Các giải pháp bảo vệ đất và nước

Chia sẻ: Bắc Kiều Phong Phong | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:47

0
523
lượt xem
126
download

Các giải pháp bảo vệ đất và nước

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Các giải pháp bảo vệ đất và nước. Việt nam có ba phần tư diện tích đất đai là đồi núi và cao nguyên. Đất sản xuất nông lâm nghiệp ở miền núi và trung du phần lớn la đất dốc, khô hạn, phải có biện pháp canh tác thích hợp để sử dụng đất được bền vững

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Các giải pháp bảo vệ đất và nước

  1. H−íng dÉn canh t¸c trªn ®Êt dèc TËp 1 c¸c gi¶i ph¸p b¶o vÖ ®Êt vµ n−íc S¸ch xuÊt b¶n theo tháa thuËn cña World Neighbors & Studio Driya Media vµ ®−îc Quaker Service tµi trî Ng−êi dÞch Ng« SÜ Hoµi, §«n ThÕ Phong §µo Xu©n Tr−êng, An V¨n B¶y nhµ xuÊt b¶n n«ng nghiÖp hµ néi – 1995
  2. Practical guide to dryland farming introduction to soil and water conservation 2
  3. môc lôc Lêi giíi thiÖu....................................................................................................................... 4 Vµi lêi cña tæ chøc hµng xãm thÕ giíi göi ®Õn b¹n ®äc vµ bµ con n«ng d©n viÖt Nam .......................................................................................................... 5 Giíi thiÖu .............................................................................................................................. 6 VËt ch¾n.............................................................................................................................. 13 R·nh vµ bê r·nh............................................................................................................. 16 T−êng xÕp b»ng ®¸......................................................................................................... 18 Ruéng bËc thang............................................................................................................ 20 VËt ch¾n sèng .................................................................................................................. 24 B¶o d−ìng .......................................................................................................................... 28 R·nh tho¸t n−íc ............................................................................................................ 31 §Ëp ch¾n vµ “bÉy ®Êt” ................................................................................................. 34 Sö dông ®Êt........................................................................................................................ 41 KÕt luËn .............................................................................................................................. 45 3
  4. Lêi giíi thiÖu ViÖt nam cã ba phÇn t− diÖn tÝch ®Êt ®ai lµ ®åi nói vµ cao nguyªn. §Êt s¶n xuÊt n«ng l©m nghiÖp ë miÒn nói vµ trung du phÇn lín lµ ®Êt dèc, kh« h¹n, ph¶i cã biÖn ph¸p canh t¸c thÝch hîp ®Ó sö dông ®Êt ®−îc bÒn v÷ng. Bé s¸ch h−íng dÉn canh t¸c trªn ®Êt dèc gåm 4 tËp : - C¸c gi¶i ph¸p b¶o vÖ ®Êt vµ n−íc - Canh t¸c theo ®−êng ®ång møc víi b¨ng c©y xanh - Kü thuËt trång c©y - Qu¶n lý trang tr¹i S¸ch do World Neighbors (tæ chøc hµng xãm thÕ giíi) Studio Driya Media vµ Yayasan Tananua xuÊt b¶n vµ ph¸t hµnh réng r·i t¹i Indonexia. Néi dung s¸ch thÓ hiÖn chñ yÕu b»ng c¸c tranh vÏ kÌm lêi gi¶i thÝch ng¾n gän, dÔ hiÓu, ®−îc ®«ng ®¶o b¹n ®äc hoan nghªnh… Nh»m phôc vô cho c«ng t¸c khuyÕn n«ng khuyÕn l©m, ®−îc sù ®ång ý cña World Neighbors vµ Studio Driya Media, ®−îc Quaker Service tµi trî. Nhµ xuÊt b¶n N«ng nghiÖp cho xuÊt b¶n bé s¸ch trªn b»ng tiÕng ViÖt. Chóng t«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n: - Bµ Karin Eberhardt - §¹i diÖn World Neighbors, ®¹i diÖn cña Studio Driya Media ®· cung cÊp nguyªn b¶n tiÕng Anh b¶n dÞch tiÕng ViÖt vµ cho phÐp in bé s¸ch nµy t¹i ViÖt nam. - Bµ Lady Borton - §¹i diÖn Quaker Service ®· hç trî vÒ tµi chÝnh trong viÖc in Ên. - PTS. Hoµng Xu©n Tý - Gi¸m ®èc Trung t©m sinh th¸i vµ m«i tr−êng rõng ®· gióp ®ì chØnh lý tµi liÖu cho phï hîp víi ViÖt Nam. Tr©n träng giíi thiÖu víi b¹n ®äc. Nhµ xuÊt b¶n n«ng nghiÖp 4
  5. Vµi lêi cña tæ chøc hµng xãm thÕ giíi göi ®Õn b¹n ®äc vµ bµ con n«ng d©n viÖt Nam Chóng t«i rÊt lÊy lµm vui mõng lµ bé s¸ch " H−íng dÉn canh t¸c trªn ®Êt dèc" ®· ®−îc dÞch, in xong vµ ra m¾t víi b¹n ®äc vµ bµ con n«ng d©n ViÖt Nam Chóng t«i xin bµy tá lßng c¶m ¬n víi Quaker Service ë ViÖt Nam ®· tµi trî cho viÖc xuÊt b¶n, vµ c¶m ¬n Nhµ xuÊt b¶n n«ng nghiÖp ®· tæ chøc thµnh c«ng viÖc biªn tËp, in Ên tËp s¸ch nµy vµ giíi thiÖu víi b¹n ®äc. Bé s¸ch nµy nguyªn ®−îc viÕt trªn c¬ së kinh nghiÖm vµ ®iÒu kiÖn thùc tÕ cña Indonexia vµ ®· ®−îc Yayasan Tananua, mét tæ chøc do mét sè n«ng d©n ë Indonexia thµnh lËp, ph¸t triÓn vµ ®· thu kÕt qu¶ tèt ®Ñp. Chóng t«i kh«ng cã ý ®Þnh ®−a ra mét mÉu h×nh cô thÓ mµ chØ giíi thiÖu nh÷ng kinh nghiÖm thùc tÕ ®· thu ®−îc ë Indonexia ®Ó bµ con tham kh¶o, ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ vµ tuú theo t×nh h×nh cô thÎ cña ®Þa ph−ong m×nh ®Ó t×m ra nh÷ng gi¶i ph¸p thÝch hîp vµ cã hiÖu qu¶. Nh©n d©n ViÖt Nam vèn cÇn cï lao ®éng, biÕt kh¾c phôc khã kh¨n vµ cã tinh thÇn s¸ng t¹o, ch¾c ch¾n bµ con n«ng d©n ta sÏ cã c¸ch gi¶i quyÕt riªng cña m×nh. V× vËy chóng t«i còng sÏ rÊt hoan nghªnh nÕu b¹n ®äc vµ bµ con ta cã nh÷ng gãp ý, ®Ò nghÞ, nhËn xÐt hoÆc ý kiÕn trao ®æi vÒ néi dung tËp s¸ch nµy, vµ xin göi vÒ mét trong hai ®Þa chØ sau: V¨n phßng World Neighbors sè 1B ngâ 202B, §éi CÊn - Hµ néi V¨n phßng Quaker Service kh¸ch s¹n La Thµnh, §éi CÊn - Hµ néi N«ng d©n ViÖt Nam ®· tõng cã c©u tæng kÕt næi tiÕng trong viÖc canh t¸c: " NhÊt n−íc, nh× ph©n, tam cÇn, tø gièng". Cho phÐp chóng t«i ®−îc thªm hai ý n÷a cho phï hîp víi t×nh h×nh n«ng nghiÖp hiÖn nay: NhÊt n−íc, nh× ph©n Tam cÇn, tø gièng Phßng chèng bÖnh s©u §Êt mµu ph¶i gi÷ Chóc c¸c b¹n thµnh c«ng! Tæ chøc hµng xãm thÕ giíi World Neighbors 5
  6. Giíi thiÖu N«ng d©n vïng cao ë kh¾p n¬i trªn thÕ giíi ®ang ph¶i ®−¬ng ®Çu víi nh÷ng khã kh¨n t−¬ng tù nhau. Nãi chung hä canh t¸c trªn ®Êt cã ®é dèc tõ trung b×nh ®Õn rÊt dèc, víi tÇng ®Êt máng vµ rÊt dÔ bÞ xãi mßn, n¬i mµ mïa m−a th−êng ng¾n, nh−ng l¹i cã c−êng ®é m¹nh. 6
  7. §Ó ®−¬ng ®Çu víi nh÷ng thö th¸ch nµy, ng−êi n«ng d©n ®· lµm viÖc rÊt nhiÒu n¨m ®Ó ph¸t triÓn c¸c biÖn ph¸p canh t¸c thÝch hîp víi nh÷ng ®iÒu kiÖn nh− vËy. Hä khai khÈn trang tr¹i míi tõ ®Êt rõng nµy, tõ nh÷ng ®Êt cã bôi che phñ. §Êt d−íi t¸n rõng hoÆc c©y bôi th−êng rÊt mµu mì, ®Æc biÖt lµ sau khi bÞ ch¸y. L¸ c©y rông xuèng trong nhiÒu n¨m bÞ ph©n huû vµ h×nh thµnh 1 líp mïn dµy. Líp mïn nµy, cïng víi rÔ c©y gç vµ nh÷ng c©y th©n th¶o kh¸c gi÷ cho n−íc m−a thÊm s©u vµo ®Êt. 7
  8. Nh÷ng trang tr¹i nµy cã thÓ trång trät ®−îc vµi n¨m ®Çu víi s¶n l−îng kh¸. Nh−ng sau ®ã, s¶n l−îng b¾t ®Çu bÞ gi¶m v× ®é mµu mì cña ®Êt, mét phÇn bÞ c©y sö dông c¹n kiÖt, ®ång thêi bÞ n−íc m−a röa tr«i. 8
  9. Khi ®iÒu nµy x¶y ra, ng−êi d©n l¹i ph¶i khai ph¸ rõng míi ®Ó trång trät, trong khi n−¬ng r·y cò ph¶i bá ho¸ ®Ó chê cho ®é ph× cña ®Êt phôc håi. X−a kia, ph−¬ng thøc ph¸t n−¬ng lµm rÉy hµng n¨m ®· cho n¨ng suÊt ë møc ®é cã thÓ chÊp nhËn ®−îc bëi v× rõng vµ ®Êt cã c©y bôi cßn nhiÒu. Nh−ng trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ph−¬ng thøc canh t¸c nµy khã cã thÓ mang l¹i hiÖu qu¶, bëi v× ®Êt lµm n−¬ng r·y míi mçi ngµy cµng khan hiÕm h¬n. Sù ph¸t triÓn cña d©n sè n«ng th«n lµm cho ngµy cµng cã nhiÒu ng−êi cÇn ®Õn ®Êt ®ai h¬n trong khi hÖ thèng n−¬ng r·y cæ truyÒn ®ßi hái mçi gia ®×nh ph¶i cã 1 diÖn tÝch réng lín ®Ó du canh. 9
  10. Ng−êi n«ng d©n ngµy cµng ph¶i ®i xa lµng h¬n t×m ®Õn nh÷ng vïng ®Êt rõng cßn mµu mì. Ngoµi ra, chÝnh phñ l¹i ph¶i rµnh riªng mét phÇn diÖn tÝch rõng ®Ó thµnh lËp c¸c vïng" phßng hé" b¶o vÖ c¸c nguån n−íc hay b¶o vÖ c¸c " vïng ®Çu nguån" . Ng−êi n«ng d©n kh«ng ®−îc phÐp canh t¸c hay chÆt c©y trong nh÷ng khu rõng cã chøc n¨ng phßng hé nµy. H¬n thÕ n÷a, nh÷ng ng−êi n«ng d©n vèn tr−íc ®©y chØ s¶n xuÊt ®ñ l−¬ng thùc ®Ó nu«i sèng gia ®×nh, ngµy nay ph¶i vËn dông nh÷ng h×nh thøc canh t¸c míi ®Ó t¨ng thªm thu nhËp, ®¸p øng nh÷ng thø tr−íc ®©y ®−îc coi nh− kh«ng cÇn thiÕt hoÆc kh«ng ph¶i chi phÝ nh−: tiÒn häc phÝ, tiÒn thuèc, ®å ®¹c trong nhµ v.v… 10
  11. TÊt c¶ nh÷ng thay ®æi nµy buéc ng−êi d©n vïng cao ph¶i canh t¸c liªn tôc trªn cïng mét miÕng ®Êt vµ sö dông nh÷ng biÖn ph¸p canh t¸c tiªn tiÕn ®Ó cã s¶n l−îng cao h¬n. B¶n th©n ng−êi n«ng d©n cã thÓ lµm cho nhiÒu kü thuËt canh t¸c ®−îc truyÒn l¹i qua nhiÒu thÕ hÖ trë nªn thÝch øng h¬n, tiªn tiÕn h¬n. 11
  12. Tuy nh÷ng ph−¬ng ph¸p ®−îc sö dông hiÖn nay kh¸c víi nh÷ng ph−¬ng ph¸p ®· sö dông tr−íc ®©y, nh−ng nh÷ng nguyªn t¾c chÝnh th× vÉn gi÷ nguyªn. §ã lµ: 1. B¶o vÖ ®Êt khái bÞ xãi mßn 2. Duy tr× vµ c¶i thiÖn ®é mµu mì cña ®Êt. 3. Khèng chÕ n−íc m−a ®Ó n−íc thÊm vµo ®Êt. QuyÓn s¸ch h−íng dÉn nµy cïng víi nh÷ng cuèn s¸ch kh¸c trong tËp tµi liÖu vÒ "canh t¸c trªn ®Êt dèc" bao gåm nh÷ng gi¶i ph¸p ®−îc ng−êi n«ng d©n vËn dông ë nhiÒu n¬i trªn thÕ giíi nh»m c¶i tiÕn c¸c ph−¬ng thøc canh t¸c. Chóng ta cã thÓ häc tËp hä vµ xem xÐt nh÷ng biÖn ph¸p cña hä b»ng chÝnh kinh nghiÖm cña chóng ta vµ ®èi chiÕu víi ®iÒu kiÖn cô thÓ trong nh÷ng trang tr¹i cña m×nh. 12
  13. VËt ch¾n Mét ph−¬ng ph¸p phæ biÕn ®Ó ng¨n chÆn ®Êt bÞ röa tr«i (hay xãi mßn) lµ sö dông nh÷ng vËt ch¾n ®−îc lµm tõ c¸c vËt liÖu th«ng th−êng. Nh÷ng vËt ch¾n nµy th−êng gåm cã gç (th©n c©y hay cµnh c©y) hoÆc tre xÕp thµnh hµng, däc theo s−ên ®åi vµ ®−îc ®ãng cäc ®Ó cè ®Þnh. Ng−êi n«ng d©n cßn sö dông t−êng xÕp ®¸, hay nh÷ng c©y nhá lµm gi¶m tèc ®é xãi mßn. Môc ®Ých cña viÖc lµm nµy lµ ®Ó chia s−ên ®åi dèc thµnh nh÷ng phÇn nhá h¬n ®Ó lµm gi¶m lùc dßng ch¶y xuèng ch©n ®åi. Cho dï nh÷ng gi¶i ph¸p nµy thùc sù ph¸t huy t¸c dông tèt th× vÉn cßn nhiÒu ®iÒu cÇn ph¶i ®−îc c¶i tiÕn. 13
  14. Gi¶i ph¸p b¶o tån ®Êt nµy cã thÓ ®−îc c¶i tiÕn nÕu nh− chóng ta x©y dùng c¸c vËt ch¾n theo ®−êng ®ång møc. "§−êng ®ång møc" lµ ®−êng cã cïng ®é cao t¹i c¸c ®iÓm kh¸c nhau trªn s−ên ®Êt. Nh÷ng ®−êng ®ång møc nµy cã thÓ ®−îc x¸c ®Þnh b»ng c¸ch sö dông mét khung ch÷ A. Khung ch÷ A lµ dông cô ®¬n gi¶n ®−îc lµm b»ng 3 thanh gç hoÆc tre víi mét ®o¹n d©y thõng vµ mét hßn ®¸. 14
  15. Mét nh©n viªn phæ cËp n«ng nghiÖp, mét c«ng nh©n thùc hiÖn mét ch−¬ng tr×nh t¹i hiÖn tr−êng hay mét n«ng d©n cã kinh nghiÖm cã thÓ tr×nh diÔn c¸ch lµm vµ sö dông khung ch÷ A trong mét thêi gian ng¾n. Sau khi lµm vµ ®iÒu chØnh c¸c gãc ®é cña th−íc ch÷ A ng−êi ta sö dông nã ®Ó ®¸nh dÊu ®−êng ®ång møc. VËt ch¾n sÏ ®−îc x©y dùng däc theo c¸c ®−êng ®ång møc nµy. 15
  16. R·nh vµ bê r·nh H×nh d¸ng cña vËt c¶n còng cã thÓ ®−îc hoµn thiÖn h¬n. ë nh÷ng n¬i ®Êt cã ®é s©u trung b×nh, cã thÓ ®µo r·nh däc theo ®−êng ®ång møc. Ngoµi viÖc gi÷ cho ®Êt khái bÞ röa tr«i, nh÷ng r·nh ®ång møc nµy cßn gi¶m dßng ch¶y cña n−íc lµm cho l−îng n−íc m−a thÊm vµo ®Êt nhiÒu h¬n. Thay vµo sù röa tr«i (mang c¶ ®Êt ®i theo), n−íc ngÊm vµo ®Êt gi÷ cho ®Êt Èm l©u h¬n sau khi hÕt m−a. Khi lµm bê hay r·nh theo ®−êng ®ång møc, hoÆc dùng vËt ch¾n b»ng ®¸ nªn b¾t ®Çu tõ ®Ønh ®åi. NÕu c«ng viÖc b¾t ®Çu tõ ch©n ®åi th× lùc cña n−íc ch¶y tõ trªn xuèng cã thÓ ph¸ huû nh÷ng c«ng tr×nh ®· hoµn thµnh phÝa d−íi. 16
  17. ViÖc ®µo r·nh vµ lµm bê r·nh theo ®−êng ®ång møc cÇn ph¶i ®−îc tiÕn hµnh ®ång thêi. R·nh ®−îc ®µo däc theo ®−êng ®ång møc s©u kho¶ng 30cm, réng kho¶ng 50cm. Bê r·nh còng sÏ cã chiÒu réng kho¶ng 50cm, cao 30cm. 17
  18. T−êng xÕp b»ng ®¸ T¹i nh÷ng n¬i cã tÇng ®Êt máng hay cã nhiÒu ®¸, n¬i kh«ng thÓ ®µo r·nh theo ®−êng ®ång møc ®−îc, th× viÖc t¹o nh÷ng bê ch¾n b»ng ®¸ cã thÓ lµ mét gi¶i ph¸p cã hiÖu qu¶. T−êng ®¸ sÏ ®−îc xÕp theo ®−êng ®ång møc. Bê ch¾n nµy cã thÓ lµm gi¶m tèc ®é dßng ch¶y cña n−íc vµ lµm gi¶m bít ®é xãi mßn. B−íc ®Çu tiªn trong viÖc x©y dùng bê ch¾n b»ng ®¸ lµ ph¶i t¹o nªn mét r·nh ph¼ng réng kho¶ng nöa mÐt däc theo toµn bé ®−êng ®ång møc. R·nh nµy sÏ lµ nÒn mãng cho t−êng ®¸. 18
  19. §¸ ®−îc xÕp ë mÐp ngoµi ch©n t−êng. §¸ nhá h¬n cã thÓ ®−îc ®Æt gi÷a hai hµng ®¸ lín. T−êng ®−îc x©y dùng theo c¸ch nµy cho ®Õn khi ®¹t ®−îc chiÒu cao tõ 1/2m → 1m. ChiÒu cao cña t−êng sÏ phô thuéc vµo ®é dèc cña s−ên ®åi, nguån ®¸ s½n cã vµ nguån nh©n lùc. Kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c r·nh vµ bê r·nh hay gi÷a c¸c t−êng ®¸ kh«ng ph¶i lµ bÊt tiÖn. Nã phô thuéc vµo ®é dèc cña ®Êt vµ môc tiªu canh t¸c cña ng−êi n«ng d©n. Th«ng th−êng trªn ®åi cã ®é dèc lín, kho¶ng nµy lµ 3-4m. ë nh÷ng n¬i dèc trung b×nh th× kho¶ng c¸ch cã thÓ lµ 5-6m. 19
  20. Ruéng bËc thang Ngoµi viÖc x©y dùng r·nh, bê r·nh hay xÕp t−êng ®¸ trªn n−¬ng cã tÇng ®Êt s©u cã thÓ lµm bËc thang réng ®Ó chèng xãi mßn. BËc thang réng mang l¹i kÕt qu¶ nhanh, nh−ng ®ßi hái nhiÒu thêi gian vµ søc lùc ®Ó x©y dùng. 20

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản