Bệnh sản khoa ở gia súc

Chia sẻ: thanhthao1000

tài liệu về các bệnh sản khoa ở gia súc, cung cấp cho các bạn nhiều thông tin bổ ích trong quá trình chăn nuôi

Nội dung Text: Bệnh sản khoa ở gia súc

trêng ®¹i häc n«ng nghiÖp i hµ néi

Khoa ch¨n nu«i thó y
Bé m«n ngo¹i s¶n
≡≡ ≡ ϑ ≡≡ ≡




Bµi gi¶ng

PhÇn bÖnh s¶n khoa
(Dïng cho sinh viªn chuyªn ngµnh Thó y c¸c tr êng §¹i häc N«ng
nghiÖp)

Ts. NguyÔn V¨n Thanh
Trëng Bé m«n Ngo¹i -S¶n
Khoa CNTY- §HNNI




Hµ néi, th¸ng 10 - 2003




1
A. mét sè bÖnh thêng gÆp trong thêi gian gia sóc mang
thai
bÖnh b¹i liÖt tríc khi ®Î ( Praplegia Gravidarum)
1. Kh¸i niÖm vÒ bÖnh: B¹i liÖt tríc khi ®Î lµ mét qu¸ tr×nh bÖnh lý th êng
x¶y ra ë gia sóc c¸i sinh s¶n trong thêi gian mang thai. §Æc ®iÓm cña
bÖnh lµ g©y ra hiÖn tîng con vËt mÊt kh¶ n¨ng vËn ®éng chØ n»m bÑp
mét chç
2. Nguyªn nh©n g©y bÖnh: Nguyªn nh©n chÝnh g©y ra bÖnh ®ã lµ sù
thiÕu hôt kho¸ng ®Æc biÖt lµ canxi vµ ph«t pho , hiÖn tîng nµy x¶y ra khi:
+ Do khÈu phÇn thøc ¨n thiÕu kho¸ng can xi vµ phèt pho
+ Do gia sóc mÑ bÞ nu«i nhèt l©u ngµy trong chuång Ýt ® îc tiÕp xóc víi ¸nh
s¸ng mÆt trêi ¶nh hëng tíi qu¸ tr×nh
¸nh s¸ng m¾t trêi
7Dehydrocolesterol Vitamin D3
(tiÒn vi ta min D3 cã s½n ë trªn da cña ®éng vËt)
ChÝnh vitamin D3 lµ chÊt xóc t¸c cho qu¸ tr×nh hÊp thu Can xi vµ Ph«t pho,
thiÕu Vitamin D3 th× qu¸ tr×nh hÊp thu Ca vµ P bÞ c¶n trë
+ Do tû lÖ Ca vµ P kh«ng hîp lý hµm lîng P qu¸ cao
+ Do gi¸ sóc mÑ bÞ viªm ruét do ®ã kh«ng hÊp thu ®uîc Ca vµ P bëi v× Ca
vµ P chñ yÕu ®îc hÊp thu qua niªm m¹c ruét non
TÊt c¶ c¸c nguªn nh©n trªn lµm cho hµm lîng Ca vµ P trong m¸u cña con mÑ
bÞ gi¶m thÊp kh«ng ®ñ cung cÊp cho viÖc h×nh thµnh vµ hoµn thiÖn bé x -
¬ng cña bµo thai. §Ó ®¸p øng cho viÖc h×nh thµnh, hoµn thiÖn bé x ¬ng cña
c¸c bµo thai con mÑ buéc ph¶i rót Ca vµ P tõ x ¬ng m×nh tõ ®ã lµm thay
®æi cÊu t¹o tæ chøc cña x¬ng gia mÑ đÆc biÖt lµ khung x¬ng chËu vµ chi
sau tõ ®ã g©y ra b¹i liÖt
3. TriÖu chøng: Con vËt ¨n rë (thÝch ¨n nh÷ng thøc ¨n mµ ngµy b×nh th êng
nã kh«ng ¨n) nh ®¸ sái ®Êt c¸t, vËt gÆm ®Êt c¸t v«i v÷a trªn nÒn chuång,
xung quanh têng. Thêng lóc ®Çu vËt ®i l¹i khã kh¨n ®i cµ nh¾c ®i thËm
thät sau ®ã n»m xuèng vµ kh«ng ®øng dËy ® îc, còng cã truêng hîp vËt
®ang ®i l¹i b×nh thêng ®ét nhiªn hÐt lªn råi n»m xuèng mÊt hoµn toµn kh¶
n¨ng vËn ®éng. Khi vËt n»m xuèng trong thêi gian ®Çu vËt cßn tù trë m×nh
2
®uîc c¸c ho¹t ®éng vÒ h« hÊp, tuÇn hoµn, tiªu ho¸ cßn diÔn ra b×nh th êng
mét thêi gia sau sÏ kÕ ph¸t mét sè bÖnh nh viªm phæi, viªm d¹ dµy vµ ruét
nÕu n¨m l©u sÏ dÉn ®Õn t×nh tr¹ng thèi loÐt da thÞt. HËu qu¶ cña bÖnh
nµy thêng dÉn ®Õn hiÖn tîng ®Î khã do khung xoang chËu bÞ biÕn d¹ng
4. Ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ
+ Cho gia sóc ¨n nh÷ng thøc ¨n giÇu chÊt dinh d ìng, dÔ tiªu, bæ xung
kho¸ng nhÊt lµ Ca, P nh bét c¸, bét x¬ng, bét sß, bét cua, bét èc, cua ®ång
vv
+ Dïng c¸c lo¹i thuèc: Carbiron, Ravit Fort, Polycal tiªm b¾p hoÆc tÜnh
m¹ch, cã thÓ dïng Canxichlorua tiªm vµo tÜnh m¹ch, ngoµi ra cã thÓ dïng
c¸c lo¹i dÇu nãng nh cån long n·o, Salysinatmetyl, rîug gõng... xoa bãp. Nªn
dïng vâng cè ®Þnh gÝa sóc ®øng trong giãng ®Ó ®iÒu trÞ sÏ cã kÕt qu¶ tèt
h¬n, rót ng¾n ®îc thêi gian ®iÒu trÞ vµ chi phÝ cho viÖc ®iÒu trÞ thÊp h¬n
Chó ý:
+ §èi víi bÖnh b¹i liÖt tríc khi ®Î kh«ng dïng Strrchline ®Ó ®iÒu trÞ v× rÊt
dÔ g©y hiÖn tîng s¶y thai ®ång thêi trong qu¸ tr×nh ®iÒu trÞ nÕu ph¶i dïng
kh¸ng sinh trong c¸c trêng hîp nhiÔm trïng kÕ ph¸t th× kh«ng nªn dïng
Gentamycin v× ®©y lµ lo¹i kh¸ng sinh t¸c ®éng rÊt m¹nh tíi ® êng niÖu rÊt
dÔ g©y s¶y thai
+ BÖnh b¹i liÖt sau khi ®Î cã triÖu chøng gÇn gièng nh bÖnh b¹i liÖt tríc khi
®Î, vÒ ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ gièng nhau nhng riªng ®èi víi bÖnh b¹i liÖt sau
khi ®Î cã thÓ dïng Strchline ®Ó ®iÒu trÞ
BÖnh xuÊt huyÕt tö cung (Heamatometra)
1. KhaÝ niÖm vÒ bÖnh
BÖnh xuÊt huyÕt tö cung lµ bÖnh s¶y ra trong thêi gian gia sóc c¸i mang
thai víi ®Æc ®iÓm cã hiÖn tîng m¸u ch¶y tõ c¬ quan sinh dôc ra ngoµi.
2. Nguyªn nh©n
+ Do gia sóc bÞ ng· ®ét ngét, bÞ tr ît ng·, sôt hÇm, sôt hè, do phèi gièng
nhÇm khi gia sóc d· cã thai
+ Do c¸c nguyªn nh©n lµm cho c¬ thµnh bông, c¬ tö cung c¨ng lªn qu¸ møc
TÊt c¶ c¸c nguyªn nh©n trªn lµm tæn thu¬ng hÖ thèng m¹ch m¸u gi÷a nhau
mÑ vµ nhau con dÉn ®Õn xuÊt huyÕt tö cung
3
3. TriÖu chøng
TriÖu chøng chñ yÕu cña bÖnh lµ cã m¸u ch¶y tõ c¬ quan sinh dôc ra
ngoµi, m¸u ®· mÊt mÇu ®á vµ thêng cã mÇu n©u vµ ®· cã nh÷ng côc m¸u
®«ng, c¸c niªm m¹c m¾t miÖng, mòi... nhît nh¹t tr¾ng bÖch, con vËt run
rÈy co ro ®øng kh«ng v÷ng søc lùc gi¶m sót nhanh
4. §iÒu trÞ
+ Hé lý: ®Ó con vËt vµo n¬i yªn tÜnh ë t thÕ ®Çu thÊp ®u«i cao nh»m gi¶m
¸p lùc xoang chËu, ®¾p níc l¹nh vµo vïng h«ng khum
+ Sö dông c¸c laäi thuèc sau:
-Tiªm vitamin K 3-5 ml cho gia sóc nhá 5-8ml cho gia sóc lín
- Adrenaline 0,1% 0,5 ml cho gia sóc nhá 3-5ml cho gia sóc lín
- TruyÒn tÜnh m¹ch níc muèi sinh lý 0,9% hay ®êng Glucoza 5% tuú theo
träng lîng c¬ thÓ cã thÓ truyÒn tõ 50 – 500ml
- CÇn chó ý tiªm thuèc trî tim nh Cafe in hay Spartein cho vËt bÖnh

BÖnh rÆn ®Î qu¸ sím (®éng thai)

1. Kh¸i niÖm vÒ bÖnh
RÆn ®Î qu¸ sím lµ bÖnh s¶y ra trong thêi gian gia sóc c¸i mang thai víi
®Æc ®iÓm com mÑ xuÊt hiÖn nh÷ng c¬n rÆn nh÷ng c¬n co bãp cña
tö cung tríc thêi gian sinh ®Î mét sè tuÇn hay mét sè ngµy
2. Nguyªn nh©n
+ Do t¸c ®éng c¬ giíi nh khi gia sóc bÞ ®¸nh, bÞ hóc vµo bông, bÞ ng·
®ét ngét, sôt hÇm, sa hè, lîn tranh nhau æ n»m, tranh nhau m¸ng ¨n,
m¸ng uèng, bÞ rån chuång, cöa ra vµo chuång qu¸ hÑp vv
+ Do c¸c nguyªn nh©n lµm cho c¬ thµnh bông, c¬ tö cung c¨ng lªn qu¸
møc nh ®Çy h¬i d¹ dµy vµ ruét, do t¸o bãn, Øa ch¶y lµm gia sóc rÆn
nhiÒu
+ Do rèi lo¹n mèi quan hÖ c©n b»ng gi÷a c¸c c¸c Hormone ®iÒu kiÓn
qu¸ tr×nh sinh s¶n
+ Do sö dông nh÷ng lo¹i thuèc cã t¸c dông co bãp c¬ tr¬n trong thêi
gian cã thai
4
TÊt c¶ c¸c nguyªn nh©n trªn kÝch thÝch lµm tö cung xuÊt hiÖn nh÷ng
c¬n co bãp g©y ra nh÷ng c¬n rÆn cña on mÑ tríc thêi gian sinh ®Î
b×nh thêng
3. TriÖu chøng
Con mÑ xuÊt hiÖn nh÷ng c¬n rÆn, nh÷ng c¬n co bãp cña tö cung tr íc thêi
gian sinh ®Î b×nh thêng. Khi mµ c¬ thÓ mÑ cha xuÊt hiÖn nh÷ng triÖu
chøng ®iÓn h×nh cña qu¸ tr×nh sinh ®Î b×nh th êng nh: c¬ quan sinh dôc
bªn nh ©m hé cha sng to cha phï thòng vµ nh·o ra, ch a cã hiÖn tîng sôt
m«ng, bÇu vó cha c¨ng vµ cha cã s÷a ®Çu. VËt ®øng, n»m kh«ng yªn hai
ch©n cµo ®Êt, kªu rèng, cong l ng cong ®u«i mµ rÆn, nÕu kh«ng can thiÖp
kÞp thêi th× sÏ dÉn ®Õn hiÖn tîng s¶y thai, ®Î non....
4. §iÒu trÞ
+ Hé lý: ®Ó vËt ë n¬i yªn tÜnh víi t thÕ ®Çu thÊp ®u«i cao
øc chÕ hiÖn tîng rÆn b»ng c¸c ph¬ng ph¸p sau:
- Tiªm Atropin 3-5 ml
- Bß cã thÓ dïng rîu tr¾ng cho uèng tõ 300- 500ml; ngùa cã thÓ tiªm
Morphin 0.4 gr hay cho uèng Chloralhydrat 20-30g
- G©y tª lâm khum ®u«i b»ng Novocain
- Ngoµi ra cã thÓ dïng dÔ c©y gai s¾c lªn cho vËt uèng


BÖnh ©m ®¹o lén ra ngoµi
(Prolapsus Vaginae)
1. Kh¸i niÖm vÒ bÖnh
¢m ®¹o lén ra ngoµi lµ bÖnh thêng s¶y ra trong thêi gian gia sóc c¸i mang
thai víi ®Æc ®iÓm lµ thµnh cña ©m ®¹o bÞ lén tr¸i trë l¹ivµ ®Èy ra khái mÐp
©m m«n tïy vµo møc ®é ©m ®¹o lén ra ngoµi mµ ngêi ta chia ra 2 thÓ
+ ¢m ®¹o lén ra ngoµi thÓ kh«ng hoµn toµn (Prolapsus Vaginae partialis) cã
nghÜa lµ chØ mét phÇn ©m ®¹o bÞ lén tr¸i trë l¹i vµ ®Èy ra khái mÐp ©m
m«n
+ ¢m ®¹o lén ra ngoµi thÓ kh«ng hoµn toµn (Prolapsus Vaginae Totallis) cã
nghÜa lµ toµn bé ©m ®¹o bÞ lén tr¸i trë l¹i vµ ®Èy ra khái mÐp ©m m«n
2. Nguyªn nh©n
5
+ Nu«i con vËt l©u trong chuång mµ nÒn chuång qu¸ thÊp vÒ phÝa ®u«i
nªn tö cung vµ thai ®Ì m¹nh lªn ©m ®¹o
+ Do chÕ ®é ch¨m sãc nu«i d ìng gia sóc cã thai kh«ng hîp lý ®Æc biÖt
khÈu phÇn thøc ¨n kh«ng ®Çy ®ñ thiÕu vitamin ®Æc biÖt lµ vitamin nhãm
B, do con vËt ®· giµ yÕu vµ nh÷ng yÕu tè kh¸c lµm cho søc khoÎ con vËt bÞ
gi¶m sót
+ Bµo thai qu¸ to víi gia sóc ®¬n thai vµ qu¸ nhiÒu thai víi gia sóc ®a thai, ¸p
lùc xoang bông xoang chËu qu¸ cao nhÊt lµ khi vËt n»m l©u trªn nÒn
chuång qu¸ thÊp vÒ phÝa ®u«i
+ Do vËt ®· ®Î qu¸ nhiÒu løa nªn chøc n¨ng gi÷ ©m ®¹o ë vÞ chÝ b×nh th -
êng cña c¬ ©m ®¹o vµ hÖ thèng d©y ch»ng bÞ gi¶m sót
+ Do kÕ ph¸t tõ mét sè bÖnh kh¸c nh t¸o bãn, Øa ch¶y, chãng h¬i, béi thùc
da cá, viªm d¹ dµy vµ ruét cÊp tÝnh.... lµm gia sóc rÆn m¹nh c¬ quan sinh
dôc co bãp t¹o ®iÒu kiÖn cho ©m ®¹o lén ra ngoµi
3. TriÖu chøng
+ ThÓ ©m ®¹o lén ra ngoµi thÓ kh«ng hoµn toµn (Prolapsus Vaginae
Partialis) PhÇn ©m ®¹o lén ra ngoµi mÇu hång h×nh qu¶ nª to b»ng n¾m
tay, bé phËn nµy chØ nh×n thÊy khi con vËt n»m xuèng, cßn khi con vËt
®øng lªn vµ vËn ®éng th× phÇn ©m ®¹o ®ã l¹i thôt vµo rong xoang chËu
+ ¢m ®¹o lén ra ngoµi thÓ hoµn toµn (Prolapsus VaginaeTotallis) phÇn ©m
®¹o lén ra ngoµi mÇu hång h×nh qu¶ nª to b»ng qu¶ bãng, b»ng c¸i s«,
nh×n râ cæ tö cung vµ hiÖn t îng ®ãng nót dÞch cña cæ tö cung, con mÑ
rÆn liªn tôc bé phËn ©m ®¹o lén ra ngoµi ngµy mét to lªn. Do sù cä s¸t cña
®u«i vµ sù tiÕp xóc víi m«i trêng ngo¹i c¶nh bªn ngoµi bé phËn ©m ®¹o bÞ
dÝnh c¸c chÊt bÈn nh ph©n r¸c, níc, tiÓu, ®Êt c¸t, niªm m¹c ©m ®¹o bÞ x©y
x¸t, bÞ nhiÔm khuÈn vµ bÞ viªm thÓ tÝch phÇn ©m ®¹o lén ra ngoµi t¨ng
cao vµ tõ bé phËn ©m d¹o lén ra ngoµi lu«n th¶i ra ngoµi mét hçn dÞch bao
gåm niªm dÞch dÞch rØ viªm vµ c¸c tæ chøc ho¹i tö, nÕu ®Ó l©u kh«ng can
thiÖp kÞp thêi sÏ dÉn ®Õn hiÖn tîng nhiÕm trïng huyÕt, con vËt l©m vµo
t×nh tr¹ng tróng ®éc dÔ bÞ s¶y thai, ®Î non
4. §iÒu trÞ


6
+ Nguyªn lý cña viÖc ®iÒu trÞ bÖnh ©m ®¹o lén ra ngoµi lµ nhanh chãng ® -
a phÇn ©m ®¹o lén ra ngoµi trë vÒ vÞ trÝ cò sau khi ®· v« trïng cÈn thËn vµ
®Ò phßng t¸i ph¸t
+ Hé lý ®Ó vËy ë n¬i yªn tÜnh víi t thÕ ®Çu thÊp ®u«i cao, buéc ®u«i con
vËt sang mét bªn
- Dïng c¸c dung dÞch s¸t trïng ë nång ®é thÝch hîp nh thuèc tÝm 0,1%, AxÝt
BorÝc 3%, H2O2, NaCl 5%, Rivanol 0,1%, Tanin 1% röa s¹ch bé phËn ©m
®¹o lén ngoµi, sau ®ã tiÕn hµnh th¾t nh÷ng m¹ch m¸u bÞ ®øt, kh©u nh÷ng
chè bÞ r¸ch bÞ thñng råi dïng c¸c lo¹i kh¸ng sinh d¹ng mì b«i lªn phÇn ©m
®¹o lén ra ngoµi råi tiÕn hµnh dïng dÇu thùc vËt s¸t lªn phÇn ©m ®¹o lén ra
ngoµi
- Dïng thñ thuËt ®a phÇn ©m ®¹o lén ra ngoµi trë vÒ vÞ trÝ cò cÇn chó ý
khi lµm thñ thuËt ph¶i hÕt søc thËn träng tr¸nh lµm x©y s¸t lµm r¸ch lµm
thñng niªm m¹c ©m ®¹o
- Cè ®Þnh ®Ò phßng t¸i ph¸t: øc chÕ hiÖn tîng rÆn b»ng c¸c ph¬ng ph¸p
sau: víi bß cho uèng riÖu tr¾ng, ngùa cho uèng Chloralhydrat, phong bÕ
nâm khum ®uu«i b»ng Novocain 8-10ml. Kh©u 2/3 phÝa trªn ©m m«n b»ng
chØ b¶n to mÒm ®Ó nguyªn 5-7 ngµy khi gi¸ sóc kh«ng cßn ph¶n x¹ rÆn
th× tiÕn hµnh c¾t chØ


Sảy thai (Abortus)
1. Khái niệm Quá trình gia súc có thai bị gián đoạn bị ngắt quãng được gọi
là hiện tượng sảy thai. Bào thai bị đẩy ra khỏi cơ thể khi còn s ống hay đã
chết. Thỉnh thoảng gặp trường hợp bào thai bị tiêu biến đi hoặc bào thai bị
chết và lưu lại ngay trong tử cung tử cung cơ thể mẹ
2. Phân loại hiện tượng sảy thai
a. Căn cứ vào thời gian sảy ra bệnh
1. Sảy thai: hiện tượng này sảy ra vào thời kỳ có thai kỳ 1 hay kỳ 2
2. Đẻ non: hiện tượng này sảy ra vào thời kỳ có thai kỳ 3
b. Căn cứ vào nguyên nhân sảy ra bệnh

7
1. Loại sảy thai có tính chất truyền nhiễm: là lọại sảy thai có tính chất
lây lan,nguyên nhân là do vi trùng hay siêu vi trùng hoặc ký sinh trùng
gây ra thí dụ Brucelosis, Vibriois, Tricomonas
2. Loại sảy thai không có tính chất truyền nhiễm: là loại sảy thai
không lây lan mà chỉ sảy ra có tính chất cá thể
+ Sảy thai do dinh dưỡng: chủ yếu do chế độ chăm sóc nuôi dưỡng,
quản lý, khai thác và sử dụng gia súc có thai không hợp lý, khẩu ph ần
thức ăn thiếu dinh dưỡng đặc biệt là thiếu vitamin A, B. D hay do chế đ ộ
sử dụng gia súc quá sức làm giảm sức đề kháng của gia súc mẹ, làm
rối loạn mối liên hệ giữa nhau mẹ và nhau con gây hiện tưộng sảy thai
+ Sảy thai do tổn thương: do các tác động cơ giới, gia súc bị húc vào
bụng, bị đá vào bụng, bị trượt ngã ...ở lợn do tranh nhau máng ăn, máng
uống, bị dồn chuồng...Tất cả các nguyên nhân gây hiện tượng vỡ mạch
máu ở thành tử cung, màng thai gây những phản xạ co bóp đột ngột của
tử cung dẫn tới hiện tượng sảy thai
+ Sảy thai do gia súc mẹ bị bệnh: tất cả các quá trình bệnh lý sảy ra ở cơ
thể nói chung hay ở cục bộ cơ quan sinh dục nói riêng đều có thể là nguyên
nhân gây sảy thai ví dụ
- Bệnh ở hệ tim mạch gây rối loạn tuần hoàn giữa nhau thai và bào thai làm
bào thai bị thiếu dinh dưỡng
- Bệnh ở hệ hô hấp làm bào thai bị thiếu oxy
- Bệnh ở gan thận làm bào thai bị trúng độc
- Bệnh ở hệ tiêu hóa như chướng hơi, bôi thực dạ cỏ, táo bón ỉa chảy... làm
tử cung co bóp
- Do gia súc mẹ bị ngộ độc thức ăn nước uống
- Do sử dụng thuốc gây mê, thuốc tẩy hoặc thuốc kích thích cơ trơn co bóp
khi gia súc mẹ mang thai
+ Sảy thai do bệnh cua bao thai:
Trong thực tiễn sản xuất thường gặp các trường hợp sau
- Bào thai phát triển không bình thường, thai bị dị hình quái thai

8
- Phù thũng màng thai hay viêm màng thai
- Dây rốn dị dạng phát triển quá dài hay quá ngắn
- Nhau thai dị dạng phát triển quá dài hay quá ngắn
- Dịch thai quá nhieu hay quá it
c. Căn cứ vào triệu chứng và mức độ biểu hiện của bệnh
1. Sảy thai hoàn toàn: thường thấy ở gia súc đơn thai
2. Sảy thai không hoàn toàn thường thấy ở gia súc đa thai
3. Tiêu thai (sảy thai ẩn tính sảy thai ngấm ngầm)
4. Thai bị chết chưa biến đổi: thai bị chết trở thành một dị vật nằm lại
trong tử cung cơ thể mẹ, luôn luôn kích thích cơ thể mẹ xuất hiện những
cơn co bóp đẩy bào thai và nhau thai ra ngoài
5. Sảy thai do thói quen (Abortus Habitualis) đó là hiện tượng sảy thai sảy
ra có tính quy luật cứ vào một htời gian nhất định của các lần có thai thì
hiện tượng sảy thai lại xuất hiện. Nguyên nhân chủ yếu là do những chỗ
cong hay từng đám của thành tử cung dính vào những tổ chức xung
quanh
6. Thai khô (thai gỗ, thai can xi hóa) bào thi bị chết cổ tử cung đóng chặt
vi khuẩn không xâm nhập vào được các phần mềm của thai được cơ thể
mẹ hấp thu hoàn toàn qua niêm mạc tử cung còn các phần khác thì khô
đét lại mầu đen cứng như gỗ
7. Nhuyễn thai (thai nhũn nát) bào thi bị chết cổ tử cung mở vi khuẩn
xâm nhập phân hủy các phần mềm của thai làm cho thai bị nhũn nát và
tạo ra hỗn dịch mầu nâu lẫn mủ luôn được thải ra từ cơ quan sinh dục.
Khám qua trực tràng có thể phát hiện được những tiếng lủng củng do sự
va đập của các cục xương
8. Thai bị chướng to và thối rữa: bào thi bị chết cổ tử cung mở vi khuẩn
xâm nhập phân hủy các phần mềm của thai tạo ra một tập đoàn khí H2,
NH3. H2S, CO2 ... chúng tập trung lại ở dưới da của bào thai làm cho
bào thai chướng to lên thành tử cung dãn căng ra và mất đàn tính. Ki ểm
tra qua trực tràng phát hiện thấy thành tử cung căng ra ôm chặt lấy bào

9
thai đã chướng to và thối rữa, các sản phẩm phân giải thông qua h ệ
thống mạch quản vào hệ thống tuần hoàn gây ra hiện tượng huyết
nhiễm độc hay huyết nhiễm trùng ở gia súc mẹ




B. mét sè bÖnh thêng gÆp trong thêi gian gia sóc sinh ®Î
BÖnh rÆn ®Î qu¸ yÕu (Hypodynamia Utery)
1. Kh¸i niÖm vÒ bÖnh
BÖnh rÆn ®Î qu¸ yÕu lµ qu¸ tr×nh bÖnh lý thêng s¶y ra trong thêi gian gia
sóc sinh ®Î víi ®Æc ®iÓm lµ nh÷ng c¬n co bãp cña tö cung, c¬n rÆn cña
con mÑ qu¸ yÕu kh«ng ®ñ cêng ®é ®Ó ®Èy bµo thai ra ngoµi
2. Nguyªn nh©n
+ Bµo thai qu¸ to, dÞch thai qu¸ nhiÒu hay qu¸ nhiÒu thai lµm tö cung bÞ r·n
qu¸ ®é dÉn ®Õn mÊt ®µn tÝnh kh«ng co bãp ®îc
+ Do chÕ ®é ch¨m sãc nu«i dìng gia sóc trong thêi gian cã thai kÐm lµm cho
con mÑ bÞ suy dinh dìng, søc lùc yÕu kh«ng ®ñ søc rÆn
+ Do lîng hormone kÝch ®Î Oxytocine cña c¬ thÓ tiÕt ra qu¸ Ýt kh«ng ®ñ
lµm cho tö cung co bãp ®ñ cêng ®é ®Èy bµo thai ra ngoµi
+ Do chiÒu híng t thÕ cña thai kh«ng b×nh thêng
3. TriÖu chøng
+ Cã thÓ ngay tõ ®Çu vµ suèt trong qu¸ tr×nh sinh ®Î con mÑ ®Òu rÆn
yÕu, c¸c c¬n rÆn tha thít, kho¶ng c¸ch gi÷a 2 lÇn rÆn dµi, thêi gian sæ thai
kÐo dµi bµo thai kh«ng ®îc ®Èy ra khái c¬ thÓ mÑ( rÆn ®Î qu¸ yÕu thÓ
nguyªn ph¸t)
+ Víi trêng hîp rÆn ®Î qu¸ yÕu do t thÕ chiÒu híng cña bµo thai kh«ng b×nh
thêng th× lóc ®Çu c¸c c¬n rÆn cña con mÑ diÔn ra mét c¸ch b×nh th êng
®óng quy luËt nhng sau ®ã søc rÆn cña con mÑ yÕu dÇn( rÆn ®Î qu¸ yÕu
thÓ thø ph¸t)
10
CÇn lu ý r»ng sù kh¸c biÖt gi÷a bÖnh rÆn ®Î qua sím vµ bÖnh rÆn ®Î
qu¸ yÕu lµ ë chè c¸c triÖuc chøng ®iÓn h×nh cña c¬ thÓ mÑ lóc gÇn
®Î cha xuÊt hiÖn ë bªnh rÆn ®Î qu¸ sím vµ ®· xuÊt hiÖn ®Çy ®ñ ë
bÖnh rÆn ®Î qu¸ yÕu
4. §iÒu trÞ
+ Xoa bãp tõ thµnh bông xuèng xoang chËu, buéc n íc Êm vµo thµnh bông
hoÆc thôt níc Êm 60oC vµo ©m ®¹o
+ Dïng thuèc kÝch thÝch tö cung co bãp b»ng c¸ch tiªm Oxytocin 4-6 ml
Chó ý: ChØ dïng thuèc khi cæ tö cung ®· më hoµn toµn, chiÒu h íng vµ t
thÕ cña bµo thai b×nh thuêng



BÖnh rÆn ®Î qu¸ m¹nh (Hypedynamia Utery)
1. KhaÝ niÖm vÒ bÖnh
§©y lµ bÖnh thêng s¶y ra trong thêi gian gia sóc sinh ®Î víi ®Æc
®iÓm lµ nh÷ng c¬n co bãp cña tö cung, c¬n rÆn cña con mÑ qu¸
m¹nh
2. Nguyªn nh©n
+ Do chiÒu híng t thÕ cña thai kh«ng b×nh thêng
+ Do lîng hormone kÝch ®Î Oxytocine cña c¬ thÓ tiÕt ra qu¸ nhiÒu
+ Do sö dông thuèc kÝch ®Î kh«ng ®óng thêi ®iÓm hoÆc qu¸ liÒu
3. TriÖu chøng
+ Con vËt rÆn rÊt m¹nh d¹ng ch©n, cong ®uu«i, cong lng, nghiÕn
r¨ng, mÝm m«i mµ rÆn, kho¶ng c¸ch gi÷a hai lÇn rÆn rÊt ng¾n
thËm chÝ tö cung co bãp liªn tôc, nÕu chiÒu híng t thÕ cña bµo thai
b×nh thêng th× bµo thai ®îc ®Èy ra khái c¬ thÓ mÑ rÊt nhanh, ngîc
l¹i cã thÓ dÉn ®Õn hiÖn tîng xuÊt huyÕt, r¸ch, thñng, vì tö cung. Tr-
êng hîp bµo thai ®· ®îc ®Èy ra ngoµi mµ c¬ thÓ vÉn rÆn m¹nh th×
cã thÓ dÉn tíi hiÖn tîng ©m ®¹o lén ra ngoµi tö cung lén bÝt tÊt
4. §iÒu trÞ
+ Cè ®inh gia sóc ë n¬i yªn tÜnh ë t thÕ ®Çu thÊp ®u«i cao nh»m
gi¶m ¸p lùc xoang chËu
11
+ Gi¶m vµ øc chÕ hiÖn tîng co bãp cña tö cung:
- Víi ngùa cho uèng Chloralhydrat 25-30gr, tr©u bß cho uèng rîu
tr¾ng 300 - 500ml
- G©y tª lâm khum ®u«i b»ng Novocain 3 %

BÖnh s¸t nhau (Retensio Placentae)
1. KhaÝ niÖm vÒ bÖnh
Trong qu¸ tr×nh sinh ®Î b×nh thêng sau khi sæ thai mét thêi gian
nhÊt ®Þnh phô thuéc vµo tõng loµi gia sóc ngùa 20-60 phót, bß 2-4
giê thêng kh«ng qu¸ 12 giê, lîn 10-60 phót, dª cõu 30 phót ®Õn 2 giê
nhau thai sÏ ®îc ®Èy ra khái c¬ thÓ mÑ, qua thêi gian kÓ trªn mµ
nhau thai kh«ng ®îc ®Èy ra khái c¬ thÓ mÑ th× gäi lµ bÖnh s¸t
nhau
Tïy vµo møc ®é cña bÖnh ngêi ta ph©n ra c¸c thÓ sau:
+ ThÓ s¸t nhau hoµn toµn: toµn bé hÖ thèng nhau thai con cßn
dÝnh víi niªm m¹c tö cung c¬ thÓ mÑ
+ ThÓ s¸t nhau kh«ng hoµn toµn: phÝa sõng tö cung kh«ng chøa
bµo thai ë gia sóc ®¬n thai vµ phÝa õng tö cung chøa Ýt bµo thai æ
gia sóc ®a thai nhau thai con ®· t¸ch khái niªm m¹c tö cung, phÝa
cßn l¹i nhau thai con cßn dÝnh chÆt víi niªm m¹c tö cung c¬ thÓ mÑ
+ ThÓ s¸t nhau tõng phÇn: Mét phÇn cña mµng nhung vµ mét sè
Ýt nóm nhau con cßn dÝnh víi niªm m¹c tö cung, cßn ®a phÇn
mang thai ®· t¸ch khái niªm m¹c tö cung cë thÓ mÑ
2. Nguyªn nh©n
+ Sau khi sæ thai søc rÆn cña con mÑ qu¸ yÕu c¬ tö cung co bãp
qu¸ yÕu kh«ng ®ñ søc ®Èy nhau thai ra ngoµi trêng hîp nµy s¶y ra
khi trong thêi gian cã thai gia sóc mÑ Ýt ®îc vËn ®éng, thøc ¨n
kh«ng ®Çy ®ñ, thai qu¸ to víi ®éng vËt ®¬n thai hoÆc qu¸ nhiÒu
thai víi ®éng vËt ®a thai, dÞch thai qu¸ nhiÒu tö cung d·n qu¸ ®é
lµm gi¶m ®µn tÝnh vµ co bãp
+ Do nhau mÑ vµ nhau con dÝnh chÆt vµo nhau trêng hîp nµy s¶y
ra khi viªm mµng thai, viªm néi m¹c tö cung lµm cho nhau mÑ vµ
12
nhau con dÝnh chÆt vµo nhau mÆc dï con vËt rÆn m¹nh tö cung
co bãp tèt nhng nhau con vÉn kh«ng thÓ t¸ch khái nóm nhau mÑ.
®Æc biÖt ®èi víi loµi nhai l¹i do mèi liªn hÖ gi÷a nhau mÑ vµ nhau
con theo h×nh thøc cµi r¨ng lîc rÊt chÆt chÏ do ®ã sau khi sæ thai
chØ cÇn bÊt kú mét nghuyªn nh©n nµo ®ã lµm gi¶m søc rÆn cña
con mÑ ®Òu dÉn tíi s¸t nhau
3. TriÖu chøng
# ë bß: Sau thêi gian sæ thai qu¸ 12 giê mµ nhau thai vÉn kh«ng ® îc ®¶y ra
ngoµi, chØ cã cuèng nhau (d©y rèn) hoÆc mét Ýt nóm nhau con ® îc ®Èy ra
ngoµi treo lßng thßng ë mÐp ©m m«n, con vËt tá ra khã chÞu lu«n cong l ng
cong ®u«i ®Ó rÆn, nÕu ®Ó l©u kh«ng can thiÖp nhau thai sÏ bÞ thèi gi÷a,
ph©n huû trong tö cung. Tõ c¬ quan sinh dôc lu«n ® îc th¶i ra ngoµi mét hçn
dÞch bao gåm dÞch thai, niªm dÞch, vµ c¸c tÕ bµo nóm nhau bÞ ph©n huû
vµ cã mïi h«i thèi khã chÞu, c¬ thÓ dÔ l©m vµo t×nh tr¹ng huyÕt nhiÔm
trïng hoÆc huyÕt nhiÔm ®éc con vËt sèt cao, bá ¨n, chíng bông ®Çy h¬i
# ë lîn
+ Lîn mÑ kh«ng yªn tÜnh, h¬i ®au ®ín, lîn kh¸t n íc, lîn mÑ rÆn,nhiÖt ®é
t¨ng, tõ c¬ quan sinh dôc cña lîn lu«n th¶i ra ngoµi mét hçn dÞch mÇu n©u
4. §iÒu trÞ
+ Dïng ph¬ng ph¸p b¶o tån: Dïng dung dÞch s¸t trïng ë nång ®é thÝch hîp
röa s¹ch bé phËn sinh dôc bªn ngoµi. Tiªm Oxytocine tiªm d íi da 5-8 ml vµo
díi da ®Ó kÝch thÝch tö cung co bãp ®Èy nhau thai ra ngoµi, hµng ngµy
thôt röa tö cung b»ng dung dÞch s¸t trïng ngµy mét lÇn. Sau khi thôt röa cÇn
kÝch thÝch cho dung dÞch s¸t trïng ra ngoµi hÕt vµ ® a kh¸ng sinh
Streptomycine, Penicilline, Neomycin, Tetramycine... vµo tö cung
Chó ý: Ph¬ng ph¸p b¶o tån dïng cho lîn vµ cho tr©u bß tríc 24 giê
+ Ph¬ng ph¸p dïng thñ thuËt bãc nhau:
- Hé lý: cè ®Þnh gia sóc ë n¬i s¹ch sÏ tho¸ng m¸t, röa s¹ch bé phËn sinh dôc
bªn ngoµi b»ng dung dÞch s¸t trïng nhe, thôt n íc muèi Êm 3% 2-3 lÝt vµo tö
cung nh»m kÝch thÝch sù t¸ch rêi gi÷a nóm nhau con vµ nóm nhau mÑ
- Mét tay n¾m cuèng nhau kÐo nhÑ, tay cßn l¹i ®a trùc tiÕp vµo tö cung
t×m nóm nhau mÑ, ngãn tay trá vµ ngãn gi÷a cè ®Þnh nóm nhau mÑ, ngãn
13
c¸i xoa nhÑ trªn bÒ mÆt nóm nhau mÑ lËt nóm nhau con ra, tiÕn hµnh bãc
tõ ngoµi vµo trong, tõ rªn xuèng díi, bãc xong tiÕn hµnh thôt röa tö cung
b»ng dung dÞch s¸t trïng, sau khi thôt röa cÇn kÝch thÝch cho dung dÞch
s¸t trïng ra ngoµi hÕt vµ ®a kh¸ng sinh Streptomycine, Penicilline,
Neomycin, Tetramycine... vµo tö cung
# Chó ý : Khi tiÕn hµnh bãc nhau ph¶i hÕt søc cÈn thËn tr¸nh bãc nhÇm
nóm nhau mÑ
+ Ph©n biÖt nóm nhau mÑ vµ nóm nhau con
- Nóm nhau mÑ: Mäc tõ niªm m¹c tö cung dµy cã ch©n ®Õ (cã thÓ kÑp tay
®îc)
-Nóm nhau con: Mäc tõ mµng thai, máng kh«ng kÑp tay ®îc
+ Ph©n biÖt chç bãc råi vµ chç cha bãc
- Chç bãc råi së thÊy bÒ mÆt nóm nhau mÑ c¶m gi¸c nh¸p nh sê vµo r©u
- Chç cha bãc së thÊy mµng èi cã c¶m gi¸c nh½n bãng




C. bÖNH TRONG THêI GIAN SAU KHI §Î
bÖnh viªm tö cung (metritis)
1. Kh¸i niÖm vÒ bÖnh: §©y lµ qu¸ tr×nh bÖnh lý th êng s¶y ra ë gia sóc c¸i
sinh s¶n. BÖnh thêng s¶y ra trong thêi gian sau khi ®Î. §Æc ®iÓm cña
bÖnh lµ qu¸ tr×nh viªm ph¸ huû c¸c tÕ bµo tæ chøc cña c¸c líp ( c¸c tÇng)
cña tö cung g©y ra hiÖn tuîng rèi lo¹n sinh s¶n ë c¬ thÓ c¸i lµm ¶nh h ëng lín
thËm chÝ lµm mÊt kh¶ n¨ng sinh s¶n cña gia sóc c¸i
2. Nguyªn nh©n : + Do trong qóa tr×nh sinh ®Î ®Æc biÖt c¸c tr êng hîp ®Î
khã ph¶i can thiÖp b»ng tay hay dông cô lµm x©y x¸t niªm m¹c ® êng sinh
dôc c¸i
+ Do kÕ phat tõ mét sè bÖnh nh s¸t nhau kh«ng can thiÖp kÞp thêi lµm cho
nhau thai bÞ ph©n huû thèi r÷a trong tö cung g©y hiÖn t îng nhiÔm trïng tö
cung

14
+ Do c«ng t¸c vÖ sinh tr íc, trong vµ sau khi ®Î kh«ng ®¶m b¶o nh n¬i sinh,
nÒn chuång, dông cô ®â ®Î kh«ng v« trïng
TÊt c¶ nh÷ng nguyªn nh©n trªn t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c tËp ®oµn vi khuÈn
x©m nhËp tõ bªn ngoµi vµo tö cung råi x©m nhËp qua nh÷ng vÕt trÇy s íc
cña niªm m¹c tö cung, chóng sinh s«i nÈy në t¨ng c êng vÒ sè lîng vµ ®éc lùc
g©y viªm. C¸c vi khuÈn thêng gÆp rong bÖnh viªm tö cung lµ
Streptococcus, Staphylococcus, E.coli.
3. Ph©n lo¹i c¸c thÓ viªm tö cung
Tuú vµo vÞ chÝ t¸c ®éng cña qu¸ tr×nh viªm ®èi víi tö cung ng êi ta chia ra 3
thÓ viªm kh¸c nhau
+ Viªm néi m¹c tö cung (Endometritis) ®ã lµ qu¸ tr×nh viªm s¶y ra ë trong
líp niªm m¹c cña tö cung ®©y lµ thÓ viªm nhÑ nhÊt trong c¸c thÓ viªm tö
cung
+ Viªm c¬ tö cung (Myometritis Puerperalis) ®ã lµ qu¸ tr×nh viªm s¶y ra ë
líp c¬ tö cung , cã nghÜa lµ qu¸ tr×nh viªm ®· xuyªn qua líp niªm m¹c cña tö
cung ®i vµo ph¸ huû tÇng giòa (líp c¬ vßng vµ c¬ däc cña tö cung) ®©y lµ
thÓ viªm t¬ng ®èi nÆng trong c¸c thÓ viªm tö cung
+ Viªm t¬ng m¹c tö cung (Perymetritis Puerperalis) ®ã lµ qu¸ tr×nh viªm
s¶y ra ë líp líp ngoµi cïng (líp t¬ng m¹c cña tö cung) ®©y lµ thÓ viªm nÆng
nhÊt vµ khã ®iÒu trÞ nhÊt trong c¸c thÓ viªm tö cung
§Ó chÈn ®o¸n ph©n biÖt c¸c thÓ viªm tö cung ng êi ta dùa vµo nh÷ng triÖu
chøng ®iÓn h×nh ë côc bé vµ toµn th©n. ViÖc chÈn ®o¸n ph©n biÖt c¸c thÓ
viªm tö cung cã mét ý nghÜa quan träng trong viÖc ¸p dông nh÷ng ph¸c ®å
®iÒu trÞ thÝch hîp víi tõng thÓ viªm nh»m ®¹t kÕt qu¶ ®iÒu rÞ cao: thêi
gian ®iÒu trÞ ng¾n, chi phÝ cho ®iÒu trÞ thÊp ®Æc biÖt lµ ®¶m b¶o kh¶
n¨ng sinh s¶n cho gia sóc c¸i
chÈn ®o¸n ph©n biÖt c¸c thÓ viªm tö cung
c¸c triÖu chøng viªm néi m¹c viªm c¬ viªm t¬ng m¹c
Sèt (0 C) Sèt nhÑ Sèt cao Sèt rÊt cao


DÞch viªm
- MÇu Tr¾ng, x¸m Hång, n©u N©u rØ s¾t
15
- Mïi Tanh ®á Thèi kh¾m
Tanh thèi
Ph¶n øng ®au §au nhÑ §au râ RÊt ®au kÌm Theo
TriÖu chøng viªm
phóc m¹c
Ph¶n øng co nhá cña \Gi¶m nhÑ YÕu ít MÊt h¼n
tö cung
Ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ 1 hoÆc 2 3 hoÆc 4 3 hoÆc 4


4. C¸c ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ bÖnh viªm tö cung
+ Ph¬ng ph¸p 1: Thôt röa tö cung b»ng dung dÞch Rivanol 0,1% hay thuèc
tÝm 0,1% ngµy 1 lÇn sau khi thôt röa ®îi hay kÝch thÝch cho dung dÞch
thôt röa ®Èy ra hÕt ra ngoµi hÕt, dïng Neomycin 12mg/kg thÓ träng thôt
vµo tö cung ngµy 1 lÇn liÖu tr×nh ®iÒu trÞ tõ 3-5 ngµy
+ Ph¬ng ph¸p 2: Dïng PGF2α hay c¸c dÉn xuÊt cña nã nh Etrumat,
Oestrophan, Prosolvin, tiªm díi da 2ml (25mg) tiªm 1 lÇn sau ®ã thôt vµo tö
cung 200ml dung dÞch Lugol thôt ngµy 1 lÇn liÖu tr×nh ®iÒu trÞ tõ 3-5
ngµy
+ Ph¬ng ph¸p 3 : Oxyticin 6ml tiªm díi da, Lugol 200ml, Neomycin 12mg/kg
thÓ träng thôt tö cung, Ampenicilline 3-5gr tiªm b¾p hay tÜnh m¹ch tai ngµy
1 lÇn liÖu tr×nh ®iÒu trÞ tõ 3-5 ngµy
+ Ph¬ng ph¸p 4: Dïng PGF2 α hay c¸c dÉn xuÊt cña nã tiªm d íi da 2ml
(25mg) tiªm 1 lÇn, Lugol 200ml, Neomycin 12mg/kg thÓ träng thôt vµo tö
cung, Ampenicilline 3-5gr tiªm b¾p hay tÜnh m¹ch tai ngµy 1 lÇn liÖu tr×nh
®iÒu trÞ tõ 3-5 ngµy
Lu ý: Ph¬ng ph¸p 1 chØ dïng ®iÒu trÞ bÖnh viªm néi m¹c tö cung tö cung
cßn c¸c thÓ viªm kh¸c nh viªm c¬ hay viªm t¬ng m¹c tö cung lóc nµy sù co
bãp cña tö cung lµ rÊt yÕu hoÆc bÞ mÊt hoµn toµn do ®ã tuyÖt ®èi kh«ng
thôt röa v× nÕu thôt röa th× dung dÞch thôt röa vµ c¸c chÊt bÈn kh«ng ® îc
®Èy hÕt ra ngoµi mµ nã sÏ tÝch l¹i t¹i c¸c vÕt loÐt s©u trªn thµnh tö cung lµm
cho bÖnh cµng nÆng thªm ®Æc biÖt lµ dÔ dÉn tíi t×nh tr¹ng rèi lo¹n sinh
s¶n. C¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu ®· chøng minh ®îc r»ng ph¬ng ph¸p dïng
16
PGF2 α ®iÒu trÞ bÖnh viªm tö cung cho kÕt qu¶ ®iÒu trÞ cao thêi gian
®iÒu trÞ ng¾n, gia sóc c¸i chãng håi phôc kh¶ n¨ng sinh s¶n bëi v× PGF2 α
t¹o ra nh÷ng c¬n co bãp nhÑ nhµng ®Èy hÕt c¸c dÞch viªm vµ chÊt bÈn ra
ngoµi ®«ng thêi PGF2 α cã t¸c dông lµm nhanh chãng håi phôc c¬ tö cung.
Ngoµi ra PGF2α cßn cã t¸c dông ph¸ vì thÓ vµng kÝch thÝch nang trøng
ph¸t triÓn lµm gia sóc c¸i ®éng dôc trë l¹i, Lugol cã chøa nguyªn tè Iod cã t¸c
dông s¸t trïng ®ång thêi th«ng qua niªm m¹c tö cung c¬ thÓ hÊp thu ® îc
nguyªn tè Iod cã t¸c dông kÝch thÝch c¬ tö cung håi phôc nhanh chãng vµ
gióp cho buång trøng ho¹t ®éng, no·n bao ph¸t triÓn lµm xuÊt hiÖn l¹i chu kú
®éng dôc

BÖnh liÖt nhÑ sau ®Î (peresis puerpepralis)
Sèt s÷a (Coma puerpepralÝs)
1. Kh¸i niÖm vÒ bÖnh: §©y lµ qu¸ tr×nh bÖnh lý th êng s¶y ra ë gia sóc c¸i
sinh s¶n ®Æc biÖt lµ bß sòa cao s¶n trong thêi gian cho s÷a víi s¶n l îng cao
nhÊt. §Æc ®iÓm cña bÖnh lµ bÖnh s¶y ra mét c¸ch ®ét ngét vµ nhanh
chãng g©y lªn t×nh tr¹ng tª liÖt lìi, hÇu, tø chi g©y rèi lo¹n tÊt c¶ c¸c ph¶n x¹
cã vµ kh«ng ®iÒu kiÖn
2. Nguyªn nh©n bÖnh: Cho ®Õn nay nh÷ng nguyªn nh©n g©y ra bÖnh nãi
chung cha ®îc x¸c ®Þnh mét c¸ch râ rµng ngêi ta thÊy r»ng ®iÒu kiÖn ®Ó
s¶y ra bÖnh lµ:
+ Do gia sóc ®îc sö dông nh÷ng thøc ¨n cã thµnh phÇn dinh d ìng cao trong
thêi gian cã thai kú cuèi
+ Gia sóc bÞ nu«i nhèt l©u trong chuång
NhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu chØ ra r»ng: Nguyªn nh©n chÝnh g©y ra
bÖnh lµ do sù gi¶m can xi huyÕt mét c¸ch ®ét ngét, xuÊt hiÖn khi cã mét l -
îng m¸u lín tËp trung ë bÇu vó khi mµ hµm lîng can xi trong s÷a cao
+ Cã ý kiÕn cho r»ng hiÖn t îng gi¶m can xi huyÕt lµ do kÕt qu¶ cña sù rèi
lo¹n chøc n¨ng ho¹t ®éng cña tuyÕn phã gi¸p tr¹ng do tuyÕn nµy bÞ xung
huyÕt trong thêi gian sinh ®Î
+ Còng cã nh÷ng ý kiÕn cho r»ng ®ã lµ do vá tuyÕn th îng thËn ho¹t ®éng
kÐm hay do tuyÕn tôy ho¹t ®éng qu¸ m¹nh
17
3. TriÖu chøng
BÖnh ph¸t sinh mét c¸ch ®ét ngét vµ tiÕn triÓn mét c¸ch nhanh chãng tõ khi
xuÊt hiÖn triÖu chøng ®Çu tiªn ®Õn khi xuÊt hiÖn triÖu chøng ®iÓn h×nh
kh«ng qu¸ 12 giê. Con vËt ®ang ho¹t ®éng b×nh th êng ®ét nhiªn bá ¨n,
ngõng nhai l¹i, sau ®ã con vËt ë trong t×nh tr¹ng kh«ng yªn tÜnh, ch©n ®i
lo¹ng cho¹ng ®i thôt lïi cã hiÖn tîng rung toµn bé hÖ thèng c¬ v©n sau ®ã
mÊt hoµn toµn nhu ®éng d¹ cá còng nh c¸c ph¶n x¹ ®¹i tiÓu tiÖn. Kh¸m qua
trùc trµng thÊy bµng quang s ng to chøa ®Çy níc tiÓu, nhiÖt ®é h¹ dÇn
xuèng tíi 35 - 36o C. ®Çu gèc sõng, gèc tai, da, tø chi l¹nh gi¸, l ìi vµ hÇu bÞ
liÖt, níc bät tÝch ®Çy trong miÖng nªn thë khß khÌ, con vËt lu«n thÌ l ìi ra
ngoµi vµ ®Ó níc r·i ch¶y tù do
Cuèi cïng con vËt bÞ liÖt 2 ch©n sau kh«ng ®øng lªn ®îc, con vËt n¨m víi t
thÕ ®Æc biÖt, n»m phñ phôc ®Çu gôc xuèng ®Êt 4 ch©n thu vµo bông khi
cÇm mâm nhÊc lªn vµ bá ra th× ®Çu quÑo vÒ mét bªn ngùc ho¹c n»m víi t
thÕ ®Çu cæ vai vµ lng t¹o thµnh ®êng cong ch÷ S. Con vËt ë trong t×nh
tr¹ng h«n mª mÊt hÕt c¶m gi¸c ®ång tö m¾t më réng räi ¸nh ¸nh s¸ng vµo
m¾t con vËt kh«ng cã ph¶n x¹ chíp m¾t, dïng kim chÝch vµo da con vËt
kh«ng cã ph¶n x¹ ®au. NÕu kh«ng ph¸t hiÖn vµ ®iÒu rÞ kÞp thêi con vËt sÏ
chÕt trong vßng thêi gian rÊt ng¾n
4. Ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ
Ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ ®Æc hiÖu bÖnh nµy lµ b¬m kh«ng khÝ vµo trong
tuyÕn vó b»ng b×nh song liªn cÇu th«ng qua lç ®Çu vó b»ng kim th«ng vó
theo tr×nh tù nh sau
Tríc hÕt nhanh chãng v¾t kiÖt s÷a råi chän kim th«ng vó thÝch hîp sau ®ã
b¬m kh«ng khÝ vµo tuyÕn vó b»ng b×nh song liªn cÇu, b¬m ®Õn khi nµo
da l¸ vó c¨ng lªn khi bóng vµo cã ©m kim khÝ lµ ® îc cÇn chó ý lµ kh«ng b¬m
c¨ng qu¸ sÏ dÉn ®Õn vì l¸ vó, nh ng nÕu b¬m non qu¸ sÏ kh«ng cã t¸c dông
®iÒu trÞ, sau khi b¬m ®ñ kh«ng khÝ th× rót kim ra vµ dïng b¨ng x« quÊn
chÆt ®Çu vó l¹i ®Ó kh«ng khÝ lät ra ngoµi. Sau kho¶ng 1 giê th× më d©y
buéc ra. Thêng sau khi b¬m kh«ng khÝ vµo kho¶ng 30 phót con vËt sÏ dÇn
khái bÖnh, c¸c ph¶n x¹ vµ c¶m gi¸c b¾t ®Çu dÇn håi phôc, th©n nhiÖt t¨ng
dÇn, con vËt cã thÓ tù ®øng lªn ®îc
18
* NhiÒu t¸c gi¶ cho r»ng c¬ chÕ cña viÖc b¬m kh«ng khÝ vµo tuyÕn vó ®Ó
®iÒu trÞ bÖnh sèt s÷a lµ: khi bÞ gi¶m can xi huyÕt mét c¸ch ®ét ngét lµm tª
liÖt tÊt c¶ c¸c ®Çu mót gi©y thÇn kinh c¶m gi¸c ®Æc biÖt ë tuyÕn vó khi
b¬m kh«ng khÝ vµo kh«ng khÝ sÏ nhanh chãng lan to¶ ra toµn bé l¸ vó lµm
thøc tØnh toµn bé c¸c gi©y thÇn kinh c¶m gi¸c trë l¹i ho¹t ®éng vµ ngay lËp
tøc c¸c kÝch thÝch ®îc truyÒn vÒ vá ®¹i n·o lµm cho con vËt h ng phÊn trë
l¹i h¬n n÷a khi b¬m kh«ng khÝ vµo cßn cã t¸c dông lµm t¨ng huyÕt ¸p h¹n
chÕ sù gi¶m can xi huyÕt
Chó ý: Trong qu¸ tr×nh ®iÒu trÞ nÕu cã cho vËt uèng thuèc ®iÒu trÞ nh÷ng
triÖu chøng kÕ ph¸t nh chíng h¬i d¹ cá th× cÇn chó ý r»ng do l ìi vµ hÇu bÞ
liÖt thuèc rÊt dÔ r¬i vµo phæi lµm cho con vËt bÞ sÆc vµ ng¹t thë vµ khi
con vËt ®øng dËy cÇn ®ì cho vËt ®i vµi bíc ®Ó tr¸nh hiÖn tîng ng· ®ét ngét


bÖnh tö cung lén bÝt tÊt
(Inversio et Prolapsus Utery)
1. Kh¸i niÖm vÒ bÖnh: §©y lµ qu¸ tr×nh bÖnh lý th êng s¶y ra ë gia sóc c¸i
sinh s¶n trong thêi gian sau khi sæ thai. §Æc ®iÓm cña bÖnh lµ thµnh cña
tö cung bÞ lén tr¸I trë l¹i vµ ®Èy ra khái mÐp ©m m«n
2. Nguyªn nh©n bÖnh:
+ Con vËt bÞ nu«I nhèt l©u trong chuång mµ nÒn chuång qu¸ thÊp vÒ phÝa
®u«i
+ Do chÕ ®é ch¨m sãc nu«i d ìng gia sóc cã thai kh«ng hîp lý ®Æc biÖt
khÈu phÇn thøc ¨n kh«ng ®Çy ®ñ thiÕu vitamin ®Æc biÖt lµ vitamin nhãm
B. Do con vËt ®· giµ yÕu vµ nh÷ng yÕu tè kh¸c lµm cho con vËt bÞ suy dinh
dìng
+ Bµo thai qu¸ to víi gia sóc ®¬n thai vµ qu¸ nhiÒu thai víi gia sóc ®a thai, ¸p
lùc xoang bông xoang chËu qu¸ cao nhÊt lµ khi vËt n»m l©u trªn nÒn
chuång qu¸ thÊp vÒ phÝa ®u«i
+ Do ®êng sinh dôc bÞ kh« mµ con vËt l¹i rÆn ®Î qu¸ m¹nh hay kÐo thai qu¸
nhanh
+ Do hËu qu¶ cña viÖc dïng thuèc kÝch ®Î kh«ng ®óng chØ ®Þnh qu¸ liÒu
19
+ Do kÕ ph¸t tõ bÖnh b¹i liÖt sau khi ®Î
3. TriÖu chøng:
PhÇn tö cung lén ra ngoµi mÇu hång to b»ng qu¶ bãng, c¸i x«, mÇu hång ë
loµI nhai l¹i nh×n râ hÖ thèng nhau mÑ trªn niªm m¹c tö cung ®«i chç cßn
dÝnh c¶ nóm nhau con,ë ngùa xuÊt hiÖn nhiÒu mao qu¶n, ë lîn phÇn tö
cung lén ra ngoµI ch«ng gièng nh mét khóc ruét giµ. Con mÑ tá vÎ ®©u ®ín
rÆn liªn tôc bé phËn tö cung lén ra ngoµi ngµy mét to lªn. Do sù cä s¸t cña
®u«i vµ sù tiÕp xóc víi m«i tr êng ngo¹i c¶nh bªn ngoµi bé phËn tö cung bÞ
dÝnh c¸c chÊt bÈn nh ph©n r¸c, níc, tiÓu, ®Êt c¸t, niªm m¹c tö cung bÞ s©y
s¸t, bÞ nhiÔm khuÈn vµ bÞ viªm thÓ tÝch phÇn tö cung lén ra ngoµi t¨ng
cao vµ tõ bé phËn tö cung lén ra ngoµi lu«n th¶i ra ngoµi mét hçn dÞch bao
gåm niªm dÞch dÞch rØ viªm vµ c¸c tæ chøc ho¹i tö, nÕu ®Ó l©u kh«ng can
thiÖp kÞp thêi sÏ dÉn ®Õn hiÖn tîng nhiÔm trïng huyÕt, con vËt l©m vµo
t×nh tr¹ng huyÕt nhiÔm ®éc hay huyÕt nhiÔm trïng vµ cã thÓ tö vong trong
vßng 4-5 ngµy
4. §iÒu trÞ
+ Nguyªn lý cña viÖc ®iÒu trÞ bÖnh tö cung ra ngoµi lµ nhanh chãng ® a
phÇn tö cung lén ra ngoµi trë vÒ vÞ trÝ cò sau khi ®· v« trïng cÈn thËn vµ
®Ò phßng t¸i ph¸t
+ Hé lý ®Ó vËy ë n¬i yªn tÜnh víi t thÕ ®Çu thÊp ®u«i cao, buéc ®u«i con
vËt sang mét bªn, riªng ë lîn cÇn thiÕt ph¶I treo ng îc llîn ®Ó khi tiÕn hµnh
thñ thuËt dîc dÔ dµng
+ Dïng c¸c dung dÞch s¸t trïng ë nång ®é thÝch hîp nh thuèc tÝm 0,1%,
AxÝt BorÝc 3%, H2O2, NaCl 5%, Rivanol 0,1%, Tanin 1% röa s¹ch bé phËn
tö cung lén ra ngoµi, ë loµI nhai l¹i ph¶I bãc hÕt nh÷ng nóm nhau con, sau
®ã tiÕn hµnh th¾t nh÷ng m¹ch m¸u bÞ ®øt, kh©u nh÷ng chè bÞ r¸ch bÞ
thñng råi dïng c¸c lo¹i kh¸ng sinh d¹ng mì b«i lªn phÇn ©m ®¹o lén ra ngoµi
råi tiÕn hµnh dïng dÇu thùc vËt s¸t lªn phÇn tö cung lén ra ngoµi sau ®ã
dïng thñ thuËt ®a phÇn tö cung lén ra ngoµi trë vÒ vÞ trÝ cò cÇn chó ý khi
lµm thñ thuËt ph¶i hÕt søc thËn träng tr¸nh lµm x©y s¸t lµm r¸ch lµm thñng
niªm m¹c tö cung
20
+ Cè ®Þnh ®Ò phßng t¸i ph¸t: øc chÕ hiÖn tîng rÆn b»ng c¸c ph¬ng ph¸p
sau: víi bß cho uèng riÖu tr¾ng, ngùa cho uèng Chloralhydrat, phong bÕ
lâm khum ®uu«i b»ng Novocain 8-10ml. Kh©u 2/3 phÝa trªn ©m m«n b»ng
chØ b¶n to mÒm ®Ó nguyªn 5-7 ngµy khi gi¸ sóc kh«ng cßn ph¶n x¹ r¨n th×
tiªn hµnh c¾t chØ


BÖnh ë tuyÕn vó
I. Ph¬ng ph¸p chÈn ®o¸n bÖnh ë tuyÕn vó

1. Ph¬ng ph¸p chÈn ®o¸n l©m sµng: Dùa vµo nh÷ng biÕn ®æi trªn l©m
sµng ë côc bé tuyÕn vó còng nh nh÷ng biÕn ®æi trªn toµn th©n con vËt ®Ó
x¸c ®Þnh bÖnh cña tuyÕn vó th«ng qua viÖc quan s¸t t×nh tr¹ng chung cña
c¬ thÓ còng nh côc bé tuyÕn vó (h×nh d¸ng, ®é c©n ®èi, ®é cøng, mÒm,
sù nguyªn vÑn cña da l¸ vó...) tiÕn hµnh sê n¾n cÈn thËn tuyÕn vó th«ng
qua c¶m gi¸c cña da tay ng êi kh¸m còng nh ph¶n øng cña con vËt ®Ó x¸c
®Þnh bÖnh, ngoµi ra cÇn kÕt hîp víi viÖc ®iÒu tra, pháng vÊn ng êi trùc
tiÕp ch¨n nu«i vÒ ®iÒu kiÖn thøc ¨n chÕ ®é ch¨m sãc nu«i d ìng, ph¬ng
ph¸p khai th¸c s÷a, løa ®Î, thêi gian xuÊt hiÖn bÖnh.TÊt c¶ c¸c th«ng tin trªn
®îc tæng hîp ph©n tÝch gióp cho viÖc chÈn ®o¸n bÖnh ë tuyÕn vó. Ph ¬ng
ph¸p l©m sµng ®¬n gi¶n dÔ lµm, nh ng nã chØ cã thÓ ph¸t hiÖn ® îc bÖnh
khi ®· cã triÖu chøng l©m sµng nã rÊt khã chÈn ®o¸n ph¸t hiÖn ® îc nh÷ng
thÓ bÖnh võa míi xuÊt hiÖn
2. Ph¬ng ph¸p chÈn ®o¸n thÝ nghiÖm: Dùa trªn nh÷ng thay ®æi vÒ tÝnh
chÊt lý häc, hãa häc, sinh vËt häc cña s÷a ®Ó chÈn ®o¸n bÖnh cña tuyÕn
vó. B»ng ph¬ong ph¸p chÈn ®o¸n rhÝ nghiÖm cho phÐp ph¸t hiÖn sím hiÖn
tîng viªm vó
a. X¸c ®Þnh tÝnh chÊt lý häc cña s÷a
+ Quan s¸t b»ng m¾t thêng: V¾t s÷a vµo lßng bµn tay hay vµo èng nghiÖm
råi quan s¸t nÕu trong s÷a cã nh÷ng côc lîn cîn hay m¶nh tæ chøc chÕt th×
l¸ vó ®ã bi viªm


21
+ V¾t s÷a qua miÕng v¶i mÇu ®en hay mµu xanh råi quan s¸t nÕu trªn bÒ
mÆt v¶i cã nh÷ng côc lîn cîn hay m¶nh tæ chøc chÕt th× l¸ vó ®ã bi viªm
+ §un s«i s÷a trong èng nghiÖm: sau khi ®un s«i nÕu s÷a biÕn mÇu hoÆc
®«ng vãn thµnh côc l¾ng xuèng díi th× l¸ vó ®ã bÞ viªm
b. X¸c ®Þnh ®é t¨ng cña men Catalaza vµ Peroxydaza
Tuú vµo møc ®é viªm cña tuyÕn vó mµ hµm l îng 2 men trªn trong s÷a t¨ng
nhiÌu hay Ýt. 2 men trªn lµ do qu¸ tr×nh ph©n huû tÕ bµo tæ chøc gi¶i
phãng ra. Trªn c¬ së ph¶n øng
Catalaza
2H2O2 peroydaza 2H2O + 2O
Do ph¶n øng gi¶i phãng ra nguyªn tö oxy nªn trong s÷a cã bät khÝ næi lªn
tuú theo møc ®é t¨ng cña 2 mªn trªn nhiÒu Ýt mµ l îng bät khÝ næi lªn nhiÒu
Ýt kh¸c nhau. Ngêi ta cã thÓ sö dông c¸ chÊt chØ thÞ mÇu ®Ó x¸c ®Þnh sù
cã mÆt cña 2 men trªn c¸c chÊt chØ thÞ mÇu thoõng lµ
+ Pyramidon tõ mÇu tr¾ng chuyÓn thµnh mÇu tÝm
+ Ben Zidin tõ mÇu ®en thµnh mÇu xanh
+ Phenohftalein tõ mÇu tr¾ng chuyÓn thµnh mÇu hång
c. X¸c ®Þnh ®é t¨ng cña PH s÷a: Khi l¸ vó bÞ viªm sÏ cã qu¸ r×nh ph©n huû
tÕ bµo tæ chøc lµm thay ®æi PH cña s÷a


Ph©n huû
Protein Axit Amin lµm cho m«i tr êng toan tÝnh PH gi¶m
Vi khuÈn
Ta cã thÓ dïng giÊy quú hoÆc dïng m¸y ®o PH ®Ó x¸c ®Þnh PH cña s÷a
hay dïng c¸c chÊt chØ thÞ mÇu
+ Bromothymol Bleu khi kÕt hîp víi s÷a nÕu cã
- MÇu vµng th× PH s÷a lµ toan tÝnh
- MÇu xanh l¸ m¹ PH s÷a lµ trung tÝnh
- MÇu xanh l¸ c©y PH s÷a lµ kiÒm tÝnh
+ Phenol Red khi kÕt hîp víi s÷a nÕu cã
- MÇu vµng g¹ch PH s÷a lµ toan tÝnh
- MÇu h¬i vµng PH s÷a lµ trung tÝnh
22
- MÇu ®á thÉm PH s÷a lµ kiÒm tÝnh
c. X¸c ®Þnh sè lîng b¹ch cÇu, tÕ bµo nhu m« trong s÷a
- Dïng ph¬ng phap ly t©m s÷a lÊy cÆn xem kÝnh ph¸t hiÖn sè l îng b¹ch
cÇu vµ tÕ bµo nhu m« trong s÷a nhiÒu hay Ýt
- Ph¬ng ph¸p CMT (Califormia Mastitis Test) cho s÷a t¸c dông víi dung
dÞch CMT lµ mét dung dich cã tÝnh kiÒm cã t¸c dông dÝnh kÕt c¸c tÕ
bµo nhu m« trong s÷a l¹i víi nhau tuú thuéc vµo møc ®é g¾n kÕt cña c¸c
tÕ bµo nhu m« ë møc +, ++, +++, ++++, mµ ng êi ta ®¸nh gi¸ ®îc møc ®é
viªm vó
d. Ph¬ng ph¸p chÈn ®o¸n vi sinh vËt häc: Dïng s÷a ®Ó nu«i cÊy trong c¸c
m«i trêng thÝch hîp vµ phÕt kÝnh lµm tiªu b¶n, xem kÝnh ta cã thÓ x¸c
®Þnh ®îc thµnh phÇn sè lîng c¸c lo¹i vi khuÈn trong s÷a


II. BÖnh viªm vó bß
BÖnh viªm vó thÓ thanh dÞch (Mastitis Serosa)
1. Kh¸i niÖm: viªm vó thÓ thanh dÞch lµ thÓ viªm mµ dÞch rØ viªm n íc
vµng th¶i ra nhiÒu ë díi da vµ nh÷ng tÕ bµo rung gian. BÖnh thuêng xuÊt
hiÖn vµo thêi gian sau khi ®Î 1-2 tuÇn
2. Nguyªn nh©n: - Do qu¸ tr×nh ch¨m sãc nu«i dìng, khai th¸c s÷a kh«ng
®óng kü thuËt lµm cho tËp ®oµn vi khuÈn tõ bªn ngoµi x©m nhËp vµo
tuyÕn s÷a th«ng qua lç ®Çu vó hoÆc th«ng qua chç x©y s¸t cña da l¸ vó
c¸c vi khuÈn thêng lµ Tô cÇu trïng, liªn cÇu trïng, E.coli
Do kÕ ph¸t tõ mét sè bÖnh viªm néi m¹c tö cung, viªm tö cung ho¸ mñ, b¹i
liÖt sau khi ®Î, sèt s÷a, tróng ®éc thøc ¨n hay níc uèng
3.TriÖu chøng: L¸ vó bÞ viªm lín lªn vÒ thÓ tÝch vµ cã hiÖn t îng xung
huyÕt, sê vµo cã c¶m gi¸c nãng, Ên m¹nh gia sóc biÓu hiÖn ®au ®ín, s÷a
lo·ng, trong s÷a lÉn nhiÒu nh÷ng lîn cîn nh÷ng tÕ bµo biÓu m« vµ c¸c côc
s÷a ®«ng vãn, lîng s÷a gi¶m râ rÖt, bÒ ngoµi gia sóc biÓu hiÖn tr¹ng th¸i
mÖt mái, th©n nhiÖt h¬i t¨ng. BÖnh viªm vó thÓ thanh dÞch cã thÓ ® îc

23
ch÷a khái trong vßng 5-7 ngµy nÕu nu«i dìng vµ ch¨m sãc tèt, ®iÒu trÞ kÞp
thêi nÕu kh«ng th× sÏ chuyÓn sang thÓ viªm kh¸c nÆng h¬n
4. Ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ:
+ Hé lý: C¸ch ly gia sóc èm, gi¶m thøc ¨n nhiÒu nhùa nhiÒu n íc vµ thøc ¨n
cã chøa hµm lîng dinh dìng cao nh»m gi¶m qu¸ tr×nh t¹o vµ tiÕt s÷a
- T¨ng cêng sè lÇn v¾t s÷a vµ xoa bãp bÇu vó trong ngµy
- Dïng Norsulfasol 6-8 g cho uèng 2 lÇn trong ngµy uèng 3-4 ngµy liÒn
- §Ó ®Ò phßng viªm lan sang vó kh¸c cã thÓ dïng Norsulfasol Natri 10%
150 -200ml tiªm vµo tÜnh m¹ch, xoa kh¾p lªn da l¸ vó bÞ viªm c¸c lo¹i dÇu
nãng hoÆc cao tiªu viªm hoÆc dïng ph¬ng ph¸p chêm nãng
- Cã thÓ dïng ph¬ng ph¸p ¸p paraphin
- Khi s÷a ®· cã biÕn ®æi râ th× dïng kh¸ng sinh b¬m trùc tiÕp vµo l¸ vó
th«ng qua lç ®Çu vó b»ng kim th«ng vó thÝch hîp sau khi ®· v¾t kiÖt s÷a
(Mastitis Catarhalis)
Viªm vó thÓ ca ta
1. Kh¸i niÖm: viªm vó thÓ cata lµ thÓ viªm chñ yÕu lµm tæn th ¬ng nh÷ng
tÕ bµo biÓu m« niªm m¹c bÓ s÷a, èng dÉn s÷a vµ tÕ bµo tuyÕn ë nang
s÷a, nh÷ng tÕ bµo thîng b× bi biÕn d¹ng vµ trãc ra tuú vµo vÞ chÝ viªm mµ
ngêi ta chia ra 2 thÓ viªm
+ Viªm ca ta bÓ s÷a vµ èng dÉn s÷a
+ Viªm ca ta nang s÷a
2. Nguyªn nh©n:
+ Lo¹i viªm vó thÓ cata bÓ s÷a vµ èng dÉn s÷a chñ yÕu do tô cÇu trïng liªn
cÇu trïng. E.coli tõ bªn ngoµi x©m nhËp vµo tuyÕn vó khi niªm m¹c lç ®Çu
vó kh«ng ®îc khÐp kÝn hay do s÷a bÞ tÝch nhiÒu trong bÓ s÷a råi liªn tñc
rØ ra ngoµi tõ ®ã vi khuÈn x©m nhËp vµo th«ng qua lç ®Çu vó hay th«ng
qua nh÷ng chç x©y x¸t cña da l¸ vó
+ Do c«ng t¸c vÖ sinh trong qu¸ tr×nh khai th¸c s÷a kh«ng thùc hiÖn ®óng
quy tr×nh kü thuËt nh nÒn chuång, chÊt ®én chuång qu¸ bÈn, lu c÷u l©u
ngµy, dông cô v¾t s÷a , kh¨n lau bÇu vó, tay ng êi v¾t s÷a mÊt vÖ sinh,
24
hoÆc cã thÓ do thao t¸c v¾t s÷a kkh«ng ®óng kü thuËt lµm trÇy s íc lµm
x©y x¸t da l¸ vó... còng cã thÓ do sù béi sinh vµ ph¸t triÓn nhanh chãng cña
tËp ®oµn vi khuÈn cã s½n trong bÓ s÷a vµ èng dÉn s÷a khi gÆp ®iÒu
kiÖn thuËn lîi vµ søc ®Ò kh¸ng cña c¬ thÓ bÞ gi¶m sót
+ Lo¹i viªm cata nang s÷a chñ yÕu kÕ ph¸t tõ viªm bÓ s÷a vµ èng dÉn s÷a
hay nh÷ng tÕ bµo tæ chøc xung quanh dÉn ®Õn
3.TriÖu chøng:
+ Lo¹i viªm vó thÓ cata bÓ s÷a vµ èng dÉn s÷a th êng xuÊt hiÖn vµo thêi
gian 2-3 tuÇn sau khi ®Î hay 1-2 tuÇn tríc khi c¹n s÷a. §Çu tiªn l¸ vó bÞ viªm
cã hiÖn tîng xung huyÕt, phï nÒ, thÓ tÝch tuyÕn vó t¨ng lªn, sê vµo cã c¶m
gi¸c nãng ®«i khi sê ®îc nh÷ng côc s÷a ®«ng. Khi v¾t s÷a th× nh÷ng tia s÷a
®Çu chøa rÊt nhiÒu nh÷ng côc s÷a ®«ng vãn cµng vÒ sau sè l éng nh÷ng
côc lîn cîn ®«ng vãn cµng Ýt ®i vµ nh÷ng tia s÷a cuèi cïng s÷a gÇn nh b×nh
thêng
+ Lo¹i viªm cata nang s÷a: ®Æc ®iÓm cña thÓ viªm nµy trong nang s÷a
chøa rÊt nhiÒu dÞch rØ viªm, do dÞch rØ viªm t¸c ®éng lµm cho c¸c nang
s÷a ngµy cµng vì ra víi sè lîng nhiÒu lªn. Bªn ngoµi nh×n thÊy thÓ tÝch toµn
tuyÕn vó t¨ng cao sê vµo cã c¶m gi¸c nãng vµ cøng h¬n b×nh th êng. Trong
s÷a chøa rÊt nhiÒu côc s÷a ®«ng kÓ c¶ ë nh÷ng tia s÷a cuèi cïng
4. Ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ:
+ Hé lý: C¸ch ly gia sóc èm, gi¶m thøc ¨n nhiÒu nhùa nhiÒu n íc vµ thøc ¨n
cã chøa hµm lîng dinh dìng cao nh»m gi¶m qu¸ tr×nh t¹o vµ tiÕt s÷a
- T¨ng cêng sè lÇn v¾t s÷a vµ xoa bãp bÇu vó trong ngµycø 2-3 giê thùc
hiªn 1 lÇn kh«ng ®Ó s÷a ø ®äng trong tuyÕn vó. Tr êng hîp s÷a qu¸ ®Æc
ta dïng Bicarbonat Natri 1-2 % 40 -50 ml b¬m vµo tuyÕn vó th«ng qua lç
®Çu vó b»ng kim th«ng vó sau ®ã xoa nhÑ ®Ó s÷a lo·ng ra råi v¾t kiÖt
s÷a ra. B¬m dung dich s¸t trïng nh Rivanol 0.1% hay Norsulfasol Natri 2%
tõ 150 -200ml vµo l¸ vó bÞ viªm råi xoa nhÑ ®Ó dung dÞch thÊm ®Òu
sau ®ã v¾t kiÖt hÕt dung dÞch ra ngoµi råi b¬m trùc tiÕp kh¸ng sinh
vµo, ngoµi ra cã thÓ dïng c¸c lo¹i dÇu nãng, cao tiªu viªm xoa kh¾p lªn
25
bÒ mÆt da l¸ vó bÞ viªm hay dïng ph ¬ng ph¸p ¸p paraphin ®Ó ®iÒu trÞ
thÓ viªm nµy cã kÕt qu¶ cÇn kÕt hîp ®iÒu trÞ côc bé víi ®iÒu trÞ toµn
th©n ®ång thêi t¨ng cêng trî søc, trî lùc vµ gi¶i ®éc cho con vËt




(Mastitis Fibrinosa)
Viªm vó thÓ Fibrrin
1. Kh¸i niÖm: viªm vó thÓ fibrin lµ lo¹i viªm mµ tÕ bµo tæ chøc liªnn kÕt ë
nang s÷a vµ èng dÉn s÷a chøa rÊt nhiÒu fibrin
2. Nguyªn nh©n: - do kÕ ph¸t tõ nh÷ng thÓ viªm thanh dÞch hay viªm cata
hoÆc do kÕ ph¸t tõ nh÷ng tr êng hîp viªm phóc m¹c do chÊn th ¬ng m¹nh,
viªm tö cung tÝch mñ sau khi ®Î
3. TriÖu chøng: ThÓ viªm nµy thêng xuÊt hiÖn ë 1 l¸ vó. Thêi gian ®Çu
cña bÖnh trong l¸ vó chøa nhiÒu níc vµng vµ sîi Fibrinogen vµ nh÷ng TB
chÕt,
vÒ sau díi t¸c dông cña c¸c men do tÕ bµo bÞ tæn th ¬ng gi¶i phãng ra lµm
Fibrinogen biÕn thanh Fibrin chóng bao phñ kÝn niªm m¹c èng dÉn s÷a vµ
nang s÷a tõ ®ã lµm thay ®æi cÊu tróc cña nang s÷a, nh÷ng tÕ bµo tuyÕn
cña nang s÷a bÞ ph¸ huû mét phÇn hay toµn bé. L¸ vó bÞ viªm s ng to sê
vµo cã c¶m gi¸c nãng vµ cøng h¬n b×nh th êng, khi xoa bãp l¸ vó cã thÓ
nghe thÊy nh÷ng tiÕng l¹o s¹o do sù va ®Ëp cña nh÷ng sî Fibrin. Tõ l¸ vó
bÞ viªm cã thÓ v¾t ®îc 1 Ýt dÞch mÇu vµng chøa ®Çy nh÷ng m¶nh vôn
Fibrin vµ côc Casein ®«ng vãn. BiÓu hiÖn triÖu chøng trªn l©m sµng con
vËt sèt cao 40 -41oC, con vËt mÖt nhäc lu«n tá ra ®au ®ín, ¨n uèng kÐm cã
khi ngõng nhai l¹i ®«i khi kÕ ph¸t chøng bông ®Çy h¬i, s¶n l îng s÷a gi¶m
nhiÒu cã khi l¸ vó ngõng tiÕt s÷a
4. Ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ:
+ Hé lý: C¸ch ly gia sóc èm, gi¶m thøc ¨n nhiÒu nhùa nhiÒu n íc vµ thøc ¨n
cã chøa hµm lîng dinh dìng cao nh»m gi¶m qu¸ tr×nh t¹o vµ tiÕt s÷a
- T¨ng cêng sè lÇn v¾t s÷a vµ xoa bãp bÇu vó trong ngµy


26
- B¬m trùc tiÕp c¸c lo¹i kh¸ng sinh vµo trong l¸ vó bÞ viªm th«ng qua lç ®µu
vó sau khi ®· v¾t kiÕt÷a. Víi thÓ viªm nµy ph¶i kÕt hîp ®iÒu trÞ côc bé
vµ toµn th©n dång thêi t¨ng cêng trî søc trî lùc vµ gi¶i ®éc cho con vËt
(Mastitis Purulenta)
Viªm vó thÓ cã mñ
1. Kh¸i niÖm: viªm vó thÓ cã mñ lµ lo¹i viªm b¾t ®Çu xuÊt hiÖn mñ lÉn víi
dÞch rØ viªm ë trong nang s÷a vµ èng dÉn s÷a
2. Nguyªn nh©n: - do sù x©m nhËp cña vi khuÈn tõ ngoµi vµo hay di sù
béi sinh vµ ®éc lùc qu¸ m¹nh cña tËp ®oµn vi khuÈn cã s½n trong tuyÕn
s÷a trong bÓ s÷a vµ èng dÉn s÷a
- Do kÕ ph¸t tõ nh÷ng thÓ viªm thanh dÞch hay viªm cata hay thÓ viªm
Fibrin
3. TriÖu chøng: lo¹i viªm nµy thêng xuÊt hiÖn díi 2 tr¹ng th¸i cÊp tÝnh vµ
m·n tÝnh
a. Viªm vó Cata mñ cÊp tÝnh (Mastitis Prulenta Acuta). §Æc ®iÓm cña
thÓ viªm nµy lµ niªm m¹c bÓ s÷a vµg èng dÉn s÷a bÞ sung huyÕt, phï
thòng, c¸c tÕ bµo bÞ ph©n gi¶i tho¸i ho¸, ®«i khi xuÊt hiÖn tr¹ng th¸i xuÊt
huyÕt, trong nang s÷a vµ èng dÉn s÷a chøa ®Çy hçn hîp c¸c thµnh phÇn
h÷u h×nh cña m¸u, mñ vµ tæ chøc tÕ bµo chÕt, tõng ®¸m nang s÷a bi ph©n
hñy. ThÓ tÝch tuyÕn vó t¨ng cao, da l¸ vó cã mÇu hång biÓu hiÖn tr¹ng th¸i
xung huyÕt, sê vµo l¸ vó bÞ viªm cã c¶m gi¸c nãng côc bé râ rÖt, con vËt cã
ph¶n x¹ ®©u ®ín, s÷a lo·ng vÞ ®¾ng trong s÷a chøa nhiÒu côc s÷ ®«ng
vãn vµ mét Ýt m¸u
b. Viªm vó Cata mñ m·n tÝnh (Mastitis Prulenta Chromica) ThÓ viªm nµy
biÓu hiÖn triÖu chøng kh«ng ®iÓn h×nh c¶ ë côc bé vµ toµn th©n. BiÓu
hiÖn dÔ nhËn thÊy lµ s÷a mÇu vµng lÉn mñ vµ nh÷ng m¶nh tæ chøc bÞ
ph©n gi¶i ®«i khi gÆp trêng hîp c¸c tÕ bµo tuyÕn s÷a bÞ ph©n gi¶i dÇn
dÇn g©y lªn t×nh tr¹ng teo l¸ vó vµ c¸c tæ chøc liªn kÕt t¨ng sinh
4. Ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ:
+ Hé lý: C¸ch ly gia sóc èm, gi¶m thøc ¨n nhiÒu nhùa, nhiÒu n íc vµ thøc ¨n
cã chøa hµm lîng dinh dìng cao nh»m gi¶m qu¸ tr×nh t¹o vµ tiÕt s÷a

27
- T¨ng cêng sè lÇn v¾t s÷a vµ xoa bãp bÇu vó trong ngµy cø 2-3 giê v¾t
s÷a mét lÇn
- Dïng c¸c dung dÞch s¸t trïng ë nång ®é thÝch hîp b¬m vµo trong l¸ vó
th«ng qua lç ®Çu vó b»ng kim th«ng vó, xoa nhÑ ®Ó 10 -15 phót sau ®ã
v¾t kiÖt thuèc vµ dich rØ viªm ra sau ®ã tr¸ng l¹i b»ng n íc sinh lý, v¾t kiÖt
ra råi b¬m kh¸ng sinh vµo víi thÓ viªm nµy tr¸nh kh«ng ch êm nãng v× nã sÏ
tang cêng lu th«ng huyÕt qu¶n ®a vi khuÈn ®Õn c¸c n¬i kh¸c trong c¬ thÓ
- B»ng c¸c biÖn ph¸p trªn mµ ®iÒu trÞ kh«ng cã kÕt qu¶ th× ta dïng Nitrat
b¹c 1% 150 -200ml hay cån Iod 5% kho¶ng 50ml b¬m th¼ng vµo l¸ vó bÞ
viªm. CÇn chó ý r»ng ®Ó ®iÒu trÞ cã kÕt qu¶ thÓ viªm nµy cÇn kÕt hîp
®iÒu trÞ côc bé vµ toµn th©n, t¨ng c êng trî søc, trî lùc vµ gi¶i ®éc cho con
vËt

Viªm vó thÓ ¸p xe (Mastitis Uberis)
1. Kh¸i niÖm: viªm vó thÓ ¸p xe lµ lo¹i viªm mµ bªn trong tuyÕn s÷a cã
nhiÒu bäc mñ to nhá kh¸c nhau ë nh÷ng vÞ chÝ kh¸c nhau cã khi nhiÒu bäc
mñ nhá tËp trung thµnh bäc mñ lín
2. Nguyªn nh©n: - ThÓ viªm nµy chñ yÕu do l¸ vó bÞ nhiÔm khuÈn c¸c
vi khuÈn thêng gÆp lµ Tô cÇu trïng, liªn cÇu trïng, E.coli, bäc ¸p xe th êng ®-
îc h×nh thµnh khi tuyÕn vó bÞ tæn th ¬ng m¹nh hoÆc bÞ nhiÔm khuÈn tõ
®êng m¸u
- Do kÕ ph¸t tõ nh÷ng thÓ viªm cata mñ hay thÓ viªm Fibrin ë møc ®é
nÆng, thêi gian l©u c¸c èng dÉn s÷a bÞ t¾c ngÏn
3. TriÖu chøng: trong l¸ vó xuÊt hiÖn nhiÒu bäc ¸p xe to nhá kh¸c nhau ë
nh÷ng vÞ chÝ kh¸c nhau cã thÓ n»m ngay ë d íi da l¸ vó hoÆc n»m s©u
trong tuyÕn s÷a. Trêng hîp mét bäc ¸p xe n»m ngay ë d íi da, lóc ®Çu c¸c
bäc ¸p xe cßn nhá lµm cho nhiÖt ®é cña l¸ vó t¨ng cao, dÇn dÇn bäc mñ
ph¸t triÓn to lªn vµ næi râ ë d íi da sau ®ã t¹o thµnh lç dß vµ tù vì ra. §Ó mñ
tù tho¸t ra ngoµi. Trêng hîp mét bäc ¸p xe n»m s©u trong l¸ vó, lµm cho th©n
nhiÖt t¨ng cao, gia sóc ®i l¹i khã kh¨n. Khi sê vµo l¸ vó cã c¶m gi¸c rÊt c¨ng,
thÓ tÝch l¸ vó t¨ng cao. NÕu lç dß cña c¸c bäc mñ ë s©u trong tuyÕn vó

28
th«ng víi èng dÉn s÷a th× khi v¾t s÷a tuyÕn vó th¶i ra mét hçn hîp bao gåm
s÷a, mñ, m¸u vµ c¸c côc casein ®«ng vãn, nÕu trong tuyÕn vó cã nhiÒu bäc
¸p xe lín thêng dÉn ®Õn tr¹ng th¸i huyÕt nhiÔm trïng, huyÕt nhiÔm mñ.
4. Ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ
+. C¸ch ly gia sóc èm, gi¶m thøc ¨n nhiÒu nhùa, nhiÒu níc vµ thøc ¨n cã
chøa hµm lîng chÊt dinh dìng cao, nh»m gi¶m qu¸ tr×nh t¹o vµ tiÕt s÷a.
-+. Viªm vó thÓ ¸p xe trong qu¸ tr×nh ®iÒu trÞ kh«ng nªn xoa bãp tuyÕn vó.
Thêi gian ®Çu cã thÓ chêm nãng hoÆc ¸p parafin, xoa c¸c lo¹i cao tiªu viªm
lªn l¸ vó bÞ viªm, ®èi víi c¸c æ ¸p xe ë ngay d íi l¸ vó th× dïng ph ¬ng ph¸p
ngo¹i khoa ®iÒu trÞ tr¸nh hiÖn tîng h×nh thµnh lç dß. §èi víi tr êng hîp æ mñ
n»m s©u trong tuyÕn vó dïng kim dµi chäc th¼ng vµo æ mñ, hót hÕt mñ ra
ngoµi. NÕu mñ qu¸ ®Æc th× dïng dung dÞch Bicacbonat Natri5% 20-50ml
b¬m vµo æ mñ, xoa nhÑ ®Ó cho m¸u mñ ch¶y hÕt ra ngoµi. Dïng c¸c dung
dÞch s¸t trïng nh Rivanol 0.1%, thuèc tÝm 0.1% röa s¹ch æ mñ, råi b¬m
kh¸ng sinh vµo.
Trêng hîp trong tuyÕn s÷a cã nhiÒu bäc mñ, ®iÒu trÞ l©u kh«ng cã kÕt
qu¶ th× ¸p dông ph¬ng ph¸p ngo¹i khoa c¾t bá tuyÕn vó.
- CÇn chó ý r»ng ®Ó ®iÒu trÞ cã kÕt qu¶ thÓ viªm nµy cÇn kÕt hîp ®iÒu
trÞ côc bé vµ toµn th©n, t¨ng cêng trî søc, trî lùc vµ gi¶i ®éc cho con vËt.


hiÖn tîng ®Î khã
I. Kh¸i niÖm: Trong qu¸ tr×nh sinh ®Î cña gia sóc, thêi gian sæ thai bÞ
kÐo dµi nhng bµo thai kh«ng ®îc ®Èy ra khái c¬ thÓ mÑ ® îc gäi lµ hiÖn
tîng ®Î khã. HiÖn tîng ®Î khã do rÊt nhiÒu nguyªn nh©n g©y ra vµ còng
®îc biÓu hiÖn díi nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau
II. Mét sè lo¹i ®Î khã vµ biÖn ph¸p can thiÖp
2.1. §Î khã do nguyªn nh©n c¬ thÓ mÑ
+ Do tö cung co bãp vµ søc rÆn cña con mÑ qu¸ yÕu
+ C¸c phÇn mÒm cña ®êng sinh dôc c¸i nh cæ tö cung, ©m ®¹o, ©m m«n
d·n në kh«ng b×nh thêng
+ HÖ thèng khung xoang chËu bÞ biÕn d¹ng, khíp b¸n ®éng h¸ng ph¸t
triÓn kh«ng b×nh thêng hay bÞ cèt ho¸
29
+ Tö cung bÞ xo¾n vÆn trong thêi gian cã chöa kú cuèi
2.2. §Î khã do nguyªn nh©n bµo thai
2.2.1. KÝch thíc cña thai kh«ng phï hîp víi xoang chËu
a. Thai qu¸ to
- Trêng hîp kÝch thíc xoang chËu vµ ®êng sinh dôc c¸i b×nh thêng
nhng kÝch thíc cña thai qu¸ to dÉn ®Õn ®Î khã th× gäi lµ thai to tuyÖt ®èi
- Trêng hîp kÝch thíc cña cña bµo thai b×nh th êng nhng kÝch thíc ®êng
sinh dôc c¸i qu¸ hÑp dÉn ®Õn ®Î khã th× gäi lµ thai to t¬ng ®èi ®èi
- B»ng ph¬ng ph¸p kh¸m qua trùc trµng cã thÓ ph¸t hiÖn thÊy chiÒu h íng t
thÕ cña bµo thai b×nh thêng nhng kÝch thíc thai qu¸ to thµnh tö cung c¨ng
ra kÑp chÆt lÊy bµo thai
- BiÖn ph¸p can thiÖp: Thôt dÇu thùc vËt vµo trong tö cung råi dïng tay
kÕt hîp víi dông cô ®Ó kÐo thai ra ngoµi
b. §Î sinh ®«i: ®Î sinh ®«i cã 2 trêng hîp s¶y ra
- Mét thai cã chiÒu híng t thÕ b×nh thêng cßn thai kia cã chiÒu híng t thÕ
kh«ng b×nh thêng
- Hai thai cïng lät vµo xoang chËu nªn thai bÞ kÑp chÆt ë cæ tö cung g©y
®Î khã. Th«ng thêng khi ®Î sinh ®«i th× mét thai ®Çu ra tríc cßn thai kia th×
®u«i ra truíc
V× vËy khi kiÓm tra cã thÓ ph¸t hiÖn thÊy 1 c¸i ®Çu vµ 4 mãn ch©n 2 mãng
sÊp vµ 2 mãng ngöa, trêng hîp hai thai ®Òu quay ®Çu ra truíc th× cã thÓ
ph¸t hiÖn ®îc 4 mãng sÊp
- BiÖn ph¸p can thiÖp: Thôt dÇu thùc vËt vµo tö cung dïng n¹ng s¶n khoa
®Èy lïi mét thai ra khái cöa vµo xoang chËu, sau ®ã kÕt hîp tay vµ dông
cô kÐo tõng thai ra ngoµi chó ý khi kÐo thai tr¸nh tr êng hîp kÐo ®Çu con
nµy vµ ch©n con kia hoÆc 1 ch©n con nµy vµ mét ch©n con kia, nÕu tr -
êng hîp 2 thai ë ®é s©u chªnh lÖch nhau th× võa kÐo thai nµy ra võa
®Èy thai kia vµo. Khi gia sóc ®øng th× kÐo thai nµo còng ® îc cßn khi gia
sóc n»m th× ph¶i kÐo thai ë phÝa trªn ra tríc
2.2.2. §Î khã do t thÕ cña bµo thai kh«ng b×nh thêng
a. §Çu vµ cæ quay sang mét bªn: ®ã lµ t thÕ ®Çu cña bµo thai kh«ng g¸c
lªn 2 ch©n truíc mµ quay sang mét bªn (bªn ph¶i hoÆc bªn tr¸i) do ®ã gia
30
sóc mÑ kh«ng ®Èy ®îoc bµo thai ra ngoµi mÆc dï c¸c c¬n rÆn vÉn b×nh
thêng. BiÓu hiÖn cña tr êng hîp nµy lµ phÇn ®Çu cña 2 ch©n tr íc ®· béc lé
ra khái mÐp ©m m«n nhng kh«ng thÊy ®Çu thai, ch©n nµo béc lé ra ngoµi
ng¾n h¬n th× ®Çu quay sang phÝa ®ã, tïy møc ®é quay cña ®Çu vµ cæ
thai mµ khi kh¸m trùc tiÕp qua ® êng sinh dôc ta cã thÓ sê thÊy m¸ thai hay
cæ thai.
- BiÖn ph¸p can thiÖp: dïng n¹ng s¶n khoa ®Æt vµo phÝa vai ®èi diÖn víi
phÝa ®Çu quay ®Èy m¹nh vµo phÝa trong råi kÕt hîp tay vµ dông cô kÐo
mám thai th¼ng ra phÝa tríc råi kÐo thai ra ngoµi
b. §Çu thai gËp xuèng díi: ®ã lµ t thÕ ®Çu cña bµo thai kh«ng g¸c lªn 2
ch©n truíc mµ ®Çu thai gËp xuèng díi n»m ë gi÷a 2 ch©n tríc. Tïy møc ®é
gËp cña ®Çu thai mµ ta cã thÓ sê thÊy tr¸n thai, ®Çu thai hay bêm thai.
BiÓu hiÖn bªn ngoµi ta chØ nh×n thÊy 2 ch©n tr íc cña thai mµ kh«ng nh×n
thÊy ®Çu thai
- BiÖn ph¸p can thiÖp: dïng tay hay n¹ng s¶n khoa ®Èy thai vµo phÝa trong
råi kÕt hîp tay vµ dông cô kÐo mám thai th¼ng ra phÝa tr íc råi kÐo thai ra
ngoµi
c. §Çu gèi cña thai ra ngoµi tr íc: ®©y lµ t thÕ 1 hoÆc 2 ch©n truíc cña
thai kh«ng ruçi th¼ng mµ gËp l¹i ë phÝa ®Çu gèi. BiÓu hiÖn ra ngoµi cã
thÓ nh×n thÊy 1 ch©n tríc cña thai vµ mám thai béc lé ra ngoµi mÐp ©m
m«n hoÆc chØ nh×n thÊy mám thai. Kh¸m trùc tiÕp qua ©m ®¹o sê thÊy 1
hoÆc 2 ®Çu gèi cña thai.
- BiÖn ph¸p can thiÖp: dïng hay n¹ng s¶n khoa cè ®Þnh vµo vai phÝa ®èi
diÖn víi ch©n bÞ gËp, ®Èy thai vµo phÝa trong råi kÕt hîp tay vµ dông cô
kÐo ch©n thai th¼ng ra phÝa tríc råi kÐo thai ra ngoµi
c. Vai cña thai ra ngoµi tríc: ®©y lµ t thÕ 1 hoÆc 2 ch©n truíc cña thai
kh«ng ruçi th¼ng mµ gËp l¹i ë khíp vai. BiÓu hiÖn ra ngoµi cã thÓ nh×n
thÊy 1 ch©n tríc cña thai vµ mám thai béc lé ra ngoµi mÐp ©m m«m hoÆc
chØ nh×n thÊy mám thai. Kh¸m trùc tiÕp qua ©m ®¹o sê thÊy 1 hoÆc 2
khíp vai cña thai.



31
- BiÖn ph¸p can thiÖp: dïng hay n¹ng s¶n khoa cè ®Þnh vµo vai phÝa ®èi
diÖn víi ch©n bÞ gËp, ®Èy thai vµo phÝa trong råi kÕt hîp tay vµ dông cô
kÐo ch©n thai th¼ng ra phÝa tríc råi kÐo thai ra ngoµi
e. Ch©n tríc cña thai ®Ì lªn ®Ønh ®Çu: ®ã lµ t thÕ ch©n tríc cña bµo thai
®Ì lªn ®Ønh ®Çu cña thai cã thÓ cã c¸c trêng hîp sau
- Hai ch©n tríc n»m song song vµ ®Ì lªn ®Ønh ®Çu cña thai
- Mét ch©n tríc n»m trªn ®Ønh ®Çu cña thai, ch©n kia n»m ë d íi hµm cña
bµo thai
- Hai ch©n tríc b¾t chÐo nhau n»m trªn ®Ønh ®Çu cña bµo thai
# BiÖn ph¸p can thiÖp: dïng d©y s¶n khoa buéc vµo èng ch©n cña thai,
dïng n¹ng s¶n khoa cè ®Þnh vµo tr íc ngùc cña thai ®Èy thai vÒ phÝa tr íc vµ
lªn trªn råi kÕt hîp tay vµ d©y s¶n khoa kÐo tõng ch©n sang bªn c¹nh vµ
®Èy hµm díi cña thai lªn trªn sau ®ã kÕt hîp tay vµ dông cô kÐo dÇu vµ
ch©n thai th¼ng ra phÝa tríc råi kÐo thai ra ngoµi
f. Khoeo thai ra ngoµi tríc: ®©y lµ t thÕ 1 hoÆc 2 ch©n sau cña thai kh«ng
ruçi th¼ng mµ gËp l¹i ë khíp khoeo. Bªn ngoµi nh×n thÊy 1 ch©n sau ruçi
th¼ng mãng ngöa, kh¸m qua ®êng sinh dôc sÏ sê thÊy 1 hoÆc 2 khíp khoeo
- BiÖn ph¸p can thiÖp: dïng hay n¹ng s¶n khoa cè ®Þnh vµo phÝa d íi ®u«i
®Èy thai vµo phÝa trong råi kÕt hîp tay vµ dông cô kÐo ch©n thai th¼ng ra
phÝa tríc råi kÐo thai ra ngoµi
g. M«ng thai ra ngoµi tríc: ®©y lµ t thÕ 1 hoÆc 2 ch©n sau cña thai kh«ng
ruçi th¼ng mµ gËp l¹i ë khíp h¸ng lµm m«ng thai cã h íng ra ngoµi tríc. Bªn
ngoµi nh×n thÊy 1 ch©n sau ruçi th¼ng mãng ngöa, kh¸m qua ® êng sinh
dôc sÏ sê thÊy 1 hoÆc 2 m«ng cña thai
- BiÖn ph¸p can thiÖp: dïng hay n¹ng s¶n khoa cè ®Þnh vµo phÝa d íi ®u«i
®Èy thai vµo phÝa trong råi kÕt hîp tay vµ dông cô söa thai thµnh t thÕ
khoeo thai ra ngoµi tríc råi tiÕp tôc can thiÖp
2.2.3. §Î khã do híng cña bµo thai kh«ng b×nh thêng
a. Thai nghiªng, ngöa vµ ®Çu thai cã híng ra ngoµi truíc: ®©y lµ t thÕ
thai n»m nghiªng hay ngöa vµ ®Çu cña thai ra ngoµi tr íc
- Thai nghiªng hay gÆp ë tr©u bß thai ngöa hay gÆp ë ngùa. Thai nghiªng
th× ®Çu n»m c¹nh hai ch©n, thia ngöa th× ®Çu vµ cæ n»m d íi hai ch©n, tr-
32
êng hîp nµy khi kh¸m qua ©m ®¹o cã thÓ thÊy 2 mãng ch©n tr íc ngöa (thai
ngöa), 2 mãng ch©n trø«c chång lªn nhau(thai nghiªng)
# BiÖn ph¸p can thiÖp: tríc tiªn ta thôt dÇu thùc vËt vµo tö cung råi dïng tay
kÕt hîp víi dông cô ®Ó xoay söa thai thµnh t thÕ däc ®Çu sÊp råi kÐo thai ra
ngoµi. NÕu thai n»m ngöa, tríc tiªn xoay thai thµnh t thÕ n»m nghiªng ®Çu ra
ngoµi tríc sau ®ã tiÕp tôc xoay thai thµnh t thÕ däc ®Çu sÊp
b. Thai nghiªng, ngöa vµ ®u«i thai cã híng ra ngoµi truíc: ®©y lµ t thÕ
thai n»m nghiªng hay ngöa vµ ®u«i cña thai ra ngoµi tr íc: trêng hîp nµy nh×n
thÊy ë mÐp ©m m«n 1 hay 2 mãng ch©n óp sÊp sê vµo phÝa trong ©m ®¹o
sÏ gÆp ph¶i khíp khoeo
# BiÖn ph¸p can thiÖp: tríc tiªn ta thôt dÇu thùc vËt vµo tö cung, nÕu thai
n»m nghiªng mµ t thÕ ®Çu thai b×nh thêng, kÝch thíc ®êng sinh dôc kh«ng
hÑp, thai kh«ng qu¸ to th× cã thÓ kÐo thai ra ngoµi mµ kh«ng cÇn xoay söa.
NÕu thai n»m ngöa th× ph¶i xoay söa thai thµnh t thÕ n»m nghiªng ®u«i ra
ngoµi tríc sau ®ã tiÕp tôc xoay thai thµnh t thÕ däc ®u«i sÊp
2.2.4. §Î khã do chiÒu cña bµo thai kh«ng b×nh thêng
a. Thai ngang: thai n»m ngang trong tö cung 4 ch©n ®©m th¼ng vµo cæ tö
cung. KiÓm tra qua ®êng sinh dôc ph¸t hiÖn ®îc 4 ch©n vµ bông thai
# BiÖn ph¸p can thiÖp: tríc tiªn ta thôt dÇu thùc vËt vµo tö cung råi dïng tay kÕt
hîp víi dông cô xoay thai thµnh t thÕ thai n»m nghiªng m«ng ra ngoµi tríc hay t
thÕ thai n»m nghiªng ®Çu ra ngoµi tríc råi tiÕp tôc can thiÖp
a. Thai vu«ng gãc thíc thî: thai n»m dùng ®øng trong tö cung, x¬ng sèng
cña thai vu«ng gãc víi x¬ng sèng cña mÑ kh¸m qua ©m ®¹o cã thÓ sê thÊy
bêm, cæ hay lng cña thai th¼ng ®øng
# BiÖn ph¸p can thiÖp: trø«c tiªn ta thôt dÇu thùc vËt vµo tö cung råi dïng
tay kÕt hîp víi dông cô xoay thai thµnh t thÕ thai ®Çu ra ngoµi tríc nÕu ®Çu
thai n»m gÇn cöa vµo xoang chËu, truêng hîp m«ng thai n»m gÇn cöa vµo
xoang chËu th× xoay thai thµnh t thÕ ®u«i thai ra ngoµi tríc. B»ng mäi biÖn
ph¸p trªn mµ kh«ng cã kÕt qu¶ th× ph¶i ¸p dông biÖn ph¸p c a c¾t thai thµnh
tõng m¶nh nhá råi l«i ra ngoµi hoÆc dïng biÖn ph¸p mæ bông lÊy thai
hiÖn tîng kh«ng sinh s¶n ë gia sóc c¸i


33
a. Kh¸i niÖm: Gia sóc c¸i ®Õn tuæi sinh s¶n hoÆc sau khi ®Î xong ®Õn
thêi kú hng phÊn vµ ®éng dôc trë l¹i nh ng kh«ng xuÊt hiÖn chu kú sinh dôc
sinh lý hoÆc gia sóc biÓu hiÖn c¸c tr¹ng th¸i bÖnh lý trong qu¸ tr×nh sinh lý
sinh dôc ®îc gäi lµ hiÖn tîng kh«ng sinh s¶n. HiÖn tîng nµy do rÊt nhiÒu
nguyªn nh©n g©y ra vµ còng ®îc biÓu hiÖn díi nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau
g©y tæn thÊt lín vÒ kinh tÕ trong ch¨n nu«i gia sóc sinh s¶n
b. Ph©n lo¹i hiÖn tîng kh«ng sinh s¶n:
1. kh«ng sinh s¶n do nu«i dìng vµ chÕ ®é sö dông
a. Kh«ng sinh s¶n do nu«i dìng: kh¶ n¨ng sinh s¶n cña gia sóc c¸i cã mèi
quan hÖ kh¨ng khÝt víi chÕ ®é dinh d ìng. ChÕ ®é dinh dìng tèt vµ thÝch
hîp sÏ lµm t¨ng cõ¬ng kh¶ n¨ng sinh s¶n cña gia sóc c¸i vµ ngîc l¹i
+ Protein: kh¶ n¨ng sinh s¶n cña gia sóc c¸i phô thuéc vµo sè l îng vµ chÊt l-
îng c¸c lo¹i Protein ®Æc biÖt lµ c¸c axÝt amin kh«ng thay thÕ ® îc nh Lyzin,
Argilin nÕu thiÕu sÏ g©y suy gi¶m kh¶ n¨ng sinh s¶n
+ ChÊt kho¸ng: hµm lîng chÊt kho¸ng cã ¶nh hëng tíi kh¶ n¨ng sinh s¶n cña
gia sóc c¸i ®Æc biÖt lµ Canxi vµ Photpho nÕu thiÕu sÏ g©y rèi lo¹n kh¶ n¨ng
sinh s¶n cña gia sóc c¸i
+ Nguyªn tè vi lîng: NTVL nh Mn. I, Co... rÊt cÇn thiÕt ®èi víi viÖc duy tr×
kh¶ n¨ng sinh s¶n cña gia sóc nÕu thiÕu sÏ lµm rèi lo¹n kh¶ n¨ng sinh s¶n
cña gia sóc
+ C¸c läai Vitamin : A, D. B, E rÊt cÇn thiÕt ®èi víi gia sóc sinh s¶n
thiÕu bÊt cø läai nµo ®Òu g©y ¶nh h ëng trùc tiÕp thËm trÝ lµm mÊt
kh¶ n¨ng kh¶ n¨ng sinh s¶n cña gia sóc
b. Kh«ng sinh s¶n do chÕ ®é sö dông : ViÖc sö dông vµ khai th¸c qu¸ ®é
gia sóc sinh s¶n sÏ lµm suy nhîc c¬ thÓ g©y ¶nh hëng tíi ho¹t ®éng sinh s¶n
cña gia sóc
2. Kh«ng sinh s¶n do giµ yÕu
Nh÷ng gia sóc c¸i ®· sinh s¶n nhÒu løa ®Õn tuæi giµ, chøc n¨ng sinh lý cña
toµn bé c¬ thÓ nãi chung vµ CQSD nãi riªng bÞ gi¶m sót, c¬ n¨ng ho¹t ®éng
sinh s¶n bÞ ngõng chÖ hoÆc ngõng h¼n ®©y lµ quy luËt b×nh th êng
3. Kh«ng sinh s¶n do bÈm sinh

34
HiÖn tîng kh«ng sinh s¶n do bÈm sinh xuÊt hiÖn khi mét sè bé ph¹n cña
CQSD kh«ng ph¸t triÓn hay ph¸t triÓn kh«ng b×nh th êng
3.1.BÖnh Êu trÜ: ®ã lµ hiÖn tîng khi gia sóc ®· ®Õn tuæi thµnh thôc nh ng
kh«ng xuÊt hiÖn chu kú sinh dôc sinh lý. KiÓm tra toµn bé c¬ quan sinh dôc
sÏ ph¸t hiÖn ®îc c¸c bé phËn ph¸t triÓn kh«ng b×nh th êng, hai sõng tö cung
nhá, hai buång trøng còng rÊt nhá vµ cøng, ©m ®¹o vµ ©m m«n còng rÊt
nhá cho nªn kh«ng thÓ phèi gièng d îc. Nguyªn nh©n dÉn tíi bÖnh nµy lµ do
tuyÕn yªn ph¸t triÓn kh«ng hoµn chØnh hay chøc n¨ng sinh lý cña tuyÕn
gi¸p tr¹ng hay c¸c tuyÕn kh¸c bÞ rèi lo¹n
3.2. Lìng tÝnh dÞ d¹ng: ®©y lµ trêng hîp trªn mét c¬ thÓ cã c¶ 2 tuyÕn sinh
dôc dùc vµ c¸i. VÒ ngo¹i h×nh ©m hé nhá mÐp ©m m«n kh«ng ph¸t triÓn
nhng ©m vËt l¹i rÊt to, kiÓm tra qua trùc trµng cã thÓ ph¸t hiÖn thÊy trong
xoang chËu mét bªn lµ dÞch hoµn bªn kia lµ buång trøng, tö cung hÇu nh
kh«ng ph¸t triÓn hoÆc ph¸t triÓn kh«ng hoµn toµn, lo¹i gia sóc nµy hoµn
toµn mÊt kh¶ n¨ng sinh s¶n
3.3. HiÖn tîng Free – Martin: ®ã lµ hiÖn tîng gia sóc c¸i ®· ®Õn tuæi trëng
thµnh nhng kh«ng xuÊt hiÖn chu kú sinh dôc, khi kiÓm tra thÊy mÐp ©m
m«n rÊt nhá, ©m ®¹o bÐ kh«ng cã cæ tö cung hay chØ lµ mét lç nhá, bÇu
vó kh«ng ph¸t triÓn cã khi kh«ng cã tuyÕn s÷a mµ chØ lµ mét khèi mì,
kh«ng cã lç ®Çu vó. KiÓm tra qua trùc trµng kh«ng t×m thÊy cæ tö cung,
hai sõng tö cung nhá nh hai sîi d©y, hai buång trøng nhá nh hai h¹t ®Ëu
cove rÊt khã ph¸t hiÖn cã khi kiÓm tra trong th©n tö cung cã hai thái dµi
gièng nh 2 dÞch hoµn ®· bÞ s¬ cøng. HiÖn t îng Free – Martin thêng xuÊt
hiÖn trong c¸c truêng hîp ®Î sinh ®«i 1 c¸i, 1 ®ùc
4. Kh«ng sinh s¶n do c¸c qu¸ tr×nh bÖnh lý: tÊt c¶ c¸c qu¸ tr×nh bÖnh lý
cña c¬ thÓ nãi chung hay côc bé c¬ quan sinh dôc nãi riªng ®Òu cã thÓ lµ
nguyªn nh©n dÉn g©y ra hiÖn tîng rèi lo¹n simh s¶n thËm chÝ lµm mÊt kh¶
n¨ng sinh s¶n cña gia sóc c¸i

4.1. Mét sè qu¸ tr×nh bÖnh lý ë buång trøng
BÖnh thiÓu n¨ng vµ teo buång trøng
(Hypofunctio et Atrophya Ovaiorum):
35
a. Kh¸i niÖm: BÖnh thiÓu n¨ng vµ teo buång trøng lµ qu¸ tr×nh bÖnh lý
s¶y ra ë gia sóc c¸i sinh s¶n. §Æc ®iÓm cña bÖnh lµ lµm gi¶m hay rèi lo¹n
chøc n¨ng ho¹t ®éng sinh lý cña buång trøng g©y ra hiÖn t îng rèi lo¹n sinh
s¶n ë gia sóc c¸i
b. Nguyªn nh©n:
- Do chÕ ®é CSNDQLKTSD gia sóc c¸i kh«ng hîp lý g©y hiÖn t îng
suy nhîc toµn th©n
- Do kÕ ph¸t tõ mét sè qu¸ tr×nh bÖnh lý ë tö cung, èng dÉn trøng
c. TriÖu chøng: TriÖu chøng ®Æc thï cña bÖnh lµ g©y ra hiÖn tîng rèi
lo¹n chu kú sinh dôc, thêi gian cña mét chu kú sinh dôc kÐo dµi, c¸c giai
®o¹n cña chu kú tÝnh biÓu hiÖn kh«ng râ nhÊt lµ giai ®o¹n ®éng ®ùc.
KiÓm tra qua trùc trµng thÊy vi trÝ vµ h×nh gi¸ng cña buång trøng kh«ng
thay ®æi nhng bÒ mÆt cña buång trøng nh½n bãng kh«ng t×m thÊy no·n
bao vµ thÓ vµng, nÕu buång trøng bÞ teo th× thÓ tÝch cña buång trøng
nhá l¹i nh hai h¹t ®Ëu vµ rÊt cøng
c. Ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ
- C¶i tiÕn chÕ ®é ch¨m sãc nu«i dìng nh»m n©ng cao søc khoÎ cho gia
sóc c¸i ®Æc biÖt chó ý bæ sung c¸c lo¹i chÊt khãang, vitamin A,B, D, E
- B»ng c¸c ph¬ng ph¸p vµ thuèc ®Æc hiÖu dÓ ®iÒu trÞ cã kÕt qu¶ c¸c
qu¸ tr×nh bÖnh lý lµ nguyªn nh©n kÕ ph¸t
- Thêng xuyªn th¶ chung víi gia sóc ®ùc ®Ó kÝch thÝch gia sóc c¸i xuÊt
hiÖn chu kú sinh dôc nÕu gia sóc ®éng dôc th× nªn cho phèi b»ng ph -
¬ng ph¸p nh¶y trùc tiÕp
- Th«ng qua trùc trµng tiÕn hµnh masage cÈn thËn buång trøng 2 ngµy
mét lÇn mçi lÇn 5-10 phót vµ lµm 4-5 lÇn
- Sö dông huyÕt thanh ngùa chöa 40 -90 ngµy (PMSG) gia sóc lín lÇn 1
tiªm 20 -30ml, lÇn 2 tiªm tõ 30 -40ml; gia sóc nhá lÇn 1 tiªm 5 -10ml, lÇn
2 tiªm tõ 10 -15ml mçi lÇn c¸ch nhau 2-3 ngµy
- Cã thÓ dïng c¸c hormon nh©n t¹o nh Sinestrolum 1% tiªm díi da 2 ngµy 1
lÇn tiªm 2-3 lÇn mçi lÇn 1-2ml; Stilbestrolum c¸ch dïng gièng nh
Sinestrolum víi liÒu gi¶m ®i mét nöa; folliculinum nÕu lµ lo¹i tan trong

36
dÇu tiªm díi da 1,5 -2ml (1ml chøa 2000UI), nÕu lµ lo¹i tan trong n èc tiªm
díi da 8-10ml (1ml chøa 200UI)

BÖnh thÓ vµng tån t¹i (Corpus Luteum Persistens)
a. Kh¸i niÖm: trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng sinh lý b×nh th êng gia sóc sau khi
®Î xong hoÆc sau hiÖn tîng ®éng dôc cha phèi gièng hoÆc phèi gièng
kh«ng cã kÕt qu¶ mµ thÓ vµng vÉn tån t¹i trªn buång trøng hµng th¸ng
hay hµng n¨m th× ®îc gäi lµ bÖnh thÓ vµng tån t¹i
b. Nguyªn nh©n:
- Do hËu qu¶ cña chÕ ®é CSNDQLKTSD gia sóc c¸i kh«ng hîp lý
g©y hiÖn tîng suy nhîc toµn th©n
- Do kÕ ph¸t tõ mét sè qu¸ tr×nh bÖnh lý ë tö cung, èng dÉn trøng nh viªm
tö cung viªm èng dÉn trøng, s¸t nhau, thai thèi r÷a
c. TriÖu chøng: TriÖu chøng ®Æc thï cña bÖnh lµ gia sóc hoµn toµn
kh«ng xuÊt hiÖn chu kú sinh dôc sinh lý, kiÓm tra qua trùc trµng cã thÓ ph¸t
hiÖn ®îc 1 hay c¶ 2 bªn buång trøng sng to lªn, thÓ vµng bÖnh lý næi râ trªn
bÒ mÆt cña buång trøng. §Ó kÕt luËn chóng ta ph¶i kiÓm tra nhiÒu lÇn
vµo nh÷ng thêi ®iÓm kh¸c nhau kÕt hîp víi viÖc theo dâi triÖu chøng biÓu
hiÖn ra bªn ngoµi
c. Ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ
- C¶i tiÕn chÕ ®é ch¨m sãc nu«i d ìng khai th¸c vµ sö dông nh»m n©ng
cao søc khoÎ cho gia sóc c¸i ®Æc biÖt chó ý bæ sung c¸c lo¹i chÊt
kho¸ng, vitamin A,B, D, E
- B»ng c¸c ph¬ng ph¸p vµ thuèc ®Æc hiÖu dÓ ®iÒu trÞ cã kÕt qu¶ c¸c
qu¸ tr×nh bÖnh lý lµ nguyªn nh©n kÕ ph¸t
- Sö dông c¸c hormon nh©n t¹o hay huyÕt thanh ngùa chöa gièng nh
bÖnh thiÓu n¨ng vµ teo buång trøng
- Dïng PGF2α hay c¸c dÉn xuÊt cña nã nh Ertrumat. Oestrophan,
Prosolvin tiªm díi da 2ml (25mg) tiªm 1 lÇn
- Dïng thñ thuËt ph¸ vì thÓ vµng: th«ng qua trùc trµng ngãn tay trá vµ
ngãn tay gi÷a kÑp lÊy buång trøng, cè ®Þnh buång trøng ngãn tay c¸i
xoa nhÑ trªn bÒ mÆt buång trøng t×m vÞ trÝ cña thÓ vµng dïng ngãn
37
tay c¸i tiÕn hµnh Masage xung quanh chu vi buång trøng nhiÒu lÇn, lÇn
cuèi cïng cong ngãn tay c¸i l¹i ®Æt vµo vÞ trÝ thÊp nhÊt cña thÓ vµng
hÊt m¹nh vÒ phÝa tríc ®Ó ph¸ vì thÓ vµng råi nhanh chãng Ên ngãn tay
c¸i vµo chç thÓ vµng võa bÞ ph¸ vì ®Ó cÇm m¸u tr¸nh xuÊt huyÕt bu«ng
trøng

BÖnh u nang buång trøng (Cystes Ovariorum)
a. Kh¸i niÖm: trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña no·n bao, c¸c
tÕ bµo thîng b× cña no·n bao dÇn dÇn bÞ tho¸i ho¸ vµ biÕn ®æi, c¸c tæ
chøc liªn kÕt cña nang no·n bµo t¨ng sinh lµm cho mµng no·n bao dµy
lªn no·n bao kh«ng vì ra ®îc, tÕ bµo trøng bÞ chÕt dÞch no·n bao ® îc
chøa ®Çy trong bao no·n. HiÖn tuîng nµy ®îc gäi lµ U nang buång trøng
b. Nguyªn nh©n:
- Do hËu qu¶ cña chÕ ®é CSNDQLKTSD gia sóc c¸i kh«ng hîp lý nh
thøc ¨n ®¬n ®iÖu, gia sóc bÞ khai th¸c qu¸ ®é g©y hiÖn t îng suy nhîc toµn
th©n
- Do kÕ ph¸t tõ mét sè qu¸ tr×nh bÖnh lý ë tö cung, èng dÉn trøng nh viªm
tö cung viªm èng dÉn trøng, s¸t nhau, thai thèi r÷a
- Do rèi lo¹n c¬ n¨ng cña hÖ thèng thÇn kinh vµ hormon trong c¬ thÓ dÆc
biÖt khi chøc n¨ng sinh lý cña tuyÕn yªn bÞ trë ng¹i
- Do trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña no·n bao gia sóc gÆp ph¶i ®iÒu kiÖn
khÝ hËu, nhiÖt ®é cña m«i truêng thay ®æi qu¸ ®ét ngét
- Do gia sóc c¸i ®éng dôc nhiÒu lÇn mµ kh«ng ®îc phèi gièng
c. TriÖu chøng: TriÖu chøng ®Æc thï cña bÖnh lµ gia sóc m¾c ph¶i chøng
cuång d©m, ®éng dôc liªn tôc, ®éng dôc kh«ng theo quy luËt, bá ¨n, ch¹y
lung tung trªn b·i ch¨n lu«n nh¶y lªn lng con kh¸c hoÆc ®Ó cho con kh¸c
nh¶y lªn lng m×nh, thÝch gÇn ®ùc, khi gÇn ®ùc th× lu«n ®øng ë t thÕ s½n
sµng chôi ®ùc, ®u«i cong lªn lÖch sang 1 bªn, 2 ch©n sau h¬i d¹ng ra vµ
khôy xuèng, gia sóc c¸i s½n sµng cho gia sóc ®ùc phèi gièng bÊt kú lóc
nµo. KiÓm tra qua trùc trµng cã thÓ ph¸t hiÖn ® îc trªn 1 hay 2 buång trøng
cã nh÷ng u nang næi râ trªn bÒ mÆt, khi xoa nhÑ lªn bÒ mÆt u nang cã
c¶m gi¸c mÒm vµ bªn trong tÝch n íc trêng hîp cã nhiÒu u nang th× lµm cho
38
bÒ mÆt buång trøng sÇn sïi. §Ó kÕt luËn chóng ta ph¶i kiÓm tra nhiÒu lÇn
vµo nh÷ng thêi ®iÓm kh¸c nhau kÕt hîp víi viÖc theo dâi triÖu chøng biÓu
hiÖn ra bªn ngoµi
c. Ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ
- Tríc tiªn ph¶i c¶i tiÕn chÕ ®é ch¨m sãc nu«i dìng khai th¸c vµ sö dông
nh»m n©ng cao søc khoÎ cho gia sóc c¸i ®Æc biÖt chó ý bæ sung c¸c
lo¹i chÊt khãang, vitamin A,B, D, E
- Dïng c¸c ph¬ng ph¸p vµ thuèc ®Æc hiÖu dÓ ®iÒu trÞ cã kÕt qu¶ c¸c qu¸
tr×nh bÖnh lý lµ nguyªn nh©n kÕ ph¸t
- Sö dông Chorionic Gonadtrompin 5000 -10000UI tiªm b¾p hay
Progesteron 50 -100mg tiªm b¾p 1 lÇn 2 ngµy tiªm mét lÇn tiªm 5-7 lÇn
- Dïng thñ thuËt ph¸ vì u nang (gièng nh thñ thuËt ph¸ vì thÓ vµng)

4.2. Mét sè bÖnh sinh s¶n thêng gÆp ë lîn n¸I sinh s¶n

Héi chøng rèi lo¹n sinh s¶n ë lîn n¸i
1. Kh¸i niÖm: Rèi lo¹n sinh s¶n lµ mét hiÖn t îng thêng gÆp ë lîn n¸i sinh
s¶n ®Æc biÖt lµ c¸c gièng lîn cao s¶n. §Æc ®iÓm cña bÖnh lµ lµm rèi lo¹n
ho¹t ®éng sinh s¶n thËm chÝ lµm mÊt kh¶ n¨ng sinh s¶n cña lîn n¸i
2. Nguyªn nh©n vµ biÓu hiÖn:
+ Do khÈu phÇn thøc ¨n mÊt c©n ®èi, cho lîn ¨n qu¸ nhiÒu chÊt bét ® êng
lµm cho lîn bÞ bÐo mËp, nhiÒu mì
+ Do thiÕu vitamin A,B,D vµ E lµm cho buång trøng kÐm ph¸t triÓn, kÐm
ho¹t ®éng tõ ®ã c¸c no·n bao ch¹m hoÆc kh«ng ph¸t triÓn tõ ®ã g©y ra
hiÖn tîng l©n, sæi
+ Do chuång tr¹i qu¸ chËt hÑp mËt ®é nhèt qu¸ ®«ng, thiÕu vËn ®éng nªn
bÐo mËp lµm cho c¬ quan sinh dôc kÐm ph¸t triÓn
+ Do hiÖn tîng giao phèi ®ång huyÕt, cËn huyÕt
+ Do rèi lo¹n néi tiÕt: c¸c kÝch dôc tè tiÕt ra kh«ng b×nh th êng ®Æc biÖt lµ
c¬ n¨ng ho¹t ®éng néi tiÕt cña tuyÕn yªn bÞ rèi lo¹n
+ Do lîn n¸i ¨n ph¶i thøc ¨n chøa ®éc tè(aflatocxin) g©y ngé ®éc, sÈy thai


39
+ Do c¸c yÕu tè strees thêi tiÕt (qu¸ nãng hoÆc qu¸ l¹nh, hay thêi tiÕt thay
®æi bÊt thêng) hay do yÕu tè Strees bÇy ®µn (nhèt qu¸ ®«ng, chËt chéi,
thiÕu vËn ®éng)
3. TriÖu chøng
Trong thùc tiÔn thêng gÆp c¸c trßng hîp sau:
+ Lîn n¸i chËm thµnh thôc vÒ tÝnh (lîn n¸i néi ®· qua 6 th¸ng, lîn n¸i ngo¹i d·
qua 8 th¸ng nhng kh«ng thÊy xuÊt hiÖn ®éng dôc)
+ Chu kú sinh dôc kÐo dµi vµ kh«ng ®Òu
+ Phèi gièng nhiÒu lÇn kh«ng cã thai hoÆc cã rÊt Ýt con mét løa
+ Thêi gian ®éng dôc l¹i sau khi cai s÷a con kÐo dµi
+ Ph¸t sinh c¸c trêng hîp bÖnh lý trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng sinh s¶n nh : khi
cã chöa nhng bÞ s¶y, thai gç hoÆc khi ®Î ra toµn bé bµo thai bÞ chÕt
4. BiÖn ph¸p ®iÒu trÞ:
+ §iÒu chØnh l¹i khÈu phÇn thøc ¨n (thêng lµ gi¶m chÊt bét ®êng t¨ng khÈu
phÇn chÊt ®¹m) bæ sung vµo khÈu phÇn thøc ¨n chøa nhiÒu vitamin A, D,
E nh dÇu c¸, bÝ ®á, gi¸ ®ç, thãc nÈy mÇm
+ T¨ng cêng th¶ lîn n¸i ra s©n vËn ®éng hµng ngµy
+ T¨ng cêng cho lîn c¸i tiÕp xóc víi lîn ®ùc gièng, cã thÓ sö dông lîn ®ùc thÝ
t×nh ®Ó g©y kÝch thÝch cho lîn c¸i
+ Sö dông huýet thanh ngùa chöa víi liÒu 10 ®¬n vÞ cho 1 kg träng l îng,
Oestadion, Hanprost, hay Prostaglandin 2α (pgf2α)
+ Khi lîn n¸i xuÊt hiÖn ®éng dôc th× lÇn ®Çu tiªn lªn cho phèi theo ph ¬ng
ph¸p phèi trùc tiÕp

Héi chøng sèt s÷a vµ mÊt s÷a ë lîn n¸i
1. Kh¸i niÖm: Sèt s÷a vµ mÊt s÷a lµ hiÖn tîng thêng gÆp ë lîn n¸i sau khi
®Î víi nh÷ng biÓu hiÖn ®Æc tr ng lµ c¸c nóm vó bÞ teo dÇn vµ cøng l¹i, lîn
con bÞ ®ãi s÷a kªu liªn tôc, thÓ tr¹ng gÇy sót, lîn mÑ kh«ng cã s÷a, tª liÖt
n»m mét chç
2. Nguyªn nh©n
+ Lîn mÑ bÞ sãt nhau, nhau cßn tån l¹i trong tö cung tõ ®ã lu«n tiÕt ra
Folliculin ng¨n trë sù ph©n tiÕt Prolactin lµm cho tuyÕn vó kh«ng sinh s÷a
40
+ Do lîn mÑ bÞ viªm tö cung hay viªm vó lµm lîn sèt cao dÉn tíi mÊt s÷a
+ Do lîn mÑ bÞ sôt can xi huyÕt
+ Do ®Î khã lµm qu¸ tr×nh sinh ®Î kÐo dµi tiªu hao mÊt nhiÒu n¨ng l îng mµ
n¨ng lîng Êy l¹i ®îc lÊy tõ chÊt bét ®êng, chÊt bét ®«ng ®îc chuyÓn ho¸
thµnh chÊt ®¹m, tõ ®¹m chuyÓn thµnh s÷a, do khÈu phÇn ¨n bÞ thiÕu chÊt
bét ®êng nªn khi ch¸t bét ®êng bÞ c¹n th× tuyÕn vó tuy c¨ng nh ng kh«ng cã
s÷a
+ ThiÕu vitamin C ®Ó ®ång ho¸ chÊt bét ® êng, ®ång gióp ®¹m biÕn thµnh
s÷a do ®ã khi thiÕu vitamin C sÏ g©y viªm vó vµ mÊt s÷a
3. TriÖu chøng :
BÖnh thêng ph¸t sinh sau khi lîn ®Î 4-5 ngµy. Lîn n¸i ®ét nhiªn bá ¨n, ®i l¹i
liªu xiªu, l¬n n¸i thÝch n»m, kÐm vËn ®éng, m¾t lim dim hÖ thèng c¬ b¾p
thÞt giËt liªn tôc, 2 ch©n sau cøng ®ê, lîn mª man l ìi thÌ ra ngoµi miÖng,
bµng quang vµ ruét ngõng ho¹t ®éng, mòi kh« da t¸i, tø chi l¹nh, th©n nhiÖt
h¹ díi møc b×nh thêng. BÇu vó c¨ng to nh ng kh«ng cã s÷a, lîn con bó lu«n
miÖng mµ kh«ng no, kªu liªn tôc , cµng ngµy cµng gÇy sót. NÕu kh«ng
®iÒu trÞ kÞp thêi lîn n¸i sÏ bÞ chÕt trong vßng 3-4 ngµy
4. BiÖn ph¸p ®iÒu trÞ:
+ Ph¶i t×m ®óng nguyªn nh©n ®Ó ®iÒu trÞ
- NÕu lµ sãt nhau th× dïng biÖn ph¸p sau: Gluconatcanxi 10% 50ml/con tiªm
tÜnh m¹ch tai, Oxytocin 20UI/1kg thÓ träng hay Ergotin 0.5mg/con tiªm b¾p
- NÕu lµ viªm tö cung cã dich nhên mïi tanh ch¶y ra th× tuú thuéc vµo møc
®é viªm mµ cã thÓ dïng 1 trong c¸c ph¬ng ph¸p sau ®©y
+ Ph¬ng ph¸p 1: Thôt röa tö cung b»ng dung dÞch Rivanol 0,1% hay thuèc
tÝm 0,1% ngµy 1 lÇn sau khi thôt röa ®îi hay kÝch thÝch cho dung dÞch
thôt röa ®Èyr hÕt ra ngoµi, dïng Neomycin 12mg/kg thÓ träng thôt vµo tö
cung ngµy 1 lÇn liÖu tr×nh ®iÒu trÞ tõ 3-5 ngµy
+ Ph¬ng ph¸p 2: Dïng PGF2α hay c¸c dÉn xuÊt cña nã nh Etrumat,
Oestrophan, Prosolvin, Hanprost tiªm díi da víi liÒu 25mg tiªm 1 lÇn sau ®ã
thôt vµo tö cung 200ml dung dÞch Lugol thôt ngµy 1 lÇn liÖu tr×nh ®iÒu trÞ
tõ 3-5 ngµy


41
+ Ph¬ng ph¸p 3 : Oxytoxin 6ml tiªm díi da, Lugol 200ml, Neomycin 12mg/kg
thÓ träng thôt tö cung, Ampecilline 3-5gr tiªm b¾p hay tÜnh m¹ch tai ngµy 1
lÇn liÖu tr×nh ®iÒu trÞ tõ 3-5 ngµy
+ Ph¬ng ph¸p 4: Dïng PGF2 α hay c¸c dÉn xuÊt cña nã tiªm d íi da 2ml
(25mg) tiªm 1 lÇn, Lugol 200ml, Neomycin 12mg/kg thÓ träng thôt vµo tö
cung, Ampecilline 3-5gr tiªm b¾p hay tÜnh m¹ch tai ngµy 1 lÇn liÖu tr×nh
®iÒu trÞ tõ 3-5 ngµy
- Cã thÓ dïng níc sinh lý mÆn ngät 300ml kÕt hîp víi Vitammin C truyÒn
tÜnh m¹ch tai
- NÕu vó ®· trë l¹i b×nh thêng mµ vÉn Ýt s÷a th× tiªm Thyroxin víi liÒu
1ml/con/ngµy ®Ó thóc ®Èy qu¸ tr×nh ®¹m biÕn thµnh s÷a



bÖnh viªm vó cña lîn n¸i
1. Nguyªn nh©n:
+ Do c«ng t¸c vÖ sinh kh«ng ®¶n b¶o, chuång tr¹i qu¸ nãng, qu¸ l¹nh
+ Do lîn mÑ bÞ s¸t nhau, bÞ nhiÔm trïng huyÕt do vi khuÈn
Staphylococus, hay Streptococcus
+ Lîn con khi ®Î ra kh«ng ® îc bÊm r¨ng nanh, khi bó lµm trÇy x íc da nóm
vó mÑ t¹o ®iÒu kiÖn cho vi trïng x©m nhËp g©y viªm
+ Lîn mÑ ¨n qu¸ nhiÒu thøc ¨n cã hµm l éng dinh dçng cao lµm lîng s÷a s¶n
ra qu¸ nhiÒu ø ®äng l¹i trong tuyÕn vó t¹o ®iÒu kiÖn cho vi khuÈn x©m
nhËp sinh s«i nÈy në, ph¸t triÓn m¹nh vÒ sè lîng vµ ®éc lùc
+ Lîn mÑ chØ cho con bó mét hµng vó hang vó cßn l¹i s÷a ®äng l¹i nhiÒu
lµm c¨ng tuyÕn s÷a vi khuÈn x©m nhËp ph¸t triÓn g©y viªm
2. TriÖu chøng :
Sau khi lîn ®Î tõ 2-3 ngµy quan s¸t thÊy nóm vó s ng to, lîn mÑ gi¶m hay bá
¨n, ®Çu vó sng to, sê vµo cã c¶m gi¸c nãng vµ lîn cã c¶m gi¸c ®au, lîn mÑ sî
kh«ng cho con bó, lîn mÑ sèt 40 -41 0C. Tõ l¸ vó bÞ viªm v¾t ®îc mét hçn
dich bao gåm mñ xanh vµ nh÷ng lîn cîn, l¾c thÊy vÈn ®ôc vµ cã mïi h«i.
NÕu kh«ng ®iÒu trÞ kÞp thêi l¸ vó dÔ dµng chuyÓn sang tr¹ng th¸i viªm ho¸
cøng vµ c¸c tæ chøc liªn kÕt t¨ng sinh mÊt kh¶ n¨ng s¶n xuÊt s÷a
3. Phßng bÖnh :
42
- Gi¶m bít chÊt lîng ®¹m vµ sè lîng khÈu phÇn thøc ¨n tr íc khi lîn ®Î 1- 2
ngµy vµ sau khi ®Î 2-3 ngµy
- Trø¬c khi lîn ®Î 2 ngµy ph¶i t¾m röa vµ lau s¹ch cho lîn mÑ. Sau khi ®Î
xong dïng kh¨n nhóng níc Êm lau s¹ch 2 hµng vó, bé phËn sinh dôc bªn
ngoµi vµ 2 chi sau
- Ph¶i bÊm r¨ng nanh cho lîn con ngay sau khi ®Î
- Ph¶i theo dâi vµ nhÆt hÕt nhau thai tr¸nh kh«ng cho lîn mÑ ¨n ph¶i nhau
thai
- Ph¶i cho lîn con bó s÷a ®Çu kh«ng muén qu¸ 2 giê sau khi ®Î, cÇn cè
®Þnh ®Çu vó cho lîn con
4. BiÖn ph¸p ®iÒu trÞ:
+ Röa s¹ch ®Çu vó bÞ viªm b»ng níc muèi, chêm l¹nh vµo ®Çu vó ®Ó gi¶m
qu¸ tr×nh viªm sng
+ Xoa bãp cÈn thËn nhÑ nhµng l¸ vó bÞ viªm, v¾t kiÖt s÷a ë l¸ vó bÞ viªm
ngµy v¾t 2-3 lÇn kh«ng ®Ó s÷a tÝch l¹i trong l¸ vó viªm
+ Dïng MGSo4 20 -30g hay Norsulfssol 6-8 cho lîn mÑ uèng
+ B«i lªn da l¸ vó bÞ viªm c¸c läai cao tiªu viªm nh cao Mastitis. Ichtyol,
Nazatox
+ Trêng hîp bÖnh nÆng ®iÒu trÞ b»ng c¸c biÖn ph¸p trªn kh«ng cã hiÖu
qu¶ th× ph¶i dïng kh¸ng sinh nh Penicillin kÕt hîp víi Streptomycin hoÆc
dïng c¸c lo¹i kh¸ng sinh cã h¹ot phæ réng nh Teramycin LA, Mastijec fort b¬m
vµo l¸ vó bÞ viªm th«ng qua lç ®µu vó b»ng kim th«ng vó sau khi ®· v¾t kiÖt
s÷a dång thêi dïng Penicillin pha víi Novocain phong bÕ xung quanh l¸ vó bÞ
viªm

héi chøng lîn mÑ c¾n con, ¨n con
1. Kh¸i niÖm: Lîn mÑ c¾n con, ¨n con lµ héi chøng do nhiÒu nguyªn nh©n
g©y ra. §Æc ®iÓm cña bÖnh lµ g©y ra t×nh tr¹ng thÇn kinh c¨ng th¼ng cña
lîn mÑ sau khi ®Î dÉn ®Õn hiÖn tîng lîn mÑ c¾n chÕt thËm chÝ ¨n thÞt c¶
®µn con cña m×nh
2. Nguyªn nh©n



43
+ Do c¸c yÕu tè Stress ngo¹i c¶nh t¸c ®éng trong qu¸ tr×nh sinh ®Î nh t¸c
®éng cña ©m thanh qu¸ ngìng, do nhiÒu ngêi l¹ mÆt xuÊt hiÖn khi lîn ®ang
®Î... lµm thÇn kinh cña lîn mÑ bÞ c¨ng th¼ng dÉn ®Õn rèi lo¹n
+ S÷a tÝch l¹i trong bÇu vó qu¸ c¨ng g©y c¶m gi¸c khã chôi khi lîn con bó
+ Do r¨ng nanh cña lîn con qu¸ nhän hay bÊm ch a hÕt nªn khi lîn con bó
c¾n vµo vó mÑ lµm con mÑ ®au ®ín, khã chôi g©y tr¹ng th¸i thÇn kinh c¨ng
th¼ng
+ Do lîn mÑ bÞ tiªu hao n¨ng l îng trong khi ®Î mÊt níc dÉn ®Õn t×nh tr¹ng
lîn mÑ kh¸t nø¬c, liÕm lîn con thÊy mÆn mÆn vµ c¾n chÕt lîn con ¨n lu«n
hoÆc do lîn mÑ ®· quen ¨n thÞt lîn con lo¹i th¶i cña ®µn kh¸c t¹o ra thãi
quen
3. TriÖu chøng :
Sau khi ®Î xong hoÆc khi ®· ®ang ®Î lîn mÑ liÕm l«ng cho lîn con råi c¾n
chÕt con lu«n, khi ®· c¾n chÕt mét con th× tiÕp tôc c¾n chÕt nh÷ng con
tiÕp theo. §Æc biÖt khi lîn mÑ ®· ¨n thÞt mét lîn con th× chÝnh mÇu m¸u vµ
mïi vÞ thÞt lîn con g©y ra kÝch thÝch m¹nh lµm cho lîn mÑ trë lªn hung gi÷
tiÕp tôc c¾n chÕt vµ nhai nuèt lu«n nh÷ng lîn con tiÕp theo
4. BiÖn ph¸p ®iÒu trÞ:
+ Khi thÊy lîn mÑ cã biÓu hiÖn c¨ng th¼ng, bÇu s÷a c¨ng th× ng êi chñ cÇn
nhÑ nhµng dïng tay hoÆc kh¨n nhóng níc Êm xoa däc theo hai hµng vó
nhiÒu lÇn
+ Cho lîn con bó khi bÇu s÷a cha c¨ng to
+ Khi thÊy lîn mÑ ®· cã hiÖn t îng c¾n con th× ph¶i t¸ch riªng lîn con ra ngay
®ång thêi tr¸nh mäi kÝch thÝch lµm cho lîn mÑ c¨ng th¼ng
+ Dïng mäi biÖn ph¸p lµm an thÇn cho lîn mÑ nh tiªm Analgin, Seduxen hay
Aminazin cho lîn mÑ hoÆc cã thÓ trén vµo thøc ¨n cho lîn mÑ ¨n c¸c lo¹i
thuèc an thÇn nh Bromua, Na2SO4. Khi cho lîn con vµo bó cÇn t¹o ra mét
mïi ®ång nhÊt gi÷a mÑ vµ con nh phun riÖu nhÑ cho c¶ mÑ vµ ®µn con,
thao t¸c cho lîn con vµo bó mÑ ph¶i nhÑ nhµng, thËn träng tr¸nh lµm lîn con
kªu nhiÒu g©y c¨ng th¼ng cho lîn mÑ



44
Héi chøng viªm ®êng tiÕt niÖu vµ sinh dôc ë lîn ®ùc gièng
1. Kh¸i niÖm: viªm ®ång tiÕt niÖu vµ sinh dôc lµ héi chøng th êng x¶y ra ë
lîn ®ùc gièng sö dông lÊy tinh hay nh¶y trùc tiÕp nã ®ùîc biÓu hiÖn d íi
nhiÒu t×nh tr¹ng bÖnh lý kh¸c nhau nh viªm èng niÖu qu¶n, viªm d¬ng vËt,
viªm bao quy ®Çu
2. Nguyªn nh©n:
- Do khi lÊy tinh b»ng ©m ®¹o gi¶, d ¬ng vËt lîn ®ùc gièng cä s¸t vµo thµnh
©m ®¹o lµm b»ng cao su g©y hiÖn t ¬ng trÇy síc, x©y x¸t d¬ng vËt tõ ®ã vi
khuÈn x©m nhËp g©y viªm
- Do lîn ®ùc giao phèi trùc tiÕp víi lîn c¸i bÞ viªm ©m ®¹o, tö cung
- Do dông cô lÊy tinh, tay ngêi lÊy tinh kh«ng v« trïng
- Do m«i trêng t¹i ®Þa ®iÓm lÊy tinh bÞ « nhiÔm
3. TriÖu chøng :
+ Viªm niÖu qu¶n vµ bµng quang: Lîn ®i ®¸i r¾t (sè lÇn ®i tiÓu nhiÒu nh ng
sè lîng níc tiÓu mét lÇn Ýt). Mçi lÇn ®i tiÓu tiÖn lîn tá vÎ ®©u ®ín thênglîn
®øng khom lng, níc tiÓu lÉn m¸u mÇu hång hay mÇu tr¾ng ®ôc do mñ vµ
m¶nh tæ chøc chÕt n¬i viªm trãc ra
+ Viªm d¬ng vËt: D¬ng vËt sng to, ®«i khi lßi ra khái bao d ¬ng vËt mµ
kh«ng tôt ®îc vµo, xung quanh d¬ng vËt cã mñ mÇu ®ôc tr¾ng, mçi lÇn ®i
tiÓu tiÖn lîn rªn rØ ®au ®ín
+ viªm dÞch hoµn: DÞch hoµn sng tÊy da mÇu ®á, lîn rÊt sî ®i l¹i, ho¹t ®éng
®Ó tr¸nh sù va tr¹m vµo tinh hoµn
4. BiÖn ph¸p ®iÒu trÞ:
Nguyªn t¾c ®iÒu trÞ : dïng c¸c lo¹i kh¸ng sinh cã ho¹t phæ réng diÖt ®ù¬c
c¶ vi khuÈn Gr + vµ Gr- tiªm b¾p hoÆc tÜnh m¹ch tai cho lîn ngµy 2 lÇn vµ
tiªm liÒn tõ 3-5 ngµy liÒn ®ång thêi sö dông c¸c lo¹i thuèc nh t¨ng cêng trî
søc trî lùc, lîi tiÓu cho vËt




45
46
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản