CÁC KHU SINH CÁC KHU SINH QUYỂN THẾ GIỚI – “TƯ DUY HỆ THỐNG, QUI HOẠCH CẢNH QUAN, ĐIỀU PHỐI LIÊN NGÀNH, KINH TẾ CHẤT LƯỢNG”

Chia sẻ: Chu Văn Kiền | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:13

0
154
lượt xem
55
download

CÁC KHU SINH CÁC KHU SINH QUYỂN THẾ GIỚI – “TƯ DUY HỆ THỐNG, QUI HOẠCH CẢNH QUAN, ĐIỀU PHỐI LIÊN NGÀNH, KINH TẾ CHẤT LƯỢNG”

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Sinh quyển là phần của trái đất có các sinh vật sinh sống (biota) kể cả con người. Từ những loài sinh vật sống dưới đáy biển sâu đến những loài sinh vật trong không khí hoặc sâu trong lòng đất đều thuộc về sinh quyển. Giới hạn của sinh quyển bao gồm phần dưới của khí quyển, hầu hết thuỷ quyển (toàn bộ nước mặt và nước ngầm) và phần trên của địa quyển (toàn bộ đất và bề mặt lớp đá, lớp trầm tích trên nền đại dương và các hồ ao. sông. suối…)....

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: CÁC KHU SINH CÁC KHU SINH QUYỂN THẾ GIỚI – “TƯ DUY HỆ THỐNG, QUI HOẠCH CẢNH QUAN, ĐIỀU PHỐI LIÊN NGÀNH, KINH TẾ CHẤT LƯỢNG”

  1. Hội thảo Khoa học “Tìm mô hình quy hoạch và phát triển bền vững thành phố Hội An” CÁC KHU SINH QUYỂN THẾ GIỚI – “TƯ DUY HỆ THỐNG, QUI HOẠCH CẢNH QUAN, ĐIỀU PHỐI LIÊN NGÀNH, KINH  TẾ CHẤT LƯỢNG” Gs. Ts. Nguyễn Hoàng Trí Tổng thư ký UBQG “Chương trình Con người và sinh quyển” Việt Nam GiỚI THIỆU Sinh quyển là phần của trái đất có các sinh vật sinh sống (biota) kể cả con người.  Từ những loài  sinh vật sống dưới đáy biển sâu đến những loài sinh vật trong không khí hoặc sâu trong lòng đất đều  thuộc về sinh quyển. Giới hạn của sinh quyển bao gồm phần dưới của khí quyển, hầu hết thuỷ  quyển (toàn bộ nước mặt và nước ngầm) và phần trên của địa quyển (toàn bộ đất và bề mặt lớp đá,  lớp trầm tích trên nền đại dương và các hồ ao. sông. suối…). Sự vận động của các thành phần trong  sinh quyển theo cơ chế ‘hệ thống’ và ‘tự điều chỉnh’ như một cơ thể sống. Khái niệm sinh quyển như  một hệ thống sống trên trái đất ra đời vào những năm 1920 nhưng cho mãi tới vài thập kỷ gần đây  mới được chấp nhận rộng rãi. Trái đất không chỉ như một ngôi nhà chung mà nó còn vận động thông  qua các mối tương tác hữu cơ giữa tất cả các loài thực vật và động vật với nhau, với môi trường và  với con người. Con người là thành phần quan trọng của sinh quyển, tiến hoá của loài người gắn liền với tiến hoá  của sinh quyển. Tác động của con người lên sinh quyển có thể thấy rõ như ô nhiễm môi trường,  chuyển đổi hoặc gây ra đảo lộn nơi sống, thay đổi cấu trúc  và phân bố lớp phủ thực vật và đất. khai  thác quá mức nguồn lợi không tái tạo, thay đổi thành phần loài trong tự nhiên của một vùng (nông  nghiệp), nhập nội loài mới gây đảo lộn sinh thái, thay thế đa dạng loài bằng đơn loài (nông nghiệp,  nuôi thuỷ sản), sử dụng quá mức thuốc trừ sâu, diệt cỏ, xả chất thải bừa bãi, mất cân bằng các hệ  thống môi trường... Nếu như trước đây khu bảo tồn thường được xem như  một cái “chai nút kín”, đó là sự tách biệt một  khu vực tự nhiên ra khỏi thế giới loài người. Cách tiếp cận như vậy sớm hay muộn có thể dẫn đến  thất bại do những áp lực xã hội và sinh thái cả trong và ngoài khu bảo tồn. Những cách làm không  hợp lý đó về bảo tồn cần được thay đổi. Thực tế cho thấy các khu bảo tồn vẫn cần có một số khu  Http://Hoianecocity.com.vn                                                                                                                   1
  2. Hội thảo Khoa học “Tìm mô hình quy hoạch và phát triển bền vững thành phố Hội An” vực không có hoặc chịu rất ít tác động của con người với những quy định kiểm soát chặt chẽ, được  gọi là vùng lõi. Bên cạnh đó cần thúc đẩy phát triển kinh tế thân thiện với môi trường, phát triển giáo  dục và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống ở các vùng xung quanh được gọi là các vùng đệm và  chuyển tiếp trong đó người dân địa phương đóng vai trò chủ chốt thì công tác bảo tồn mới đạt được  hiệu quả lâu dài và bền vững. Http://Hoianecocity.com.vn                                                                                                                   2
  3. Hội thảo Khoa học “Tìm mô hình quy hoạch và phát triển bền vững thành phố Hội An” TƯ DUY HỆ THỐNG Ngày nay, sự thay đổi dường như nhanh hơn, sâu sắc hơn do tác động của các cuộc cách mạng  trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là công nghệ thông tin và truyền thông. Nếu chúng ta không chịu thích  ứng với những thay đổi này thì đến một lúc nào đó chính sự thay đổi sẽ đưa chúng ta vào guồng  xoáy của nó. Bản chất của tồn tại là sự vận động không ngừng. Thay đổi là thuộc tính của mọi sự  vật, hiện tượng trên thế giới. Sự vận động và thay đổi tưởng như riêng lẻ nhưng thực chất đều nằm  trong những hệ thống nhất định. Tư duy hệ thống là nghệ thuật nhìn thế giới vận động một cách tổng  thể, thông qua các mối quan hệ giữa các phần trong một hệ thống thay vì nhận xét từng phần riêng  rẽ. Bằng cách nhìn thực tế thông qua lăng kính tư duy hệ thống, chúng ta sẽ có được những giải  pháp để giải quyết vấn đề trong tất cả các lĩnh vực của cuộc sống. Khi chúng ta chấp nhận rằng mọi  hành vi xung quanh chúng ta đều mang tính hệ thống thì mọi vấn đề được giải quyết cũng mang tính  hệ thống. Theo quan điểm hệ thống, các khu sinh quyển thế giới đều là các hệ thống bao gồm nhiều thành  phần và thể hiện rất rõ các mối quan hệ đa dạng phức tạp, kết nối các thành phần tự nhiên với kinh  tế xã hội, cấu trúc và kiến trúc vật chất với các giá trị nhân văn, không gian văn hóa và cảnh quan tự  nhiên, sinh thái học chính trị và sinh thái học sáng tạo...Tư duy hệ thống là cách tiếp cận toàn cảnh  trước khi đi sâu phân tích các mối liên hệ giữa các thành phần. Tư duy hệ thống là công cụ hữu hiệu  giúp các nhà quản lý và hoạch định chính sách có những giải pháp thích hợp trước các vấn đề thực  tế vốn luôn luôn vận động, phức tạp và thay đổi theo không gian và thới gian. Nếu không được trang bị tư duy hệ thống, chúng ta sẽ không thể lý giải những lợi ích trực tiếp cũng  như gián tiếp về mặt kinh tế, môi trường và các giá trị tồn tại mà các danh hiệu thế giới mang lại. Một  số vấn đề trong thực tế đặt ra như tại sao trong những năm đầu lượng khách du lịch thăm quan các  khu sinh quyển thế giới tăng nhanh sau đó chậm dần và đôi khi gặp khó khăn rất lớn. Một số khu  Http://Hoianecocity.com.vn                                                                                                                   3
  4. Hội thảo Khoa học “Tìm mô hình quy hoạch và phát triển bền vững thành phố Hội An” sinh quyển thế giới không phát huy mà thậm chí còn bị xuống cấp nghiêm trọng, hoặc ngay cả khi  được thế giới công nhận rồi mà các cán bộ quản lý còn thờ ơ không thấy hết giá trị của chúng.   Http://Hoianecocity.com.vn                                                                                                                   4
  5. Hội thảo Khoa học “Tìm mô hình quy hoạch và phát triển bền vững thành phố Hội An” QUI HOẠCH CẢNH QUAN Qui hoạch cảnh quan có cơ sở lý luận và phương pháp luận sinh thái học cảnh quan. Sinh thái học  cảnh quan nghiên cứu mối tác động giữa các kiểu phân bố không gian (spatial patterns) và các quá  trình sinh thái. Đó là các lĩnh vực nghiên cứu về những nguyên nhân, hậu quả của đa dạng không  gian với các cấp độ khác nhau trong mối liên quan với cấu trúc, chức năng của các hệ sinh thái  (LOICZ. 1996, 1997, 1998).  Nó đặc biệt quan trọng trong việc hình thành và thiết kế các qui hoạch  tổng thể trong các mối liên hệ hài hoà giữa phát triển kinh tế và bảo tồn. Thực chất đây là lĩnh vực  nghiên cứu liên ngành kể cả bảo tồn thiên nhiên, xây dựng, kiến trúc, phát triển cơ sở hạ tầng… Về mặt không gian, mỗi khu dự trữ sinh quyển phải qui hoạch thành ba vùng rõ rệt: vùng lõi, vùng  đệm và vùng chuyển tiếp. Mỗi khu dự trữ sinh quyển có thể có một hoặc nhiều vùng lõi, đó là các  khu vực dành riêng cho bảo tồn đa dạng sinh học, các hoạt động giám sát, nghiên cứu, giáo dục tác  động tối thiểu tới các hệ sinh thái. Các vùng đệm thường bao quanh vùng lõi, phát triển kinh tế trên  cơ sở bền vững sinh thái như du lịch môi trường, giáo dục môi trường, vùng chuyển tiếp phía ngoài  cùng thực hiện các mô hình phát triển kinh tế, nông nghiệp bền vững, nơi gặp gỡ và cùng làm việc  của các nhà khoa học, cán bộ quản lý, các thành phần kinh doanh, hoạt động văn hoá...nhằm quản  lý và phát triển bền vững nguồn lợi. Mặc dù được cấu trúc theo vòng đồng tâm nhưng kích thước và  bố cục rất mềm dẻo và đa dạng tuỳ thuộc vào tình hình địa phương. Đó chính là điểm cốt lõi của  khái niệm khu dự trữ sinh quyển (UNESCO. 1996; UNESCO. 1994 và Bioret F. C. Cibien. J.C Genot.  J. Lecomte. 1998) Thực ra, qui hoạch cảnh quan có lịch sử lâu đời ở châu Âu từ thế kỷ 19 với việc nghiên cứu và thiết  kế phát triển không gian, kế hoạch hoá sử dụng đất và kiến trúc đô thị, khu dân cư. Dấu ấn của việc  áp dụng qui hoạch cảnh quan còn giữ lại sau nhiều biến cố lịch sử, còn được giữ lại cho tới ngày nay.  Những làng mạc, trang trại còn được giữ nguyên vị trí sau nhiều thế kỷ, chúng rất hài hoà và rất tôn  trọng cảnh quan tự nhiên.  Http://Hoianecocity.com.vn                                                                                                                   5
  6. Hội thảo Khoa học “Tìm mô hình quy hoạch và phát triển bền vững thành phố Hội An” Trong những năm gần đây, qui hoạch cảnh quan được áp dụng trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là liên  quan đến sử dụng đất và mô hình hoá, dự báo sự biến đổi cảnh quan, môi trường trong tương lai.  Một lĩnh vực được các nhà nghiên cứu sinh thái cảnh quan rất quan tâm là tác động của việc chia cắt  lãnh thổ do phát triển công, nông nghiệp đến bảo tồn đa dạng sinh học. Việc chia căt lãnh thổ do  các hoạt động của con người thể hiện trên 2 yếu tố: diện tích nơi ở của   sinh vật hoang dã (môi  trường tự nhiên trong cảnh quan) bị suy giảm và những mảnh còn sót lại bị cô lập. Việc nối kết các  mảnh còn sót lại như thế nào rất cần đến những nghiên cứu về sinh thái cảnh quan. Việc duy trì đa  dạng sinh học (độ nhiều, vốn gen, thành phần loài..) rất cần những nghiên cứu về sinh thái cảnh  quan. Một ví dụ điển hình về giải pháp vùng hành lang Hải Hậu nằm giữa hai vùng đệm Nghĩa Hưng  (Nam Định) và Kim Sơn (Ninh Bình) của khu dự trữ sinh quyển đất ngập nước ven biển đồng bằng  sông Hồng sẽ tạo điều kiện cho các loài chim di cư được bảo tồn một cách hiệu quả. ĐIỀU PHỐI LIÊN NGÀNH Khu dự trữ sinh quyển mang lại một tư duy mới về khoa học bảo tồn, nó không chỉ cho thấy mối  quan hệ giữa con người và thiên nhiên bên trong và xung quanh những khu vực đó mà còn thể hiện  cách làm sao cho hài hoà, đáp ứng những nhu cầu xã hội tiến tới một tương lai bền vững. Trong  Chiến lược Seville 1995, hai cách tiếp cận mới đã được thông qua đó là rà soát lại những bài học  kinh nghiệm trong quá khứ trong việc thực hiện những tư duy mới về khu dự trữ sinh quyển và nhấn  mạnh tính chất hài hoà của ba chức năng cơ bản của khu dự trữ sinh quyển (bảo tồn, phát triển và  cung cấp dịch vụ). Hội nghị Seville đã đề ra 10 điểm xác định phương hướng cơ bản trong việc phát  triển  các khu dự trữ  sinh quyển trong những năm tới  (German MAB National  Committee. 1996;  UNESCO (Ed.). 2002. Một số nước đã đưa các khu dự trữ sinh quyển vào hệ thống quản lý có tính luật pháp của nhà nước,  một số quốc gia khác thì chỉ quản lý vùng lõi theo theo hệ thống văn bản luật pháp áp dụng cho các  khu bảo vệ. Các khu dự trữ sinh quyển thường có diện tích lớn bao trùm lên các vườn quốc gia. khu  bảo tồn thiên nhiên. khu bảo vệ.. một số đồng thời là khu Ramsar, khu di sản thiên nhiên thế  giới...Như vậy, trong một khu dự trữ sinh quyển sẽ có rất nhiều các văn bản, pháp qui của cả quốc  Http://Hoianecocity.com.vn                                                                                                                   6
  7. Hội thảo Khoa học “Tìm mô hình quy hoạch và phát triển bền vững thành phố Hội An” gia và quốc tế và địa phương. Điều này cho thấy công việc quản lý các khu dự trữ sinh quyển thực  chất là điều phối và tận dụng tối đa các văn bản, nguồn nhân lực và tài chính hiện có tại địa phương. Khu dự trữ sinh quyển không phải là ‘hòn đảo’ trơ trọi giữa những tác động nhiều mặt của con người  mà đó là ‘nhà hát’ thể hiện sự hài hoà giữa con người và thiên nhiên, mang kiến thức của quá khứ  phục vụ cho tương lai, tạo ra những giải pháp vượt qua những tranh chấp, khủng hoảng. Khu dự trữ  sinh quyển thể hiện rất nhiều chức năng so với khu bảo vệ, khu bảo tồn thiên nhiên thông thường.  Thực chất của điều phối liên ngành và việc chia sẻ lợi cihs và trách nhiệm trong quản lý tài nguyên  thiên nhiên. Những lợi ích từ khu DTSQ có thể phân tích như sau: ­ Những người làm nông nghiệp, lâm nghiệm và ngư nghiệp: được hưởng lợi từ các dự án trình  diễn và đào tạo về cách thức quản lý và sử dụng đất và tài nguyên bền vững trong các khu  DTSQ.  ­ Các nhà khoa học: Hầu hết các hoạt động nghiên cứu chuyên sâu và liên ngành cũng như giám  sát lâu dài về các quá trình sinh thái và đa dạng sinh học đều được triển khai trong các khu  DTSQ. Đây là ‘Phòng thí nghiệm sống trong tự nhiên’ cung cấp dữ liệu để các nhà khoa học có  thể dựa vào đó xây dựng các giả thuyết mới về các mối quan hệ giữ con người và tự nhiên cũng  như xác định xu hướng biến đổi khí hậu và môi trường trong tương lai.  ­ Cộng đồng địa phương (Người dân địa phương, các hiệp hội, đoàn thể và chủ trang trại .v.v.):  các lợi ích được bảo đảm như bảo vệ được nguồn lợi đất và nước, tạo cơ sở kinh tế ổn định và  phong phú hơn, bình ổn giá cả các sản phẩm địa phương, tạo công ăn việc làm, có tiếng nói  trong việc ra quyết định về sử dụng đất, giảm mâu thuẫn, có cơ hội tiếp tục duy trì các truyền  thống và lối sống có từ lâu đời, có môi trường trong sạch và lành mạnh hơn cho các cộng đồng  địa phương và con cháu của họ. ­ Các cán bộ lãnh đạo và cơ quan nhà nước: Khu DTSQ cung cấp cho họ các thông tin, nâng cao  năng lực, sự ủng hộ rộng lớn của nhân dân, những mô hình thực tế về quản lý bền vững tài  nguyên thiên nhiên. Đây cũng là một công cụ để các quốc gia đáp ứng nghĩa vụ của mình trong  các công ước quốc tế như công ước về Đa dạng sinh học, Sa mạc hoá và Chương trình nghị sự  21.   Http://Hoianecocity.com.vn                                                                                                                   7
  8. Hội thảo Khoa học “Tìm mô hình quy hoạch và phát triển bền vững thành phố Hội An” ­ Cộng đồng thế giới: Khu DTSQ là những mô hình trên thực tế giải quyết các mâu thuẫn trong sử  dụng đất và bảo tồn đa dạng sinh học, tạo ra những cơ hội trong giáo dục, giải trí và du lịch, ý  thức đoàn kết giữa tất cả nhân dân trên toàn thế giới để quản lý bền vững Sinh quyển, trái đất  ngôi nhà chung của chúng ta. KINH TẾ CHẤT LƯỢNG Càng nhiều danh hiệu càng nhiều cơ hội đầu tư cho bảo tồn và phát triển: Khu Sinh quyển Shang  Kou (Trung Quốc) có những danh hiệu: Vườn quốc gia, Khu Ramsar, Khu bảo tồn biển, Khu sinh  quyển và trạm nghiên cứu khoa học.. Khu Mao Lan (sinh quyển, di sản thiên nhiên, vườn quốc gia).  Các danh hiệu này được đưa vào các kế hoạch đầu tư hàng năm mà khi so sánh với những địa  phương khác không có các danh hiệu này thì họ luôn chiếm phần thắng thế. Ở Việt Nam có các điển  hình như Cát Tiên, Xuân Thủy (Vườn quốc gia, khu sinh quyển, khu Ramsar), Cát Bà (Vườn quốc  gia, khu sinh quyển, khu bảo tồn biển). Đặc biệt, khu sinh quyển Cát Bà đã được UNESCO/MAB  chọn để triển khai dự án thí điểm cho khu vực Đông Nam Á và thế giới “sử dụng khu sinh quyển như  những phòng thí nghiệm học tập cho PTBV” với sự tham gia của các cơ quan ban ngành, hiệp hội,  các thành phần kinh tế tư nhân như Tổng Công ty Thép Việt Nhật, Quĩ hỗ trợ sáng kiến PTBV khu  Sinh quyển Cát Bà dưới sự chỉ đạo trực tiếp của UBND Thành phố. Đăng ký nhãn hiệu hàng hóa và chỉ dẫn địa lý: Tại khu sinh quyển Noosa, Australia sự nổi tiếng về  địa danh với những di sản thiên nhiên cảnh đẹp độc đáo đã được nâng cao bởi các nghệ sỹ nhiếp  ảnh và các họa sỹ của các trường phái hội họa khác nhau bên cạnh các sản vật địa phương. Tại  CHLB Đức các mô hình phát triển kinh tế dựa trên danh hiệu rất phát triển, đặc biệt ở các khu sinh  quyển Rhon, Rugen. Ở Việt nam, khu sinh quyển Cát Bà đã đăng ký nhãn hiệu hàng hóa với hình  ảnh biểu tượng (logo) loài vọoc Cát Bà cho các sản phẩm và dịch vụ của địa phương như: nhà hàng,  khách sạn, nước mắm Cát Hải, mật ong, gà Liên Minh... Kiểm soát ô nhiễm và khống chế số lượng du khách: Một số khu sinh quyển ở Trung Quốc đã xây  dựng mạng lưới kiểm soát số lượng du khách (các sensors). Tuy nhiên, cũng một số ý kiến cho rằng  Http://Hoianecocity.com.vn                                                                                                                   8
  9. Hội thảo Khoa học “Tìm mô hình quy hoạch và phát triển bền vững thành phố Hội An” điều này gây phản cảm cho du khách. Các nhà khoa học ở đây tập trung khai thác các đề tài nghiên  cứu cơ sở khoa học về các yếu tố cấu thành sức chứa như không gian, cơ sở hạ tầng, tiện nghi...Việc  kiểm soát ô nhiễm được tổ chức rất chặt chẽ, các hệ thống giám sát và cảnh báo ô nhiễm cũng được  nâng cấp để duy trì độ bền của các công trình kiến trúc cũng như hạn chế du khách khi cần thiết. Mô hình bốn nhà: khoa học, quản lý, doanh nghiệp và người dân địa phương: Đây là mô hình rất  thành công ở các khu sinh quyển Donana, Udaibai (Tây Ban Nha) hay Lac Saint­Pierre (Ca na da)  các kết quả nghiên cứu về các giống cây trồng, cây ăn trái, sản phẩm rượu nho, phomat được  chuyển giao cho các doanh nghiệp và đưa vào kinh doanh sau khi dán nhãn mác khu sinh quyển với  sự tham gia tự nguyện của các chủ trang trại, cộng đồng địa phương... Sức chứa và ‘thảm họa sinh thái’: Một số di sản đã xuống cấp nghiêm trọng do thời gian, các bức  tượng bị xói mòn, tượng đá, đồng, các bức họa bị NOx và SOx ăn mòn do ô nhiễm không khí. Tuy  nhiên sự xuống cấp do ý thức của con người còn nghiêm trọng hơn. Số lượng du khách quá cao và  xả rác, khói thuốc gây ô nhiễm nghiêm trọng đã buộc một số khu vực trong khu di sản tạm thời đóng  cửa trong một số thời gian nhất định..Đối với các khu sinh quyển, các du khách từ mọi nơi đến mang  theo nhiều mầm bệnh dịch, một số loài sinh vật lạ được mang đến gây thảm họa sinh thái cho một  vùng rộng lớn của khu sinh quyển .... Nguyên lý ‘tảng băng ngầm’ và sự thất bại do thiếu hiểu biết: Hầu hết các giải pháp mà các nhà  quản lý ứng phó khi bảo tồn các khu di sản và sinh quyển hiện nay đều mang tính ‘chữa cháy’, có  nghĩa là khi sự việc xảy ra rồi người ta mới ra tay cứu chữa. Việc di chuyển đàn voi được bảo tồn  sang một cánh rừng khác mà người ta cho là phù hợp đã gây ra tai họa khủng khiếp cho người dân  địa phương. Đàn voi không thể kiếm ăn trên những cánh rừng khô hạn mà môi trường cũ chúng thích  hợp phải là rừng mưa ẩm, chúng ra sức tàn phá hoa màu và gây chết chóc cho người dân địa  phương. Mâu thuẫn đã trở nên đỉnh điểm, toàn bộ chúng bị đánh bả độc trước khi lực lượng bảo tồn  kéo đến. Thất bại này cảnh báo hậu quả khôn lường của sự thiếu hiểu biết trong quản lý.  BÀI HỌC KINH NGHIỆM TRONG QUẢN LÝ  Http://Hoianecocity.com.vn                                                                                                                   9
  10. Hội thảo Khoa học “Tìm mô hình quy hoạch và phát triển bền vững thành phố Hội An”   Các khu dự trữ sinh quyển thường có diện tích lớn bao trùm lên các vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên  nhiên, khu bảo vệ.. một số đồng thời là khu Ramsar, khu di sản thiên nhiên thế giới...Như vậy, trong  một khu dự trữ sinh quyển sẽ có rất nhiều các văn bản, pháp qui của cả quốc gia, quốc tế và địa  phương. Điều này cho thấy công việc quản lý các khu dự trữ sinh quyển thực chất là điều phối và tận  dụng tối đa các văn bản, nguồn nhân lực và tài chính hiện có tại địa phương. Cách tiếp cận quản lý  các khu DTSQ là ‘đồng quản lý’ với sự tham gia của nhiều ngành, nhiều lĩnh vực. Nếu hệ thống các  vườn quốc gia, khu bảo tồn… được quản lý theo ngành thì khu DTSQ lại nhấn mạnh hiệu quả quản  lý của cấp tỉnh. Đây là cấp điều phối cao nhất, có hiệu quả nhất trong các mô hình thành công của  các khu DTSQ trên thế giới và ở Việt nam.  Khu DTSQ đảo Jeju Hàn Quốc có một Ban Quản lý mà các thành viên đều kiêm nhiệm, đứng đầu là  người lãnh đạo cao nhất cấp tỉnh. Các hoạt động của khu DTSQ được lồng ghép trong các hoạt  động phát triển kinh tế và bảo tồn thiên nhiên của địa phương. Mọi tranh chấp đất đai, giảm thiểu ô  nhiễm, xây dựng thương hiệu ‘Quýt Sinh quyển’, bảo tồn di sản ‘làng Hàn cổ’…đều được giải quyết  hài hòa và từ khi tuyên bố trở thành khu DTSQ thì ngành công nghiệp ‘du lịch sinh thái’ phát triển rất  nhanh. Khu DTSQ Shang Kou (Trung Quốc) đồng thời lại là Vườn Quốc gia và khu Ramsar (Khu bảo  tồn chim nước có tầm quan trọng quốc tế) nên có nhiều cơ hội thu hút các các nguồn đầu tư, trợ giúp  của các tổ chức quốc tế. Ở nước ta, các DTSQ đang thu hút khách du lịch trong nước và quốc tế, người dân địa phương tự  hào và nhận thức được nâng cao về trách nhiệm gìn giữa di sản cho các thế hệ mai sau. Tuy nhiên,  để quá trình hội nhập mang lại hiệu quả không chỉ có giá trị quốc gia, quốc tế mà phải mang lại lợi  ích cho từng người dân địa phương, chúng ta phải vượt qua các khó khăn và thách thức cả về nhận  thức và hành động cụ thể của cả các cán bộ lãnh đạo và người dân. Khu DTSQ Cát Bà đã có những văn bản qui chế hướng dẫn cụ thể trong công tác quản lý và đạt  được những thành công bước đầu trong việc điều phối các hoạt động  phát triển ‘kinh tế chất lượng’,  ‘du lịch sinh thái’ và qui hoạch tổng thể khu DTSQ dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Ban Quản lý, đứng  Http://Hoianecocity.com.vn                                                                                                                   10
  11. Hội thảo Khoa học “Tìm mô hình quy hoạch và phát triển bền vững thành phố Hội An” đầu là đồng chí Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hải Phòng, đồng thời là Trưởng ban quản lý khu  DTSQ.  Khu DTSQ Cần Giờ dưới sự quản lý trực tiếp của Sở Nông nghiệp và PTNT đã có rất nhiều  thành công trong nghiên cứu quản lý rừng, phát triển lâm nghiệp…nhưng việc tạo ra một cơ chế điều  phối với sự tham gia tích cực của các ban ngành khác như văn hóa, giáo dục, du lịch, tài chính… rất  cần có sự chỉ đạo trực tiếp của Thành phố.  Các ý tưởng bảo tồn thiên nhiên liên tỉnh, liên quốc gia, liên biên giới … đều có ý nghĩa khoa học hết  sức tốt đẹp do biên giới, ranh giới do con người tạo ra đều là rào cản cho các nỗ lực bảo tồn các loài  sinh vật, giảm thiểu lan truyền ô nhiễm…Các khu DTSQ Cát Tiên nằm trong địa phận của 4 tỉnh  (Đồng Nai, Bình Phước, Lâm Đồng, Đắc Lắc) và khu DTSQ Châu thổ sông Hồng nằm trong địa  phận 3 tỉnh (Thái Bình, Nam Định và Ninh Bình) sẽ thể hiện rất tốt ý tưởng quản lý dựa trên cách tiếp  cận cảnh quan và đồng quản lý liên tỉnh nhưng trước mắt đang gặp phải những khó khăn rất lớn. Đó  là việc làm thế nào tạo ra được cơ chế quản lý dựa trên sự đồng thuận của lãnh đạo các cấp, đặc  biệt là cấp tỉnh. Song song với việc nâng cao nhận thức cho người dân, chúng ta phải vượt qua  những rào cản trong tư duy và chỉ đạo thực hiện vượt ra khỏi ranh giới địa phương đảm bảo cho sự  nghiệp phát triển bền vững cho cả vùng, cả đất nước. Tại Hội nghị tổng kết kinh nghiệm của mạng lưới các khu DTSQ Thế giới năm 2002 ở Tây Ban Nha,  các báo cáo tổng kết cho thấy các mô hình thành công đều nằm ở các nước phát triển, các bài học  thất bại hầu hết ở các nước đang và kém phát triển. Sự ỷ lại vào những nguồn tài trợ về tài chính  quốc tế, sự quản lý bó hẹp trong một ngành mà không kết hợp hài hòa với địa phương, các ngành  khác, đặc biệt là văn hóa và giáo dục và cuối cùng là trình độ nhận thức và hiểu biết của cả cán bộ  lãnh đạo và người dân là những nguyên nhân cơ bản dẫn đến sự thất bại. Cũng tại hội nghị này, khu  DTSQ được xem là mô hình phát triển bền vững trong tương lai. Trong quá trình hội nhập các khu  DTSQ chúng ta cần học hỏi cả kinh nghiệm thành công cũng như thất bại để có những giải pháp hợp  lý nhất trong hoàn cảnh của ta nhằm đóng góp có hiệu quả cho sự nghiệp phát triển bền vững của  đất nước. Http://Hoianecocity.com.vn                                                                                                                   11
  12. Hội thảo Khoa học “Tìm mô hình quy hoạch và phát triển bền vững thành phố Hội An” KẾT LUẬN Để thực hiện phương châm phát triển các khu sinh quyển “ Tư duy hệ thống, Qui hoạch cảnh quan,  Điều phối liên ngành, Kinh tế chất lượng” cần có những công cụ hữu hiệu. Một trong các công cụ đó  là văn hóa. Việc gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống không chỉ mang lại những giá trị bảo tồn mà  nó còn có giá trị gắn kết trong ưt duy, qui hoạch và phát triển kinh tế xã hội. Chất văn hóa “hương  quê” của Hội An là một trong những minh chứng như vậy: “Hội An chẳng là quê Mà là hương khổ thế Quên quê, ai có thể Hương ư, ôi dễ gì” (Trích tập thơ Hương chùa – Hương tóc, Chế Lan Viên) Danh hiệu di sản, sinh quyển nói riêng và các hình thức tôn vinh nói chung đều mang lại những giá  trị kinh tế hay còn gọi là tổng giá trị kinh tế. Tuy nhiên, các loại danh hiệu này chỉ trở thành công cụ  hữu hiệu làm động lực cho phát triển kinh tế của địa phương, như trường hợp di sản văn hóa Hội An  khi các bộ quản lý và người dân địa phương nhận thức và hiểu rõ giá trị và biết cách làm cho các giá  trị này thành các hoạt động kinh tế. Tuy nhiên, việc xả thải rác không nơi qui định, khói thuốc lá, qui  hoạch không gian và cảnh quan không hợp lý là những mầm mống của sự đổ vỡ trong tương lai  không xa. Tư duy hệ thống đóng vai trò quan trọng trong các quá trình xây dựng kế hoạch quản lý,  điều hành và vận động quần chúng tham gia. Từ một hoạt động thúc đẩy du lịch hay đăng ký nhãn  hiệu sản phẩm, hay chỉ dẫn địa lý thông qua danh hiệu đã được thế giới công nhận sẽ kéo theo các  thành phần khác của toàn bộ hệ thống vận động theo như nâng cấp cơ sở hạ tầng, nông nghiệp,  điện, giáo dục...Một chuyên gia UNESCO đã kết luận rằng “ chỉ có những con người lười suy nghĩ, ít  hành động thì mới bị chết đói trên những di sản mà cha ông để lại cho họ và họ cũng chẳng có gì để  lại cho con cháu mai sau”. Http://Hoianecocity.com.vn                                                                                                                   12
  13. Hội thảo Khoa học “Tìm mô hình quy hoạch và phát triển bền vững thành phố Hội An” Tài liệu tham khảo 1. Socialist   Republic   of   Vietnam,   2004:   Decision   of   PM   on   issuing   the   Vietnam’s   Strategy   for  Sustainable Development (Vietnam Agenda 21) No. 153/2004/QD­TTg, on17/8/2004.  2. Socialist Republic of Vietnam, 2006: The plan of socio­economic development for 5 years 2006­ 2010, Hanoi, November 2006 3. UNESCO,   2005.   Promotion   of   a   global   partnership   for   the   UN   Decade   of   Education   for  Sustainable Developmemt (2005­2014)  4. UNESCO,   1996.   The   Seville   Strategy   and   the   Statutory   Framework   of   the   World   Network.  UNESCO, Paris, 1996 Http://Hoianecocity.com.vn                                                                                                                   13

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản