Các phản ứng Peri hóa

Chia sẻ: Trần Huyền My | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:10

0
214
lượt xem
66
download

Các phản ứng Peri hóa

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Chắc bạn đã làm quen với các phản ứng thế, phản ứng tách và phản ứng cộng hợp. Trong các phản ứng thế một nhóm electron giàu điện tử thay thế nhóm khác. Trong các phản ứng tách các nguyên tử bị di chuyển từ một mạch cacbon còn trong khi đó phản ứng cộng hợp các phân tử được kết đôi liên hợp

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Các phản ứng Peri hóa

  1. Pericyclic Reactions Các ph n ng peri hóa (The Young Vietnamese Chemistry Specialists) Các orbital phân t c a polyen: Ch c b n ã làm quen v i các ph n ng th , ph n ng tách và ph n ng c ng h p. Trong các ph n ng th m t nhóm electron giàu n t thay th nhóm khác. Trong các ph n ng tách các nguyên b di chuy n t m t m ch cacbon còn trong khi ó các ph n ng c ng h p các nguyên t c thêm vào m t liên k t b i. Có m t lo i các ph n ng hóa h c khác n a x y ra trong m t h các liên t ôi liên h p, hình thành các liên k t cacbon-cacbon m i theo nh h ng l p th . Lo i ph n ng này g i là nh ng ph n ng “không c ch ” b i vì có s s p x p l i các liên k t. Các ph n ng này hi n nay c xem nh b nh h ng v m t l p th và b chi ph i b i các qui t c orbital i x ng. Chúng ta s xét 2 lo i ph n ng trong các ph n ng peri hóa ó là ph n ng c ng óng vòng và ph n ng n vòng (s chuy n hóa l n nhau c a h ch a n nt và các phân t vòng ch a n-2 n t p c hình thành b ng vi c n i các u c a các phân t m ch th ng) Hình 1 cho th y 2 orbital nguyên t p(AO) riêng bi t có n ng l ng b ng nhau. Khi các Ph n liên k t hàm sóng c a 2 orbital này c c ng và tr LUMO cho nhau thì có 2 orbital phân t (MO) c hình thành. S MO hình thành b ng v i s các AO ban u. M t MO c g i MO liên t π1 có n ng l ng th p h n các AO ban u, m t MO là MO ph n liên k t π2* có n ng ng cao h n các orbital p ban u. Hai MO này bi u di n liên k t pi etylen. Hai c p electron ghép ôi c a liên k t p-p c x p vào trong MO liên k t , MO liên k t là MO có ng l ng cao nh t n y các electron (Highest-Occupied-Molecular-Orbital,HOMO ). MO ph n liên k t là MO có n ng l ng th p nh t có ch a các orbital tr ng (Lowest- Liên k t Unoccupied-Molecular-Orbital,LUMO). HOMO HOMO và LUMO c g i là các Frontier MO hay FMO Hình 1 Chú ý r ng HOMO không có nút và i x ng(symmetrical)(S) gi ng nh là m t m t ph ng g ng vuông góc v i liên k t sigma trong khi ó LUMO có m t nút và ph n i x ng (antisymmetric (A)) trong m t ph ng g ng, các b ng xanh và c a các orbital không bi u th n tích mà là các pha a hàm sóng. Hóa c u t o Trang 1
  2. Pericyclic Reactions Trong tr ng h p c a etylen m t trong các electron trong HOMO có th nh y lên LUMO và có cùng spin (Hình 2). Quá Ph n liên k t trình này x y ra v i n ng l ng n t m trong vùng có n ng l ng cao trong mi n t ngo i ( ultraviolet,UV,~200 - 400 nm). Tr ng thái kích thích LUMO, (m t eletron n ch a ghép ôi) liên quan n s h p th n ng l ng(m t n eletron nh y t HUMO lên LUMO quá trình này nh n n ng l ng). Khi electron này tr v tr ng thái c b n(HOMO), quá trình này gi i phóng n ng l ng. Các h HOMO cao h n c a etylen nh 1,3- liên k t butadien, 1,3,5-hexatrien, 1,3,5,7- octatraen… c ng x y ra quá trình t ng . Hình 2 Khi các hàm sóng c a hai MO liên k t c a etylen c k t h p, thì hai MO m i c hình thành(hình 3). M t trong hai MO m i này s có n ng l ng th p h n các MO c a etylen, và m t MO m i khác l i có n ng l ng cao h n các MO c a etylen. MO th p h n s có S i x ng trong khi ó MO cao h n s có A, do ó có n t n, t ng t nh v y 2 MO không liên k t c a etylen(A), có th gép v i nhau hình thành m t LUMO có c u trúc xen ph gi a C2 và C3 và có ng l ng th p h n các LUMO c a etylen. C u trúc không xen ph s cho ra các A MO không liên k t c a butadien và có 3 n t. N ng l ng HOMO-LUMO tr ng trong butadien do ó th p h n ng l ng HUMO-LUMO trong etylen. Ph ng pháp xây d ng các MO c g i là “lý thuy t g n úng”(ph ng pháp gi i ph ng trình l y nghi m g n úng cho m t h v t lý ph c t p b ng cách chuy n h ph c t p thành m t h t ng t nh ng n gi n h n). Lý thuy t này có th dùng xây d ng các MO cho polyen cao h n. Hình 3 Hóa c u t o Trang 2
  3. Pericyclic Reactions Trong h 1,3 butadien có 4 MO, 2 MO liên k t và 2 MO ph n liên k t(hình 4). M i MO có n ng ng cao h n thì có thêm m t n t. HOMO cao n là π2 trong ó LUMO cao h n là π3∗ . N ng ng tr ng gi a HOMO và LUMO là 131 kcal/mol(214nm), nh h n n ng l ng tr ng trong etylen. m t electron liên k t trong HOMO nh y lên LUMO c n nh h ng c a ánh sáng t ngo i. Nó c g i là s chuy n ti p t π --> π*. 16 orbital trong hình 4 c minh h a có cùng size, nh ng th t ra thì size c a chúng khác nhau. Các orbital cu i cùng trong HOMO và LUMO thì l n h n các orbital liên quan n i . H n th n a bi u di n các orbital có cùng size s d dàng h n cho chúng ta thay vì làm v n ph c t p thêm.. Hình 4 t ví d n a là 1,3,5-hexatrien(hình 5) có 3 MO liên k t và 3 MO ph n liên k t. Hình 5 Kho ng tr ng HOMO-LUMO s chuy n ti p π --> π* trong hexatrien ch còn 109 kcal/mol (258nm) và dài sóng c a quá trình h p th n ng l ng l i t ng lên. ý r ng s i x ng c a các FMO cho các polyen dài h n xen k nh sau S|A, SA|SA, và SAS|ASA. HOMO c a etylen (hình 1) và HOMO c a 1,3,5-hexadien u là S(nh ã chú thích trên S là i x ng) trong khi ó LUMO c a chúng u là A(ph n i x ng) i ngh ch v i 1,4-butadien, HOMO c a nó là A còn Hóa c u t o Trang 3
  4. Pericyclic Reactions LUMO là S. Còn 1,3,5,7-octatetraen thì sao, c ng gi ng nh 1,3-butadien thôi không có gì khác c , n gi n nh . Do ó m i polyen khác u có cùng pha HOMO-LUMO. M t nhóm có h n nhóm khác 2 pha(4n+2) nhóm khác là 4n trong ó n là s t nhiên. n = 0, 1, 2,3,…. HOMO LUMO 4n + 2 S A 4n A S Và nó c ng tuân theo qui lu t là các orbital gi i h n c a b t k S-MO ph i là nh g ng c a các S- MO i x ng v i nó và c ng t ng t cho các MO n m c nh cùng phía v i nó, t o thành m t h i x ng, còn các A-MO có orbital gi i h n thì không . Ph n ng peri hóa c n có các tiêu chu n i x ng HOMO-LUMO c a các c u t ph n ng. Hãy t u v i ph n ng c ng vòng. Ph n ng c ng vòng: Ph n ng Diels-Alder(PDA), c Otto Diels và Kurt Alder công b vào n m 1928, là m t ph n ng c ng vòng [4+2], ph n ng nhi t và x y ra b m t tr i u. Mô hình u tiên cho PDA c minh h a (hình 6). Trong khi ó 1,3-butadien là m t dien liên h p trong ph n ng, etylen là m t tâm nghèo dienophil( p ch t ái dien). Nhìn chung m t dienophil không ho t hóa r t c n cho PDA. ng cách phân ph i n t có ngh a là c 2 liên k t sigma cùng c t o thành. B m t tr i r ng có ngh a là 2 liên k t sigma c hình thành cùng chi u v i m i tác nhân ph n ng, dien và dienophil. H [4+2] có ngh a là h liên h p 4 electron ph n ng v i m t h 2 electron. dien dienophil Hình 6 Hình 7 cho th y r ng MO c a 1,3-butadien và etylen cùng v i n ng l ng t ng i c a chúng, nh ã c p trên, kho ng cách n ng l ng HOMO-LUMO trong etylen l n h n trong butadien. cho 2 ch t ph n ng v i nhau, m t HOMO c a ch t này ph i ph n ng v i LUMO c a ch t khác v i u ki n i x ng orbital c b o toàn .N ng l ng g n nh t ng ng. Ph n ng gi a các c p SS và AA( minh h a b ng m i tên màu lá chu i), c hai u ph n ng b m t và b o toàn tính i x ng. C hai n ng l ng tr ng là b ng nhau và r t l n cho ph n ng x y ra m t cách nhanh chóng. Hóa c u t o Trang 4
  5. Pericyclic Reactions *2 ph n liên k t LUMO liên k t *1 HUMO butadien Etylen Hình 7 t cách gi m kho ng tr ng n ng l ng HOMO-LUMO là làm th p LUMO c a m t tác nhân ph n ng. u này th c hi n b ng cách dùng m t “etylen” có m t nhóm rút n t (electron- withdrawing group EWG) ính v i nó(Hình 8). Acrylat ester,Xê tôn α,β-không bão hòa và Nitril(RC N) α,β-không bão hòa là nh ng dienophil tiêu bi u. Các dienophil này h p th ánh sáng trong vùng h ng ngo i(~210-240 nm) có ngh a là kho ng tr ng HOMO-LUMO c gi m xu ng ng kho ng cách HOMO-LUMO nh trong butadien n ã bi t r ng t t c các s MO ã c d ng c t o thành t các cacbon AO. H n th a n ng l ng c a các MO liên k t và ph n liên k t c phân b m t cách i x ng trên và i c a các p-AO c a cacbon( ng g ch n i). B i vì EWG ch a m t d nguyên t , mà AO c a nó có n ng l ng th p h n các AO c a cacbon nên s i x ng qua ng g ch n i b m t. Nên không có s b ng nhau c a 2 kho ng tr ng n ng l ng HOMO-LUMO ó là dien HOMO và dienophil LUMO có kho ng tr ng n ng l ng th p h n. Etylen không ho t hóa hình 8 là trong m t h 4-electron n u b n tính luôn c nhóm carbonyl. MO có n ng l ng cao nh t và th p nh t ã c b qua trong s này. *2 ph n liên k t LUMO liên k t *1 HOMO Butadien Etylen không ho t hóa Hình 8 Có th phát bi u gì v ph n ng c ng vòng [2+2] trong hình 9 thì qui t c i x ng không nh ng g n HOMO và LUMO c a etylen cho ph n ng c ng vòng có th x y ra theo ki u ng tác b m t(S và A). S hình thành cyclobutan t 2 etylen không th là ph n ng c ng h p và Hóa c u t o Trang 5
  6. Pericyclic Reactions là ph n ng nhi t c. Có cách nào làm cho ph n ng c ng h p x y ra? Rõ ràng là c 2 tác nhân ph n ng có cùng tính i x ng, ó là m u ch t gi i quy t v n . *2 ph n liên k t LUMO *1 liên k t HOMO Hình 9 Kho ng tr ng HOMO-LUMO, tr ng thái chuy n ti p π --> π* c n ánh sáng v i b c sóng 171 nm chuy n n tr ng thái kích thích c a etylen( xem hình 2). M t electron nh y t HOMO liên k t lên LUMO không liên k t. Và HOMO(HOMO*) i x ng ki u A. Tr ng thái chuy n ti p này HOMO có cùng ki u i x ng v i LUMO khi tr ng thái c b n. C ng h p vòng x y ra theo trên m t. Nên chúng ta có th th y r ng ki u t ng tác b m t trong c ng h p [4+2] cho phép x y ra tr ng thái c b n mà không cho phép x y ra tr ng thái kích thích(hν), trong khi ó c ng h p [2 + 2] thì trái l i, cho phép x y ra tr ng thái kích thích mà ko cho phép x y ra tr ng thái c b n. t qui lu t chung có th xây d ng cho ph n ng c ng h p vòng theo ki u trên b m t cho h trong ó i =1, 2, 3…. Và 4i = m + n, ho c 4i +2 = m + n , m và n là s ch n gi ng nh b ng d i ây. Tr ng thái Tr ng thái n kích thích Hình 10 m + n Tr ng thái c b n (d ng nhi t) Tr ng thái kích thích (quang hóa) 4i Không cho phép Cho phép {[2+2], [6+2], [4+4]...} 4i + 2 Cho phép {[4+2], [8+2], [6+4]...} Không cho phép Hóa c u t o Trang 6
  7. Pericyclic Reactions Trong các ví d mà chúng ta ã xem xét, thì s orbital và s electron là b ng nhau. 2 orbital và 2 electron cho etylen; 4 và 4 cho 1,3 butadien… Xem xét ph n ng trong Hình 11 trong ó butadien ph n ng v i cation allyl. ây là mot65 ph n ng c ng vòng [4 + 2] th t ra thì cation allyl có 3 orbital và ch có 2 electron, Hình 12 cho th y ng i x ng AA trong ph n ng. Cation allyl không liên k t(có cùng n ng l ng nh p-AO c a nguyên t cacbon) LUMO có 2 orbital. Hình 11 Hình 12 Ph n ng n vòng: ( chuy n hóa l n nhau c a h th ng ch a n n t và các phân t vòng ch a n-2 nt c hình thành b ng vi c n i các u cu i c a phân t m ch th ng ) Các polyen liên h p có th b chi ph i b i các nh h ng l p th , s óng vòng n phân t d i u ki n nhi t và quang hóa. Nh ng ph n ng c bi t nh ph n ng n vòng thì b chi ph i i u ki n v i x ng orbital Hình 13 minh h a ph n ng m u, ví d nh 1,3,4-hexatrien có th t o thành 1,3-cyclohexadien. Ph n ng m vòng cyclobuten t o thành 1,3-butadien d i tác ng nhi t, trái l i ph n ng quang hóa là ph n ng thu n ngh ch. H u h t các ph n ng ki u này u là ph n ng thu n ngh ch chúng b nh h ng b i HOMO tr ng thái c b n và HOMO* tr ng thái kích thích. Hóa c u t o Trang 7
  8. Pericyclic Reactions Hình 13 v n d ng t t hóa l p th vào các tr ng h p liên quan, chúng ta c n xem xét m t s polyen có các ph n t thay th . Hình 14 minh h a m i quan h gi a (E,E)-2,4-hexadien và ng phân l p th (E,Z) v i trans và cis-3,4-dimetylcyclobuten. S bi n i c a ng phân(E,E) c minh h a trong Hình 15 ng t nét bi u di n quá trính thu nhi t. HOMO c a dien trong tr ng thái c b n là MO π2 có i x ng A(m t ph ng g ng). Trong m t ph n ng nhi t, orbital gi i h n p-orbital a HOMO quay cùng chi u v i tr c t nét t o thành liên k t σ (S) và m t π* etylen (liên k t ôi,A). Ph n ng óng vòng cyclobuten ch xem xét orbital và có i x ng A. Nh chúng ta ã nói n tr c ây ph n ng này không có l i v m t nhi t ng h c. Các ph n ng thu n ngh ch v n y ra theo ki u quay cùng chi u. S quay ch x y ra các nhóm metyl m i phía c a vòng nh trong trans-dimetyl cyclobuten. Khi dien b kích thích b i ánh sáng UV(~225 nm) m t electron nh y t π2 HOMO n π3* LUMO vì MO bây gi ã c n thêm 1 electron tr thành HOMO(HOMO*). MO này có i x ng S mà òi h i quay ng c chi u óng vòng ho c m vòng. Ph n ng m vòng t o ra cis-3,4-dimetylcyclobuten. i t Nh cùng Ng c Ng c cùng t Nhi Hình 14 Quang hóa Nhi t HOMO* Quay ng c Tr ng thái chi u Kích thích Nhi t HOMO* Quay cùng Tr ng thái chi u n Hình 15 Hóa c u t o Trang 8
  9. Pericyclic Reactions Hình 16 thì khác h n v i Hình 15 trong ó chúng ta chú tr ng ng phân (E,Z)- h n là ng phân (E,E)-2,4-hexadien. V c b n thì hoàn toàn gi ng nhau ngo i tr cis-3,4-dimetylcyclobuten t o nên (E,Z)-dien b ng vi c m vòng ng c chi u, trong khi ó (E,Z)-dien hay trans-3,4- dimetylcyclobuten x y ra quá trình quang phân b ng s quay ng c chi u ta thu c b ng sau. trans cis E,E Nhi t Quang hóa E,Z Quang hóa Nhi t Quang nhi t HOMO* tr ng thái Ng c chi u kích thích Quang nhi t HOMO cùng chi u tr ng thái n Hình 16 Hãy xem xét 2 trien có tên là (2E,4Z,6E)-2,4,6-octatrien và (2E,4Z,6Z)-2,4,6-octatrien và s chuy n gi a trans và cis-5,6-dimetyl-1,3-cyclohexatrien Hình 17. T acyclic trien n cyclic trien m t liên tσ c hình thành và m t liên k t π b b gãy. B i vì các liên k t σ C-C b n h n các liên k t π C-C. Do ó quá trình này là quá trình phát nhi t và d n n s vòng hóa. Vì dien và dien có kho ng UV khác nhau, s chi u x c a dien và h p th c c i c a nó là kho ng 253nm s h ng ph n ng quang hóa v phía trien. S h p th ánh sáng UV và s h p th c c i c a trien s lái ph n ng theo h ng ng c l i. Liên k t trung tam c a trien ph i có c u hình Z cho phép các orbital gi i h n có n ng l ng x p x v i các orbital khác ph n ng có th x y ra. Nhi t trans ng c cùng cùng ng c (E,Z,E) Nhi t (E,Z,Z) cis Hình 17 Hóa c u t o Trang 9
  10. Pericyclic Reactions Nhi t HOMO* tr ng thái Cùng chi u kích thích A 4* A trans HOMO tr ng thái Nhi t n Ng c chi u S 3 S cis Hình 18 HOMO c a trien(π3) có i x ng S Hình 18. ây các orbital gi i h n là nh g ng c a nhau, không gi ng nh HOMO tr ng thái c b n c a hexadien mà chúng ta ã kh o sát trên. Do v y ph n ng nhi t thì quay ng c chi u trong khi ó ph n ng quang hóa có i x ng ki u A thì quay cùng chi u. Nên chúng ta không c n ph i làm ph c t p thêm v (E,Z,Z)-trien ngo i tr tr ng thái mà ph n ng nhi t sinh ra trans-cyclohexadien trong khi ó ph n ng quang hóa thì cho ra ng phân cis c a nó. Gi ng nh các ph n ng c ng vòng k t qu trên c tóm t t trong b ng sau: n=1,2,3... Nhi t Quang hóa 4n Cùng chi u Ng c chi u 4n+2 Ng c chi u Cùng chi u Hóa c u t o Trang 10
Đồng bộ tài khoản