Bệnh răng miệng

Chia sẻ: My My | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:111

0
395
lượt xem
217
download

Bệnh răng miệng

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bệnh răng miệng là bệnh phổ biến tại nước ta và trên thế giới, gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe con người và sự phát triển chung về văn hóa- kinh tế- xã hội. Bảo vệ sức khỏe và dự phòng bệnh răng miệng là một nhiệm vụ quan trọng của ngành y tế.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Bệnh răng miệng

  1. Bệnh răng miệng
  2. L I NÓI U B nh răng mi ng là b nh ph bi n t i nư c ta và trên th gi i, gây nh hư ng l n n s c kho con ngư i và s phát tri n chung v văn hoá – kinh t - xã h i. B o v s c kho và d phòng b nh răng mi ng là m t nhi m v quan tr ng c a ngành y t . Nh m trang b cho sinh viên y khoa v ki n th c, k năng cơ b n và thái c n thi t áp ng ư c nhu c u y t a phương và qu c gia trong giai o n hi n nay, Khoa Răng Hàm M t Trư ng i h c Y Dư c, i h c Hu ã s d ng giáo trình Răng Hàm M t làm tài li u gi ng d y ào t o bác s a khoa h sáu năm và h b n năm, ng th i làm tài li u tham kh o cho m t s i tư ng khác. Giáo trình n y ã ư c t p th gi ng viên c a khoa ã biên so n, ch nh s a và b sung. N i dung giáo trình th ng nh t v i cu n “Sách Xanh” c a B Y T xu t b n 2006, xác nh các ki n th c, thái và k năng c n t khi t t nghi p bác s y khoa. Chúng tôi xin chân thành c m ơn Ban Giám c i h c Hu , Ban Giám Hi u, Phòng ào T o i H c và toàn th cán b gi ng d y Khoa Răng Hàm M t Trư ng iH cY Dư c Hu , ã giúp chúng tôi hoàn thành giáo trình n y. Chúng tôi xin hoan nghênh ti p th m i ý ki n óng góp c a các ng nghi p và các b n sinh viên giáo trình n y ngày càng hoàn thi n hơn. Trư ng Ban Biên t p Trư ng Khoa Răng Hàm M t TS.BSCKII NGUY N TO I
  3. BAN BIÊN T P 1. TS.BSCKII Nguy n To i Gi ng viên chính (GVC) 2. ThS.BSCKI Lê H ng Liên GVC 3. ThS.BSCKI Nguy n Thúc Quỳnh Hoa GVC 4. ThS.BSCKI Tr n Thanh Phư c GVC 5. ThS.BSCKI Vũ Th B c H i GVC
  4. CH BIÊN: TS.BSCKII NGUY N TO I Gi ng viên chính NH NG NGƯ I BIÊN SO N: ThS.BSCKI LÊ H NG LIÊN Gi ng viên chính ThS.BSCKI NGUY N THÚC QUỲNH HOA Gi ng viên chính ThS.BSCKI TR N THANH PHƯ C Gi ng viên chính ThS.BSCKI VŨ TH B C H I Gi ng viên chính
  5. Chương I RĂNG VÀ B RĂNG M c tiêu h c t p 1. Phân bi t và g i chính xác tên t ng răng theo danh pháp qu c t . 2. Mô t các ph n và c u trúc c a răng. 3. Phân bi t ư c răng s a và răng vĩnh vi n. 1. CÁC B RĂNG 1.1. B răng s a Răng s a có vai trò r t quan tr ng trong: - Tiêu hoá: nhai nghi n th c ăn. - Gi kho ng cho răng vĩnh vi n. - Phát âm và th m m . - ng th i, kích thích s phát tri n c a xương hàm nh t là s phát tri n chi u cao cung răng qua ho t ng nhai. B răng s a g m 20 chi c. m i ph n tư hàm, có hai răng c a (răng c a gi a và răng c a bên), m t răng nanh và hai răng hàm / c i (răng c i th nh t và răng c i th hai) 1 1: Răng c a gi a và răng c a bên trên 3 2: Răng c a gi a và răng c a bên dư i 3: Răng nanh trên 4: Răng nanh dư i 4 5: Răng hàm (c i) th nh t, th 2 trên 2 6: Răng hàm (c i) th nh t, th 2 dư i. 5 6 Hình 1.1: Răng s a Tên răng Ký ki u Răng c a gi a là răng s a s 1 Răng c a bên 2 Răng nanh 3 Răng hàm th nh t (c i 1) 4 Răng hàm th hai (c i 2) 5 1
  6. 1.2. B răng vĩnh vi n G m 32 chi c, m i ph n tư hàm, có hai răng c a (răng c a gi a và răng c a bên), m t răng nanh, các răng này thay th cho các răng s a cùng tên tương ng; hai răng hàm nh (răng hàm nh th nh t và răng hàm nh th hai, thay th cho các răng hàm s a) và ba răng hàm l n (răng hàm l n th nh t, răng hàm l n th hai và răng hàm l n th ba; các răng này không thay th cho răng s a nào c , c bi t răng hàm l n th nh t còn g i là răng-sáu-tu i m c lên r t s m, cùng t n t i v i các răng s a nên r t d nh m v i răng s a và không chăm sóc úng m c). 7 3 1 5 8 6 4 2 Hình 1.2: Răng vĩnh vi n 1: Răng c a gi a và răng c a bên trên 2: Răng c a gi a và răng c a bên dư i 3: Răng nanh trên 4: Răng nanh dư i 5: Răng hàm (c i) nh th nh t, th hai trên 6: Răng hàm (c i) nh th nh t, th hai dư i 7: Răng hàm (c i) l n th nh t, th hai và răng khôn trên 8: Răng hàm(c i) l n th nh t, th hai và răng khôn dư i Tên răng Ký hi u Răng c a gi a là răng vĩnh vi n s 1 Răng c a bên 2 Răng nanh 3 Răng hàm nh th nh t (c i nh 1) 4 Răng hàm nh th hai (c i nh 2) 5 Răng hàm l n th nh t (c i l n 1: răng-sáu-tu i) 6 Răng hàm l n th hai (c i l n 2: răng-mư i-hai-tu i) 7 Răng hàm l n th ba (c i l n 3: răng khôn) 8 2
  7. 1.3. B răng h n h p G m răng s a và răng vĩnh vi n cùng t n t i trên cung hàm trong kho ng t 6-12 tu i. 2. CÁCH G I TÊN RĂNG THEO LIÊN OÀN NHA KHOA QU C T (FDI) 10/1970 g i y và g n tên các răng theo v trí ph i trái, trên dư i, ngư i ta dùng hai ch s ký hi u là xy: 2.1. Ch s u (x) ch vùng Răng hai hàm ơc chia thành 4 vùng: 2.1.1. i v i răng vĩnh vi n - Vùng 1: cho t t c các răng hàm trên bên ph i. - Vùng 2: cho t t c các răng hàm trên bên trái. - Vùng 3: cho t t c các răng hàm dư i bên trái. - Vùng 4: cho t t c các răng hàm dư i bên ph i. 2.1.2. i v i răng s a - Vùng 5: cho t t c các răng hàm trên bên ph i. - Vùng 6: cho t t c các răng hàm trên bên trái. - Vùng 7: cho t t c các răng hàm dư i bên trái. - Vùng 8: cho t t c các răng hàm dư i bên ph i. 2.2. Ch s sau (y) ch lo i răng 1 2 5 6 87654321 12345678 54321 12345 87654321 12345678 54321 12345 4 3 8 7 Sơ 1.1: B n vùng c a răng vĩnh vi n Sơ 1.2: B n vùng c a răng s a. Ví d : G i tên răng hàm l n th hai hàm trên bên ph i vĩnh vi n là răng 17. G i tên răng hàm th nh t hàm d ơi bên trái s a là răng 74. 3. CÁC PH N C A RĂNG Răng có hai ph n: Thân răng và chân răng, ư c phân cách b i c răng gi i ph u ( ư ng men-ximăng). 3.1. Thân răng là ph n trông th y ư c trên c răng gi i ph u, thân răng có 5 m t: 3.1.1. M t nhai (c a răng hàm), rìa c n (c a nhóm răng c a trư c): qua ó, có s ti p xúc các răng hàm i di n c n xé, nhai, nghi n th c ăn. m t nhai có các núm (múi) răng, ư c phân cách nhau b i các rãnh. 3.1.2. M t ngoài: còn g i là m t má (hành lang) i v i răng hàm (c i), m t môi (ti n ình) i v i răng trư c c a. 3.1.3. M t trong: còn g i là m t vòm mi ng i v i các răng hàm trên, m t lư i i v i các răng hàm dư i. 3.1.4. Hai m t bên: m t g n là m t bên c a răng n m g n ư ng gi a, m t xa là m t bên c a răng n m xa ư ng gi a. 3
  8. 3.2. Chân răng Là ph n ư c c m vào xương răng c a xương hàm, ư c che ph trên cùng b i l i bám c răng, t n cùng b ng chóp chân răng. S lư ng chân tùy lo i răng và v trí c a nó. 3.2.1. i v i răng vĩnh vi n - M t chân: các răng c a, răng nanh, các răng hàm (c i) nh hàm dư i, răng hàm (c i) nh th hai hàm trên. - Hai chân: răng hàm (c i) nh 1 hàm trên (g m m t chân ngoài và m t chân trong), răng hàm (c i) l n 1 và răng hàm (c i) l n 2 hàm dư i (g m m t chân xa và m t chân g n). - Ba chân: răng hàm (c i) l n th nh t và th hai hàm trên (g m hai chân ngoài và m t chân trong). - S chân b t thư ng: răng khôn và các trư ng h p ngo i l các răng khác có s lư ng chân thay i. 3.2.2. i v i răng s a - M t chân: các răng c a, răng nanh. - Hai chân: các răng hàm (c i) dư i (g m m t chân xa và m t chân g n). - Ba chân: các răng hàm (c i) trên (g m hai chân ngoài và m t chân trong). 4. C U TRÚC RĂNG Răng ư c c u t o b i ba thành ph n: men, ngà và t y răng. 4.1. Men răng Men răng là thành ph n c ng nh t cơ th , g m 96% vô cơ, ch y u là Hydroxy apatit, 3% nư c, 1% h u cơ. Men bao ph thân răng, h u như không có c m giác. 4.2. Ngà răng Ngà răng ít c ng hơn men răng, g m 70% vô cơ, 30% h u cơ và nư c, ngà liên t c t thân n chân răng, t n cùng chóp răng (apex), trong lòng ch a bu ng t y và ng t y. Ngà có c m giác vì ch a các ng th n kinh Tomes. Ph m t ngoài ngà chân răng là ximăng chân răng, ư c hình thành cùng v i s hình thành chân răng, là ch bám c a dây ch ng nha chu. 4.3. T y răng Tu răng là mô l ng l o trong bu ng và ng t y, là ơn v s ng ch y u c a răng. Trong t y có m ch máu, th n kinh, b ch m ch... Men Ngà Bu ng tu ng tu Chóp (Apex) Hình 1.3: C u trúc răng 4
  9. 5. PHÂN BI T RĂNG S A VÀ RĂNG VĨNH VI N 5.1. Thân răng - Thân răng s a th p hơn răng vĩnh vi n, kích thư c g n-xa l n hơn chi u cao. - M t nhai thu h p nhi u - C răng th t l i nhi u và thu h p hơn. - L p men và ngà m ng hơn - Màu răng sáng hơn, thành ph n vô cơ ít hơn. - Răng c a và răng nanh s a nh và không thanh như răng vĩnh vi n: chi u g n-xa nh hơn nhưng chi u ngoài-trong ph ng hơn. - Răng hàm (c i) s a l n hơn răng hàm (c i) nh vĩnh vi n, c n phân bi t k v i răng hàm (c i) l n th nh t vĩnh vi n. 5.2. Tu răng - T y răng s a l n hơn n u so theo t l kích thư c thân răng. - S ng t y n m g n ư ng n i men-ngà hơn. - Có nhi u ng t y ph . Vì v y, khi i u tr sâu răng s a, c n lưu ý không làm t n thương t y; khi viêm t y thì ph n ng r t nhanh và d b ho i t . 5.3. Chân răng - Chân răng c a và răng nanh s a dài và m nh hơn n u so theo t l v i kích thư c thân răng. - Chân răng hàm s a tách nhau g n c răng hơn và càng v phía chóp thì càng tách xa hơn. Vì v y, chân răng s a d b gãy khi nh răng. Hình 1.4: S khác bi t v hình th gi a răng s a và răng vĩnh vi n A: chi u dày l p men răng s a m ng hơn B: chi u dày l p ngà h rãnh răng s a tương i dày hơn. C : t l bu ng tu răng s a l n hơn và s ng tu n m g n ư ng n i men ngà hơn. D: g c răng s a nhô cao. E: tr men răng s a nghiêng v m t nhai F: c răng s a th t l i rõ r t và thu h p hơn G: chân răng s a dài và m nh hơn (so v i kích thư c thân răng). H: chân răng hàm s a tách ra g n c răng hơn và càng g n v phía chóp thì càng tách xa hơn. 5
  10. CÂU H I T LƯ NG GIÁ Câu 1. tu i 12, có bao nhiêu răng vĩnh vi n ? A. 20 D. 28 B. 24 E. 32 C. 26 Câu 2. Ký hi u c a răng hàm (c i) s a th nh t hàm dư i bên trái là : A. 54 D. 85 B. 65 E. 55 C. 74 Câu 3. Ch s ký hi u v trí c a răng hàm trên vĩnh vi n bên ph i là: A. 1 D. 4 B. 2 E. 5 C. 3 Câu 4. 74 là ký hi u c a răng: A. răng hàm (c i) s a th nh t hàm trên bên ph i B. răng hàm (c i) s a th hai hàm trên bên ph i C. răng hàm (c i) s a th nh t hàm dư i bên trái D. răng hàm (c i) s a th hai hàm dư i bên trái E. răng hàm (c i) s a th nh t hàm dư i bên ph i Câu 5. Răng hàm (c i) s a th nh t hàm trên có: A. Hai chân: 1 trong, 1 ngoài D. Ba chân: 2 trong,1 ngoài B. Hai chân: 1 xa, 1 g n E. Ba chân: 2 xa, 1 g n. C. Ba chân: 1 trong, 2 ngoài Câu 6. Răng hàm (c i) l n th nh t vĩnh vi n hàm dư i có: A. Hai chân: 1 trong, 1 ngoài D. Ba chân: 2 trong, 1 ngoài B. Ba chân: 1 trong, 2 ngoài E. Ba chân: 2 xa, 1 g n. C. Hai chân: 1 xa, 1 g n Câu 7. Thành ph n c u t o c a ngà răng: A. 96% vô cơ, 4% h u cơ và nư c. D. 30% vô cơ, 70% h u cơ và nư c B. 70% vô cơ, 30% h u cơ và nư c E. 4% vô cơ, 96% h u cơ và nư c. C. 50% vô cơ, 50% h u cơ và nư c. Câu 8. Răng hàm (c i) s a có c i m: A. Nh hơn răng vĩnh vi n thay nó D. T y nh hơn răng vĩnh vi n B. S ng t y n m xa ư ng n i men-ngà E. Ít ng t y ph C. Các chân răng tách xa nhau phía chóp Câu 9. Viêm t y răng s a có ph n ng r t nhanh và d b ho i t hơn răng vĩnh vi n vì: A. Thân răng th p hơn răng vĩnh vi n D. T y l n hơn B. Ít ng t y ph E. Răng s a ít thành ph n vô cơ hơn C. S ng t y n m xa ư ng n i men-ngà Câu 10. Răng s a nào có kích thư c l n hơn răng vĩnh vi n thay th nó: A. Răng c i D. Răng c a bên B. Răng nanh E. Răng c a gi a C. Các răng c a trên TÀI LI U C THÊM 1. Hoàng T Hùng (2002), Gi i Ph u Răng, NXB Y H c TP.HCM. 2. Nguy n To i (2003), Giáo Trình Nha Khoa Hình Thái, Khoa RHM Trư ng H Y Hu 6
  11. Chương 2 S M C RĂNG VÀ D PHÒNG L CH L C RĂNG M c tiêu 1. Trình bày ư c s hình thành và phát tri n răng, phân bi t ư c s khác bi t v c u t o mô h c và hình thái gi a răng s a và răng vĩnh vi n 2. Nêu ư c tu i m c và thay răng s a, tu i m c răng vĩnh vi n, ch n oán ư c các bi n ch ng m c răng và s l ch l c răng 3. Gi i thích và tư v n ư c cho ngư i b nh và gia ình cách d phòng l ch l c răng. 1. CÁC GIAI O N PHÁT TRI N RĂNG Giai o n phôi c a h răng s a b t u vào tu n l th 6 n th 8 trong bào thai và kéo dài n kho ng tháng th 6 sau khi sinh. Giai o n phôi c a răng vĩnh vi n b t u t tháng th 3 n tháng th 5 và kéo dài n tháng th 9 sau khi sinh, riêng m m răng khôn n 4 tu i. Không có m t cơ quan nào khác trong cơ th ngư i l i c n m t th i gian dài như th t ư c hình th sau cùng như h răng. 1.1. V phương di n hình th Răng tr i qua các giai o n phát tri n sau ây: 1.1.1. Lá răng Th hi n b i giai o n kh i u. 1.1.2. Giai o n m m Là s dày lên c a lá răng, th hi n s tăng sinh và bi t hóa v phương di n hình th . 1.1.3. Giai o n hình nón Th hi n b i s tăng sinh, bi t hóa v phương di n mô h c và hình th . Giai o n này m m răng ư c t ch c g m: - L p thư ng bì men bên trong và l p thư ng bì men bên ngoài - L p t bào hình sao (trung tâm c a cơ quan t o men) - Nhú răng có ngu n g c t trung mô (cơ quan t o ngà và t y) - Bao m m răng có ngu n g c t trung mô 1.1.4. Giai o n hình chuông Th hi n b ng s i sâu vào bên trong l p trung mô c a t bào thư ng bì men. giai o n này xu t hi n l p t bào trung gian c a cơ quan t o men và nh ng m m răng vĩnh vi n cũng xu t hi n t lá răng tiên phát hay còn g i lá răng c a răng s a (răng c a, răng nanh, răng ti n c i vĩnh vi n). 1.1.5. Giai o n hình chuông ti n tri n Phát h a ư ng n i men ngà và b t n c a cơ quan t o men t o ra bao thư ng bì chân răng Hertwig. 1.1.6. Giai o n bao thư ng bì chân răng L p ngà chân răng u tiên l ng ng và bao thư ng bì chân răng b m t s liên t c. Nh ng t bào thư ng bì còn sót g i là t bào thư ng bì Malassez. 1.2. V phương di n mô sinh h c T khi hình thành cho n khi m t i, răng tr i qua các giai o n phát tri n sau ây: 7
  12. 1.2.1. Giai o n kh i u Giai o n này x y ra trong m t th i gian ng n: - Lá răng hình thành vào tu n l th 6 trong bào thai - Hình thành lá răng tiên phát cho h răng s a - Lá răng tiên phát hình thành 10 i m m i hàm tương tương ng v i v trí các m m răng s a sau này. M m răng bao g m: Cơ quan t o men (ngu n g c thư ng bì niêm m c mi ng); Nhú răng (trung mô); Bao m m răng (trung mô). Các xáo tr n trong giai o n này có th ưa n s thi u răng ho c th a răng (vd: mésiodent). 1.2.2. Giai o n tăng sinh Có s tham gia áng k s lư ng t bào và k t qu c a giai o n này là hình thành cơ quan t o men. Các xáo tr n trong giai o n này ưa n các b t thư ng v kích thư c, t l , s lư ng và răng sinh ôi. 1.2.3. Giai o n bi t hóa t bào v phương di n mô h c Cu i giai o n hình chuông, l p thư ng bì men bên trong c a cơ quan t o men ph n m t nhai, l p t bào này trư ng thành, hình thành t o men bào. Các t bào c a nhú răng phân hóa t o thành t o ngà bào. Ranh gi i gi a t o men bào và t o ngà bào phát h a nên ư ng n i men ngà. S xáo tr n trong giai o n này ưa n các b t thư ng c a men và ngà: ví d : không hình thành men ho c hình thành men ít, ho c men có th tách d n ra kh i ư ng n i men ngà (sinh men b t toàn. Ho c t o ra s sinh ngà b t toàn. lâm sàng khó phân bi t gi a sinh men b t toàn và sinh ngà b t thư ng mà ch y u d a vào tia X: Trong sinh men b t toàn, bu ng t y và ng t y chân răng có hình d ng bình thư ng, trong sinh ngà b t toàn, bu ng t y và ng t y chân răng bít kín, chân răng ng n và u chóp chân răng không nh n. 1.2.4. Giai o n bi t hóa hình th Là s s p x p các t bào t o nên hình dáng và kích thư c c a thân và chân răng. Giai o n bi t hóa v phương di n mô h c và hình th x y ra cùng lúc. Bao t bào thư ng bì Hertwig hình thành b t u t ch l p thư ng bì men bên ngoài và bên trong g p nhau và là k t qu c a ho t ng phân chia t bào vùng c răng , bao này l n sâu vào l p trung mô bên dư i là m t màng g m 2 l p t bào hình ng xác nh hình dáng chân răng. Trong trư ng h p răng m üt chân, bao này v n gi d ng hình ng, trong trư ng h p răng nhi u chân, bao này b phân chia thành 2 ho c nhi u ng, tùy thu c s chân ư c t o nên. Xáo tr n trong giai o n này ưa n b t thư ng v hình dáng và kích thư c (thí d , răng c a bên có hình h t g o). 1.2.5. Giai o n l ng ng ch t căn b n Sau khi bi t hóa, t o ngà bào b t u ti t ra ch t ti n ngà. S phát tri n c a ch t ti n ngà nh hư ng n các t bào trư ng thành c a l p thư ng bì men bên trong, kích thích các t bào phát tri n t o thành t o men bào vào t o men bào b t u l ng ng ch t căn b n. S l ng ng ch t men và ngà răng b t u x y ra các tu i khác nhau, nhưng nhìn chung x y ra theo m t trình t tương i khá rõ ràng và theo t ng nhóm: - Nhóm 1: trư c khi sinh, các răng s a, t tháng th 4 n tháng th 6 trong bào thai. - Nhóm 2: Khi sinh ra n 5 tháng tu i, g m răng c i vĩnh vi n th nh t và các răng phía trư c. - Nhóm 3: t 1 tu i rư i n 3 tu i, g m răng c i vĩnh vi n th 2 và 2 răng c i nh . - Nhóm 4: t 7 n 10 tu i, g m răng c i vĩnh vi n th 3. M i khi m khuy t giai o n này ư c x p lo i vào s khi m khuy t v s lư ng c a men và ngà như thi u s n men, ngà và men g c răng. 8
  13. 2. S KHÁC NHAU V HÌNH TH RĂNG S A VÀ RĂNG VĨNH VI N 2.1. Thân răng - Thân răng s a th p hơn thân răng vĩnh vi n. - M t nhai răng s a thu h p nhi u hơn răng vĩnh vi n. - C răng s a th t l i nhi u và thu h p hơn răng vĩnh vi n. - L p men và ngà răng s a m ng hơn răng vĩnh vi n. 2.2. T y răng - N u so sánh theo t l v i kích thư c thân răng thì t y răng s a l n hơn. - S ng t y răng s a n m g n ư ng n i men ngà hơn răng vĩnh vi n. - V phương di n mô h c, có r t ít s khác bi t gi a mô t y răng s a và răng vĩnh vi n. 2.3. Chân răng - Chân các răng trư c s a dài và mãnh hơn khi so theo t l v i kích thư c thân răng. - Chân răng c i s a tách nhau ra g n c răng và càng xa nhau khi i v phía chóp chân răng, t o ch cho m m răng vĩnh vi n bên dư i. 2.4. Màu s c Răng s a có màu tr ng c trong khi răng vĩnh vi n có màu tr ng ngà. 3. S M C RĂNG - S m c răng góp ph n quan tr ng trong vi c hình thành khuôn m t, giúp hoàn thi n s phát âm và ch c năng nhai - Các m m răng ư c hình thành t trong xương hàm, l n lư t di chuy n và m t ph n thóat ra kh i cung hàm, ó chính là ph n thân răng nhìn th y trong xoang mi ng. - S m c răng b t u t khi thân răng ư c hình thành và ti p di n trong su t i c a răng. - Răng m c lên ư c, m t ph n do chân răng c u t o dài ra, m t ph n do s tăng trư ng c a xương hàm. khi chân răng ã c u t o hoàn t t, răng v n ti p t c m c lên ư c, nh vào s b i p liên t c ch t cement chóp chân răng. - M i răng có l ch th i gian m c và v trí nh t nh trên cung hàm, nh v y các răng hàm trên và dư i s p x p th t và ăn kh p v i nhau. - Chân răng ư c c u t o d n d n và hoàn t t sau 3 năm k t th i i m răng m c (hi n tư ng óng chóp). Tu i óng chóp = tu i m c răng + 3 Ví d : Răng s 6 m c lúc 6 tu i nên tu i óng chóp răng 6 là: 6 + 3 = 9 tu i. - Có hai th i kỳ m c răng: + Th i kỳ m c răng s a + Th i kỳ m c răng vĩnh vi n 3.1. Th i kỳ m c răng s a 3.1.1 V trí và t m quan tr ng c a răng s a - Răng s a là b răng t n t i giai o n quan tr ng nh t c a s tăng trư ng và phát tri n tr em. Răng s a ư c hình thành t tu n th 7 n tu n th 10 c a bào thai, ư c l ng ng ch t men và ngà (s khoáng hóa) t tháng 4 n tháng th 6 sau khi sinh . - Răng s a m c vào trong xoang mi ng kho ng tháng th 6 sau khi sinh. n 2 ho c 3 tu i, tr em có b răng s a g m 20 răng (10 răng hàm trên và 10 răng hàm dư i). - Ngoài ch c năng ăn nhai, phát âm, răng s a óng vai trò quan tr ng trong vi c phát tri n c a xương hàm và gi úng v trí cho răng vĩnh vi n m c lên sau này. 9
  14. - Chân răng s a tiêu d n khi i n tu i thay, răng vĩnh vi n thay th m c d n lên th vào v trí răng s a. - Tr em t 6-11 tu i hi n di n c răng s a và răng vĩnh vi n trên cung hàm, g i là răng h n h p (denture mixte). 3.1.2. Tu i m c và thay răng s a: răng hàm dư i thư ng m c và thay s m hơn răng hàm trên B ng 2.1: Tu i m c và thay răng s a Tên Răng Tu i M c Tu i Thay Hàm dư i - Răng c a gi a 6 tháng 6 - 7 tu i - Răng c a bên 7 tháng 7 - 8 tu i - Răng hàm (c i) s a1 12 tháng 9 – 10 tu i - Răng nanh 16 tháng 10 – 11 tu i - Răng hàm (c i) s a2 24 tháng 11 tu i Hàm trên - Răng c a gi a 7 tháng 7 tu i - Răng c a bên 9 tháng 8 tu i - Răng hàm (c i) s a1 14 tháng 11 - 12 tu i - Răng nanh 18 tháng 11 - 12 tu i - Răng hàm (c i) s a2 24 tháng 12 tu i 3.2. Th i kỳ m c răng vĩnh vi n 3.2.1. Tu i m c răng vĩnh vi n B ng 2.2: Tu i m c răng vĩnh vi n Tên Răng Hàm dư i Hàm trên - Răng c a gi a 6-7 tu i 7 tu i - Răng c a bên 7-8 tu i 8 tu i - Răng hàm (c i) nh 1 9-10 tu i 9-10 tu i - Răng nanh 10-11 tu i 11 tu i - Răng hàm (c i) nh 2 11-12 tu i 12 tu i - Răng hàm (c i) l n 1 6-7 tu i 6-7 tu i - Răng hàm (c i) l n 2 11-13 tu i 12-13 tu i - Răng hàm (c i) l n 3 17-21 tu i 17-21 tu i (Răng khôn) 3.2.2. c i m c a răng vĩnh vi n - M m răng vĩnh vi n, m t s ư c hình thành trong th i kỳ bào thai, t tháng th 3 n tháng th 5, s còn l i hình thành sau khi sinh n tháng th 9. Riêng m m răng khôn lúc 4 tu i - Răng vĩnh vi n ư c l ng ng ch t men, ngà (s khóang hóa) b t u t lúc sinh ra n 6 - 7 tu i. Riêng m m răng khôn lúc 10 tu i - Răng vĩnh vi n b t u m c thay th d n răng s a khi tr ư c 6 tu i. - Khi tr 12 - 13 tu i, t t c răng s a s ư c thay th b ng răng vĩnh vi n - Lúc 17 - 21 tu i có b răng vĩnh vi n g m 32 răng. 10
  15. 3.3. Các y u t nh hư ng n s m c răng - Chi u cao và cân n ng Tr cao và m p, răng m c s m hơn tr th p và g y. - Gi i tính N m c s m hơn nam. - Kích thư c xương hàm Hàm r ng, răng m c s m và thưa, hàm h p,răng m c ch m và chen chúc - Răng s a Răng s a r ng s m ho c ch m s làm ch m m c răng vĩnh vi n. - Dinh dư ng Dinh dư ng kém s làm răng m c ch m (b nh còi xương) - Viêm nhi m xương hàm Xương hàm b viêm nhi m trong th i kỳ m c răng s làm răng m c s m - Y u t di truy n 3.4. Bi n ch ng m c răng - Khi m c răng tr em thư ng có nh ng bi u hi n sau: s t, ho, i ch y, ch y nư c b t, qu y khóc, ng a l i răng. X trí: dùng h s t, an th n, v sinh răng mi ng t t. - i v i răng khôn (răng hàm / c i l n 3) khi m c thư ng gây nhi u bi n ch ng, thư ng bi u hi n b ng tình tr ng viêm quanh thân răng. X trí: kháng sinh, gi m au, chuy n chuyên khoa. 4. HÌNH THÁI LÂM SÀNG L CH L C RĂNG, I U TR , D PHÒNG 4.1. S chen chúc răng c a D u hi u chen chúc u tiên h răng h n h p thư ng trùng v i s m c răng vĩnh vi n. Thi u chi u dài cung răng có th bi u hi n b ng nhi u cách t xoay răng c a và l ch l c nh n chen chúc răng c a tr m tr ng. i u quan tr ng là phân tích kho ng tr ng và xác nh m c thi u kho ng. 4.1.1. Chen chúc nh - S chen chúc nh ư c coi là bình thư ng b nh nhân không có m t chi u dài cung răng. Không c n i u tr , ch theo dõi. - N u răng c a bên m c ngiêng v phía lư i, có th i u tr ơn gi n b ng cách mài m t g n răng nanh s a b ng ĩa gi y nhám v i tay khoan th ng ho c b ng mũi khoan siêu t c v i mũi khoan chóp nh n. 4.1.2. Chen chúc trung bình Chi u dài cung răng thi u m c dư i 5mm. Trư ng h p này thư ng do m t kho ng sau nh răng ho c m t s m răng s a, c n ư c chuy n các nhà i u tr chuyên môn v i nh ng khí c c nh ho c tháo l p di chuy n răng, l y l i kho ng tr ng ã m t. 4.1.3. Chen chúc tr m tr ng M t chi u dài cung răng trên 5mm ư c coi là tr m tr ng, c n ư c i u tr c bi t b ng cách n i r ng cung răng ho c nh ch n l c m t s răng vĩnh vi n. 11
  16. 4.2. Sai l ch răng theo chi u trư c sau 4.2.1. C n chéo răng trư c Là tình tr ng các răng c a trên n m phía trong (sau) các răng c a dư i khi ng m hàm, nh ng b nh nhân này môi trên b lép (móm), nguyên nhân có th do răng ho c xương. N u nguyên nhân do xương thì c n có ý ki n c a chuyên viên, n u do răng và nh ng trư ng h p ơn gi n (c n chéo m t vài răng) có th can thi p ư c b ng nh ng khí c tháo l p ơn gi n như m t ph ng nghiêng ho c hàm nh a v i lò xo ngón tay... 4.2.2. Răng c a ưa ra trư c Là tình tr ng các răng c a trên ho c các răng c a dư i ưa ra phía trư c mà ngư i ta có th g i nôm na là "hô". Nguyên nhân có th do răng ho c xương, n u do xương c n tham kh o chuyên viên, n u do răng có th i u tr b ng cách y răng nghiêng v phía sau b ng nh ng khí c tháo l p có cung môi và nh ng cung bù tr hình ch U. 4.3. Sai l ch răng theo chi u ng Sai l ch răng theo chi u ng thư ng bi u hi n giai o n răng h n h p là c n h và c n sâu. 4.3.1. C n h Thư ng g p nh t là do thói quen mút ngón tay làm c n tr s m c răng y c a các răng trư c. Vi c i u tr cơ b n là i u tr thói quen mút ngón tay giai o n răng s a b ng cách làm các khí c ngăn c n thói quen mút ngón tay như t m ch n kh u cái, t m c n này ngoài công d ng i u tr t t mút tay còn ngăn không cho lư i chèn vào gi a cung răng trên và dư i, ho c nh n rào c n ngón tay… 4.3.2. C n sâu Là tình tr ng các răng trư c m c quá m c ho c răng sau m c không y . Bình thư ng tư th ngh , b c n răng c a trên cách ư ng môi trên kho ng 2mm, n u kho ng cách này trên 2mm c n quan tâm n s m c qúa m c c a răng trư c hàm trên. Vi c i u tr là ph c t p c n có s can thi p c a các chuyên gia ch nh hình. CÂU H I T LƯ NG GIÁ Câu 1: S m c răng ư c b t u khi: A. Tr 6 tháng B. Tr 6 tu i C. Khi răng ã c u t o hoàn t t xong D. Khi thân răng ư c hình thành xong E. Khi chân răng ư c c u t o g n xong Câu 2: Tu i óng chóp chân răng b ng tu i m c răng c ng v i: A. 2 B. 3 C. 4 D. 5 E. 6 Câu 3: Y u t chính giúp răng ti p t c m c lên sau khi chân răng ã c u t o hoàn t t: A. S tăng trư ng c a xương hàm B. S phát tri n c a thân răng C. S b i p liên t c ch t cément chóp chân răng D. Chân răng ti p t c c u t o dài ra E. Răng i u ch nh theo chi u g n-xa 12
  17. Câu 4: Vai trò quan tr ng khác c a răng s a ngoài ch c năng ăn nhai, phát âm: A. C u t o m m răng vĩnh vi n B. B o v m m răng vĩnh vi n C. Gi v trí cho m m răng vĩnh vi n D. Giúp s khoáng hoá m m răng vĩnh vi n E. C n tr s m c lên c a răng vĩnh vi n Câu 5: M m răng s a ư c hình thành lúc: A. Tu n th 3- 5 thai kỳ B. Tháng th 3-5 thai kỳ C. Tu n th 7-10 thai ký D. Tháng th 7-10 thai kỳ E. Sau khi sinh Câu 6: M m răng s a ư c khoáng hoá lúc: A. Tháng th 7-10 thai kỳ B. Tu n th 7-10 thai kỳ C. Tháng thư 4-6 thai kỳ D. Tu n th 4-6 Thai kỳ E. Sau khi sinh Câu 7: Răng hàm s a th nh t hàm dư i thư ng ư c thay th b ng răng c i nh vĩnh vi n lúc: A. 7-8 tu i B. 8 tu i C. 9-10 tu i D. 13 tu i E. 14 tu i Câu 8: M m răng khôn ư c hình thành vào lúc: A. Tháng th 3- 5 thai kỳ B. Tháng th 9 sau sinh C. Lúc 4 tu i D. Lúc 10 tu i E. Lúc 18 tu i Câu 9: Răng hàm (c i) l n th nh t m c vào lúc: A. 4-5 tu i B. 6-7 tu i C. 8-9 tu i D. 10-11 tu i E. 11-12 tu i Câu 10: Khi răng hàm s a th hai ph n hàm dư i trái n tu i thay, răng vĩnh vi n m c lên thay th nó là: A. Răng 34 B. Răng 44 C. Răng 35 D. Răng 45 E. Răng hàm vĩnh vi n th hai TÀI LI U C THÊM 1. Hoàng T Hùng (2001), Mô Phôi Răng Mi ng, NXB Y H c TP.HCM. 2. Tr n Thanh Phư c (2003), Giáo Trình Ch nh Hình Răng Mi ng, B môn RHM Trư ng H Y Hu 13
  18. Chương 3 B NH SÂU RĂNG M c tiêu h c t p 1. Trình bày ư c nguyên nhân ch y u gây b nh và y u t nguy cơ. 2. Gi i thích ư c cơ ch gây b nh. 3. Ch n oán ư c các th b nh và li t kê các bi n ch ng c a b nh sâu răng. 4. Nêu ư c nguyên t c i u tr và các bi n pháp d phòng. 1. NH NGHĨA Sâu răng là m t b nh t ch c c ng c a răng (men, ngà và cement), c trưng b i s kh khoáng làm tiêu d n các ch t vô cơ, h u cơ men răng, ngà răng t o thành l sâu và không hoàn nguyên ư c. Có nhi u nh nghĩa v b nh sâu răng, d a trên nh ng nghiên c u và nh n xét khác nhau v nguyên nhân cũng như ti n trình c a b nh, b nh sâu răng có th ư c nh nghĩa như sau: - B nh sâu răng là m t quá trình ng, di n ra trong m ng bám vi khu n dính trên m t răng, ưa n m t cân b ng gi a mô răng v i ch t d ch chung quanh và theo th i gian, h u qu là s m t khoáng c a mô răng (Fejerkov và Thylstrup). - Là b nh nhi m trùng c a mô răng bi u hi n c trưng b i các giai o n m t và tái khoáng xen k nhau (Silverston). 2. D CH T H C SÂU RĂNG Sâu răng là m t b nh ph bi n nư c ta cũng như các nư c trên th gi i, b nh m c r t s m và g p m i l a tu i, m i gi i, m i dân t c, m i vùng a lý khác nhau, m i t ng l p xã h i, trình văn hóa. Sâu răng là m t b nh mang tính ch t xã h i và có xu hư ng tăng cùng v i s phát tri n c a n n kinh t . Năm 1969, ngân hàng d ki n s c kho răng mi ng th gi i c a T ch c s c kho th gi i (WHO / OMS) ư c thành l p, cho th y nh hư ng c a b nh sâu răng trên th gi i có hai khuynh hư ng trái ngư c nhau. T i các nư c phát tri n, sâu răng gi m rõ r t t m c cao xu ng trung bình hay th p, trong khi ó các nư c ang phát tri n sâu răng có khuynh hư ng tăng t th p n trung bình hay cao. 2.1. T l b nh và ch s SMT o lư ng m c b nh sâu răng, ngư i ta dùng t l % và ch s SMT, trong ó S là răng sâu, M là răng m t do sâu và T là răng trám, SMT là ch s ch áp d ng cho răng vĩnh vi n và không hoàn nguyên có nghĩa là ch s này m t ngư i ch có tăng ch không có gi m. SMT t ng ngư i có th ghi t 0 n 32, i v i nghiên c u d ch t h c, SMT c a c ng ng là t ng s SMT c a t ng cá th chia cho s cá th c a c ng ng. i v i răng s a, khi áp d ng ch s này s ư c ký hi u b ng ch thư ng smt, trong ó s là răng sâu, m là răng nh và t là răng trám. Trên th gi i, so sánh qu c t và giám sát xu hư ng c a b nh sâu răng, ngư i ta tính ch s SMT l a tu i 12 (s răng sâu m t trám trung bình m t ngư i) theo các m c : - R t th p : 0,0 - 1,1 Thí d : Trung Qu c - Th p : 1,2 - 2,6 Cam pu chia, M , Nh t, Úc 14
  19. - Trung bình : 2,7 - 4,4 B , Canada, Thu i n - Cao : 4,6 - 6,6 Thái Lan, Na Uy - R t cao : > 6,6 Chi Lê Vi t nam theo i u tra cơ b n s c kh e răng mi ng c a toàn qu c năm 1990, t l b nh sâu răng các l a tu i và các vùng a lý như sau: B ng 3.1: T l b nh sâu răng theo tu i và vùng a lý L a T l chung Hà N i Hu (2) TP HCM Cao B ng (1) àL t tu i (1) (1) (1) Lâm ng (3) 12 57% 36% 41,2% 83,9% 60% 82,25% 15 60% 44% 43,7% 96% 62% 35-44 72% 76% 64,2% 92% 68% Sau 10 năm, qua i u tra s c kho răng mi ng toàn qu c năm 2000 (S li u c a Tr n văn Trư ng - T p chí Y H c Vi t Nam s 10 / 2001), t l sâu răng trên toàn qu c các l a tu i như sau: - Răng s a: 6 tu i 83,7% , ch s smt 6,15. - Răng vĩnh vi n: + 12 tu i 56,6%, SMT 1,87 + 15 tu i 67,6% , SMT 2,16 Nhìn chung trên th gi i, nh ng nư c ang phát tri n t l sâu răng còn cao, nh ng nư c ã phát tri n thì t l sâu răng gi m rõ r t nh các chương trình chăm sóc s c kho răng mi ng c ng ng, s c i thi n v các d ch v nha khoa phòng ng a. 2.2. c i m d ch t h c c a b nh sâu răng - T l sâu răng gia tăng theo tu i c h răng s a l n răng vĩnh vi n. S phân b sâu răng cũng khác nhau gi a các răng và các m t răng, sâu răng gi m d n t răng c i l n dư i, n răng c i l n trên, răng c i nh , răng c a trên, răng c a dư i. T m t nhai n m t ti p c n, m t ngoài, m t trong. - Sâu răng ch u nh hư ng c a môi trư ng gia ình và trư ng h c. - Trình văn hoá càng cao thì tình tr ng s c kho răng mi ng ư c nâng cao, c bi t là ki n th c c a ngư i m . - N n kinh t - xã h i càng phát tri n t l b nh càng gia tăng. Ngoài ra, phí t n ch a răng r t l n, thí d M 9 t USD / năm, Pháp 8 tri u Franc / năm, Vi t Nam chưa tính ư c (Võ Th Quang - Phòng b nh sâu răng b ng Fluor - Nhà xu t b n Y h c), ng th i m t r t nhi u gi công lao ng. M t khác, b nh còn d n n nhi u bi n ch ng nh hư ng n s c kh e chung, th m m và d tái phát sau khi i u tr . 3. NGUYÊN NHÂN Sâu răng g n như là m t b nh m c ph i do i u ki n môi trư ng, vì v y các y u t t i ch là nguyên nhân cơ b n và ch y u c a b nh sâu răng còn nguyên nhân t ng quát ch là nh ng y u t nguy cơ. 3.1. Nguyên nhân t i ch C n t i thi u 4 y u t chính ng th i tương tác v i nhau t o nên sang thương sâu. ó là: răng nh y c m, vi khu n (m ng bám), ch t ư ng và th i gian (Keyes, 1969). 15
  20. 3.1.1. Tính nh y c m c a răng i u hi n nhiên là ph i có s hi n di n c a răng trong môi trư ng mi ng, sau ó m t s y u t làm tăng tính nh y c m c a răng i v i s kh i phát sâu răng m i cá th như: - V trí c a răng trên cung hàm + Răng m c l ch l c, xoay d b sâu hơn răng m c th ng hàng. + Nhóm răng hàm b sâu nhi u hơn nhóm răng c a. - c i m hình thái h c + M t nhai b sâu nhi u nh t vì có nhi u rãnh lõm. + M t bên cũng d b sâu vì men răng vùng c m ng, gi t th c ăn. + M t trong, ngoài ít b sâu hơn vì trơn láng. - Thành ph n c u t o c a răng Răng b khi m khuy t trong c u t o như thi u s n men, ngà r t d b sâu. - Mòn răng Răng b mòn ph n men cũng d b sâu hơn (mòn răng có th do ch i răng sai phương pháp, móc răng gi , nghi n răng, ăn nhai lâu ngày...). - Tu i răng Răng m i m c kém c ng, d b tác d ng c a acid, v i th i gian men răng ư c tái khoáng hoá làm chúng kháng hơn v i acid. 3.1.2. Vi khu n ây là nguyên nhân c n thi t kh i u cho b nh sâu răng, tuy không có lo i vi khu n c bi t gây sâu răng, nhưng không ph i t t c vi khu n trong mi ng u gây ra sâu răng. Vi khu n bao g m lư ng m ng bám, các ch t bi n dư ng và c t c a nó. Tùy theo vai trò gây sâu răng, các vi khu n ư c chia làm hai nhóm: - Vi khu n t o acid Các lo i vi khu n này lên men carbohydrate t o ra acid, làm pH gi m xu ng < 5, s gi m pH liên t c có th ưa n s kh khoáng trên b m t răng, làm m t vôi các mô c ng c a răng, quá trình sâu răng b t u x y ra, nhóm này g m: + Lactobacillus acidophillus: hi n di n v i s lư ng ít, nhưng l i t o ra acid có pH th p r t nhanh trong môi trư ng. + Streptococcus mutans: ây là tác nhân ch y u gây ra s thành l p m ng bám, dính trên b m t răng và n u có s hi n di n cùng lúc hai y u t ch t ư ng, th i gian thì s có i u ki n thu n l i kh i phát sang thương sâu; sau ó L. acidophillus làm sang thương ti n tri n xu ng bên dư i b m t. + Actinomyces: cũng có th gây sâu răng. - Vi khu n gi i protein Làm tiêu h y ch t căn b n h u cơ sau khi m t vôi. 3.1.3. Th c ph m Là nh ng th c ăn c n thi t mà cơ th h p thu vào s ng và ho t ng. Tuy nhiên, th c ph m cũng là m t y u t liên quan n b nh sâu răng, vì ó cũng là ch t dinh dư ng c a vi khu n. Tùy theo lo i th c ph m, tính ch t c a th c ph m và ch s d ng nó, mà có th sâu răng ho c không. - Carbohydrat Các ch t b t, ư ng là lo i th c ph m gây sâu răng nhi u nh t. Trong ó ư ng là lo i th c ph m ch y u gây sâu răng và làm gia tăng sâu răng, c bi t là lo i ư ng sucrose, ây là 16
Đồng bộ tài khoản