Bí ẩn Các-xtơ

Chia sẻ: Pt1506 Pt1506 | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:56

0
136
lượt xem
45
download

Bí ẩn Các-xtơ

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Các-xtơ là tên của một cao nguyên đá vôi nổi tiếng ở nước Nam Tư cũa. Từ cuối thế kỉ 17, nó đã trở thành tên gọi chung cho những vùng núi đá vôi trên thế giới. Từ cuối thế kỉ 17, nó đã trở thành tên gọi chung cho những vùng núi đá vôi trên thế giới - Bí ẩn Các-xtơ - Tại thư viện tài liệu trực tuyến Việt....

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Bí ẩn Các-xtơ

  1. B› »n
  2. Àn b πc Ph nh≠ v´i
  3. C∏c em th©n m’n, {C∏c-xt¨} lµ t™n cÒa mÈt cao nguy™n Æ∏ v´i nÊi ti’ng Î n≠Ìc Nam T≠ cÚ. Tı cuËi th’ k˚ 17, n„ Æ∑ trÎ thµnh t™n g‰i chung cho nh˜ng vÔng nÛi Æ∏ v´i tr™n th’ giÌi. {ßfia h◊nh c∏c-xt¨}, c∏i t™n thoπt ti™n gÓi c∂m gi∏c xa lπ vµ mÌi mŒ ÆËi vÌi nhi“u ng≠Íi trong chÛng ta nh≠ng k˙ th˘c lπi r†t g«n gÚi. ß„ c„ th” lµ nh˜ng ng‰n nÛi Æ∏ g gh“, hi”m trÎ vÔng T©y Bæc, hµng ngµn Æ∂o Æ∏ qu«n tÙ tr™n Vfinh Hπ Long, cÚng c„ th” lµ c∏c hang ÆÈng vÌi dflng s´ng ng«m ch∂y xuy™n qua lflng nÛi Æ∏ tπi Phong Nha - KŒ Bµng hay d∂i nÛi Æ∏ v´i Æ≠Óc bao phÒ bÎi c∏nh rıng nguy™n sinh trÔng Æi÷p CÛc Ph≠¨ng. VÀy Æfia h◊nh c∏c-xt¨ lµ g◊? N„ h◊nh thµnh ra sao vµ Î Æ„ c„ g◊ Æ∆c bi÷t? Rıng Xanh sË 24 sœ giÛp c∏c em t◊m c©u tr∂ lÍi cho nh˜ng thæc mæc nµy vµ kh∏m ph∏ th™m nh˜ng Æi“u b› »n, l˝ thÛ v“ Æfia h◊nh c∏c-xt¨ nhä.
  4. M|C L |C Trang Tin t¯c 3 C∏c-xt¨ lµ g◊? 4 ßfia h◊nh c∏c-xt¨ ra ÆÍi nh≠ th’ nµo? 6 Trong lflng nÛi Æ∏ 7 C∏c-xt¨ Î Vi÷t Nam 8 Vfinh Hπ Long - K˙ quan Æ∏ vµ n≠Ìc 10 B∂o tµng thi™n nhi™n 12 H tr™n bi”n 13 Phong Nha - KŒ Bµng: V≠¨ng quËc hang s´ng 14 Nh˜ng k˙ quan hang ÆÈng 16 N≠Ìc ng«m vµ cuÈc sËng con ng≠Íi 17 ß’n CÛc Ph≠¨ng th®m "ng≠Íi x≠a" 18 C©y cËi vÔng nÛi Æ∏ 20 Nh˜ng c≠ d©n l©u ÆÍi 22 D¨i - »n s‹ trong hang Æ∏ 24 Trfl ch¨i: t◊m nhµ trong hang Æ∏ 25 Hang ÆÈng trong chi’n tranh 26 G„c chuy™n gia 27 CÔng suy ngh‹ 28 C©y næp †m 29 Th’ giÌi cÒa loµi b≠Ìm 30 V≠Ín quËc gia Bπch M∑ 31 Ti’ng n„i cÈng ÆÂng - Rıng thi™ng 33 C∏c ch≠¨ng tr◊nh gi∏o dÙc m´i tr≠Íng 34 GÀy ´ng ÆÀp l≠ng ´ng 35 Trang C©u lπc bÈ 38 G≠¨ng s∏ng m´i tr≠Íng 44 Rıng Xanh C≠Íi 46 HÈp th≠ - Gi∂i Æ∏p 47 CÔng xem vµ suy ng…m 49 V®n phflng b∏c C«y Vªn 50
  5. Th´ng tin Tin t¯c! Tin t¯c... L‰c n≠Ìc bªng c©y thÒy trÛc ß«u th∏ng 6/2006, ba bπn Nguy‘n Tuy’t Trinh, Nguy‘n V®n Thfinh vµ Nguy‘n ß®ng PhÛc Long, lÌp 12 chuy™n sinh, Tr≠Íng ßπi h‰c Khoa h‰c t˘ nhi™n (Hµ NÈi) Æ∑ Æoπt gi∂i nh†t cuÈc thi "C∂i thi÷n vi÷c sˆ dÙng vµ b∂o v÷ nguÂn n≠Ìc" (l«n th¯ ba) do B∏o Khoa h‰c vµ ßÍi sËng ph∏t ÆÈng. M´ h◊nh d˘ thi cÒa c∏c bπn lµ dÔng c©y thÒy trÛc vµ mÈt loπi ho∏ ch†t Æ” n©ng cao ch†t l≠Óng n≠Ìc sinh hoπt. Ban gi∏m kh∂o cho bi’t, n’u m´ h◊nh nµy ti’p tÙc Æ≠Óc ph∏t tri”n sœ c„ th” ∏p dÙng Æ” cung c†p n≠Ìc sπch cho Hµ NÈi vµ vÔng ven s´ng HÂng. Theo trang Web cÒa BÈ Tµi nguy™n vµ M´i tr≠Íng, ngµy 06/06/2006 Nh˜ng chÛ rÔa hÂi h≠¨ng ß„ lµ mÈt gia Æ◊nh rÔa gÂm rÔa bË, mã vµ 32 rÔa con mÌi Æ≠Óc Æ≠a v“ Vi÷t Nam h´m 10/5 vıa qua. ß©y lµ nh˜ng chÛ rÔa Trung BÈ, loµi rÔa c˘c k˙ qu˝ hi’m, chÿ c„ Î vÔng Æ«m l«y mi“n Trung Vi÷t Nam. N®m 1999, rÔa bË mã bfi bæt vµ b∏n sang HÂng K´ng. Tuy nhi™n, c∏c chÛ Æ∑ may mæn Æ≠Óc c¯u tho∏t. Trong vflng b∂y n®m, c∆p rÔa nµy Æ∑ sinh Æ≠Óc 32 rÔa con. Hi÷n c∂ gia Æ◊nh rÔa Æang Æ≠Óc ch®m s„c tπi Trung t©m b∂o tÂn RÔa, V≠Ín quËc gia CÛc Ph≠¨ng. ß„ lµ nh˜ng "Vi÷t ki“u hoang d∑" Æ«u ti™n Æ≠Óc trÎ v“ qu™ h≠¨ng sau khi bfi bæt vµ b∏n ra n≠Ìc ngoµi. Theo Ch≠¨ng tr◊nh b∂o tÂn rÔa Ch©u É (ATP) L´ng Æu´i voi bfi bi’n thµnh Æ l≠u ni÷m Loµi voi Î n≠Ìc ta Æang c„ nguy c¨ bfi tuy÷t chÒng. VÀy mµ g«n Æ©y, Î tÿnh ßæk Læk xu†t hi÷n loπi hµng "ÆÈc nh†t v´ nhfi": hµng l≠u ni÷m lµm tı l´ng Æu´i voi. MÁi ngµy c„ Æ’n hµng tr®m sÓi l´ng Æu´i voi bfi b∏n cho kh∏ch du lfich. ThÀm ch› b‰n trÈm cfln län lÛt t◊m c∏ch ch∆t Æu´i voi Æ” ki’m ti“n. Theo Ti“n Phong, sË 91, ngµy 8/5/2006 D¨i ng˘a sæp bfi tuy÷t chÒng Hai loµi d¨i ng˘a lÌn vµ d¨i ng˘a Th∏i Lan cÒa n≠Ìc ta nay chÿ cfln duy nh†t tπi khu v˘c chÔa D¨i, tÿnh S„c Tr®ng. SË l≠Óng hai loµi nµy Æang gi∂m sÛt nghi™m tr‰ng. Loµi d¨i ng˘a lÌn thÀm ch› chÿ cfln kho∂ng 20 c∏ th”. ChÛng bfi ng≠Íi d©n Æfia ph≠¨ng s®n bæt Æ” b∏n cho c∏c nhµ hµng Æ∆c s∂n. Theo trang Web cÒa BÈ Tµi nguy™n vµ M´i tr≠Íng, ngµy 10/5/2006 Rıng Xanh 3
  6. Th´ng tin lµ g◊? C∏c-xt¨ lµ mÈt dπng Æfia h◊nh c˘c k˙ ÆÈc Æ∏o, Æ≠Óc h◊nh thµnh tr™n n“n c∏c loπi Æ∏ d‘ bfi n≠Ìc m≠a ®n mfln, Æ∆c bi÷t lµ Æ∏ v´i. ß∆c Æi”m nÊi bÀt nh†t cÒa Æfia h◊nh c∏c-xt¨ lµ nh˜ng h÷ thËng hang ÆÈng vµ s´ng suËi ng«m r†t Æa dπng vµ phong phÛ. 4
  7. Th´ng tin ï *ßfia h◊nh c∏c-xt¨ nc bi t BÑ chi’m kho∂ng 1/10 ⁄ di÷n t›ch tr∏i Ɔt vµ c„ tÌi 1/4 d©n sË th’ giÌi hi÷n Æang sËng tr™n c∏c vÔng c∏c-xt¨ Æ„. 5
  8. Th´ng tin ßfia h◊nh c∏c-xt¨ ra ÆÍi nh≠ th’ nµo? Bæt Æ«u tı nh˜ng sinh vÀt bi”n Hµng tri÷u n®m tr≠Ìc Æ©y, c∏c sinh vÀt bi”n nh≠ san h´, sfl, Ëc khi ch’t Æi Æ∑ Æ” lπi x∏c, v· vµ x≠¨ng d≠Ìi Æ∏y bi”n tπo n™n mÈt lÌp bÔn giµu can-xi. LÌp bÔn nµy t›ch tÙ ngµy cµng dµy vµ d«n bi’n thµnh Æ∏ v´i. NÛi Æ∏ v´i xu†t hi÷n Trong qu∏ tr◊nh vÀn ÆÈng cÒa tr∏i Ɔt, c∏c m∂ng v· tr∏i Ɔt va vµo nhau khi’n c∏c lÌp Æ∏ v´i d≠Ìi Æ∏y bi”n Æ≠Óc n©ng l™n b“ m∆t, cuÈn lπi vµ vÏ ra. Nh˜ng khËi nÛi Æ∏ v´i h◊nh thµnh vµ th≠Íng mang tr™n m◊nh v´ sË v’t n¯t. S≠ h◊nh thµnh Æfia h◊nh c∏c-xt¨ Tı c∏c khe n¯t, n≠Ìc m≠a len l·i vµ ®n s©u vµo lflng nÛi tπo thµnh hang ÆÈng vµ c∏c dflng ch∂y ng«m. N≠Ìc m≠a cÚng ®n mfln b“ m∆t nÛi Æ∏ tπo n™n h◊nh dπng g gh“, lÎm chÎm Æ∆c thÔ cÒa nÛi Æ∏ v´i nh≠ chÛng ta th†y ngµy nay. C∏c k˚ lÙc: * Hang Ph¨-lin M®m-mËt Î M¸ dµi tÌi 560 c©y sË, lµ hang dµi nh†t tr™n th’ giÌi. * Hang s©u nh†t th’ giÌi lµ hang R™-x´ Gi®ng Bäc-na cÒa Ph∏p. Tı cˆa hang ph∂i Æi s©u xuËng h¨n 1.600 m mÌi tÌi Æ∏y hang. K˚ lÙc nµy Î Vi÷t Nam lµ hang CËng N≠Ìc Î tÿnh Lai Ch©u, vÌi chi“u s©u lµ 602 m. 6 Rıng Xanh
  9. Th´ng tin Nh◊n tı b™n ngoµi thÀt kh„ T R O N G L í N G N@I ßÉ t≠Îng t≠Óng rªng nÛi Æ∏ v´i lπi »n ch¯a b™n trong n„ c∂ MÈt dflng mÈt h÷ thËng chªng chfit c∏c hang ÆÈng vµ suËi Æang ch∂y ÆÈt s´ng, suËi ng«m. ChÛng lan t·a rÈng khæp vµ ngÈt bi’n m†t. ßi“u nµy li™n k’t vÌi nhau thµnh mÈt mπng l≠Ìi. C∏c em r†t th≠Íng x∂y ra Î vÔng Æıng b· qua c¨ hÈi kh∏m ph∏ chÛng, v◊ hang nÛi Æ∏ v´i bÎi s˘ c„ m∆t cÒa ÆÈng h«u nh≠ chÿ c„ Î vÔng Æ∏ v´i mµ th´i. nh˜ng lÁ hÛt vµ khe n¯t. Tı Æ©y, dflng n≠Ìc bæt Qua c∏c khe n¯t Æ«u cuÈc chu du vµo lflng vµ lÁ hÛt, n≠Ìc "g∆m nh†m" khËi Æ∏ v´i tı b™n nÛi Æ∏. trong tπo n™n hang ÆÈng. ß∏ v´i bfi n≠Ìc hfla tan khi g∆p Æi“u ki÷n thuÀn lÓi læng Ɖng lπi thµnh c∏c nhÚ Æ∏. NhÚ Æ∏ rÒ tı tr«n hang xuËng vµ m‰c tı n“n hang l™n, khi g∆p nhau h◊nh thµnh cÈt Æ∏. V´ sË dflng ch∂y nh· tπo thµnh mÈt con s´ng lÌn, s©u d≠Ìi m∆t Ɔt. ß„ lµ s´ng ng«m. C∏c dflng s´ng ng«m c„ th” hoµ vµo nh˜ng dflng s´ng kh∏c ho∆c ÆÈt ngÈt hi÷n ra Î mÈt c∏nh ÆÂng hay thung lÚng nµo Æ„. Rıng Xanh 7
  10. Th´ng tin Î Vi÷t Nam Phong c∂nh c∏c-xt¨ Î Vi÷t Nam kh∏ Æa dπng. N¨i nµy lµ nh˜ng c∏nh ÆÂng Æ∏ nh†p nh´, n¨i kh∏c lπi lµ nh˜ng vÔng Æ∏ tai mÃo lÎm chÎm, sæc nh‰n. ß„ cÚng c„ th” lµ nh˜ng d∑y nÛi trÔng Æi÷p bao phÒ bÎi rıng xanh bπt ngµn hay mÈt vÔng Æ∂o Æ∏ tr™n m∆t n≠Ìc m™nh m´ng. MÁi phong c∂nh c∏c-xt¨ Æ“u mang mÈt vŒ Æãp ri™ng vµ trÎ thµnh nh˜ng thæng c∂nh nÊi ti’ng h†p d…n kh∏ch du lfich xa g«n. 8 Rıng Xanh
  11. Th´ng tin Hµ NÈi ô n≠Ìc ta, Æfia h◊nh c∏c- xt¨ chi’m kho∂ng 1/6 di÷n t›ch l∑nh thÊ . Nh◊n tr™n b∂n ÆÂ, c∏c em c„ th” th†y c∏c vÔng c∏c-xt¨ tÀp trung chÒ y’u Î mi“n Bæc vµ mÈt sË tÿnh mi“n Trung. ßfia h◊nh nµy cÚng xu†t hi÷n Î mi“n Nam nh≠ng kh´ng Æ∏ng k”. Ngoµi vŒ Æãp ÆÈc Æ∏o, c∏c vÔng c∏c-xt¨ cfln lµ n¨i trÛ ngÙ cÒa nhi“u loµi ÆÈng, th˘c vÀt. MÈt sË n¨i Æ∑ trÎ thµnh "b∂o tµng v®n h„a, TP. H Ch› Minh lfich sˆ" ch¯a Æ˘ng nh˜ng Æi“u thÛ vfi v“ cuÈc sËng cÒa con ng≠Íi tr≠Ìc Æ©y. Rıng Xanh 9
  12. Th´ng tin Vfinh Hπ Long - "ThuÎ xa x≠a læm rÂi, khi ng≠Íi Vi÷t mÌi lÀp n≠Ìc Æ∑ ph∂i chfiu nπn x©m l®ng. Ng‰c Hoµng sai RÂng Mã mang theo Ƶn con xuËng hπ giÌi giÛp ng≠Íi Vi÷t Æ∏nh gi∆c. 10 Rıng Xanh
  13. Th´ng tin K˙ quan ß∏ vµ N≠Ìc Khi thuy“n gi∆c tı ngoµi bi”n µo πt ti’n vµo bÍ th◊ Ƶn RÂng cÚng tı tı hπ giÌi. ßµn RÂng lÀp t¯c phun ra v´ sË ch©u ng‰c, nh˜ng ch©u ng‰c †y thoæt bi’n thµnh mu´n ngµn Æ∂o Æ∏ tr™n bi”n, sıng s˜ng nh≠ b¯c t≠Íng thµnh v˜ng ch∑i ng®n b≠Ìc ti’n cÒa qu©n thÔ..." C©u chuy÷n truy“n thuy’t tr™n Æ∑ giÛp cho chÛng ta hi”u th™m v“ s˘ t›ch cÒa Vfinh Hπ Long. Ngµy nay, vÌi g«n hai ngh◊n Æ∂o Æ∏, Hπ Long lµ mÈt trong nh˜ng vÔng nÛi Æ∏ v´i tr™n bi”n rÈng nh†t th’ giÌi. C∏c Æ∂o Æ∏ v´i vÌi ÆÒ h◊nh thÔ k˙ thÛ nh≠ hfln Gµ Ch‰i, hfln TrËng M∏i, hfln L≠ H≠¨ng nh´ cao tr™n m∆t bi”n xanh bi’c, tπo n™n mÈt t∏c ph»m Æi™u khæc hÔng v‹ cÒa thi™n nhi™n. VŒ Æãp vµ gi∏ trfi Æfia ch†t vµ Æfia mπo cÒa Vfinh Hπ Long Æ∑ hai l«n Æ≠Óc TÊ ch¯c Gi∏o dÙc, Khoa h‰c vµ V®n ho∏ Li™n hÓp quËc (UNESCO) c´ng nhÀn lµ Di s∂n Thi™n nhi™n Th’ giÌi. Rıng Xanh 11
  14. Th´ng tin C∏c em c„ tin rªng Æ∏ cÚng bi’t n„i kh´ng? C„ th” c©u tr∂ lÍi sœ lµ kh´ng bÎi Æi“u Æ„ c„ vŒ r†t th«n thoπi. Nh≠ng c∏c em π, ch›nh nh˜ng Æ∂o Æ∏ lung linh tr™n bi”n ngµy nay Æ∑ "bÀt m›" cho c∏c nhµ khoa h‰c v“ nh˜ng trang sˆ sËng ÆÈng cÒa vfinh Hπ Long tı hµng tri÷u n®m tr≠Ìc Ɔy. B∂o tµng Lfich sˆ vÔng Æ∂o Æ∏ thi™n nhi™n KhËi Æ∏ v´i Î Hπ Long Æ≠Óc h◊nh thµnh tı VÔng ÆÂng bªng cÊ kho∂ng 340 tri÷u n®m ß∏y bi”n Î vfinh Hπ Long tr≠Ìc, khi n¨i Æ©y cfln lµ kh∏ bªng phºng. Tr™n Nh˜ng hang hµm ’ch mÈt vÔng bi”n n´ng. Æ„, ng≠Íi ta t◊m th†y Tr™n Vfinh Hπ Long c„ Sau Æ„, khËi Æ∏ nµy d†u v’t cÒa mÈt h÷ r†t nhi“u hang h◊nh Æ≠Óc n©ng l™n m∆t Ɔt, thËng s´ng cÊ dµy Æ∆c hµm ’ch. ß„ lµ k’t qu∂ bfi n≠Ìc ®n mfln vµ bfi Æ∑ tıng tÂn tπi trong cÒa hµng ngh◊n n®m chia cæt thµnh hµng thÍi k˙ b®ng hµ. ßi“u s„ng bi”n x´ vµo ch©n ngµn ng‰n nÛi nh·. Bi”n nµy ch¯ng t· n¨i Æ©y Æ∑ nÛi vµ ®n mfln Æ∏ tπo nhi“u l«n trµn vµo rÂi lπi c„ thÍi gian dµi lµ ÆÂng n™n. NhÍ nghi™n c¯u vfi rÛt Æi vµ k’t qu∂ lµ bªng. C∏c nhµ khoa h‰c tr› vµ h◊nh dπng cÒa nh˜ng nÛi Æ∏ nµy bfi cho rªng n’u ng≠Óc nh˜ng hang nµy, c∏c ngÀp mÈt ph«n hay dflng thÍi gian v“ 11 nhµ khoa h‰c c„ th” bi’t toµn bÈ, h◊nh thµnh ngh◊n n®m tr≠Ìc, chÛng Æ≠Óc m˘c n≠Ìc bi”n vµ c∂nh quan cÒa vfinh ta hoµn toµn c„ th” Æi ÆÈ lÌn thÒy tri“u c∏ch ngµy nay. bÈ tr™n vfinh. Æ©y hµng ngh◊n n®m. 12 Rıng Xanh
  15. Th´ng tin N’u c„ dfip Æ’n vÔng c∏c-xt¨ Hπ Long - C∏t Bµ, c∏c em H Æıng b· qua c¨ hÈi th®m c∏c tÔng, ∏ng - nh˜ng h÷ sinh th∏i Æ∆c bi÷t cÒa vÔng nµy nhä. Chæc chæn chÛng ta sœ t◊m th†y nhi“u Æi“u thÛ vfi vµ bÊ ›ch Î Æ„. VÀy tÔng vµ ∏ng tr™n bi”n lµ g◊? ChÛng lµ nh˜ng h hay ph‘u c∏c-xt¨ ch¯a n≠Ìc bi”n. Éng nªm g‰n trong lflng mÈt hfln Æ∂o, cfln tÔng do nhi“u hfln Æ∂o qu©y lπi mµ thµnh. TÔng vµ ∏ng th´ng ra bi”n qua nh˜ng Æ≠Íng ng«m ho∆c c∏c cˆa. TÔng vµ ∏ng Æ“u t≠¨ng ÆËi k›n n™n ›t s„ng, n≠Ìc trong Æ’n m¯c nhi“u khi c„ th” nh◊n xuËng tÀn Æ∏y. ß∏y cÒa tÔng vµ ∏ng th≠Íng Æ≠Óc bao phÒ bÎi nh˜ng rπn san h´ hay nh˜ng loµi rong bi”n tuy÷t Æãp. Qua c∏c cˆa th´ng ho∆c mπch ng«m, nhi“u sinh vÀt bi”n "lang thang" Æ’n Æ©y vµ thÀm ch› Æ∑ Î lπi lu´n. C∏c nhµ khoa h‰c cho bi’t trong c∏c tÔng, ∏ng cfln c„ nhi“u loµi qu˝ hi’m nh≠ trai ng‰c, Ëc ÆÙn hay con sÛt. V◊ th’, ngoµi phong c∂nh Æãp, tÔng vµ ∏ng cfln lµ nh˜ng "phflng th› nghi÷m t˘ nhi™n" Æ” c∏c nhµ khoa h‰c nghi™n c¯u ÆÍi sËng sinh vÀt bi”n. Rıng Xanh 13
  16. Th´ng tin Kh∏c vÌi Hπ Long, Phong Nha - KŒ Bµng Æ≠Óc bi’t Æ’n nh≠ lµ mÈt v≠¨ng quËc c˘c k˙ phong phÛ v“ hang ÆÈng vµ s´ng suËi ng«m. Tı x≠a, con ng≠Íi Æ∑ ph∏t hi÷n ra vŒ Æãp ti“m »n cÒa n¨i nµy vµ ghi chäp lπi trong c∏c th≠ tfich cÊ, nh≠ng m∑i tÌi g«n Æ©y nh˜ng kh∏m ph∏ s©u mÌi Æ≠Óc c´ng bË. pHong nha - kŒ bµng V≠¨ng quËc hang s´ng V≠¨ng quËc hang s´ng SÎ d‹ c„ t™n g‰i hang s´ng bÎi h«u h’t hang ÆÈng cÒa Phong Nha- KŒ Bµng Æ“u c„ c∏c dflng s´ng, suËi ng«m ch∂y qua. Gæn vÌi h÷ thËng gÂm hµng tr®m hang ÆÈng lÌn nh·, c∏c dflng s´ng ng«m Æ∑ k’t thµnh mÈt mπng l≠Ìi dflng ch∂y ng«m rÈng khæp trong lflng nÛi Æ∏. S´ng Son S´ng Son lµ mÈt dflng s´ng lÌn cÒa vÔng Phong Nha - KŒ Bµng. ß©y lµ n¨i nhÀn n≠Ìc tı c∏c s´ng, suËi ng«m ch∂y ra, cÚng lµ con Æ≠Íng duy nh†t Æ≠a du kh∏ch vµo th®m quan ÆÈng Æãp B∑i c∏t nh†t - ÆÈng Phong trong hang Nha. C„ nh˜ng Æoπn trong hang, dflng s´ng ng«m ngµy cµng n´ng d«n nh≠Íng chÁ cho nh˜ng b∑i Æ∏ s·i ho∆c bÍ c∏t træng mfin. Nh≠ng v◊ sao trong hang lπi c„ c∏t, s·i nhÿ? Ch›nh lµ nhÍ dflng n≠Ìc Æ∑ Æ≠a chÛng tı vÔng th≠Óng l≠u v“ Ɔy. 14 Rıng Xanh
  17. Th´ng tin S˘ ®n mfln k˙ di÷u Hang s´ng cÊ Chÿ khi vµo trong lflng ßa sË hang s´ng trong c∏c hang ÆÈng, ta vÔng nÛi Æ∏ Phong Nha mÌi th†y n≠Ìc Æ∑ ®n - KŒ Bµng Æ“u v…n mfln Æ∏ nhi“u Æ’n Æang hoπt ÆÈng . nh≠Íng nµo. Tuy nhi™n, mÈt sË Trong hang Vflm, ›t Æ∑ k’t thÛc n≠Ìc Æ∑ tπo n™n qu∏ tr◊nh nµy. nh˜ng kho∂ng N≠Ìc kh´ng kh´ng gian cfln ch∂y n˜a m™nh m´ng khi’n chÛng tÌi m¯c ta trÎ thµnh c„ c∂m nh˜ng gi∏c Æ„ lµ hang kh´. mÈt s©n vÀn ÆÈng c„ m∏i che. N≠Ìc B› mÀt cÚng ki’n tπo c∏c cfln Î v∏ch ng®n, chia hang ph›a ÆÈng thµnh nhi“u gian tr≠Ìc phflng nËi li“n nhau. Trong nhi“u gian phflng cfln trang tr› ¶Ìc t›nh c∂ mµnh rÃm, cÈt trÙ vµ mu´n tÊng ÆÈ vπn h◊nh thÔ bªng nhÚ Æ∏. H∑y soi dµi c∏c ÆuËc lπi g«n, c∏c em sœ th†y chÛng hang l„ng l∏nh r†t Æãp. s´ng cÒa Phong Nha - KŒ Bµng Æ∑ Thµnh tr◊ b†t kh∂ Æ≠Óc kh∏m x©m phπm ph∏ cho Æ’n Kh∏m ph∏ hang ÆÈng bªng thuy“n nay lµ thÀt thÛ vfi nh≠ng kh´ng ph∂i lu´n kho∂ng 85 ki- d‘ dµng. Vµo mÔa m≠a lÚ, cˆa l´-mät. Nh≠ng hang bfi ngÀp n≠Ìc vµ kh´ng c„ th˘c t’, h÷ c∏ch nµo l‰t vµo b™n trong. thËng hang s´ng N’u Æ’n th®m ÆÈng Phong Î vÔng nµy cfln lÌn Nha, c∏c em nhÌ tr∏nh h¨n th’ nhi“u, bÎi mÔa m≠a lÚ nhä. ngay c∂ cuÈc th∏m hi”m lÌn nh†t cÚng mÌi chÿ tÌi Æ≠Óc nh˜ng ph«n hang b™n ngoµi. Cfln bi’t bao hang ÆÈng nªm s©u trong lflng Ɔt v…n ch≠a Æ≠Óc ai bi’t Æ’n, ngay c∂ ÆËi vÌi c∏c nhµ khoa h‰c. Chæc hºn lµ chÛng »n ch¯a r†t nhi“u Æi“u h†p d…n. Rıng Xanh 15
  18. Th´ng tin "Phong Nha Æ÷ nh†t ÆÈng" Kh´ng ph∂i ng…u nhi™n mµ Phong Nha Æ≠Óc coi lµ "Æ÷ nh†t" trong sË hµng tr®m hang ÆÈng cÒa vÔng nÛi Æ∏ Æ sÈ nµy. CÚng nh˜ng m®ng Æ∏, nhÚ Æ∏, cÚng vÌi dflng s´ng ng«m ch∂y qua nh≠ bao hang ÆÈng kh∏c nh≠ng Phong Nha c„ Æ≠Óc s˘ k’t hÓp hµi hoµ cÒa tπo ho∏. Khi chi’c thuy“n nan nhà nhã ti’n vµo cˆa hang, †n t≠Óng Æ«u ti™n Æ’n vÌi ta lµ c„ hµng vπn ng‰n n’n lung linh Æ„n chµo. Nh˜ng ng‰n n’n †y Æ≠Óc thæp bÎi ∏nh s∏ng t˘ nhi™n nhÍ m∆t n≠Ìc "Æ›nh" l™n tr«n hang. ßi s©u vµo trong, nh˜ng "c©y n’n" d«n bi’n m†t nh≠Íng chÁ cho nguÂn s∏ng duy nh†t, †y lµ ng‰n ÆuËc tr™n tay ta. Mµn tËi bao phÒ cÚng lµ lÛc ng≠Íi ta bæt Æ«u tfl mfl t˘ h·i: Ti’p theo sœ lµ g◊ nhÿ? Vµ thÀt b†t ngÍ, gi˜a kh´ng gian rÈng lÌn †y hi÷n ra mÈt t†m th∂m mfin. ƒy lµ mÈt tri“n c∏t phºng mÎ ra mÈt nh∏nh hang kh´. Nhã b≠Ìc qua tri“n c∏t, chÛng ta b≠Ìc vµo mÈt th’ giÌi thπch nhÚ vÌi ÆÒ h◊nh thÔ k˙ lπ. ß©y th˘c s˘ lµ lÛc ta c„ th” th·a s¯c th∂ tr› t≠Îng t≠Óng bay bÊng cÒa m◊nh. Nh˜ hang ßóng ng n Hang dµi "k˚ lÙc" ua Cho Æ’n nay, hang Vflm Æ≠Óc coi lµ mÈt trong nh˜ng hang dµi nh†t n≠Ìc ta. Hang dµi tÌi 15 km vµ mang ˙ q k mÈt d∏ng v„c k˙ v‹ vÌi nh˜ng vflm Æ∏ lÌn vµ con s´ng ng«m mÎ rÈng. Ngay c∂ nh˜ng nhÚ Æ∏ trong hang cÚng cao lÌn Æ’n m¯c c„ th” ghi vµo "k˚ lÙc". C„ nh˜ng khËi nhÚ Æ∏ lÌn bªng c∂ mÈt tfla nhµ c¨ Ɔy. R†t may mæn lµ hang Vflm nªm s©u trong rıng giµ n™n Æ’n nay h«u nh≠ v…n cfln gi˜ nguy™n nät hoang s¨ vËn c„. 16 Rıng Xanh
  19. Th´ng tin ≠Ìc tπi c∏c vÔng Æ∏ v´i th≠Íng ph©n bË kh´ng Æ“u. B“ m∆t nÛi Æ∏ h«u N nh≠ lu´n khan hi’m vµ cπn ki÷t n≠Ìc, trong khi Æ„ n≠Ìc ng«m lπi v´ cÔng dÂi dµo. Ch›nh nguÂn n≠Ìc ng«m †y Æ∑ cung c†p n≠Ìc cho r†t nhi“u ng≠Íi d©n sinh sËng quanh nh˜ng vÔng nÛi Æ∏. N≠Ìc ng«m vµ cuÈc sËng cÒa con ng≠Íi ô vÔng Phong Nha - KŒ Bµng, n≠Ìc ng«m tı nÛi Æ∏ th≠Íng ÆÊ ra c∏c dflng s´ng lÌn nh≠ s´ng Son, s´ng Chµy. Nh˜ng con s´ng nµy "nu´i d≠Ïng" cuÈc sËng cÒa hµng chÙc ngh◊n ng≠Íi d©n n¨i Æ©y. ß∆c bi÷t, khi mÔa kh´ tÌi, n≠Ìc m≠a h«u nh≠ kh´ng c„ th◊ n≠Ìc tı c∏c s´ng suËi ng«m cµng trÎ n™n qu˝ gi∏. M∆c dÔ n≠Ìc ng«m r†t quan tr‰ng ÆËi vÌi cuÈc sËng cÒa nh˜ng ng≠Íi d©n quanh vÔng c∏c-xt¨ nh≠ng nguÂn n≠Ìc nµy r†t d‘ bfi ´ nhi‘m. Do kh´ng c„ lÌp Ɔt chæn l‰c n™n n≠Ìc m≠a qua h÷ thËng c∏c khe n¯t, lÁ hÛt c„ th” cuËn theo Ɔt c∏t, Æ∏ s·i, x∏c ÆÈng th˘c vÀt vµ c∂ r∏c do con ng≠Íi th∂i ra xuËng c∏c mπch ng«m. Nh˜ng ch†t g©y ´ nhi‘m theo dflng n≠Ìc sœ ph∏t t∏n sang c∂ nh˜ng dflng s´ng, suËi kh∏c. Rıng Xanh 17
  20. Th´ng tin ß’n CÛc Ph≠¨ng th®m "ng≠Íi x≠a" CÛc Ph≠¨ng lµ khu rıng nguy™n sinh tr™n nÛi Æ∏ v´i nªm gi˜a ba tÿnh Ninh B◊nh, Thanh H„a vµ Hfla B◊nh. ß©y cÚng lµ v≠Ín quËc gia Æ«u ti™n cÒa n≠Ìc ta. Tuy c∏c hang, ÆÈng Î CÛc Ph≠¨ng kh´ng Æ sÈ, hÔng v‹ nh≠ h÷ thËng hang cÒa Phong Nha nh≠ng lπi c„ ˝ ngh‹a r†t lÌn v“ m∆t khoa h‰c. Ng≠Íi ta Æ∑ t◊m th†y Î Æ„ nh˜ng d†u hi÷u v“ s˘ sËng cÒa con ng≠Íi c∏ch Æ©y hµng vπn n®m. CuÈc sËng cÒa nh˜ng c≠ d©n Æ«u ti™n Giai Æoπn ng≠Íi nguy™n thu˚ sËng Î CÛc Ph≠¨ng t≠¨ng ¯ng vÌi hai n“n v®n ho∏ S¨n Vi vµ Hoµ B◊nh Î n≠Ìc ta, trong kho∂ng tı 12.500 n®m Æ’n 7.000 n®m tr≠Ìc Æ©y. Ngay tı thÍi †y, con ng≠Íi Æ∑ ch‰n c∏c hang Æ∏ lµm 18 Rıng Xanh
Đồng bộ tài khoản