Bệnh sản khoa ở gia súc

Chia sẻ: thanhthao1000

tài liệu về các bệnh sản khoa ở gia súc, cung cấp cho các bạn nhiều thông tin bổ ích trong quá trình chăn nuôi

Nội dung Text: Bệnh sản khoa ở gia súc

 

  1. trêng ®¹i häc n«ng nghiÖp i hµ néi Khoa ch¨n nu«i thó y Bé m«n ngo¹i s¶n ≡≡ ≡ ϑ ≡≡ ≡ Bµi gi¶ng PhÇn bÖnh s¶n khoa (Dïng cho sinh viªn chuyªn ngµnh Thó y c¸c tr êng §¹i häc N«ng nghiÖp) Ts. NguyÔn V¨n Thanh Trëng Bé m«n Ngo¹i -S¶n Khoa CNTY- §HNNI Hµ néi, th¸ng 10 - 2003 1
  2. A. mét sè bÖnh thêng gÆp trong thêi gian gia sóc mang thai bÖnh b¹i liÖt tríc khi ®Î ( Praplegia Gravidarum) 1. Kh¸i niÖm vÒ bÖnh: B¹i liÖt tríc khi ®Î lµ mét qu¸ tr×nh bÖnh lý th êng x¶y ra ë gia sóc c¸i sinh s¶n trong thêi gian mang thai. §Æc ®iÓm cña bÖnh lµ g©y ra hiÖn tîng con vËt mÊt kh¶ n¨ng vËn ®éng chØ n»m bÑp mét chç 2. Nguyªn nh©n g©y bÖnh: Nguyªn nh©n chÝnh g©y ra bÖnh ®ã lµ sù thiÕu hôt kho¸ng ®Æc biÖt lµ canxi vµ ph«t pho , hiÖn tîng nµy x¶y ra khi: + Do khÈu phÇn thøc ¨n thiÕu kho¸ng can xi vµ phèt pho + Do gia sóc mÑ bÞ nu«i nhèt l©u ngµy trong chuång Ýt ® îc tiÕp xóc víi ¸nh s¸ng mÆt trêi ¶nh hëng tíi qu¸ tr×nh ¸nh s¸ng m¾t trêi 7Dehydrocolesterol Vitamin D3 (tiÒn vi ta min D3 cã s½n ë trªn da cña ®éng vËt) ChÝnh vitamin D3 lµ chÊt xóc t¸c cho qu¸ tr×nh hÊp thu Can xi vµ Ph«t pho, thiÕu Vitamin D3 th× qu¸ tr×nh hÊp thu Ca vµ P bÞ c¶n trë + Do tû lÖ Ca vµ P kh«ng hîp lý hµm lîng P qu¸ cao + Do gi¸ sóc mÑ bÞ viªm ruét do ®ã kh«ng hÊp thu ®uîc Ca vµ P bëi v× Ca vµ P chñ yÕu ®îc hÊp thu qua niªm m¹c ruét non TÊt c¶ c¸c nguªn nh©n trªn lµm cho hµm lîng Ca vµ P trong m¸u cña con mÑ bÞ gi¶m thÊp kh«ng ®ñ cung cÊp cho viÖc h×nh thµnh vµ hoµn thiÖn bé x - ¬ng cña bµo thai. §Ó ®¸p øng cho viÖc h×nh thµnh, hoµn thiÖn bé x ¬ng cña c¸c bµo thai con mÑ buéc ph¶i rót Ca vµ P tõ x ¬ng m×nh tõ ®ã lµm thay ®æi cÊu t¹o tæ chøc cña x¬ng gia mÑ đÆc biÖt lµ khung x¬ng chËu vµ chi sau tõ ®ã g©y ra b¹i liÖt 3. TriÖu chøng: Con vËt ¨n rë (thÝch ¨n nh÷ng thøc ¨n mµ ngµy b×nh th êng nã kh«ng ¨n) nh ®¸ sái ®Êt c¸t, vËt gÆm ®Êt c¸t v«i v÷a trªn nÒn chuång, xung quanh têng. Thêng lóc ®Çu vËt ®i l¹i khã kh¨n ®i cµ nh¾c ®i thËm thät sau ®ã n»m xuèng vµ kh«ng ®øng dËy ® îc, còng cã truêng hîp vËt ®ang ®i l¹i b×nh thêng ®ét nhiªn hÐt lªn råi n»m xuèng mÊt hoµn toµn kh¶ n¨ng vËn ®éng. Khi vËt n»m xuèng trong thêi gian ®Çu vËt cßn tù trë m×nh 2
  3. ®uîc c¸c ho¹t ®éng vÒ h« hÊp, tuÇn hoµn, tiªu ho¸ cßn diÔn ra b×nh th êng mét thêi gia sau sÏ kÕ ph¸t mét sè bÖnh nh viªm phæi, viªm d¹ dµy vµ ruét nÕu n¨m l©u sÏ dÉn ®Õn t×nh tr¹ng thèi loÐt da thÞt. HËu qu¶ cña bÖnh nµy thêng dÉn ®Õn hiÖn tîng ®Î khã do khung xoang chËu bÞ biÕn d¹ng 4. Ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ + Cho gia sóc ¨n nh÷ng thøc ¨n giÇu chÊt dinh d ìng, dÔ tiªu, bæ xung kho¸ng nhÊt lµ Ca, P nh bét c¸, bét x¬ng, bét sß, bét cua, bét èc, cua ®ång vv + Dïng c¸c lo¹i thuèc: Carbiron, Ravit Fort, Polycal tiªm b¾p hoÆc tÜnh m¹ch, cã thÓ dïng Canxichlorua tiªm vµo tÜnh m¹ch, ngoµi ra cã thÓ dïng c¸c lo¹i dÇu nãng nh cån long n·o, Salysinatmetyl, rîug gõng... xoa bãp. Nªn dïng vâng cè ®Þnh gÝa sóc ®øng trong giãng ®Ó ®iÒu trÞ sÏ cã kÕt qu¶ tèt h¬n, rót ng¾n ®îc thêi gian ®iÒu trÞ vµ chi phÝ cho viÖc ®iÒu trÞ thÊp h¬n Chó ý: + §èi víi bÖnh b¹i liÖt tríc khi ®Î kh«ng dïng Strrchline ®Ó ®iÒu trÞ v× rÊt dÔ g©y hiÖn tîng s¶y thai ®ång thêi trong qu¸ tr×nh ®iÒu trÞ nÕu ph¶i dïng kh¸ng sinh trong c¸c trêng hîp nhiÔm trïng kÕ ph¸t th× kh«ng nªn dïng Gentamycin v× ®©y lµ lo¹i kh¸ng sinh t¸c ®éng rÊt m¹nh tíi ® êng niÖu rÊt dÔ g©y s¶y thai + BÖnh b¹i liÖt sau khi ®Î cã triÖu chøng gÇn gièng nh bÖnh b¹i liÖt tríc khi ®Î, vÒ ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ gièng nhau nhng riªng ®èi víi bÖnh b¹i liÖt sau khi ®Î cã thÓ dïng Strchline ®Ó ®iÒu trÞ BÖnh xuÊt huyÕt tö cung (Heamatometra) 1. KhaÝ niÖm vÒ bÖnh BÖnh xuÊt huyÕt tö cung lµ bÖnh s¶y ra trong thêi gian gia sóc c¸i mang thai víi ®Æc ®iÓm cã hiÖn tîng m¸u ch¶y tõ c¬ quan sinh dôc ra ngoµi. 2. Nguyªn nh©n + Do gia sóc bÞ ng· ®ét ngét, bÞ tr ît ng·, sôt hÇm, sôt hè, do phèi gièng nhÇm khi gia sóc d· cã thai + Do c¸c nguyªn nh©n lµm cho c¬ thµnh bông, c¬ tö cung c¨ng lªn qu¸ møc TÊt c¶ c¸c nguyªn nh©n trªn lµm tæn thu¬ng hÖ thèng m¹ch m¸u gi÷a nhau mÑ vµ nhau con dÉn ®Õn xuÊt huyÕt tö cung 3
  4. 3. TriÖu chøng TriÖu chøng chñ yÕu cña bÖnh lµ cã m¸u ch¶y tõ c¬ quan sinh dôc ra ngoµi, m¸u ®· mÊt mÇu ®á vµ thêng cã mÇu n©u vµ ®· cã nh÷ng côc m¸u ®«ng, c¸c niªm m¹c m¾t miÖng, mòi... nhît nh¹t tr¾ng bÖch, con vËt run rÈy co ro ®øng kh«ng v÷ng søc lùc gi¶m sót nhanh 4. §iÒu trÞ + Hé lý: ®Ó con vËt vµo n¬i yªn tÜnh ë t thÕ ®Çu thÊp ®u«i cao nh»m gi¶m ¸p lùc xoang chËu, ®¾p níc l¹nh vµo vïng h«ng khum + Sö dông c¸c laäi thuèc sau: -Tiªm vitamin K 3-5 ml cho gia sóc nhá 5-8ml cho gia sóc lín - Adrenaline 0,1% 0,5 ml cho gia sóc nhá 3-5ml cho gia sóc lín - TruyÒn tÜnh m¹ch níc muèi sinh lý 0,9% hay ®êng Glucoza 5% tuú theo träng lîng c¬ thÓ cã thÓ truyÒn tõ 50 – 500ml - CÇn chó ý tiªm thuèc trî tim nh Cafe in hay Spartein cho vËt bÖnh BÖnh rÆn ®Î qu¸ sím (®éng thai) 1. Kh¸i niÖm vÒ bÖnh RÆn ®Î qu¸ sím lµ bÖnh s¶y ra trong thêi gian gia sóc c¸i mang thai víi ®Æc ®iÓm com mÑ xuÊt hiÖn nh÷ng c¬n rÆn nh÷ng c¬n co bãp cña tö cung tríc thêi gian sinh ®Î mét sè tuÇn hay mét sè ngµy 2. Nguyªn nh©n + Do t¸c ®éng c¬ giíi nh khi gia sóc bÞ ®¸nh, bÞ hóc vµo bông, bÞ ng· ®ét ngét, sôt hÇm, sa hè, lîn tranh nhau æ n»m, tranh nhau m¸ng ¨n, m¸ng uèng, bÞ rån chuång, cöa ra vµo chuång qu¸ hÑp vv + Do c¸c nguyªn nh©n lµm cho c¬ thµnh bông, c¬ tö cung c¨ng lªn qu¸ møc nh ®Çy h¬i d¹ dµy vµ ruét, do t¸o bãn, Øa ch¶y lµm gia sóc rÆn nhiÒu + Do rèi lo¹n mèi quan hÖ c©n b»ng gi÷a c¸c c¸c Hormone ®iÒu kiÓn qu¸ tr×nh sinh s¶n + Do sö dông nh÷ng lo¹i thuèc cã t¸c dông co bãp c¬ tr¬n trong thêi gian cã thai 4
  5. TÊt c¶ c¸c nguyªn nh©n trªn kÝch thÝch lµm tö cung xuÊt hiÖn nh÷ng c¬n co bãp g©y ra nh÷ng c¬n rÆn cña on mÑ tríc thêi gian sinh ®Î b×nh thêng 3. TriÖu chøng Con mÑ xuÊt hiÖn nh÷ng c¬n rÆn, nh÷ng c¬n co bãp cña tö cung tr íc thêi gian sinh ®Î b×nh thêng. Khi mµ c¬ thÓ mÑ cha xuÊt hiÖn nh÷ng triÖu chøng ®iÓn h×nh cña qu¸ tr×nh sinh ®Î b×nh th êng nh: c¬ quan sinh dôc bªn nh ©m hé cha sng to cha phï thòng vµ nh·o ra, ch a cã hiÖn tîng sôt m«ng, bÇu vó cha c¨ng vµ cha cã s÷a ®Çu. VËt ®øng, n»m kh«ng yªn hai ch©n cµo ®Êt, kªu rèng, cong l ng cong ®u«i mµ rÆn, nÕu kh«ng can thiÖp kÞp thêi th× sÏ dÉn ®Õn hiÖn tîng s¶y thai, ®Î non.... 4. §iÒu trÞ + Hé lý: ®Ó vËt ë n¬i yªn tÜnh víi t thÕ ®Çu thÊp ®u«i cao øc chÕ hiÖn tîng rÆn b»ng c¸c ph¬ng ph¸p sau: - Tiªm Atropin 3-5 ml - Bß cã thÓ dïng rîu tr¾ng cho uèng tõ 300- 500ml; ngùa cã thÓ tiªm Morphin 0.4 gr hay cho uèng Chloralhydrat 20-30g - G©y tª lâm khum ®u«i b»ng Novocain - Ngoµi ra cã thÓ dïng dÔ c©y gai s¾c lªn cho vËt uèng BÖnh ©m ®¹o lén ra ngoµi (Prolapsus Vaginae) 1. Kh¸i niÖm vÒ bÖnh ¢m ®¹o lén ra ngoµi lµ bÖnh thêng s¶y ra trong thêi gian gia sóc c¸i mang thai víi ®Æc ®iÓm lµ thµnh cña ©m ®¹o bÞ lén tr¸i trë l¹ivµ ®Èy ra khái mÐp ©m m«n tïy vµo møc ®é ©m ®¹o lén ra ngoµi mµ ngêi ta chia ra 2 thÓ + ¢m ®¹o lén ra ngoµi thÓ kh«ng hoµn toµn (Prolapsus Vaginae partialis) cã nghÜa lµ chØ mét phÇn ©m ®¹o bÞ lén tr¸i trë l¹i vµ ®Èy ra khái mÐp ©m m«n + ¢m ®¹o lén ra ngoµi thÓ kh«ng hoµn toµn (Prolapsus Vaginae Totallis) cã nghÜa lµ toµn bé ©m ®¹o bÞ lén tr¸i trë l¹i vµ ®Èy ra khái mÐp ©m m«n 2. Nguyªn nh©n 5
  6. + Nu«i con vËt l©u trong chuång mµ nÒn chuång qu¸ thÊp vÒ phÝa ®u«i nªn tö cung vµ thai ®Ì m¹nh lªn ©m ®¹o + Do chÕ ®é ch¨m sãc nu«i d ìng gia sóc cã thai kh«ng hîp lý ®Æc biÖt khÈu phÇn thøc ¨n kh«ng ®Çy ®ñ thiÕu vitamin ®Æc biÖt lµ vitamin nhãm B, do con vËt ®· giµ yÕu vµ nh÷ng yÕu tè kh¸c lµm cho søc khoÎ con vËt bÞ gi¶m sót + Bµo thai qu¸ to víi gia sóc ®¬n thai vµ qu¸ nhiÒu thai víi gia sóc ®a thai, ¸p lùc xoang bông xoang chËu qu¸ cao nhÊt lµ khi vËt n»m l©u trªn nÒn chuång qu¸ thÊp vÒ phÝa ®u«i + Do vËt ®· ®Î qu¸ nhiÒu løa nªn chøc n¨ng gi÷ ©m ®¹o ë vÞ chÝ b×nh th - êng cña c¬ ©m ®¹o vµ hÖ thèng d©y ch»ng bÞ gi¶m sót + Do kÕ ph¸t tõ mét sè bÖnh kh¸c nh t¸o bãn, Øa ch¶y, chãng h¬i, béi thùc da cá, viªm d¹ dµy vµ ruét cÊp tÝnh.... lµm gia sóc rÆn m¹nh c¬ quan sinh dôc co bãp t¹o ®iÒu kiÖn cho ©m ®¹o lén ra ngoµi 3. TriÖu chøng + ThÓ ©m ®¹o lén ra ngoµi thÓ kh«ng hoµn toµn (Prolapsus Vaginae Partialis) PhÇn ©m ®¹o lén ra ngoµi mÇu hång h×nh qu¶ nª to b»ng n¾m tay, bé phËn nµy chØ nh×n thÊy khi con vËt n»m xuèng, cßn khi con vËt ®øng lªn vµ vËn ®éng th× phÇn ©m ®¹o ®ã l¹i thôt vµo rong xoang chËu + ¢m ®¹o lén ra ngoµi thÓ hoµn toµn (Prolapsus VaginaeTotallis) phÇn ©m ®¹o lén ra ngoµi mÇu hång h×nh qu¶ nª to b»ng qu¶ bãng, b»ng c¸i s«, nh×n râ cæ tö cung vµ hiÖn t îng ®ãng nót dÞch cña cæ tö cung, con mÑ rÆn liªn tôc bé phËn ©m ®¹o lén ra ngoµi ngµy mét to lªn. Do sù cä s¸t cña ®u«i vµ sù tiÕp xóc víi m«i trêng ngo¹i c¶nh bªn ngoµi bé phËn ©m ®¹o bÞ dÝnh c¸c chÊt bÈn nh ph©n r¸c, níc, tiÓu, ®Êt c¸t, niªm m¹c ©m ®¹o bÞ x©y x¸t, bÞ nhiÔm khuÈn vµ bÞ viªm thÓ tÝch phÇn ©m ®¹o lén ra ngoµi t¨ng cao vµ tõ bé phËn ©m d¹o lén ra ngoµi lu«n th¶i ra ngoµi mét hçn dÞch bao gåm niªm dÞch dÞch rØ viªm vµ c¸c tæ chøc ho¹i tö, nÕu ®Ó l©u kh«ng can thiÖp kÞp thêi sÏ dÉn ®Õn hiÖn tîng nhiÕm trïng huyÕt, con vËt l©m vµo t×nh tr¹ng tróng ®éc dÔ bÞ s¶y thai, ®Î non 4. §iÒu trÞ 6
  7. + Nguyªn lý cña viÖc ®iÒu trÞ bÖnh ©m ®¹o lén ra ngoµi lµ nhanh chãng ® - a phÇn ©m ®¹o lén ra ngoµi trë vÒ vÞ trÝ cò sau khi ®· v« trïng cÈn thËn vµ ®Ò phßng t¸i ph¸t + Hé lý ®Ó vËy ë n¬i yªn tÜnh víi t thÕ ®Çu thÊp ®u«i cao, buéc ®u«i con vËt sang mét bªn - Dïng c¸c dung dÞch s¸t trïng ë nång ®é thÝch hîp nh thuèc tÝm 0,1%, AxÝt BorÝc 3%, H2O2, NaCl 5%, Rivanol 0,1%, Tanin 1% röa s¹ch bé phËn ©m ®¹o lén ngoµi, sau ®ã tiÕn hµnh th¾t nh÷ng m¹ch m¸u bÞ ®øt, kh©u nh÷ng chè bÞ r¸ch bÞ thñng råi dïng c¸c lo¹i kh¸ng sinh d¹ng mì b«i lªn phÇn ©m ®¹o lén ra ngoµi råi tiÕn hµnh dïng dÇu thùc vËt s¸t lªn phÇn ©m ®¹o lén ra ngoµi - Dïng thñ thuËt ®a phÇn ©m ®¹o lén ra ngoµi trë vÒ vÞ trÝ cò cÇn chó ý khi lµm thñ thuËt ph¶i hÕt søc thËn träng tr¸nh lµm x©y s¸t lµm r¸ch lµm thñng niªm m¹c ©m ®¹o - Cè ®Þnh ®Ò phßng t¸i ph¸t: øc chÕ hiÖn tîng rÆn b»ng c¸c ph¬ng ph¸p sau: víi bß cho uèng riÖu tr¾ng, ngùa cho uèng Chloralhydrat, phong bÕ nâm khum ®uu«i b»ng Novocain 8-10ml. Kh©u 2/3 phÝa trªn ©m m«n b»ng chØ b¶n to mÒm ®Ó nguyªn 5-7 ngµy khi gi¸ sóc kh«ng cßn ph¶n x¹ rÆn th× tiÕn hµnh c¾t chØ Sảy thai (Abortus) 1. Khái niệm Quá trình gia súc có thai bị gián đoạn bị ngắt quãng được gọi là hiện tượng sảy thai. Bào thai bị đẩy ra khỏi cơ thể khi còn s ống hay đã chết. Thỉnh thoảng gặp trường hợp bào thai bị tiêu biến đi hoặc bào thai bị chết và lưu lại ngay trong tử cung tử cung cơ thể mẹ 2. Phân loại hiện tượng sảy thai a. Căn cứ vào thời gian sảy ra bệnh 1. Sảy thai: hiện tượng này sảy ra vào thời kỳ có thai kỳ 1 hay kỳ 2 2. Đẻ non: hiện tượng này sảy ra vào thời kỳ có thai kỳ 3 b. Căn cứ vào nguyên nhân sảy ra bệnh 7
  8. 1. Loại sảy thai có tính chất truyền nhiễm: là lọại sảy thai có tính chất lây lan,nguyên nhân là do vi trùng hay siêu vi trùng hoặc ký sinh trùng gây ra thí dụ Brucelosis, Vibriois, Tricomonas 2. Loại sảy thai không có tính chất truyền nhiễm: là loại sảy thai không lây lan mà chỉ sảy ra có tính chất cá thể + Sảy thai do dinh dưỡng: chủ yếu do chế độ chăm sóc nuôi dưỡng, quản lý, khai thác và sử dụng gia súc có thai không hợp lý, khẩu ph ần thức ăn thiếu dinh dưỡng đặc biệt là thiếu vitamin A, B. D hay do chế đ ộ sử dụng gia súc quá sức làm giảm sức đề kháng của gia súc mẹ, làm rối loạn mối liên hệ giữa nhau mẹ và nhau con gây hiện tưộng sảy thai + Sảy thai do tổn thương: do các tác động cơ giới, gia súc bị húc vào bụng, bị đá vào bụng, bị trượt ngã ...ở lợn do tranh nhau máng ăn, máng uống, bị dồn chuồng...Tất cả các nguyên nhân gây hiện tượng vỡ mạch máu ở thành tử cung, màng thai gây những phản xạ co bóp đột ngột của tử cung dẫn tới hiện tượng sảy thai + Sảy thai do gia súc mẹ bị bệnh: tất cả các quá trình bệnh lý sảy ra ở cơ thể nói chung hay ở cục bộ cơ quan sinh dục nói riêng đều có thể là nguyên nhân gây sảy thai ví dụ - Bệnh ở hệ tim mạch gây rối loạn tuần hoàn giữa nhau thai và bào thai làm bào thai bị thiếu dinh dưỡng - Bệnh ở hệ hô hấp làm bào thai bị thiếu oxy - Bệnh ở gan thận làm bào thai bị trúng độc - Bệnh ở hệ tiêu hóa như chướng hơi, bôi thực dạ cỏ, táo bón ỉa chảy... làm tử cung co bóp - Do gia súc mẹ bị ngộ độc thức ăn nước uống - Do sử dụng thuốc gây mê, thuốc tẩy hoặc thuốc kích thích cơ trơn co bóp khi gia súc mẹ mang thai + Sảy thai do bệnh cua bao thai: Trong thực tiễn sản xuất thường gặp các trường hợp sau - Bào thai phát triển không bình thường, thai bị dị hình quái thai 8
  9. - Phù thũng màng thai hay viêm màng thai - Dây rốn dị dạng phát triển quá dài hay quá ngắn - Nhau thai dị dạng phát triển quá dài hay quá ngắn - Dịch thai quá nhieu hay quá it c. Căn cứ vào triệu chứng và mức độ biểu hiện của bệnh 1. Sảy thai hoàn toàn: thường thấy ở gia súc đơn thai 2. Sảy thai không hoàn toàn thường thấy ở gia súc đa thai 3. Tiêu thai (sảy thai ẩn tính sảy thai ngấm ngầm) 4. Thai bị chết chưa biến đổi: thai bị chết trở thành một dị vật nằm lại trong tử cung cơ thể mẹ, luôn luôn kích thích cơ thể mẹ xuất hiện những cơn co bóp đẩy bào thai và nhau thai ra ngoài 5. Sảy thai do thói quen (Abortus Habitualis) đó là hiện tượng sảy thai sảy ra có tính quy luật cứ vào một htời gian nhất định của các lần có thai thì hiện tượng sảy thai lại xuất hiện. Nguyên nhân chủ yếu là do những chỗ cong hay từng đám của thành tử cung dính vào những tổ chức xung quanh 6. Thai khô (thai gỗ, thai can xi hóa) bào thi bị chết cổ tử cung đóng chặt vi khuẩn không xâm nhập vào được các phần mềm của thai được cơ thể mẹ hấp thu hoàn toàn qua niêm mạc tử cung còn các phần khác thì khô đét lại mầu đen cứng như gỗ 7. Nhuyễn thai (thai nhũn nát) bào thi bị chết cổ tử cung mở vi khuẩn xâm nhập phân hủy các phần mềm của thai làm cho thai bị nhũn nát và tạo ra hỗn dịch mầu nâu lẫn mủ luôn được thải ra từ cơ quan sinh dục. Khám qua trực tràng có thể phát hiện được những tiếng lủng củng do sự va đập của các cục xương 8. Thai bị chướng to và thối rữa: bào thi bị chết cổ tử cung mở vi khuẩn xâm nhập phân hủy các phần mềm của thai tạo ra một tập đoàn khí H2, NH3. H2S, CO2 ... chúng tập trung lại ở dưới da của bào thai làm cho bào thai chướng to lên thành tử cung dãn căng ra và mất đàn tính. Ki ểm tra qua trực tràng phát hiện thấy thành tử cung căng ra ôm chặt lấy bào 9
  10. thai đã chướng to và thối rữa, các sản phẩm phân giải thông qua h ệ thống mạch quản vào hệ thống tuần hoàn gây ra hiện tượng huyết nhiễm độc hay huyết nhiễm trùng ở gia súc mẹ B. mét sè bÖnh thêng gÆp trong thêi gian gia sóc sinh ®Î BÖnh rÆn ®Î qu¸ yÕu (Hypodynamia Utery) 1. Kh¸i niÖm vÒ bÖnh BÖnh rÆn ®Î qu¸ yÕu lµ qu¸ tr×nh bÖnh lý thêng s¶y ra trong thêi gian gia sóc sinh ®Î víi ®Æc ®iÓm lµ nh÷ng c¬n co bãp cña tö cung, c¬n rÆn cña con mÑ qu¸ yÕu kh«ng ®ñ cêng ®é ®Ó ®Èy bµo thai ra ngoµi 2. Nguyªn nh©n + Bµo thai qu¸ to, dÞch thai qu¸ nhiÒu hay qu¸ nhiÒu thai lµm tö cung bÞ r·n qu¸ ®é dÉn ®Õn mÊt ®µn tÝnh kh«ng co bãp ®îc + Do chÕ ®é ch¨m sãc nu«i dìng gia sóc trong thêi gian cã thai kÐm lµm cho con mÑ bÞ suy dinh dìng, søc lùc yÕu kh«ng ®ñ søc rÆn + Do lîng hormone kÝch ®Î Oxytocine cña c¬ thÓ tiÕt ra qu¸ Ýt kh«ng ®ñ lµm cho tö cung co bãp ®ñ cêng ®é ®Èy bµo thai ra ngoµi + Do chiÒu híng t thÕ cña thai kh«ng b×nh thêng 3. TriÖu chøng + Cã thÓ ngay tõ ®Çu vµ suèt trong qu¸ tr×nh sinh ®Î con mÑ ®Òu rÆn yÕu, c¸c c¬n rÆn tha thít, kho¶ng c¸ch gi÷a 2 lÇn rÆn dµi, thêi gian sæ thai kÐo dµi bµo thai kh«ng ®îc ®Èy ra khái c¬ thÓ mÑ( rÆn ®Î qu¸ yÕu thÓ nguyªn ph¸t) + Víi trêng hîp rÆn ®Î qu¸ yÕu do t thÕ chiÒu híng cña bµo thai kh«ng b×nh thêng th× lóc ®Çu c¸c c¬n rÆn cña con mÑ diÔn ra mét c¸ch b×nh th êng ®óng quy luËt nhng sau ®ã søc rÆn cña con mÑ yÕu dÇn( rÆn ®Î qu¸ yÕu thÓ thø ph¸t) 10
  11. CÇn lu ý r»ng sù kh¸c biÖt gi÷a bÖnh rÆn ®Î qua sím vµ bÖnh rÆn ®Î qu¸ yÕu lµ ë chè c¸c triÖuc chøng ®iÓn h×nh cña c¬ thÓ mÑ lóc gÇn ®Î cha xuÊt hiÖn ë bªnh rÆn ®Î qu¸ sím vµ ®· xuÊt hiÖn ®Çy ®ñ ë bÖnh rÆn ®Î qu¸ yÕu 4. §iÒu trÞ + Xoa bãp tõ thµnh bông xuèng xoang chËu, buéc n íc Êm vµo thµnh bông hoÆc thôt níc Êm 60oC vµo ©m ®¹o + Dïng thuèc kÝch thÝch tö cung co bãp b»ng c¸ch tiªm Oxytocin 4-6 ml Chó ý: ChØ dïng thuèc khi cæ tö cung ®· më hoµn toµn, chiÒu h íng vµ t thÕ cña bµo thai b×nh thuêng BÖnh rÆn ®Î qu¸ m¹nh (Hypedynamia Utery) 1. KhaÝ niÖm vÒ bÖnh §©y lµ bÖnh thêng s¶y ra trong thêi gian gia sóc sinh ®Î víi ®Æc ®iÓm lµ nh÷ng c¬n co bãp cña tö cung, c¬n rÆn cña con mÑ qu¸ m¹nh 2. Nguyªn nh©n + Do chiÒu híng t thÕ cña thai kh«ng b×nh thêng + Do lîng hormone kÝch ®Î Oxytocine cña c¬ thÓ tiÕt ra qu¸ nhiÒu + Do sö dông thuèc kÝch ®Î kh«ng ®óng thêi ®iÓm hoÆc qu¸ liÒu 3. TriÖu chøng + Con vËt rÆn rÊt m¹nh d¹ng ch©n, cong ®uu«i, cong lng, nghiÕn r¨ng, mÝm m«i mµ rÆn, kho¶ng c¸ch gi÷a hai lÇn rÆn rÊt ng¾n thËm chÝ tö cung co bãp liªn tôc, nÕu chiÒu híng t thÕ cña bµo thai b×nh thêng th× bµo thai ®îc ®Èy ra khái c¬ thÓ mÑ rÊt nhanh, ngîc l¹i cã thÓ dÉn ®Õn hiÖn tîng xuÊt huyÕt, r¸ch, thñng, vì tö cung. Tr- êng hîp bµo thai ®· ®îc ®Èy ra ngoµi mµ c¬ thÓ vÉn rÆn m¹nh th× cã thÓ dÉn tíi hiÖn tîng ©m ®¹o lén ra ngoµi tö cung lén bÝt tÊt 4. §iÒu trÞ + Cè ®inh gia sóc ë n¬i yªn tÜnh ë t thÕ ®Çu thÊp ®u«i cao nh»m gi¶m ¸p lùc xoang chËu 11
  12. + Gi¶m vµ øc chÕ hiÖn tîng co bãp cña tö cung: - Víi ngùa cho uèng Chloralhydrat 25-30gr, tr©u bß cho uèng rîu tr¾ng 300 - 500ml - G©y tª lâm khum ®u«i b»ng Novocain 3 % BÖnh s¸t nhau (Retensio Placentae) 1. KhaÝ niÖm vÒ bÖnh Trong qu¸ tr×nh sinh ®Î b×nh thêng sau khi sæ thai mét thêi gian nhÊt ®Þnh phô thuéc vµo tõng loµi gia sóc ngùa 20-60 phót, bß 2-4 giê thêng kh«ng qu¸ 12 giê, lîn 10-60 phót, dª cõu 30 phót ®Õn 2 giê nhau thai sÏ ®îc ®Èy ra khái c¬ thÓ mÑ, qua thêi gian kÓ trªn mµ nhau thai kh«ng ®îc ®Èy ra khái c¬ thÓ mÑ th× gäi lµ bÖnh s¸t nhau Tïy vµo møc ®é cña bÖnh ngêi ta ph©n ra c¸c thÓ sau: + ThÓ s¸t nhau hoµn toµn: toµn bé hÖ thèng nhau thai con cßn dÝnh víi niªm m¹c tö cung c¬ thÓ mÑ + ThÓ s¸t nhau kh«ng hoµn toµn: phÝa sõng tö cung kh«ng chøa bµo thai ë gia sóc ®¬n thai vµ phÝa õng tö cung chøa Ýt bµo thai æ gia sóc ®a thai nhau thai con ®· t¸ch khái niªm m¹c tö cung, phÝa cßn l¹i nhau thai con cßn dÝnh chÆt víi niªm m¹c tö cung c¬ thÓ mÑ + ThÓ s¸t nhau tõng phÇn: Mét phÇn cña mµng nhung vµ mét sè Ýt nóm nhau con cßn dÝnh víi niªm m¹c tö cung, cßn ®a phÇn mang thai ®· t¸ch khái niªm m¹c tö cung cë thÓ mÑ 2. Nguyªn nh©n + Sau khi sæ thai søc rÆn cña con mÑ qu¸ yÕu c¬ tö cung co bãp qu¸ yÕu kh«ng ®ñ søc ®Èy nhau thai ra ngoµi trêng hîp nµy s¶y ra khi trong thêi gian cã thai gia sóc mÑ Ýt ®îc vËn ®éng, thøc ¨n kh«ng ®Çy ®ñ, thai qu¸ to víi ®éng vËt ®¬n thai hoÆc qu¸ nhiÒu thai víi ®éng vËt ®a thai, dÞch thai qu¸ nhiÒu tö cung d·n qu¸ ®é lµm gi¶m ®µn tÝnh vµ co bãp + Do nhau mÑ vµ nhau con dÝnh chÆt vµo nhau trêng hîp nµy s¶y ra khi viªm mµng thai, viªm néi m¹c tö cung lµm cho nhau mÑ vµ 12
  13. nhau con dÝnh chÆt vµo nhau mÆc dï con vËt rÆn m¹nh tö cung co bãp tèt nhng nhau con vÉn kh«ng thÓ t¸ch khái nóm nhau mÑ. ®Æc biÖt ®èi víi loµi nhai l¹i do mèi liªn hÖ gi÷a nhau mÑ vµ nhau con theo h×nh thøc cµi r¨ng lîc rÊt chÆt chÏ do ®ã sau khi sæ thai chØ cÇn bÊt kú mét nghuyªn nh©n nµo ®ã lµm gi¶m søc rÆn cña con mÑ ®Òu dÉn tíi s¸t nhau 3. TriÖu chøng # ë bß: Sau thêi gian sæ thai qu¸ 12 giê mµ nhau thai vÉn kh«ng ® îc ®¶y ra ngoµi, chØ cã cuèng nhau (d©y rèn) hoÆc mét Ýt nóm nhau con ® îc ®Èy ra ngoµi treo lßng thßng ë mÐp ©m m«n, con vËt tá ra khã chÞu lu«n cong l ng cong ®u«i ®Ó rÆn, nÕu ®Ó l©u kh«ng can thiÖp nhau thai sÏ bÞ thèi gi÷a, ph©n huû trong tö cung. Tõ c¬ quan sinh dôc lu«n ® îc th¶i ra ngoµi mét hçn dÞch bao gåm dÞch thai, niªm dÞch, vµ c¸c tÕ bµo nóm nhau bÞ ph©n huû vµ cã mïi h«i thèi khã chÞu, c¬ thÓ dÔ l©m vµo t×nh tr¹ng huyÕt nhiÔm trïng hoÆc huyÕt nhiÔm ®éc con vËt sèt cao, bá ¨n, chíng bông ®Çy h¬i # ë lîn + Lîn mÑ kh«ng yªn tÜnh, h¬i ®au ®ín, lîn kh¸t n íc, lîn mÑ rÆn,nhiÖt ®é t¨ng, tõ c¬ quan sinh dôc cña lîn lu«n th¶i ra ngoµi mét hçn dÞch mÇu n©u 4. §iÒu trÞ + Dïng ph¬ng ph¸p b¶o tån: Dïng dung dÞch s¸t trïng ë nång ®é thÝch hîp röa s¹ch bé phËn sinh dôc bªn ngoµi. Tiªm Oxytocine tiªm d íi da 5-8 ml vµo díi da ®Ó kÝch thÝch tö cung co bãp ®Èy nhau thai ra ngoµi, hµng ngµy thôt röa tö cung b»ng dung dÞch s¸t trïng ngµy mét lÇn. Sau khi thôt röa cÇn kÝch thÝch cho dung dÞch s¸t trïng ra ngoµi hÕt vµ ® a kh¸ng sinh Streptomycine, Penicilline, Neomycin, Tetramycine... vµo tö cung Chó ý: Ph¬ng ph¸p b¶o tån dïng cho lîn vµ cho tr©u bß tríc 24 giê + Ph¬ng ph¸p dïng thñ thuËt bãc nhau: - Hé lý: cè ®Þnh gia sóc ë n¬i s¹ch sÏ tho¸ng m¸t, röa s¹ch bé phËn sinh dôc bªn ngoµi b»ng dung dÞch s¸t trïng nhe, thôt n íc muèi Êm 3% 2-3 lÝt vµo tö cung nh»m kÝch thÝch sù t¸ch rêi gi÷a nóm nhau con vµ nóm nhau mÑ - Mét tay n¾m cuèng nhau kÐo nhÑ, tay cßn l¹i ®a trùc tiÕp vµo tö cung t×m nóm nhau mÑ, ngãn tay trá vµ ngãn gi÷a cè ®Þnh nóm nhau mÑ, ngãn 13
  14. c¸i xoa nhÑ trªn bÒ mÆt nóm nhau mÑ lËt nóm nhau con ra, tiÕn hµnh bãc tõ ngoµi vµo trong, tõ rªn xuèng díi, bãc xong tiÕn hµnh thôt röa tö cung b»ng dung dÞch s¸t trïng, sau khi thôt röa cÇn kÝch thÝch cho dung dÞch s¸t trïng ra ngoµi hÕt vµ ®a kh¸ng sinh Streptomycine, Penicilline, Neomycin, Tetramycine... vµo tö cung # Chó ý : Khi tiÕn hµnh bãc nhau ph¶i hÕt søc cÈn thËn tr¸nh bãc nhÇm nóm nhau mÑ + Ph©n biÖt nóm nhau mÑ vµ nóm nhau con - Nóm nhau mÑ: Mäc tõ niªm m¹c tö cung dµy cã ch©n ®Õ (cã thÓ kÑp tay ®îc) -Nóm nhau con: Mäc tõ mµng thai, máng kh«ng kÑp tay ®îc + Ph©n biÖt chç bãc råi vµ chç cha bãc - Chç bãc råi së thÊy bÒ mÆt nóm nhau mÑ c¶m gi¸c nh¸p nh sê vµo r©u - Chç cha bãc së thÊy mµng èi cã c¶m gi¸c nh½n bãng C. bÖNH TRONG THêI GIAN SAU KHI §Î bÖnh viªm tö cung (metritis) 1. Kh¸i niÖm vÒ bÖnh: §©y lµ qu¸ tr×nh bÖnh lý th êng s¶y ra ë gia sóc c¸i sinh s¶n. BÖnh thêng s¶y ra trong thêi gian sau khi ®Î. §Æc ®iÓm cña bÖnh lµ qu¸ tr×nh viªm ph¸ huû c¸c tÕ bµo tæ chøc cña c¸c líp ( c¸c tÇng) cña tö cung g©y ra hiÖn tuîng rèi lo¹n sinh s¶n ë c¬ thÓ c¸i lµm ¶nh h ëng lín thËm chÝ lµm mÊt kh¶ n¨ng sinh s¶n cña gia sóc c¸i 2. Nguyªn nh©n : + Do trong qóa tr×nh sinh ®Î ®Æc biÖt c¸c tr êng hîp ®Î khã ph¶i can thiÖp b»ng tay hay dông cô lµm x©y x¸t niªm m¹c ® êng sinh dôc c¸i + Do kÕ phat tõ mét sè bÖnh nh s¸t nhau kh«ng can thiÖp kÞp thêi lµm cho nhau thai bÞ ph©n huû thèi r÷a trong tö cung g©y hiÖn t îng nhiÔm trïng tö cung 14
  15. + Do c«ng t¸c vÖ sinh tr íc, trong vµ sau khi ®Î kh«ng ®¶m b¶o nh n¬i sinh, nÒn chuång, dông cô ®â ®Î kh«ng v« trïng TÊt c¶ nh÷ng nguyªn nh©n trªn t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c tËp ®oµn vi khuÈn x©m nhËp tõ bªn ngoµi vµo tö cung råi x©m nhËp qua nh÷ng vÕt trÇy s íc cña niªm m¹c tö cung, chóng sinh s«i nÈy në t¨ng c êng vÒ sè lîng vµ ®éc lùc g©y viªm. C¸c vi khuÈn thêng gÆp rong bÖnh viªm tö cung lµ Streptococcus, Staphylococcus, E.coli. 3. Ph©n lo¹i c¸c thÓ viªm tö cung Tuú vµo vÞ chÝ t¸c ®éng cña qu¸ tr×nh viªm ®èi víi tö cung ng êi ta chia ra 3 thÓ viªm kh¸c nhau + Viªm néi m¹c tö cung (Endometritis) ®ã lµ qu¸ tr×nh viªm s¶y ra ë trong líp niªm m¹c cña tö cung ®©y lµ thÓ viªm nhÑ nhÊt trong c¸c thÓ viªm tö cung + Viªm c¬ tö cung (Myometritis Puerperalis) ®ã lµ qu¸ tr×nh viªm s¶y ra ë líp c¬ tö cung , cã nghÜa lµ qu¸ tr×nh viªm ®· xuyªn qua líp niªm m¹c cña tö cung ®i vµo ph¸ huû tÇng giòa (líp c¬ vßng vµ c¬ däc cña tö cung) ®©y lµ thÓ viªm t¬ng ®èi nÆng trong c¸c thÓ viªm tö cung + Viªm t¬ng m¹c tö cung (Perymetritis Puerperalis) ®ã lµ qu¸ tr×nh viªm s¶y ra ë líp líp ngoµi cïng (líp t¬ng m¹c cña tö cung) ®©y lµ thÓ viªm nÆng nhÊt vµ khã ®iÒu trÞ nhÊt trong c¸c thÓ viªm tö cung §Ó chÈn ®o¸n ph©n biÖt c¸c thÓ viªm tö cung ng êi ta dùa vµo nh÷ng triÖu chøng ®iÓn h×nh ë côc bé vµ toµn th©n. ViÖc chÈn ®o¸n ph©n biÖt c¸c thÓ viªm tö cung cã mét ý nghÜa quan träng trong viÖc ¸p dông nh÷ng ph¸c ®å ®iÒu trÞ thÝch hîp víi tõng thÓ viªm nh»m ®¹t kÕt qu¶ ®iÒu rÞ cao: thêi gian ®iÒu trÞ ng¾n, chi phÝ cho ®iÒu trÞ thÊp ®Æc biÖt lµ ®¶m b¶o kh¶ n¨ng sinh s¶n cho gia sóc c¸i chÈn ®o¸n ph©n biÖt c¸c thÓ viªm tö cung c¸c triÖu chøng viªm néi m¹c viªm c¬ viªm t¬ng m¹c Sèt (0 C) Sèt nhÑ Sèt cao Sèt rÊt cao DÞch viªm - MÇu Tr¾ng, x¸m Hång, n©u N©u rØ s¾t 15
  16. - Mïi Tanh ®á Thèi kh¾m Tanh thèi Ph¶n øng ®au §au nhÑ §au râ RÊt ®au kÌm Theo TriÖu chøng viªm phóc m¹c Ph¶n øng co nhá cña \Gi¶m nhÑ YÕu ít MÊt h¼n tö cung Ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ 1 hoÆc 2 3 hoÆc 4 3 hoÆc 4 4. C¸c ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ bÖnh viªm tö cung + Ph¬ng ph¸p 1: Thôt röa tö cung b»ng dung dÞch Rivanol 0,1% hay thuèc tÝm 0,1% ngµy 1 lÇn sau khi thôt röa ®îi hay kÝch thÝch cho dung dÞch thôt röa ®Èy ra hÕt ra ngoµi hÕt, dïng Neomycin 12mg/kg thÓ träng thôt vµo tö cung ngµy 1 lÇn liÖu tr×nh ®iÒu trÞ tõ 3-5 ngµy + Ph¬ng ph¸p 2: Dïng PGF2α hay c¸c dÉn xuÊt cña nã nh Etrumat, Oestrophan, Prosolvin, tiªm díi da 2ml (25mg) tiªm 1 lÇn sau ®ã thôt vµo tö cung 200ml dung dÞch Lugol thôt ngµy 1 lÇn liÖu tr×nh ®iÒu trÞ tõ 3-5 ngµy + Ph¬ng ph¸p 3 : Oxyticin 6ml tiªm díi da, Lugol 200ml, Neomycin 12mg/kg thÓ träng thôt tö cung, Ampenicilline 3-5gr tiªm b¾p hay tÜnh m¹ch tai ngµy 1 lÇn liÖu tr×nh ®iÒu trÞ tõ 3-5 ngµy + Ph¬ng ph¸p 4: Dïng PGF2 α hay c¸c dÉn xuÊt cña nã tiªm d íi da 2ml (25mg) tiªm 1 lÇn, Lugol 200ml, Neomycin 12mg/kg thÓ träng thôt vµo tö cung, Ampenicilline 3-5gr tiªm b¾p hay tÜnh m¹ch tai ngµy 1 lÇn liÖu tr×nh ®iÒu trÞ tõ 3-5 ngµy Lu ý: Ph¬ng ph¸p 1 chØ dïng ®iÒu trÞ bÖnh viªm néi m¹c tö cung tö cung cßn c¸c thÓ viªm kh¸c nh viªm c¬ hay viªm t¬ng m¹c tö cung lóc nµy sù co bãp cña tö cung lµ rÊt yÕu hoÆc bÞ mÊt hoµn toµn do ®ã tuyÖt ®èi kh«ng thôt röa v× nÕu thôt röa th× dung dÞch thôt röa vµ c¸c chÊt bÈn kh«ng ® îc ®Èy hÕt ra ngoµi mµ nã sÏ tÝch l¹i t¹i c¸c vÕt loÐt s©u trªn thµnh tö cung lµm cho bÖnh cµng nÆng thªm ®Æc biÖt lµ dÔ dÉn tíi t×nh tr¹ng rèi lo¹n sinh s¶n. C¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu ®· chøng minh ®îc r»ng ph¬ng ph¸p dïng 16
  17. PGF2 α ®iÒu trÞ bÖnh viªm tö cung cho kÕt qu¶ ®iÒu trÞ cao thêi gian ®iÒu trÞ ng¾n, gia sóc c¸i chãng håi phôc kh¶ n¨ng sinh s¶n bëi v× PGF2 α t¹o ra nh÷ng c¬n co bãp nhÑ nhµng ®Èy hÕt c¸c dÞch viªm vµ chÊt bÈn ra ngoµi ®«ng thêi PGF2 α cã t¸c dông lµm nhanh chãng håi phôc c¬ tö cung. Ngoµi ra PGF2α cßn cã t¸c dông ph¸ vì thÓ vµng kÝch thÝch nang trøng ph¸t triÓn lµm gia sóc c¸i ®éng dôc trë l¹i, Lugol cã chøa nguyªn tè Iod cã t¸c dông s¸t trïng ®ång thêi th«ng qua niªm m¹c tö cung c¬ thÓ hÊp thu ® îc nguyªn tè Iod cã t¸c dông kÝch thÝch c¬ tö cung håi phôc nhanh chãng vµ gióp cho buång trøng ho¹t ®éng, no·n bao ph¸t triÓn lµm xuÊt hiÖn l¹i chu kú ®éng dôc BÖnh liÖt nhÑ sau ®Î (peresis puerpepralis) Sèt s÷a (Coma puerpepralÝs) 1. Kh¸i niÖm vÒ bÖnh: §©y lµ qu¸ tr×nh bÖnh lý th êng s¶y ra ë gia sóc c¸i sinh s¶n ®Æc biÖt lµ bß sòa cao s¶n trong thêi gian cho s÷a víi s¶n l îng cao nhÊt. §Æc ®iÓm cña bÖnh lµ bÖnh s¶y ra mét c¸ch ®ét ngét vµ nhanh chãng g©y lªn t×nh tr¹ng tª liÖt lìi, hÇu, tø chi g©y rèi lo¹n tÊt c¶ c¸c ph¶n x¹ cã vµ kh«ng ®iÒu kiÖn 2. Nguyªn nh©n bÖnh: Cho ®Õn nay nh÷ng nguyªn nh©n g©y ra bÖnh nãi chung cha ®îc x¸c ®Þnh mét c¸ch râ rµng ngêi ta thÊy r»ng ®iÒu kiÖn ®Ó s¶y ra bÖnh lµ: + Do gia sóc ®îc sö dông nh÷ng thøc ¨n cã thµnh phÇn dinh d ìng cao trong thêi gian cã thai kú cuèi + Gia sóc bÞ nu«i nhèt l©u trong chuång NhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu chØ ra r»ng: Nguyªn nh©n chÝnh g©y ra bÖnh lµ do sù gi¶m can xi huyÕt mét c¸ch ®ét ngét, xuÊt hiÖn khi cã mét l - îng m¸u lín tËp trung ë bÇu vó khi mµ hµm lîng can xi trong s÷a cao + Cã ý kiÕn cho r»ng hiÖn t îng gi¶m can xi huyÕt lµ do kÕt qu¶ cña sù rèi lo¹n chøc n¨ng ho¹t ®éng cña tuyÕn phã gi¸p tr¹ng do tuyÕn nµy bÞ xung huyÕt trong thêi gian sinh ®Î + Còng cã nh÷ng ý kiÕn cho r»ng ®ã lµ do vá tuyÕn th îng thËn ho¹t ®éng kÐm hay do tuyÕn tôy ho¹t ®éng qu¸ m¹nh 17
  18. 3. TriÖu chøng BÖnh ph¸t sinh mét c¸ch ®ét ngét vµ tiÕn triÓn mét c¸ch nhanh chãng tõ khi xuÊt hiÖn triÖu chøng ®Çu tiªn ®Õn khi xuÊt hiÖn triÖu chøng ®iÓn h×nh kh«ng qu¸ 12 giê. Con vËt ®ang ho¹t ®éng b×nh th êng ®ét nhiªn bá ¨n, ngõng nhai l¹i, sau ®ã con vËt ë trong t×nh tr¹ng kh«ng yªn tÜnh, ch©n ®i lo¹ng cho¹ng ®i thôt lïi cã hiÖn tîng rung toµn bé hÖ thèng c¬ v©n sau ®ã mÊt hoµn toµn nhu ®éng d¹ cá còng nh c¸c ph¶n x¹ ®¹i tiÓu tiÖn. Kh¸m qua trùc trµng thÊy bµng quang s ng to chøa ®Çy níc tiÓu, nhiÖt ®é h¹ dÇn xuèng tíi 35 - 36o C. ®Çu gèc sõng, gèc tai, da, tø chi l¹nh gi¸, l ìi vµ hÇu bÞ liÖt, níc bät tÝch ®Çy trong miÖng nªn thë khß khÌ, con vËt lu«n thÌ l ìi ra ngoµi vµ ®Ó níc r·i ch¶y tù do Cuèi cïng con vËt bÞ liÖt 2 ch©n sau kh«ng ®øng lªn ®îc, con vËt n¨m víi t thÕ ®Æc biÖt, n»m phñ phôc ®Çu gôc xuèng ®Êt 4 ch©n thu vµo bông khi cÇm mâm nhÊc lªn vµ bá ra th× ®Çu quÑo vÒ mét bªn ngùc ho¹c n»m víi t thÕ ®Çu cæ vai vµ lng t¹o thµnh ®êng cong ch÷ S. Con vËt ë trong t×nh tr¹ng h«n mª mÊt hÕt c¶m gi¸c ®ång tö m¾t më réng räi ¸nh ¸nh s¸ng vµo m¾t con vËt kh«ng cã ph¶n x¹ chíp m¾t, dïng kim chÝch vµo da con vËt kh«ng cã ph¶n x¹ ®au. NÕu kh«ng ph¸t hiÖn vµ ®iÒu rÞ kÞp thêi con vËt sÏ chÕt trong vßng thêi gian rÊt ng¾n 4. Ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ Ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ ®Æc hiÖu bÖnh nµy lµ b¬m kh«ng khÝ vµo trong tuyÕn vó b»ng b×nh song liªn cÇu th«ng qua lç ®Çu vó b»ng kim th«ng vó theo tr×nh tù nh sau Tríc hÕt nhanh chãng v¾t kiÖt s÷a råi chän kim th«ng vó thÝch hîp sau ®ã b¬m kh«ng khÝ vµo tuyÕn vó b»ng b×nh song liªn cÇu, b¬m ®Õn khi nµo da l¸ vó c¨ng lªn khi bóng vµo cã ©m kim khÝ lµ ® îc cÇn chó ý lµ kh«ng b¬m c¨ng qu¸ sÏ dÉn ®Õn vì l¸ vó, nh ng nÕu b¬m non qu¸ sÏ kh«ng cã t¸c dông ®iÒu trÞ, sau khi b¬m ®ñ kh«ng khÝ th× rót kim ra vµ dïng b¨ng x« quÊn chÆt ®Çu vó l¹i ®Ó kh«ng khÝ lät ra ngoµi. Sau kho¶ng 1 giê th× më d©y buéc ra. Thêng sau khi b¬m kh«ng khÝ vµo kho¶ng 30 phót con vËt sÏ dÇn khái bÖnh, c¸c ph¶n x¹ vµ c¶m gi¸c b¾t ®Çu dÇn håi phôc, th©n nhiÖt t¨ng dÇn, con vËt cã thÓ tù ®øng lªn ®îc 18
  19. * NhiÒu t¸c gi¶ cho r»ng c¬ chÕ cña viÖc b¬m kh«ng khÝ vµo tuyÕn vó ®Ó ®iÒu trÞ bÖnh sèt s÷a lµ: khi bÞ gi¶m can xi huyÕt mét c¸ch ®ét ngét lµm tª liÖt tÊt c¶ c¸c ®Çu mót gi©y thÇn kinh c¶m gi¸c ®Æc biÖt ë tuyÕn vó khi b¬m kh«ng khÝ vµo kh«ng khÝ sÏ nhanh chãng lan to¶ ra toµn bé l¸ vó lµm thøc tØnh toµn bé c¸c gi©y thÇn kinh c¶m gi¸c trë l¹i ho¹t ®éng vµ ngay lËp tøc c¸c kÝch thÝch ®îc truyÒn vÒ vá ®¹i n·o lµm cho con vËt h ng phÊn trë l¹i h¬n n÷a khi b¬m kh«ng khÝ vµo cßn cã t¸c dông lµm t¨ng huyÕt ¸p h¹n chÕ sù gi¶m can xi huyÕt Chó ý: Trong qu¸ tr×nh ®iÒu trÞ nÕu cã cho vËt uèng thuèc ®iÒu trÞ nh÷ng triÖu chøng kÕ ph¸t nh chíng h¬i d¹ cá th× cÇn chó ý r»ng do l ìi vµ hÇu bÞ liÖt thuèc rÊt dÔ r¬i vµo phæi lµm cho con vËt bÞ sÆc vµ ng¹t thë vµ khi con vËt ®øng dËy cÇn ®ì cho vËt ®i vµi bíc ®Ó tr¸nh hiÖn tîng ng· ®ét ngét bÖnh tö cung lén bÝt tÊt (Inversio et Prolapsus Utery) 1. Kh¸i niÖm vÒ bÖnh: §©y lµ qu¸ tr×nh bÖnh lý th êng s¶y ra ë gia sóc c¸i sinh s¶n trong thêi gian sau khi sæ thai. §Æc ®iÓm cña bÖnh lµ thµnh cña tö cung bÞ lén tr¸I trë l¹i vµ ®Èy ra khái mÐp ©m m«n 2. Nguyªn nh©n bÖnh: + Con vËt bÞ nu«I nhèt l©u trong chuång mµ nÒn chuång qu¸ thÊp vÒ phÝa ®u«i + Do chÕ ®é ch¨m sãc nu«i d ìng gia sóc cã thai kh«ng hîp lý ®Æc biÖt khÈu phÇn thøc ¨n kh«ng ®Çy ®ñ thiÕu vitamin ®Æc biÖt lµ vitamin nhãm B. Do con vËt ®· giµ yÕu vµ nh÷ng yÕu tè kh¸c lµm cho con vËt bÞ suy dinh dìng + Bµo thai qu¸ to víi gia sóc ®¬n thai vµ qu¸ nhiÒu thai víi gia sóc ®a thai, ¸p lùc xoang bông xoang chËu qu¸ cao nhÊt lµ khi vËt n»m l©u trªn nÒn chuång qu¸ thÊp vÒ phÝa ®u«i + Do ®êng sinh dôc bÞ kh« mµ con vËt l¹i rÆn ®Î qu¸ m¹nh hay kÐo thai qu¸ nhanh + Do hËu qu¶ cña viÖc dïng thuèc kÝch ®Î kh«ng ®óng chØ ®Þnh qu¸ liÒu 19
  20. + Do kÕ ph¸t tõ bÖnh b¹i liÖt sau khi ®Î 3. TriÖu chøng: PhÇn tö cung lén ra ngoµi mÇu hång to b»ng qu¶ bãng, c¸i x«, mÇu hång ë loµI nhai l¹i nh×n râ hÖ thèng nhau mÑ trªn niªm m¹c tö cung ®«i chç cßn dÝnh c¶ nóm nhau con,ë ngùa xuÊt hiÖn nhiÒu mao qu¶n, ë lîn phÇn tö cung lén ra ngoµI ch«ng gièng nh mét khóc ruét giµ. Con mÑ tá vÎ ®©u ®ín rÆn liªn tôc bé phËn tö cung lén ra ngoµi ngµy mét to lªn. Do sù cä s¸t cña ®u«i vµ sù tiÕp xóc víi m«i tr êng ngo¹i c¶nh bªn ngoµi bé phËn tö cung bÞ dÝnh c¸c chÊt bÈn nh ph©n r¸c, níc, tiÓu, ®Êt c¸t, niªm m¹c tö cung bÞ s©y s¸t, bÞ nhiÔm khuÈn vµ bÞ viªm thÓ tÝch phÇn tö cung lén ra ngoµi t¨ng cao vµ tõ bé phËn tö cung lén ra ngoµi lu«n th¶i ra ngoµi mét hçn dÞch bao gåm niªm dÞch dÞch rØ viªm vµ c¸c tæ chøc ho¹i tö, nÕu ®Ó l©u kh«ng can thiÖp kÞp thêi sÏ dÉn ®Õn hiÖn tîng nhiÔm trïng huyÕt, con vËt l©m vµo t×nh tr¹ng huyÕt nhiÔm ®éc hay huyÕt nhiÔm trïng vµ cã thÓ tö vong trong vßng 4-5 ngµy 4. §iÒu trÞ + Nguyªn lý cña viÖc ®iÒu trÞ bÖnh tö cung ra ngoµi lµ nhanh chãng ® a phÇn tö cung lén ra ngoµi trë vÒ vÞ trÝ cò sau khi ®· v« trïng cÈn thËn vµ ®Ò phßng t¸i ph¸t + Hé lý ®Ó vËy ë n¬i yªn tÜnh víi t thÕ ®Çu thÊp ®u«i cao, buéc ®u«i con vËt sang mét bªn, riªng ë lîn cÇn thiÕt ph¶I treo ng îc llîn ®Ó khi tiÕn hµnh thñ thuËt dîc dÔ dµng + Dïng c¸c dung dÞch s¸t trïng ë nång ®é thÝch hîp nh thuèc tÝm 0,1%, AxÝt BorÝc 3%, H2O2, NaCl 5%, Rivanol 0,1%, Tanin 1% röa s¹ch bé phËn tö cung lén ra ngoµi, ë loµI nhai l¹i ph¶I bãc hÕt nh÷ng nóm nhau con, sau ®ã tiÕn hµnh th¾t nh÷ng m¹ch m¸u bÞ ®øt, kh©u nh÷ng chè bÞ r¸ch bÞ thñng råi dïng c¸c lo¹i kh¸ng sinh d¹ng mì b«i lªn phÇn ©m ®¹o lén ra ngoµi råi tiÕn hµnh dïng dÇu thùc vËt s¸t lªn phÇn tö cung lén ra ngoµi sau ®ã dïng thñ thuËt ®a phÇn tö cung lén ra ngoµi trë vÒ vÞ trÝ cò cÇn chó ý khi lµm thñ thuËt ph¶i hÕt søc thËn träng tr¸nh lµm x©y s¸t lµm r¸ch lµm thñng niªm m¹c tö cung 20
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản