμ CMC th−êng dïng tõ 2 – 5%. Na
CMC tõ 2 – 7%. Cßn HPMC do t¹o gel cã ®é trong tèt v× vËy ®−îc sö
dông trong c¸c chÕ phÈm dïng cho nh·n khoa.
- Gel carbomer ( carbopol, carboxypolymethylen, carboxyvinyl
polymer).
T¸ d−îc nμy lμ s¶n phÈm trïng hîp cao ph©n tö c¶u acid acrylic, cã
c«ng thøc chung:
- CH2- CH -
COOH n


29
TÝnh chÊt: Bét tr¾ng kh«ng tan trong n−íc nh−ng tr−¬ng phång trong n−íc
t¹o gel, cã pH acid vμ ®é nhít kh«ng cao. Th−êng trung hßa c¸c gel víi
c¸c kiÒm, hay dïng h¬n c¶ lμ mono, di vμ triethanolamin. C¸c gel nμy cã
®é nhít cao h¬n, ®Æc h¬n, thÝch hîp cho t¸ d−îc thuèc mì. Nång ®é dïng
carbopol lμm t¸ d−îc gel th−êng tõ 0,5 – 5%, tïy theo lo¹i carbopol vμ
thμnh phÇn cÊu t¹o c«ng thøc chÕ phÈm.
USP 23 ghi 6 lo¹i carbopol kh¸c nhau:
TT Lo¹i carbopol §é nhít (cps)
1 910 Gel 15 trong n−íc ®· trung hßa 3000 - 7000
2 934 Gel 0,5%: 30500 – 39400
3 940 Gel 0,5%: 40000 – 60000
4 934P Gel 0,5%: 29400 – 39400
5 941 Gel 0,5%: 4000 – 11000
6 1342 Gel 0,5%: 9500 – 26500
VÝ dô c«ng thøc t¸ d−îc carbopol nh− sau:
Carbopol 0,5 – 5%
M«n, di, triethanolamin v®
Glycerin hoÆc propylen glycol 10 - 20%
Alcol ethylic hoÆc isopropylic 10 - 20%
ChÊt lμm th¬m v®
N−íc cÊt võa ®ñ 100%
- T¸ d−îc Polyethylen glycol (PEG hoÆc macrogol, carbowax)

Polyethylen glycol la s¶n phÈm trïng hîp cao ph©n tö cña ethylen
oxyd, cã c«ng thøc chung: OHCH2-(CH2OCH2)n-CH2OH

Tïy theo møc ®é trïng hîp, cã c¸c PEG víi ph©n tö l−îng kh¸c
nhau, tÝnh chÊt, thÓ chÊt kh¸c nhau.




30
TT PEG n TLPT Tû träng LD20chuét
cèng, uèng

1 200 4 190-210 1,124 28,9ml/kg
2 300 285-315 1,125 31,7ml/kg
3 400 8,2-9,1 380-420 1,125 43,62ml/kg
4 600 12,5-13,9 570-630 1,126 38,1 ml/kg
5 1000 950-1050 1,117 42,0g/kg
6 1500 29-36 1400-1600 1,210 44,18g/kg
7 4000 68-84 3500-4500 1,212 Trªn 50g/kg
8 6000 158-204 6000-7500 1,212 Trªn 50g/kg

VÒ thÓ chÊt: c¸c PEG 200, 300 vμ 400 thÓ láng, s¸nh

PEG 600,1000 vμ 1500 gièng nh− s¸p

PEG tõ 2000 trë lªn thÓ chÊt r¾n

C¸c PEG cã kh¶ n¨ng hßa tan nhiÒu d−îc chÊt Ýt tan do ®ã c¶i thiÖn
®−îc ®é tan vμ tèc ®é hßa tan còng nh− kh¶ n¨ng gi¶i phãng cña nhiÒu
d−îc chÊt Ýt tan. V× vËy, PEG ®−îc sö dông kh¸ réng r·i trong kü thuËt
c¸c d¹ng thuèc. §Ó lμm t¸ d−îc thuèc mì, th−êng phèi hîp c¸c PEG nh−
sau:




31
Lo¹i PEG Tû lÖ % phèi hîp
4000 50 40 - - - 35 -

1500 - - 30 50 - - 50

1000 - - - - 100 - -

400 50 60 70 - - 65 50

300 - - - 50 - - -

* Thμnh phÇn thuèc mì PEG ghi trong D−îc ®iÓn Mü 23 nh− sau:

PEG 3350 400g

PEG 400 600g

Khi cÇn hót mét l−îng n−íc lín hoÆc c¸c chÊt láng ph©n cùc, ng−êi
ta phèi hîp PEG víi alcol bÐo cao hoÆc víi c¸c chÊt nhò hãa thÝch hîp.
Ch¼ng h¹n nh−:

* C«ng thøc 1

PEG 400

PEG 4000 aa 47,5g

Alcol cetylic 5,0g

* C«ng thøc 2

PEG 400 40g

PEG 4000 50g

Span 40 1g



32
N−íc tinh khiÕt 9g

* Còng cã thÓ phèi hîp PEG lμm t¸ d−îc nhò t−¬ng D/N, vÝ dô:

PEG 4000 20g

Alcol stearylic 34g

Glycerin 30g

Natri laurylsulfat 1g

N−íc tinh khiÕt võa ®ñ 100g

Kh¸c víi mét sè t¸ d−îc th©n n−íc kh¸c, c¸c t¸ d−îc PEG bÒn
v÷ng, cã thÓ b¶o qu¶n l©u, kh«ng bÞ thñy ph©n, oxy hãa, «i khÐt. B¶n th©n
c¸c PEG còng cã t¸c dông s¸t khuÈn v× vËy Ýt bÞ vi khuÈn vμ nÊm mèc lμm
háng.

Tuy nhiªn, PEG cã thÓ g©y t−îng kþ víi mét sè ho¹t chÊt. Ch¼ng
h¹n nh− PEG lμm gi¶m ho¹t tÝnh cña mét sè chÊt kh¸ng khuÈn nh− c¸c
phenol, PEG, nhÊt lμ c¸c ion kim läai cã thÓ lμm t¨ng qu¸ tr×nh oxy hãa
khö mét sè d−îc chÊt dÔ bÞ oxy hãa khö, lμm gi¶m hoÆc kh«ng cßn t¸c
dông cña c¸c d−îc chÊt nμy.

MÆc dï PEG cã kh¶ n¨ng gi¶i phãng häat chÊt nhanh, nh−ng kh«ng
cã kh¶ n¨ng thÊm qua da lμnh nªn Ýt dïng lμm t¸ d−îc cho thuèc mì hÊp
thu, thÊm s©u, mμ chØ dïng lμm c¸c t¸ d−îc thuèc mì cã t¸c dông t¹i chç.
Ngoμi ra, do cã tÝnh h¸o Èm m¹nh, t¸ d−îc PEG cã thÓ lμm cho da bÞ kh«
khi b«i thuèc trong thêi gian dμi. V× vËy, kh«ng dïng thuèc mì chÕ víi t¸
d−îc PEG cho nh÷ng ng−êi da kh« hoÆc c¸c bÖnh chμm, vÈy nªn Tuy
nhiªn, ®Ó kh¾c phôc nhù¬c ®iÓm nμy, ng−êi ta cã thÓ phèi hîp t¸ d−îc
PEG víi 10% lanolin, 10% n−íc hoÆc 5% alcol cetylic.




33
2.3.3. T¸ d−îc hÊp phô ( t¸ d−îc khan, t¸ d−îc hut, t¸ d−îc nhò hãa)

Nhãm t¸ d−îc nμy cã kh¶ n¨ng hót n−íc, dung dÞc n−íc hoÆc c¸c
chÊt ph©n cùc ®Ó t¹o thμnh nhò t−¬ng d¹ng N/D.

¦u ®iÓm:

- Kh¸ bÒn v÷ng, cã thÓ hót n−íc vμ c¸c chÊt láng ph©n cùc.

- Cã thÓ phèi hîp víi nhiÒu lo¹i d−îc chÊt kþ n−íc còng nh− c¸c
dung dÞch d−îc chÊt.

- Gi¶i phãng ho¹t chÊt t−¬ng ®èi nhanh so víi t¸ d−îc th©n dÇu.

- Cã kh¶ n¨ng thÊm s©u.

Nh−îc ®iÓm:

- Tr¬n nhên, khã röa s¹ch.

- Cã thÓ c¶n trë tíi ho¹t ®éng sinh lý cña da.

Mét sè lo¹i ®iÓn h×nh:

+ Lanolin khan: Lμ mét t¸ d−îc nhò hãa thiªn nhiªn, khan, cã kh¶
n¨ng hót n−íc m¹nh do nhò t−¬ng N/D.

+ Hçn hîp cña lanodinvμ c¸c dÉn chÊt cña lanodin víi vaselin.

VÝ dô: T¸ d−îc khan dïng cho thuèc mì tra m¾t ®−îc ghi trong
nhiÒu D−îc ®iÓn(ch¼ng h¹n BP), cã thμnh phÇn nh− sau:

DÇu parafin 10%

Lanolin khan 10%

Vaselin trung tÝnh 80%


34
Tïy theo ®iÒu kiÖn thêi tiÕt, b¶n chÊt vμ nång ®é cña d−îc chÊt, cã
thÓ gi¶m tû lÖ dÇu parafin, t¨ng l−îng vaselin. Còng cã thÓ thay dÇu
parafin b»ng mét l−îng parafin r¾n ë nh÷ng vïng khÝ hËu nhiÖt ®íi.

+ Hçn hîp vaselin víi cholesterol vμ c¸c sterol kh¸c:

+ Hçn hîp vaselin víi cholesterol vμ c¸c sterol kh¸c:

VÝ dô: Vaselin phèi hîp víi 1 – 5% cholesterol t¹o thμnh hçn hîp
t¸ d−îc víi tªn gäi lμ Euserin cã thÓ hót ®−îc 200% n−íc vμ cã thÓ dïng
lμm t¸ d−îc cho thuèc mì tra m¾t.

Vaselin th©n n−íc cã thμnh phÇn nh− sau:

Cholesterol 30g

Alcol stearylic 30g

S¸p tr¾ng 80g

Vaselin 860g

HoÆc hçn hîp t¸ d−îc th©n n−íc ghi trong BP 93:

S¸p tr¾ng 20g

Parafin r¾n 30g

Alcol cetostearlic 50g

Vaselin 900g

S¸p nhò hãa ( BP93)

Alcol cetostearylic 90g

Natri laurylsulfat 10g



35
N−íc tinh khiÕt 4ml

Tõ s¸p nhò hãa cã thÓ chÕ ra thuèc mì nhò hãa cã thÓ hót n−íc vμ
c¸c chÊt láng ph©n cùc ®Ó t¹o nhò t−¬ng N/D:

S¸p nhò hãa 30%

DÇu parafin 20%

Vaselin 50%

Còng cã thÓ t¹o ra t¸ d−îc khan hót c¶ dÇu lÉn n−íc, vÝ dô:

Natri laurylsulfat 1g

PEG 1500 35g

PEG 4000 40g

Propylen glycol 24g

2.3.4. T¸ d−îc nhò t−¬ng hoμn chØnh

¦u ®iÓm:

+ Gi¶i phãng ho¹t chÊt t−¬ng ®èi nhanh

+ DÔ b¸m thμnh líp máng trªn da va niªm m¹c, kh«ng c¶n trë ho¹t
®éng sinh lý b×nh th−êng cña da ( lo¹i nhò t−¬ng D/N)

+ MÞn mμng vÒ thÓ chÊt, h×nh thøc ®Ñp

+ ThÊm s©u

Nh−îc ®iÓm:




36
+ §é bÒn nhiÖt ®éng kÐm, dÔ bÞ t¸ch líp do bÞ ¶nh h−ëng cña nhiÒu
yÕu tè nh−: NhiÖt ®é m«i tr−êng, ®é Èm kh«ng khÝ, vi khuÈn vμ nÊm
mèc

+ CÇn ph¶i cã chÊt b¶o qu¶n v× dÔ bÞ vi khuÈn vμ nÊm mèc ph¸t
triÓn.

+ Lo¹i nhò t−¬ng D/N dÔ röa s¹ch b»ng n−íc nh−ng lo¹i N/D khã
röa s¹ch

§Ó ®iÒu chÕ t¸ d−îc nhò t−¬ng, cÇn dïng c¸c t¸ d−îc ®ãng vai trß
t−íng dÇu, c¸c t¸ d−îc, n−íc tinh khiÕt, dÞch chiÕt n−íc, dung dÞch
n−íc lμm t−íng n−íc vμ c¸c chÊt nhò hãa. Tïy thuéc vμ b¶n chÊt vμ sè
l−îng c¸c chÊt nhò hãa, t¸ d−îc t¹o thμnh c¸c cÊu tróc kiÓu nhò t−¬ng
N/D vμ D/N.

T−íng dÇu th−êng dïng lμ:

- C¸c dÇu, mì, s¸p vμ c¸c dÉn chÊt dÇu, mì, s¸p.

- C¸c acid bÐo vμ c¸c alcol bÐo cao

- Hydrocarbon no

- Silicon

T−íng n−íc:

- N−íc tinh khiÕt

- Propylen glycol

- Glycerin

- PEG 300, 400

- Dung dÞch n−íc hoÆc chÊt láng ph©n cùc.

37
ChÊt nhò hãa:

+ Cho nhò t−¬ng N/D

- Lanolin vμ dÉn chÊt

- S¸p ong, spermaceti

- Alcol bÐo cao nh− alcol cetylic, alcol cetostearylic

- ChÊt nhò hãa tæng hîp víi HLB tõ 3-6

- Xμ phßng ®a hãa trÞ

+ Cho nhò t−¬ng D/N:

- C¸c xμ phßng kiÓm nh−: Kali, natri, amin ( th−êng kÕt hîp trong
thμnh phÇn gåm c¸c acid bÐo víi kiÒm hãa trÞ mét hoÆc kiÒm amin nh−
mono, di hoÆc triethanolamin ®Ó t¹o ra xμ phßng kiÒm)

- C¸c alcol sulfat: natrilaurylsulfat, natri cetlysulfat

- C¸c chÊt diÖn ho¹t cation: cetrimit, bezalkonium clorid

- DiÖn ho¹t ®éng kh«ng ion hãa: Tween 20, 40, 80

Mét sè vÝ dô:

- Lanolin ngËm n−íc lμ t¸ d−îc nhò t−¬ng N/D

- Cold cream USP XVI cã thμnh phÇn nh− sau:

S¸p este cetyl 125g

S¸p tr¾ng 120g

DÇu parafin 560g

Natri borat 5g

38
N−íc cÊt 180gml

T¸ d−îc nμy còng thuéc nhãm nhò t−¬ng N/D

- Mét vμi nhò t−¬ng N/D kh¸c:

Alcol cetylic 15g

Lanolin khan 35g

Vaselin 30g

N−íc tinh khiÕt 20g

HoÆc

Acid oleic 5g

DÇu l¹c 320g

Lanolin 80g

Dung dÞch calci hydroxd v® 1000g

HoÆc

S¸p ong tr¾ng 8g

Spermaceti 10g

Span 80 5g

DÇu l¹c 52g

DÇu thÇu dÇu 5g

N−íc tinh khiÕt 20g

- Mét sè nhò t−¬ng D/N


39
+ Thuèc mì th©n nø¬c (USP XXIII)

Methylparaben 0,25g

Propylparaben 0,15g

Natri laurylsulfat 10g

Propylen glycol 120g

Alcol stearylic 250g

Vaselin 250g

N−íc tinh khiÕt 370ml

+ Cream n−íc (BP 93)

Thuèc mì nhò hãa 30%

Clorocresol 0,1%

N−íc tinh khiÕt 69,9%

+ T¸ dù¬c nhò t−¬ng D/N dïng chÊt nhò hãa xμ phßng kiÒm:

Acid stearic 140g

Dung dÞch natri hydroxyd 30% 30g

Glycerin 280g

N−íc tinh khiÕt 550ml

HoÆc

Acid stearic 24g

Triethanolamin 1g


40
Glycerin 13g

N−íc tinh khiÕt 62g

+ T¸ d−îc nhò t−¬ng D/N dïng chÊt nhò hãa diÖn ho¹t:

Alcol cetylic 17g

Vaselin 25g

Tween 80 7g

Glycerin 15g

N−íc tinh khiÕt v® 100g

HoÆc

Alcol stearylic 15g

S¸p ong 8g

Tween 80 3,75g

Span 80 1,25g

Sorbitol 7,5g

N−íc tinh khiÕt v® 100g

HoÆc

Cetomacrogol 700 3g

Cetomacrogol 1000 2g

Alcol cetostearylic 10g

Vaselin 20g


41
DÇu parafin 5g

N−íc tinh khiÕt 60g

§iÒu chÕ t¸ d−îc nhò t−¬ng D/N th−êng tiÕn hμnh trªn nguyªn t¾c
nh− sau: §un ch¶y c¸c t¸ d−îc t−íng dÇu, hßa tan chÊt nhò hãa tan trong
dÇu, ®un nãng kho¶ng 65-700C. §un nãng t−íng n−íc lªn cao h¬n kho¶ng
3-50C, hßa tan c¸c chÊt nhò hãa, chÊt b¶o qu¶n.. Sau ®ã phèi hîp, khuÊy
trén cho tíi khi nguéi.

III. kü thuËt ®iÒu chÕ s¶n xuÊt thuèc mì

3.1. §iÒu chÕ thuèc mì b»ng ph−¬ng ph¸p hßa tan

3.1.1. §iÒu kiÖn ¸p dông

- D−îc chÊt: Hßa tan trong t¸ d−îc hoÆc trong mét dung dÞch trong
gian, cã thÓ trén ®Òu hoÆc hßa tan víi t¸ d−îc

- T¸ d−îc: Th©n dÇu, th©n n−íc vμ t¸ d−îc khan

CÊu tróc cña chÕ phÈm t¹o thμnh th−êng lμ kiÓu dung dÞch ( ®a
phÇn ë d¹ng dung dÞch keo) vμ hÖ ph©n t¸n thuéc lo¹i hÖ ®ång thÓ.

3.1.2. C¸c giai ®o¹n chÝnh

3.1.2.1. ChuÈn bÞ d−îc chÊt:

Trong mét sè tr−êng hîp, d−îc chÊt r¾n cã tèc ®é hßa tan chËm, cã
thÓ lμm t¨ng tèc ®é hßa tan b»ng c¸ch xay, nghiÒn.

3.1.2.2. ChuÈn bÞ t¸ d−îc

NÕu lμ hçn hîp t¸ d−îc, cÇn ph¶i phèi hîp vμ läc, tiÖt khuÈn nÕu
cÇn. Ch¼ng h¹n: T¸ d−îc cã thÓ lμ hçn hîp t¸ d−îc th©n dÇu nhãm



42
hydrocarbon: vaselin, dÇu parafin, vμ parafin r¾n lóc ®ã cÇn ®un nãng
ch¶y, läc.

NÕu t¸ d−îc th©n n−íc nh− PEG còng cÇn phèi hîp, ®un ch¶y n−íc

NÕu lμ t¸ d−îc t¹o gel, cÇn cã thêi gian ng©m nguyªn liÖu t¹o gel
trong m«i tr−êng ph©n t¸n ®Ó gel ®ång nhÊt.

3.1.2.3. Phèi hîp d−îc chÊt víi t¸ d−îc

Nãi chung cã thÓ hßa tan ë nhiÖt ®é th−êng hoÆc ®un nãng cho
gi¶m thêi gian thao t¸c. CÇn chó ý r»ng cã mét sè d−îc chÊt dÔ bÞ bay h¬i,
th¨ng hoa ë nhiÖt ®é cao, v× vËy dông cô, thiÕt bÞ hßa tan cÇn ph¶i cã n¾p
®Ëy kÝn. §iÓn h×nh nhÊt lμ khi s¶n xuÊt cao xoa.

D−îc chÊt




T¸ d−îc Hßa tan

KiÓm nghiÖm b¸n thμnh phÈm

Xö lý tuýp §ãng tuýp

KiÓm nghiÖm thμnh phÈm

§ãng gãi

S¬ ®å tãm t¾t ®iÒu chÕ – s¶n xuÊt thuèc mì b»ng ph−¬ng ph¸p hßa
tan

3.1.2.4. Mét sè vÝ dô:

a. T¸ d−îc th©n dÇu:

- Cao sao vμng


43
C«ng thøc:

Mentol 12,5g

Long n·o 12,5g

Tinh dÇu b¹c hμ 17ml

Tinh dÇu long n·o 10,5ml

Tinh dÇu khuynh diÖp 5ml

Tinh dÇu h−¬ng nhu 2,5ml

Tinh dÇu quÕ v®

T¸ d−îc võa 100g

T¸ d−îc gåm hçn hîp:

Vaselin, lanolin, s¸p ong, crezin, ozokerit theo tû lÖ thÝch hîp.
Ngoμi ra cã thÓ thªm c¸c chÊt æn ®Þnh mμu, h−¬ng.

TiÕn hμnh: §un ch¶y hçn hîp t¸ d−îc, läc qua vËt liÖu thÝch hîp.
Trén menthol víi long n·o thμnh hçn hîp ch¶y láng, thªm c¸c tinh dÇu
vμo hßa ta. Phèi hîp víi t¸ d−îc, hÇm trong dông cô kÝn, ë nhiÖt ®é 70-
800C trong thêi gian kho¶ng 2h. §Ó nguéi xuèng kho¶ng 40-500C, rãt vμo
hép, ®Ó nguéi h¼n, ®Ëy n¾p.

HiÖn nay, c¸c c¬ së s¶n xuÊt ®· c¶i tiÕn ph−¬ng ph¸p s¶n xuÊt cao
xoa nh− sau: ChuÈn bÞ s½n t¸ d−îc theo c«ng thøc, ®un nãng, hßa tan d−îc
chÊt, ®Ó nguéi xuèng nhiÖt ®é thÝch hîp råi ®æ hép.

- Thuèc mì methyl salicylat 50% (BP 98)

C«ng thøc:



44
Methyl salicylat 500g

S¸p tr¾ng 250g

Lanolin khan 250g

TiÕn hμnh: §un ch¶y trªn c¸ch thuû tinh s¸p vμ lanolin, läc nÕu cÇn
thiÕt, khuÊy cho tíi khi gÇn nguéi, thªm methylsacylat vμo trén ®Òu.

b. T¸ d−îc th©n n−íc:

T¸ d−îc gel:

Gel Lidocain 3% (BP98)

Thμnh phÇn:

Lidocain hy®roclorid 3g

T¸ d−îc gel v® 100g

Cã thÓ dïng c«ng thøc gel chÕ biÕn tõ CMC, MC hoÆc HPMC nh−
®· ghi trong phÇn t¸ d−îc th©n n−íc ®Ó ®iÒu chÕ gel lidocain.

HoÆc sö dông t¸ d−îc cã thμnh phÇn nh− sau:

Carboxymethyl cellulose 2-5g

Propylen glycol 25g

Nipagin 0.1g

N−íc tinh khiÕt v® 100g

Profenid gel 2,5%

Thμnh phÇn:

Ketoprofen 2,5g

45
T¸ d−îc gel v® 100g

T¸ d−îc gel gåm: Carbopol, triethanolamin (TEA), alcol ethylic,
tinh dÇu lavande, n−íc tinh khiÕt.

Niflugel

Thμnh phÇn:

Acid niflumic 2.5g

T¸ d−îc gel v® 100g

T¸ d−îc gel: Carbopol, di-isopropannolamin, alcol ethylic 95%,
n−íc tinh khiÕt vμ chÊt th¬m võa ®ñ.

T¸ d−îc PEG

VÝ dô:

Thuèc mì clotracyclin 3%

C«ng thøc:

Clotetracyclin hy®roclorid 3g

PEG 400 40g

PEG 4000 57g

TiÕn hμnh: §un ch¶y PEG 4000, cho PEG 400 vμo khuÊy ®Òu, thªm
Clotetracyclin hy®roclorid vμ khuÊy cho tíi khi t¹o thμnh thuèc mì ®ång
nhÊt.

Cã tμi liÖu ghi dïng t¸ d−îcPEG cho thuèc mì chøa levomycetin,
lidocain, sulfamit

3.2. §iÒu chÕ thuèc mì b»ng ph−¬ng ph¸p trén ®Òu ®¬n gi¶n

46
3.2.1.§iÒu kiÖn ¸p dông:

- Duîc chÊt:

+ D−îc chÊt r¾n, kh«ng tan hoÆc Ýt tan trong t¸ d−îc.

+ Cã thÓ x¶y ra t−¬ng kþ gi÷a cac d−îc chÊt nÕu trong c«ng thøc
cã.

- T¸ d−îc: cã thÓ c¶ 4 nhãm (th©n dÇu, th©n n−íc, t¸ d−îc khan vμ
t¸ d−îc nhò t−¬ng)

3.2.2.C¸c giai ®o¹n chÝnh:

3.2.2.1.Lμm bét ®¬n hoÆc bét kÐp d−îc chÊt r¾n cã trong c«ng thøc:

§Ó ®¶m b¶o ®ång nhÊt, d−îc chÊt dÔ ph©n t¸n ®Òu trong t¸ d−îc,
nhÊt lμ khi nång ®é t¸ d−îc nhá, cÇn nghiÒn mÞn d−îc chÊt.

Trong thùc tÕ nhiÒu d−îc chÊt ®−îc lμm d−íi d¹ng bét siªu mÞn
hoÆc siªu siªu mÞn. NÕu c«ng thøc cã nhiÒu d−îc chÊt r¾n, cÇn ph¶i trén
bét kÐp c¸c d−îc chÊt tr−íc khi phèi hîp víi t¸ d−îc.

3.2.2.2.ChuÈn bÞ t¸ d−îc:

Gièng nh− ®èi víi ph−¬ng ph¸p hßa tan

3.2.2.3.Lμm mì ®Æc:

Môc ®Ých cña giai ®o¹n nμy lμ:

+ Lμm mÞn thªm d−îc chÊt

+ DÔ phèi hîp vμ trén ®Òu víi l−îng t¸ d−îc cßn l¹i.

TiÕn hμnh: Cho d−îc chÊt ®· mÞn vμo dông cô thÝch hîp (cèi sø
hoÆc m¸y) vμ ®ång l−îng t¸ d−îc ®· xö lý, trén kü lμm thμnh mì ®Æc.


47
ChuÈn bÞ d−îc chÊt ChuÈn bÞ t¸ d−îc

- NghiÒn hoÆc xay - Phèi hîp hoÆc ®un ch¶y.

(nÕu kh«ng ph¶i lμ d¹ng microsize) - TiÖt khuÈn nÕu cÇn thiÕt.

- R©y bét kÐp




Lμm thuèc mì ®Æc




Phèi hîp t¸ d−îc




C¸n hoÆc lμm ®ång nhÊt

KiÓm nghiÖm b¸n thμnh phÈm

§ãn tuýp

KiÓm nghiÖm thμnh phÈm

§ãng gãi

S¬ ®å tãm t¾t c¸c giai ®o¹n s¶n xuÊt thuèc mì theo ph−¬ng ph¸p trén
®Òu ®¬n gi¶n.

3.2.2.4. Phèi hîp mì ®Æc víi t¸ d−îc cßn l¹i:



48
Theo nguyªn t¾c ®ång l−îng, nÕu ®iÒu chÕ víi l−îng nhá, cho vμo
cèi, dïng chμy ®¸nh cho tíi khi ®ång nhÊt. NÕu s¶n xuÊt lín, dïng c¸c
m¸y lμm thuèc mì chuyªn dông, khuÊy trong thêi gian x¸c ®Þnh.

3.2.2.5. C¸n hoÆc lμm ®ång nhÊt:

Môch ®Ých cña giai ®o¹n nμy lμ lμm cho chÕ phÈm ®ång nh¾t h¬n
vμ mÞn mμng. Ph−¬ng tiÖn sö dông lμ m¸y c¸n 3 trôc hoÆc lμm ®ång nhÊt.

3.2.2.6.§ãng gãi:

HiÖn nay, thuèc mì chñ yÕu ®−îc ®ãng gãi trong c¸c tuýp kim lo¹i
hoÆc c¸c tuýp chÊt dÎo víi c¸c m¸y ®ãng riªng hoÆc liªn hoμn.

3.2.3.Ph−ong tiÖn, thiÕt bÞ dïng trong s¶n xuÊt thuèc mì:

- M¸y xay hay m¸y nghiÒn bi.

- R©y hoÆc m¸y r©y víi cì r©y thÝch hîp.

- M¸y lμm bét siªu mÞn (Micropulverizer)

- M¸y trén thuèc mì chuyªn dông.

- M¸y c¸n 3 trôc hoÆc m¸y lμm ®ång nhÊt.
3.2.4. Một số ví dụ:
Thuốc mỡ benzosali(WhitfielsDĐVN II,T3.
Công thức:
Acid salisilic 30g
Acid benzoic 60g
Tá dược nhũ hoá 910g
Tá dược nhũ hoá theo BP93, đã ghi trong phần tá dược khan.
Tiến hành:




49
-Chuẩn bị dược chất: Nghiền hoặc xay riêng acid benzoic và
acid salisilic, rây bột mịn, trộn bột kép.
-Chuẩn bị tá dược:Chế sáp nhũ hoá và thuốc mỡ nhũ hoá theo
trình tự sau:
Đun chảy alcol cetosterylic hoặc alcol cetilic ở nhiệt độ khoảng
950C.Thêm natri laurylsulfat, trộn đều, thêm nước tinh khiết, tiếp tục đun
tới nhiệt độ 1150C và duy trì ở nhiệt độ này, khuấy liên tục cho tới khi
nguội hẳn(nên làm lạnh nhanh)
Đun chảy đồng thời sáp nhũ hoá, vaselin và dầu parafin,lọc nếu cần
thiết, khuấy liên tục cho tới khi nguội.
-Làm thuốc mỡ đặc:Cho hỗn hợp acid benzoic và salicylic vào cối
sứ hoặc máy tuỳ theo lượng yêu cầu, thêm đồng lượng hỗn hợp tá dược,
khuấy, trộn, vét kỹ.
-Phối hợp tá dược còn lại với thuốc mỡ đặc: Tiếp tục cho tá dược,
trộn với mỡ đặc theo nguyên tắc đồng lượng, cho tới khi đồng nhất hoặc
theo thời gian đã ghi trong quy trình sản xuất. Với các máy chuyên dụng
có hệ thống điều nhiệt thì quá trình trộn, đảo sẽ thuận lợi hơn.Nếu máy
khuấy, trộn không có hệ thống điều hoà nhiệt tự động, cần lắp thêm thiết
bị này để thuốc có thể chất thích hợp trong quá trình sản xuất, nhất là vào
mùa đông.
-Trước khi lấy mẫu kiểm nghiệm bán thành phẩm cần thiết phải
cho thuốc mỡ qua máy cán 3 trục, nhằm mục đích làm đều và mịn thêm
thuốc.
Đóng tuýp: Mỡ benzosali thường được đóng trong tuýp nhôm tráng
vecni hoặc silicon với khối lượng 10-20g.
Thuốc mỡ tra mắt chlorocid-H
Công thức:
Cloramphenicol 1g
Hydrrocortison acetat bột siêu mịn 0,75g


50
Tá dược khan vđ 100g
Tá dược khan dùng cho thuốc mỡ tra mắt được ghi trong phần tá
dược.


Tiến hành :giống như thuốc mỡ benzosali, vì là thuốc mỡ tra mắt nên cần
chú ý:
+Dược chất cần phải làm mịn tới mức tối đa(theo qui định của
DĐVN II,T13 thì kích thước tiểu phân phải nhỏ hơn 75 micromet), tốt
nhất là dùng loại bột microsize(siêu mịn).
+Tá dược sau khi lọc cần phải tiệt khuẩn ở 1600C trong 1 giờ.
+Tiến hành sản xuất trong điều kiện vô khuẩn (qui định đối với các
chế phẩm vô khuẩn).
Thuốc mỡ Gentasone dùng tra mắt
Công thức:
Gentamycin sulfat (tinh theo gentamcine base) 0,3g
Betamethason natri phoshat(ứng với betamethason khan) 0,1g
Tá dược khan dùng cho mỡ tra mắt vđ 100g
3.3. Điều chế thuốc mỡ bằng phương pháp nhũ hoá
3.1.Với tá dược nhũ hoá có sẵn:
3.1.1. Điều kiện áp dụng:
-Dược chất:
+Lỏng phân cực hoặc bán phân cực, không đồng tan, khó trộn đều
với tá dược, chẳng hạn như:Thuỷ ngân kim loại, ichtiol, hắc ín thảo mộc,
bôm Pêru, dầu cade, dung dịch chì acetat kiềm, dung dịch đồng, kẽm,
sulfat…
+Dược chất mềm hoặc rắn dễ hoà tan trong các dung môi trơ phân
cực(nước, alcol, glycerin, propylen glycol…)chẳng hạn như các cao
thuốc, kháng sinh dạng muối, muối ancaloid…



51
+Dược chất rắn chỉ phát huy tác dụng dược lý tốt nhất khi được
dùng dưới dạng dung dịch nước như iod, bạc keo
-Tá dược :Thuộc nhóm tá dược khan.
-Thuốc mỡ điều chế theo phương pháp này có cấu trúc kiểu nhũ
tương N/D, thuộc hệ phân tán dị thể.
3.1.2.Các giai đoạn:
Với các dược chất lỏng:Thêm dần từng lượng nhỏ vào tá dược
khan, vừa thêm vừa khuấy nhẹ nhàng trong dụng cụ thích hợp. Sau khi đã
cho hết dược chất, tiếp tục khuấy trộn mạnh cho tới khi thu được thuốc
mỡ đồng nhất.
Ví dụ:Thuốc mỡ Dalibour
Công thức:
Đống sulfat 0,3g
Kẽm sulfat 0.5g
Nước cất 30ml
Lanolin khan 50g
Vaselin 100g
Tiến hành:
Hoà tan đồng và kẽm sulfat vào nước trong một dụng cụ thích hợp,
lọc.Sau đó có thể tiếp tục theo 2 cách sau:
+Cho từ từ dung dịch dược chất vào nalonin, khuấy trộn cho hút
hết, sau đó cho vaselin vào khuấy trộn tới khi đồng nhất.
+Làm hỗn hợp tá dược khan bằng cách dun chảy lanlin và vaselin,
lọc. Để nguội, cho từ từ dung dịch dược chất vào tá dược, khuấy trộn
trong dụng cụ, máy thích hợp cho tới khi tạo được thuốc mỡ nhũ tương
bền, đồng nhất.
-Với các cao thuốc chế từ dược liệu thể chất mềm hoặc khô: Cần
hoà tan nóng trước với glycerin hoặc hoà tan trong hỗn hợp dung môi
gồm:


52
Alcol ethylic 1 phần
Glycerin 3 phần
Nước tinh khiết 6 phần
Rồi phối hợp vào tá dược khan.
Ví dụ:Thuốc mỡ benladon
Công thức:
Cao (mềm hoặc khô) bendon 10g
Glycerin 5g
Mỡ lợn cánh kiến vđ 100g
Có thể thay mỡ lợn cánh kiến bằng hỗn hợp tá dược khan khác.
Tiến hành: Hoà tan cao benladon trong glycerin nóng, sau đó cho
vào mỡ lợn hoặc tá dược khan khác, khuấy trộn cho tới khi đồng nhất.
Lưu ý rằng nếu dùng mỡ lợn cánh kiến làm tá dược cần cho thêm một tỷ
lệ sáp ong thích hợp(3-5%) để điều chỉnh thể chất và làm tăng khả năng
hút nước của tá dược.
-Với các chất lỏng bán phân cực, khó trộn đều như bôm Peru, dầu
Cade, cần cho từ từ, khuấy trộn nhẹ nhàng với tá dược hút, sau đó phối
hợp với tá dược còn lại.
Ví dụ: Rp/
Bôm Peru 10g
Lanolin khan 20g
Vaselin 20g
M.f.Ung.
Tiến hành: Làm hỗn hợp tá dược lanolin khan và vaselin trước.
Cho từ từ bôm Peru vào, khuấy trộn nhẹ nhàng trong dụng cụ thích hợp
cho tới khi tạo thành hỗn hợp đồng nhất.
-Với các dược chất rắn chỉ phát huy tác dụng dưới dạng dung dịch:
Cần hoà tan trước trong một dung môi phân cực tối thiểu, sau đó
phối hợp với tá dược khan giống như với trường hợp dược chất lỏng.


53
Ví dụ: Thuốc mỡ bạc keo
Công thức:
Bạc keo 15g
Nước cất 15g
Lanolin khan 35g
Vaselin 35g
Tiến hành: Ngâm bạc keo vào nước trong dụng cụ thích hợp, sau đó
chế thuốc mỡ giống như đối với các trường hợp dung dịch dược chất.
-Cũng có thể gặp trường hợp dược chất vừa là chất lỏng bán phân
cực, vừa là dược chất rắn…Tuỳ theo tính chất của dược chất, lựa chọn tá
dược và phương pháp tiến hành cho phù hợp.
Ví dụ:
Rp/
Bạc nitrat 0,04g
Bôm Peru 1,2g
Vaselin 10g
M.f.Ung
Trong trường hợp này, phải hoà tan bạc nitrat vào một lượng nước
tinh khiết tối thiểu bởi vì bạc nitrat chỉ có tác dụng tốt dưới dạng hoà tan.
Như vậy,
tá dược vaselin không dễ trộn đều với dung dịch bạc nitrat cũng như bôm
Peru, vì vậy nhất thiết phải thay một phần vaselin bằng lanolin khan hoặc
một hỗn hợp tá dược khan thích hợp.
Sau đó tiến hành tương tự như các trường hợp khác.
3.2.Trường hợp tá dược nhũ tương chưa có sẵn:
3.1.2. Điều kiện áp dụng:
-Dược chất: Có thể ở trạng thái lỏng hoặc rắn nhưng hoà tan được
trong tướng nước hoặc tướng dầu trong thành phần nhũ tương.
-Tá dược: Các nhũ tương hoàn chỉnh


54
-Thuốc mỡ tạo thành được gọi là kem, có cấu trúc kiểu nhũ tương
N/D hoặc D/N.
3.2.2.Các giai đoạn:
-Hoà tan các dược chất, chất nhũ hoá, chất phụ trong pha dầu hoặc
pha nước, tuỳ theo tính chất của các chất.
-Sau đó, đun tướng dầu trong khoảng 65-75oC, tướng nước cao hơn
vài độ, cho tướng nước và tướng dầu hoặc ngược lại tuỳ thuộc vào loại
nhũ tương tạo thành là N/D hay D/N. Khuấy trộn trong thiết bị thích hợp
cho tới khi nguội và thu được nhũ tương đồng nhất, đóng hộp hoặc tuýp.


Dược chất và chất phụ
(nhũ hoá, bảo quản,ổn định)


Tướng dầu Tướng nước
Đun nóng 65-750C Đun nóng 70-750C



Khuấy trộn




Làm đồng nhất

Kiểm nghiệm bán thành phẩm

Đóng lọ hoặc tuýp

Kiểm nghiệm thành phẩm


Đóng gói


Sơ đồ tóm tắt quy trình sản xuất thuốc mỡ nhũ tương


55
Một số ví dụ:
Rp/
Epherdin hydroclorid 0,6g
Benzocain 1,2g
Dầu lạc khô 12g
Acid stearic 6g
Alcol cetylic 6g
Triethanolamin 6g
Nước tinh khiêt vđ 60ml
M.f.Cream.
Tiến hành:
-Đun chảy acid stearic và alcol cetylic trên cách thuỷ, cho dầu lạc vào
khuấy đều, hoà tan benzocain, giữ nhiệt độ 65-700C.
-Hoà tan triethanolamin trong khoảng 30ml nước tinh khiết, đun nóng
khoảng 70-750C.
-Cho tướng dầu vào tướng nước, khuấy trộn cho tới khi nguội.
-Hoà tan epherin hydroclorid vào lượng nước còn lại, cho vào hỗn
hợp trên, tiếp tục khuấy trộn cho tới khi đồng nhất.
Biệt dược Voltarene Emugel
Thành phần:
Diclofenac (muối diethylamoni) 1,16g
(tương ứng với 1g diclofenac)
Tá dược nhũ tương vừa đủ 100g
Tá dược:Diethylamin(DEA), carbopol 934, cetomacrogol 1000, alcol
isopropylic, dầu parafin, propylen glycol, nước tinh khiết, chất thơm.




56
Thành phần tá dược bao gồm gel carbopol trong hỗn hợp tá dược
thân nước(proplylen glycol, nước tinh khiết) được trung hoà bằng
D.E.A.Pha dầu gồm:Dầu parafin
Chất nhũ hoá là cetomacrogol 1000 (PEG 1000 monocetyl ether) tan
trong nước cho nhũ tương kiểu D/N.
Biệt dược Halog(hoặc Halog-N) cream.
Thành phần:
HALOG cream HALOG-N cream
Halcinonid 0,1g 0,1g
Neomycin sulfat - 0,25g
Tá dược nhũ tương vđ 100g 100g
Tá dược:Glycerol stearat, acol cetylic, myristil stearat, izopropyl
palmitat, tween 60, propylen glycol, nước tinh khiết, chất thơm vừa đủ.
Biệt dược Synalar(Flucinar) và Synalar-N cream:
Thành phần: Flucinar cream Flucinar-N
cream
Flucinolon acetonicd 0,025g 0,025g
Neomycin sulfat - 0,30g
(ứng với neomycin base)
Tá dược nhũ tương vđ 100g 100g
Tá dược: Acid stearic,sorbitan monostearat, sorbitan monooleat, tween
60, propylen glycol, nước tinh khiết, thuỷ ngân phenyl nitrat 0,002%.

IV. KIỂM TRA CHẤT LƯỢNG THUỐC MỠ


4.1.Kiểm tra tính chất vật lý của thuốc mỡ và tá dược
4.1.1.Kiểm tra độ đồng nhất của thuốc mỡ: Mục đích là kiểm tra sự phân
tán đồng đều của dược chất trong tá dược, nhất là những chế phẩm có cấu
trúc kiểu hỗn dịch.


57
Dược điển Việt Nam II,tập 3 qui định phương pháp thử như sau:
Lấy 4 đơn vị đóng gói,mỗi đơn vị khoảng 0,02-0,03g, trải chế phẩm
lên 4 tiêu bản, đặt lên phiến kính. Đậy mỗi phiến kính bằng một phiến
kính thứ 2 và ép mạnh cho đến khi tạo thành một vết 2 cm.Quan sát vết
thu được bằng mắt thường (Ở cách mắt khoảng 30 cm),ở 3 trong 4 tiêu
bản không được nhận thấy các tiểu phân.Nếu các tiểu phân nhìn thấy ở
trong phần lớn các vết thì phải làm lại ở 8 đơn vị đóng gói. Trong số các
tiêu bản này, các tiểu phân cho phép nhận thấy, không được vượt quá 2
tiêu bản.
4.1.2.Xác định điểm nhỏ giọt:
DĐVN quy định: Thuốc mỡ không được chảy lỏng ở nhiệt đôj 370C.
Vì vậy việc xác định điểm nhỏ giọt là cần thiết.
Gọi nhiệt độ mà ở đó nguyên liệu trở thành lỏng, chảy thành giọt(trong
một điều kiện nhất định) là điểm nhỏ giọt. Xác định điểm nhỏ giọt bằng
dụng cụ riêng(Hình 8.10)
Bộ phận chủ yếu của dụng cụ là một nhiệt kế có chia vạch từng độ một
và có thể đo được nhiệt độ trong khoảng từ 0 đến 1100C.Phía dưới nhiệt
kế có một bình kim loại nhỏ.
Tiến hành xác định: Đổ nguyên liệu cần kiểm tra vào trong bình kim
loại.Gắn bình kim loại vào nhiệt kế, đặt nhiệt kế trong một ống nghiệm
nhỏ, rồi nhúng tất cả vào trong một bình thuỷ tinh lớn.Đổ nước vào
khoảng 3/4 bình. Tăng từ từ nhiệt độ của nước trong bình lên với tốc độ 1
độ/phút.Khi có giọt đầu tiên chảy xuống, ta đọc nhiệt độ. Nhiệt độ này là
nhiệt độ nhỏ giọt của nguyên liệu. Phải tiến hành xác định ít nhất 2 lần rồi
lấy giá trị trung bình.
4.1.3.Xác định điểm đông đặc:
Dụng cụ dùng để xác định là một bình thuỷ tinh có 2 thành, giữa 2
thành là khoảng trống.



58
Tiến hành xác định:đun nóng chảy nguyên liệu cần kiểm tra ở nhiệt độ
cao hơn điểm đông đặc của nó khoảng 15-200, vừa đun vừa khuấy đều.
Đổ nguyên liệu vào tới 3/4 bình. Cắm nhiệt kế vào bình qua một nút lie:
Chú ý để cho bầu thuỷ ngân của nhiệt kế nằm ở giữa khối nguyên liệu đã
được đun chảy. Chờ cho nhiệt độ của khối nguyên liệu hạ xuống chỉ còn
cao hơn điểm đông đặc 3-40 thì bắt đầu lắc bình một cách đều đặn. Khi
thấy có hiện tượng lờ đờ đục thì bắt đầu đọc nhịêt độ sau từng phut
một.Khi sự giảm nhiệt độ ngừng hoặc mức độ giảm không quá 0,10 trong
1 phút, ta ghi nhiệt độ, nhiệt độ này là điểm đông đặc của nguyên liệu.
Trong một số trường hợp nhiệt độ hạ thấp xuống dưới điểm đông đặc
sau đó lại tăng lên một cách đột ngột.Giá trị cao nhất của sự tăng nhiệt độ
là điểm đông đặc của nguyên liệu(Hình 7.10)
4.1.4.Xác định chỉ số nước:
Chỉ số nước là lượng nước tối đa biểu thị bằng gam mà 100 gam tá
dược khan nước ở nhiệt độ thường có khả năng hút được.
Tiến hành xác định: Cân một lượng tá dược vào một cối đã được cân
bì trước cùng với cả chày và mica.Nếu tá dược đặc quánh quá hoặc cứng
ta đun chảy khối tá dược trên cách thuỷ, sau đó quấy cho đến nguội ở
nhiệt độ thường. Cho từng it nước vào một, đánh kỹ. Cứ tiếp tục làm như
vậy cho đến khi có những giọt nước thừa óng ánh tách ra. Chắt nước thừa
đi, dùng giấy lọc thấm cẩn thận những giọt nước còn lại. Cân lại bì và tá
dược thuốc mỡ,từ đó tính ra chỉ số nước.
4.2.Kiểm tra tính lưu biến của thuốc mỡ
4.2.1.Xác định độ nhớt:


-Việc xác định độ nhớt của các chất lỏng không Niutơn phải được tiến
hành bằng các nhớt kế đặc biệt như nhớt kế quay, nhớt kế kiểu Hôppler
cải tiến(H.7.11).



59
Nhớt kế kiểu Hôppler cải tiến cũng hoạt động theo nguyên tắc như
nhớt kế Hôppler nhưng khác ở chỗ viên bi hay trái cầu không chỉ tự do
vào trong chất kiểm tra do trọng lượng của nó mà còn phải cung cấp cho
nó tốc độ rơi bằng các tải trọng khác nhau.Phần chính của dụng cụ giống
như một cái cân, một bên cánh tay đòn vuông góc với trục của viên
bi.Viên bi được nhúng trong một ống đựng chất cần kiểm tra và được đặt
trong bộ phận điều hoà nhiệt. Đặt các tải trọng khác nhau lên cánh tay
đòn này tải trọng có thể thay đổi từ 10 đến 200g/cm2. Đoạn chiều sâu
viên bi rơi xuống được đọc trực tiếp trên một bộ phận gắn ở cánh tay đòn
bên kia.
Xác định thời gian rơi của viên bi xuống một chiều sâu nhất định bằng
đồng hồ bấm giây.
Độ nhớt được tính theo công thức:
n=k.p.t
p= g/cm2
t= thêi gian
k= H»ng sè cña dông cô
(®¬n vÞ ®é nhít lμ cps)


4.2.2.Xác định thể chất:
-Việc xác định thể chất của thuốc mỡ là rất cần thiết.Trước kia người
ta chỉ đánh giá thể chất của thuốc mỡ bằng cảm quan.Ngày nay đã có
nhiều phương pháp dụng cụ để kiểm tra thể chất của thuốc mỡ như đo độ
xuyên sâu, đo độ dàn mỏng, đo độ dính, đo khả năng chảy ra khỏi ống
tuýp…Ta sẽ lần lượt xét các phương pháp này.
Xác định thể chất bằng máy đo độ xuyên sâu(H.7.12)
Cơ sở của phép xác định là cho một vật rắn có trọng lượng nhất định
xuyên thẳng góc vào khối nguyên liệu cần kiểm tra ( thuốc mỡ, tá dược
thuốc mỡ,trứng, đạn …) vật đo thường có hình chóp nón. Độ xuyên sâu


60
được biểu thị bằng 1/10mm, dụng cụ hoạt động một cách tự động ta chỉ
việc đọc độ xuyên sâu ngay trên một bộ phận của máy.
Cho máy chạy liên tiếp và ta sẽ đọc được độ xuyên sâu của vật thể vào
khối thuốc mỡ sau các khoảng thời gian kế tiếp bằng nhau. Vẽ đồ thị biểu
diễn phụ thuộc giữa các kết quả đo được và thời gian ta được một đường
cong. Đường này đặc trưng cho từng thuốc mỡ một và biểu thị thể chất
của thuốc mỡ.
+ X¸c ®Þnh ®é dμn máng cña thuèc mì: §é dμn máng cña thuèc
mì ®−îc biÓu thÞ b»ng diÖn tÝch t¶n ra cña 1 l−îng thuèc mì nhÊt ®Þnh khi
cho t¸c dông lªn nã nh÷ng träng l−îng kh¸c nhau.
Dông cô dïng lμ d·n kÕ. CÊu t¹o cña d·n kÕ gåm hai tÊm kÝnh
nh½n, ®−êng kÝnh kho¶ng tõ 6 ®Õn 8 cm. Mét trong 2 tÊm kÝnh ®−îc chia
« s½n tíi mm.
TiÕn hμnh: ®Æt lªn tÊm kÝnh mét l−îng thuèc mì nhÊt ®Þnh (
kho¶ng1 gam) víi mét ®−êng kÝnh nhÊt ®Þnh, sau ®ã ®Æt tÊm kÝnh kia lªn.
§äc ®−êng kÝnh ban ®Çu cña khèi thuèc mì ®· t¶n ra. LÇn l−ît ®Æt lªn
tÊm kÝnh trªn nh÷ng qu¶ c©n theo thø tù träng l−îng t¨ng dÇn vμ cø sau 1
phót l¹i ®äc ®−êng kÝnh t¶n ra cña khèi thuèc mì.
DiÖn tÝch t¶n ra cña khèi thuèc mì ®−îc tÝnh theo c«ng thøc:




d2¶
S= mm2
4
D lμ ®−êng kÝnh t¶n ra cña thuèc mì: ®é dÝnh ®−îc biÓu thÞ b»ng
thêi gian tr−ît trªn khèi thuèc mì cña mét tÊm kÝnh d−íi t¸c dông cña
mét träng l−îng nhÊt ®Þnh.




61
Bé phËn chñ yÕu cña dông cô lμ hai tÊm kÝnh: TÊm kÝnh d−íi ®Ó cè
®Þnh, tÊm kÝnh trªn ®−îc nèi víi mét chiÕc quang treo ®Üa c©n chuyÓn
®éng qua 1 rßng räc, ®Æt mét gam thuèc mì gi÷a 2 tÊm kÝnh.
§Æt trªn 2 tÊm kÝnh 1 qu¶ c©n 1 kg, ®Ó trong 5 phót, sau ®ã ®Æt lªn
®Üa c©n 1 qu¶ c©n cã träng l−îng nhÊt ®Þnh. §o thêi gian tr−ît cña tÊm
kÝnh lªn trªn khèi thuèc mì. NÕu thêi gian cμng ng¾n th× ®é dÝnh cña
thuèc mì cμng nhá.


4.3. X¸c ®Þnh thêi gian gi¶i phãng cña ho¹t chÊt.
Kh¶ n¨ng gi¶i phãng cña d−îc chÊt ra khái t¸ d−îc lμ mét trong
nh÷ng yÕu tè quyÕt ®Þnh møc ®é vμ tèc ®é hÊp thu thuèc qua da. HiÓn
nhiªn lμ khsr n¨ng ®−îc gi¶i phãng d−îc chÊt phô thuéc vμo nhiÒu yÕu tè,
®¸ng kÓ nhÊt lμ b¶n chÊt cña d−îc chÊt, t¸ d−îc c¸c chÊt phô gia vμ
ph−¬ng ph¸p chÕ t¹o( quy tr×nh s¶n xuÊt ).
§Ó ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng gi¶i phãng cña d−îc chÊt ra khái cèt t¸ d−îc
kh¸c nhau, ng−êi ta th−êng sö dông ph−¬ng ph¸p khuÕch t¸n qua gel hoÆc
qua mμng.


4.3.1 Ph−¬ng ph¸p khuÕch t¸n gel:
C¸ch lμm n¸y ®¬n gi¶n, cã thÓ tiÕn hμnh vμ ®¸nh gi¸ trong thêi gian
ng¾n. tuy nhiªn biÖn ph¸p nμy chØ ¸p dung ®−îc víi chÊt t¹o mμu hoÆc
phóc mμu víi c¸c thuèc thö tan trong m«i tr−êng khuÕch t¸n. Ch¼ng h¹n:
acid salicylic t¹o mμu xanh tÝm víi s¾t (III) clorid v× vËy cã thÓ dïng
ph−¬ng ph¸p khuÕch t¸n qua gel th¹ch ®Ó ®¸nh gi¸ møc ®é vμ tèc ®é gi¶i
phãng ( mét c¸ch t−¬ng ®èi ) cña acid salicylic ra khái c¸c chÕ phÈm chóa
acid salicylic nh− thuèc mì benzãali C¸c kh¸ng sinh nhãm amino
glycosid t¹o phøc m¸u tÝm víi ninhy®rin v× vËy còng cã thÓ dïng chÊt nμy
nh− mét chØ thÞ khi ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng khuÕch t¸n cña gentamicin,
k©nmicin ra khái thuèc mì b»ng ph−¬ng ph¸p khuÕch t¸n trªn th¹ch.



62
4.3.2 Ph−¬ng phq¸p khuÕch t¸n qua mμng:
Ph−¬ng ph¸p nμy ®−îc ¸p dông réng r·i víi nhiÒu chÊt vμ cã thÓ sö
dông ®Ó ®¸nh gi¸ mét c¸ch kh¸ ®Þnh l−îng møc ®é vμ tèc ®é gi¶i phãng
cña d−îc chÊt ra khãi cèt t¸ d−îc kh¸c nhau. Trªn c¬ së ®ã cã thÓ tiÕp tôc
nghiªn cøu ët invivo vμ thiÕt kÕ ®−îc c¸c c«ng thøc cã t¸c dông ®iÒu trÞ
®óng víi môc tiªu mong muèn.
Mμng dïng cho ph−¬ng ph¸ nμy cã thÓ lμ:
- Mμng nh©n t¹o: Celophan, dÉn chÊt cellulãe, silicon
- Mμng tù nhiªn: da ®éng vËt ®Ó nguyªn hoÆc ®· lo¹i bít sõng
nh−: da chuét nh¾t, chuét cèng, da thá, da ng−êi chÊt
- M«i tr−êng khuÕch t¸n th−ßng lμ: N−íc cÊt, dung dÞch ®Öm,
cóng cã khi dïng hçn hîp dung m«i
- Dông cô ®Ó tiÕn hμnh theo m« h×nh sau:
§Ó x¸c ®Þnh l−îng d−îc chÊt gi¶i phãng ®−îc trong tõng kho¶ng
thêi gian, ng−êi ta dïng ph−¬ng ph¸p quang phæ hoÆc s¾c ký láng hiÖu
n¨ng cao. Tõ c¸c kÕt qu¶ thu ®−îc, vÔ ®å thÞ biÓu diÔn sù t−¬ng quan gi÷a
l−îng chÊt ®−îc gi¶ phãng theo thêi gian, ®ång thêi cã thÓ tÝnh ®−îc
l−îng chÊt gi¶ phãng theo thêi gian, ®ång thêi cã thÓ tÝnh ®−îc h»ng ssè
tèc ®é gi¶i phãng d−îc chÊt.
ChØ tiªu gi¶i phãng ho¹t chÊt lμ mét trong nh÷ng chØ tiªu quan
träng, ®Æc biÖt lμ khi nghiªn cøu, thiÕt kÕ, chÕ t¹o c¸c hÖ trÞ liÖu qua da.
4.4. C¸c chi tiªu kh¸c:
Ngoμi c¸c chØ tiªu nãi trªn, cßn cÇn kiÓm tra giíi h¹n chªnh lÖch
khèi l−îng, hμm l−îng d−îc chÊt §èi víi thuèc mì dïng cho nh·n
khoa, nÕu sö dông t¸ d−îc khan cßn quy ®Þnh hμm l−îng n−íc, kÝch th−íc
tiÓu ph©n, t×m m¶nh kim lo¹i


V. Sinh d−îc häc thuèc mì
5.1.§−êng hÊp thu, c¬ chÕ vμ c¸c giai ®o¹n cña sù hÊp thu thuèc qua
da.

63
D−îc chÊt ®−îc h©p thu chñ yÕu qua 2 ®−êng:
- Qua biÓu b×:
+ Qua khe cña c¸c tÕ bμo.
+ Xuyªn trùc tiÕp qua tÕ bμo ( líp hμng rμo rein)
- Qua trung gian cña c¸c bé phËn phô nh− lç ch©n l«ng, tuyÕn må
h«i, tuyÕn b· nhên. Tuy nhiªn, ®−êng hÊp thu qua biÓu b× lμ
chÝnh v× bÒ mÆt cña nã lín h¬n tõ 100-1000 lÇn so víi bÒ mÆt
cña lç ch©n l«ng.
5.2. Yªu cÇu kü thuËt vμ ph−¬ng ph¸p thö
a. TÝnh chÊt:
- ThÓ chÊt: thuèc mì ph¶i mÞn, ®ång nhÊt, kh«ng cøng l¹i hoÆc t¸ch
líp ë diÒu kiÖn th−êng, kh«ng ch¶y láng ë nhiÖt ®é 370C vμ ph¶i b¾t dÝnh
ë ®−îc trªn da hay niªm m¹c khi b«i.
- Mμu s¾c, mïi: Tïy tõng chÕ phÈm
C¸ch thö: b»ng c¶m quan
b. §é ®ång ®Òu khèi l−îng
C¸ch thö vμ ®¸nh gi¸: gièng nh− víi thuèc bét. §é chªnh lÖch theo
khèi l−îng ph¶i ®¹t theo b¶ng sau
B¶ng: Giíi h¹n cho phÐp chªnh lÖch khèi l−îng ®èi víi thuéc mì


Khèi l−îng ghi trªn nh·n % chªnh lÖch
D−íi 10g 15%
Tõ 10-20g 10%
Tõ 20-50g 8%
Trªn 50g 5%


c. §é ®ång nhÊt
C¸c tiÓu ph©n ph¶i ph©n t¸n ®ång ®Òu
C¸ch thö: lÊy 4 ®¬n vÞ ®ãng gãi, mçi ®¬n vÞ kho¶ng 0.02-0.03g, tr¶i
chÕ phÈm lªn 4 tiªu b¶n, bªn trªn ®Æt mét phiÕn kÝnh. §Ëy mçi phiÕn kÝnh

64
b»ng mét phiÕn kÝnh kh¸c vμ Ðp m¹nh cho ®Õn khi t¹o thμnh mét vÕt cã
®−êng kÝnh kho¶ng 2cm. Quan s¸t vÕt thu ®−îc b»ng m¾t th−êng, 3 trong
4 tiªu b¶n kh«ng ®−îc nhËn thÊy c¸c tiÓu ph©n. NÕu cã c¸c tiªu ph©n nh×n
thÊy ë trong phÇn lín sè c¸c vÕt th× ph¶i lμm l¹i víi 8 ®¬n vÞ ®ãng gãi.
Trong sè c¸c tiªu b¶n nμy, c¸c tiªu ph©n cho phÐp nhËn thÊy kh«ng ®−îc
v−ît qu¸ 2 tiªu b¶n.
d. §Þnh tÝnh
TiÕn hμnh ®Þnh tÝnh theo c¸c ph−¬ng ph¸p ®−îc quy ®Þnh trong tiªu
chuÈn, thuèc mì ph¶i cho c¸c ph¶n øng cña c¸c ho¹t chÊt cã trong chÕ
phÈm.
e. §Þnh l−îng
C©n thuèc trong 5 ®¬n vÞ ®ãng gãi nhá nhÊt, tÝnh khèi l−îng trung
b×nh, trén ®ång nhÊt. C©n mét l−îng chÕ phÈm nh− chØ dÉn trong chuyªn
luËn, tiÕn hμnh ®Þnh l−îng. Hμm l−îng häat chÊt ph¶i n»m trong giíi h¹n
quy ®Þnh theo b¶ng sau:
B¶ng: Giíi h¹n cho phÐp vÒ hμm l−îng ®èi víi thuèc mì
Nång ®é hμm l−îng ghi trªn nh·n % chªnh lÖch
Tíi 200mg 15%
Trªn 200mg-1g 10%
Trªn 1g-5g 7,5%
Trªn 5g 3%


5.3.Thuèc mì tra m¾t
§¹t c¸c yªu cÇu cña thuèc mì vμ nh÷ng yªu cÇu riªng cña thuèc
mì tra m¾t nh− sau:
a. §é v« khuÈn
Thuèc mì tra m¾t ph¶i v« khuÈn vμ kh«ng ®−îc cã Staphylococus
aureus vμ Pseudomonas aeruginosa.
C¸ch thö: NÕu kh«ng cã quy ®Þnh riªng th× tiÕn hμnh thö vμ ®¸nh
gi¸ theo “thö v« trïng”

65
b. C¸c phÇn tö kim lo¹i
Sè l−îng c¸c phÇn tö kim lo¹i ph¶i n»m trong giíi h¹n cho phÐp
C¸ch thö: LÊy 10 èng thuèc, bãp hÕt thuèc chøa bªn trong vμo tõng
®Üa Petry riªng cã ®−êng kÝnh 6cm, ®¸y b»ng, kh«ng cã c¸c vÕt x−íc vμ
c¸c phÇn tö l¹ nh×n thÊy ®−îc. §Ëy c¸c ®Üa ®un nãng ®Õn 80-85oC trong 2
giê vμ ®Ó cho thuèc mì ph©n t¸n ®«ng ®Òu. Lμm nguéi vμ lμm ®«ng l¹nh
thuèc mì, lËt ng−îc mçi ®Üa ®Æt lªn b¶n soi cña kÝnh hiÓn vi thÝch hîp.
ChiÕu s¸ng tõ trªn xuèng b»ng mét ngän®Ìn chiÕu ®Æt ë gãc 45o so víi
mÆt ph¼ng cña b¶n soi. Quan s¸t vμ ®Õm c¸c phÇn tö kim lo¹i s¸ng bãng,
lín h¬n 50 um ë bÊt ký kÝch th−íc nμo. Kh«ng ®−îc cã qu¸ mét èng trong
10 èng thuèc ®em thö chøa nhiÒu h¬n 8 ph©n tö vμ kh«ng ®−îc qu¸ 50
ph©n tö t×m thÊy trong 10 èng. NÕu chÕ phÈm kh«ng ®¹t ë lÇn thö thø nhÊt
th× lμm l¹i lÇn thø 2 víi 20 èng thuèc kh¸c. Méu thö ®−îc coi lμ ®¹t yªu
cÇu nÕu kh«ng cã qu¸ 3 èng chøa qua 8 phÇn tö trong mçi èng vμ tæng sè
kh«ng qu¸ 150 ph©n tö trong 30 èng thö.


c. Giíi h¹n kÝch th−íc c¸c ph©n tö:
Kh«ng ®−îc cã phÇn tö nμo cña thuèc cã kÝch th−íc lín h¬n 75 um.
C¸ch thö : Tr¶i 1 l−îng nhá chÕ phÈm thμnh 1 líp máng trªn b¶n
soi cña kÝnh hiÓn vi, phñ phiÕn kÝnh lªn trªn vμ soi.


The end




66
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản