Bóng ma dịch hạch đang quay lại?

Chia sẻ: Lau Thai | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:7

0
44
lượt xem
8
download

Bóng ma dịch hạch đang quay lại?

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Từ năm 1991, dịch hạch đã không còn hiện diện trong các bệnh viện lớn và sinh viên y khoa chỉ còn biết qua giáo trình sách vở. Cho đến gần đây, ngày 30.7, khi Trung Quốc công bố phát hiện một ổ dịch hạch thì sự quan tâm của cộng đồng đến căn bệnh này lại dấy lên. Điểm mặt thủ phạm gây dịch Dịch hạch là bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn từ thú vật lan sang người qua trung gian truyền bệnh. Bệnh có từ thời cổ đại và vẫn tồn tại đến ngày hôm nay. Vào thời trung...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Bóng ma dịch hạch đang quay lại?

  1. Bóng ma dịch hạch đang quay lại? Từ năm 1991, dịch hạch đã không còn hiện diện trong các bệnh viện lớn và sinh viên y khoa chỉ còn biết qua giáo trình sách vở. Cho đến gần đây, ngày 30.7, khi Trung Quốc công bố phát hiện một ổ dịch hạch thì sự quan tâm của cộng đồng đến căn bệnh này lại dấy lên. Điểm mặt thủ phạm gây dịch Dịch hạch là bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn từ thú vật lan sang người qua trung gian truyền bệnh. Bệnh có từ thời cổ đại và vẫn tồn tại đến ngày hôm nay. Vào thời trung cổ, bệnh dịch hạch mang danh “cái chết đen” (black death) vào khoảng 1348 – 1350, đã cướp đi sinh mạng của 1/4 dân số châu Âu.
  2. Thời hiện đại, một đại dịch dịch hạch hoành hành ở Trung Quốc vào những năm 60 của thế kỷ 19 và lấn sang Hong Kong vào thập kỷ cuối cùng của thế kỷ đó. Chính tại nơi này, Alexandre Yersin đã phân lập được tác nhân gây bệnh dịch hạch vào năm 1894 nên vi khuẩn gây bệnh được mang tên Yersinia pestis (Y.pestis). Đại dịch này bị phát tán khắp thế giới qua những con chuột trên những con tàu vượt đại dương đến những nước khác ở châu Á, qua tận California Hoa Kỳ, xuống những hải cảng xa xôi ở Nam Mỹ và châu Phi. Dịch hạch ở thị thành do chuột lan truyền hầu hết có thể kiểm soát được nhưng khi vi khuẩn truyền qua các loại gặm nhấm hoang dại thì nguồn bệnh đã ẩn náu trong những vùng hoang dã rất khó tiêu diệt mầm bệnh. Trong năm thập niên đầu thế kỷ 20, dịch hạch tấn công Ấn Độ, giết hại gần 10 triệu người. Trong những năm 1960 và 1970, Việt Nam là một trong những
  3. nước có nhiều bệnh dịch hạch nhất (chủ yếu ở miền Nam, với con số khoảng 10.000 trường hợp mỗi năm). Từ 1996 – 2000 chỉ còn khoảng 140 trường hợp cả nước với bảy tử vong. Những năm gần đây hơn, bệnh dịch hạch hầu như không xuất hiện tại các bệnh viện. Vi khuẩn từ nguồn lây thường là các loài gặm nhấm như chuột (Rattus rattus và Rattus norvegicus là hai nguồn nhiễm quan trọng) hoặc động vật hoang dã đang mắc bệnh (có vi khuẩn trong máu). Bọ chét (Xenopsylla cheopis là chủ yếu) trên các động vật này đốt và hút máu có chứa nhiều vi khuẩn dịch hạch. Men coagulase của vi khuẩn tiết ra làm máu trong ống tiêu hóa của bọ chét đông lại và vi khuẩn tiếp tục phát triển trong các cục máu đông. Khi chuột chết vì bệnh, bọ chét sẽ nhảy ra tìm chuột khác và “tình cờ” tìm được người lành để hút máu trên đường tìm kiếm “chuột lành” khác. Chúng ói ra các cục máu đông đầy vi khuẩn Y.pestis lên vết đốt,
  4. vi khuẩn xâm nhập vào các mạch máu trắng di chuyển lên các hạch bạch huyết, phát triển và huỷ hoại cấu trúc của hạch và làm hạch sưng, đỏ, đau và chứa đầy vi khuẩn Y.pestis. Những dấu hiệu nhận diện bệnh Giai đoạn đầu bệnh nhân bị sốt, đau vùng hạch sau đó sưng to, nóng và đau gọi là dịch hạch thể hạch. Nếu không được điều trị kịp thời, vi khuẩn lan nhanh qua máu, đến nhiều nội tạng gây tình trạng nhiễm trùng huyết (dịch hạch thể nhiễm trùng huyết). Trong quá trình phát triển dịch hạch có thể lan lên phổi theo đường máu gây dịch hạch thể phổi thứ cấp. Dịch hạch thể phổi nguyên phát là do hít phải vi khuẩn từ người bệnh hay súc vật bị viêm phổi qua đường không khí. Trong dịch hạch thể phổi, bệnh nhân sốt cao, có hạch hoặc không; ho nhiều, đau ngực, khó thở, hay ho ra máu. X-quang thấy viêm phổi đốm. Trong thể phổi
  5. đàm có chứa nhiều vi khuẩn Y.pestis. Thể phổi đáng sợ nhất vì chỉ sau một ngày dù điều trị kháng sinh tỷ lệ tử vong vẫn rất cao. Ngoài ra Y.pestis còn xâm nhập vào màng não gây viêm màng não mủ dịch hạch hay viêm họng, viêm amiđan… Vi khuẩn dịch hạch giết người như vậy nhưng lại rất nhạy cảm với kháng sinh cổ điển như streptomycin, tetracycline, chloramphenicol. Nhóm kháng sinh mới như fluoroquinolones cũng rất công hiệu để điều trị bệnh dịch hạch. Để xác định chẩn đoán chỉ cần chọc hút chất hạch để soi và cấy cũng như cấy máu trong thể hạch hay nhiễm trùng huyết. Dịch hạch từng xuất hiện ở Việt Nam Những năm sau chiến tranh, dịch hạch vẫn còn lưu hành ở các tỉnh phía Nam nhất là khu vực miền Đông Nam bộ như Long Khánh (trong các nông trường cao su), Tân Phú của Đồng Nai; Củ Chi, Tây Ninh, các tỉnh Tây Nguyên... một vài nơi ở đồng bằng sông Cửu
  6. Long như Bạc Liêu, Cà Mau… kể cả tại TP.HCM. Trong thời gian đó, người viết bài này đã đi cùng GS Nguyễn Duy Thanh, giám đốc bệnh viện Chợ Quán (nay là bệnh viện Bệnh Nhiệt Đới) và bác sĩ Cao Minh Tân, viện trưởng viện Pasteur TP.HCM lúc bấy giờ. Trong những lán trại của công nhân cao su nông trường Cù Bị I, II giữa bạt ngàn cao su, số công nhân bị sốt lên đến hàng chục người mỗi ngày. Công tác phòng chống dịch hạch lúc bấy giờ gặp nhiều khó khăn do chúng ta ở ngay vào giữa vùng có nhiều động vật gặm nhấm hoang dại. Nhà cửa toàn bằng tre nứa… các chuyên gia Liên Xô cũng ớn lạnh vì đôi lúc chuột từ nóc nhà rơi xuống trước mặt, giữa lúc ăn trưa trong lán. Như thế cách phun thuốc diệt bọ chét từ mặt đất lên khoảng 1,2 – 1,5m được khuyến cáo trong phòng chống dịch hoàn toàn vô hiệu vì bọ chét từ chuột ở tận trên mái tranh rơi xuống. Cũng thời điểm này, mỗi năm bệnh viện Chợ Quán nhận khoảng 200 – 300 bệnh nhân được chẩn đoán
  7. dịch hạch. Trong đó có ba trường hợp dịch hạch thể phổi nhưng đều tử vong. Một vị phó giám đốc nhà máy xay lúa sau mấy ngày sốt ho, nhập viện với hình ảnh X-quang có tổn thương lan toả, tử vong nhanh chóng sau đó. Khi dọn dẹp văn phòng, người ta tìm thấy xác một con chuột chết trong hộc bàn ngổn ngang giấy tờ. Khi chuột chết bọ chét sẽ nhảy đốt người và gây bệnh… Dịch hạch thay đổi theo mùa vì nhiệt độ cao bất hoạt men coagulase của vi khuẩn không tạo cục máu đông được. Khí hậu ẩm cho phép bọ chét tồn tại lâu hơn. Ngoài ra, dịch hạch hay xảy ra ở nơi người sống tập trung và môi trường thuận lợi cho chuột phát triển như gần các nhà máy thực phẩm, kho nông sản…
Đồng bộ tài khoản