Chương 1: Những vấn đề chung về Kinh tế học

Chia sẻ: Lâm Vũ Phong | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:23

0
550
lượt xem
150
download

Chương 1: Những vấn đề chung về Kinh tế học

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Trong nền kinh tế hiện đại, các nhà sản xuất – kinh doanh luôn quan tâm đến ba vấn đề cơ bản trong cuộc sống hàng ngày của con người, đó là: tạo ra hàng hóa – dịch vụ nào, tạo ra hàng hóa – dịch vụ đó bằng cách nào và tạo ra hàng hóa – dịch vụ đó cho ai?

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Chương 1: Những vấn đề chung về Kinh tế học

  1. Phần I NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KINH TẾ HỌC KHÁI NIỆM VỀ KINH TẾ HỌC I. Trong nền kinh tế hiện đại, các nhà sản xuất – kinh doanh luôn quan tâm đến ba vấn đề cơ bản trong cuộc sống hàng ngày của con người, đó là: tạo ra hàng hóa – dịch vụ nào, tạo ra hàng hóa – dịch vụ đó bằng cách nào và tạo ra hàng hóa – dịch vụ đó cho ai? Kinh tế học là môn khoa học nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của xã hội trong việc giải quyết 3 vấn đề: Sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai? Nên Kinh tế học được coi là một trong các môn khoa học xã hội, nó chuyên nghiên cứu và giải thích hành vi của con người. Đối tượng nghiên cứu của kinh tế học là hành vi của con người liên quan đến sản xuất, trao đổi và tiêu thụ hàng hóa – dịch vụ. Trong xã hội vấn đề trung tâm của kinh tế là luôn làm thế nào để đẻ dung hòa mâu thuẩn giữa sự ham muốn vô hạn của con người đối với hàng hóa – dịch vụ với sự khan hiếm các nguồn lực cần thiết để tạo ra hàng hóa – dịch vụ đó. Khi trả lời câu hỏi sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai cũng có nghĩa là kinh tế học đã chỉ ra được cách phân bố có hiệu quả các nguồn lực khan hiếm ấy.
  2. Trãi qua hơn hai thế kỷ hình thành và phát triển, các nhà kinh tế học đã hướng vào mục tiêu phát triển lý thuyết về hành vi con người và lý thuyết ấy luôn được kiểm nghiệm bằng thực tiễn. Vì xã hội trãi qua nhiều giai đoạn phát triển khác nhau nên đã xuất hiện nhiều định nghĩa về kinh tế học. Nhưng nhìn chung cho đến nay các nhà kinh tế học đã nhất trí định nghĩa kinh tế học như sau: Kinh tế học là khoa học nghiên cứu vấn đề con người và xã hội lựa chọn như thế nào để sử dụng các nguồn tài nguyên khan hiếm trong việc tạo ra hàng hóa – dịch vụ và phân phối cho người tiêu dùng trong hiện tại cũng như trong tương lại có hiệu quả. II. KINH TẾ HỌC THỰC CHỨNG VÀ KINH TẾ HỌC CHUẨN TẮC Vấn đề có ý nghĩa quan trọng trong quá trình nghiên cứu kinh tế học là phân biệt hai nhánh của môn học này. Đó là, nhánh thứ nhất là Kinh tế học thực chứng và nhánh thứ hai là kinh tế học chuẩn tắc. 1. Kinh tế học thực chứng Kinh tế học thực chứng mô tả những sự kiện, hoàn cảnh và các mối quan hệ trong nền kinh tế một cách khoa học. Đó là: - Hiện tại tỷ lệ thất nghiệp là bao nhiêu? - Mức thất nghiệp cao sẽ ảnh hưởng đến lạm phát như thế nào?
  3. Mục đích của kinh tế học thực chứng là tìm cách giải thích cho được xã hội quyết định sản xuất, tiêu thụ và trao đổi hành hóa – dịch vụ như thế nào. Sự giải thích như vậy nhằm 2 mục đích: - Cho ta biết tại sao nền kinh tế lại hoạt động như nó đang hoạt động. - Và đó cũng là cơ sở để dự đoán nền kinh tế sẽ thay đổi như thế nào trong những thay đổi của hoàn cảnh. 2. Kinh tế học chuẩn tắc Kinh tế học chuẩn tắc đưa ra các chỉ dẫn hoặc các khuyến nghị dựa trên những đánh giá theo tiêu chuẩn của cá nhân. Vì vậy, kinh tế học chuẩn tắc liên quan đến đạo lý và đánh giá về giá trị như: - Lạm phát cao đến mức nào có thể chấp nhận được? - Có nên dùng thuế để lấy của người giàu giúp người nghèo không? - Chi tiêu quốc phòng có nên tăng 3,5 hoặc 10% một năm không? Đó là những vấn đề có liên quan đến những ý kiến chủ quan. Xét theo khía cạnh khoa học thì kinh tế học hoàn toàn thực chứng. Vì nó trả lời câu hỏi: “Thực tế như thế nào?”. Thế nhưng, những vấn đề chuẩn tắc trong đời sống chính trị thường đặt ra câu hỏi: “Phải làm cái gì?” cũng đòi hỏi sự phân tích kinh tế. Với một mục tiêu xã hội cho trước, các nhà kinh tế có thể sử dụng kiến thức để phân tích vấn đề và khuyến nghị cách thức cần phải làm để đạt được mục tiêu đó.
  4. Các nhà kinh tế có thể bất hòa với nhau trên các vấn đề chính sách, bởi vì họ theo đuổi các mục tiêu khác nhau. - Người này thì chú trọng công bằng xã hội. - Người khác quan tâm đến tự do kinh doanh nhiều hơn … Thế nhưng, sự bất đồng giữa các nhà kinh tế thường là về ý nghĩa hơn là về mục tiêu, về làm như thế nào hơn là về làm cái gì? Sự tiến bộ khoa học trong kinh tế thực chứng có khuynh hướng làm giảm nguồn gốc của sự bất đồng này. i. CÁC YẾU TỐ CỦA HỆ THỐNG KINH TẾ 1. Các đầu mối quyết định trong nền kinh tế Có 3 đầu mối ra quyết định chủ yếu: Cá nhân (hộ gia đình), doanh nghiệp và chính phủ; đó là những đơn vị cơ sở của các hệ thống xã hội. Cá nhân (hộ gia đình) là đơn vị tiêu dùng hiện - hữu, ở đây cá nhân cần được hiểu là người ra quyết định cho cả gia đình. - Doanh nghiệp là một đơn vị nhân tạo; rốt cuộc nó cũng do một cá nhân nào đó sở hữu hoặc hoạt động vì lợi ích của anh ta. Doanh nghiệp như là một tập hợp các cá nhân vì mục đích sản xuất, tức là sự biến đổi các yếu tố đầu vào thành các hàng hóa có nhu cầu ở đầu ra - Chính phủ là những hợp thế nhân tạo, nhưng khác với các doanh nghiệp, Chính phủ có quyền hợp pháp chiếm hữu tài sản mà không cần có sự đồng ý (chẳng hạn như khi đánh thuế). Xét quan điểm kinh tế
  5. thì các Chính phủ tạo ra những hàng hóa và dịch vụ khác nhau về yêu cầu chính trị xã hội hơn là yêu cầu thị trường. Việc các Chính phủ thiết lập khuôn khổ pháp lý phục vụ hoạt động kinh tế còn quan trọng hơn nữa. Ngày nay, trong nền kinh tế hiện đại còn có thêm các đầu mối ra quyết định như các đoàn thể chính trị - xã hội, hội nghề nghiệp, các tổ chức tôn giáo… thông qua đó các cá nhân kết hợp lại với nhau để lựa chọn cách tiêu dùng cụ thể. 2. Sự khan hiếm, đối tượng lựa chọn và hoạt động kinh tế Nguồn để giải quyết các vấn đề kinh tế là có hạn. Con người luôn muốn có nhiều hơn cái họ có thể có. Do vậy, sự khan hiêm buộc chúng ta phải có các quyết định kinh tế, đó là những cái giúp ta sản xuất – kinh doanh để đạt được những hàng hóa ta có nhu cầu. Tiêu dùng là một trong những hoạt động kinh tế cơ bản. Trong quyết định tiêu dùng các cá nhân lựa chọn các vật dụng họ yêu thích nhất (thu nhập của họ và giá cả hàng hóa là yếu tố cho trước). Chúng ta nói rằng vật dụng là đối tượng lựa chọn đối với quyết định tiêu dùng Sản xuất của từng cá nhân hay doanh nghiệp là hoạt động kinh tế cơ bản tiếp theo. Chúng ta thường nghĩ sản xuất là sự biến đổi các đầu vào thành các đầu ra, chuyển đổi các nguồn lực thành vật dụng tiêu dùng.
  6. Nói một cách cơ bản hơn thì sản xuất bất kỳ hoạt động nào phụ thêm vào tổng thể xã hội của một số vật dụng. Sản xuất có thể làm thay đổi hình dạng vật chất, có thể là chuyển dịch hàng hóa về địa điểm hoặc là chuyển dịch về mặt thời gian. Sản xuất có thể đại diện biến một hình thể từ có nhu cầu thành có nhiều nhu cầu. Hoạt động kinh tế kinh tế cơ bản thứ 3 là trao đổi. Đối với cá nhân, trao đổi cũng là một loại biến đổi, việc mua bán một cái này để lấy cái khác. Những theo quan điểm xã hội, trao đổi khác với sản xuất là ở chổ toàn bộ hàng hóa không bị thay đổi gì; hàng hóa và dịch vụ bị sáo trộn trong thương mại nhưng đâu đó một người có ít hơn thì người khác có nhiều hơn. Như vậy trao đổi là một loại chuyển dịch. Nhưng đó là sự chuyển giao lẫn nhau và tự nguyện, các bên có liên quan đều phải thỏa mãn hoặc bỏ đi trao đổi khác. ii. ĐƯỜNG GIỚI HẠN KHẢ NĂNG SẢN XUẤT (PPF) 1. Khái niệm Nhæ ta âaî biãút, sæû khan hiãúm cuía nguäön taìi nguyãn laìm haûn chãú säú læåüng caïc loaûi haìng hoïa âæåüc saín xuáút ra. Våïi säú læåüng nguäön taìi nguyãn coï haûn, âãø tàng thãm säú læåüng cuía mäüt loaûi haìng hoïa naìo âoï thç phaíi giaím säú læåüng cuía mäüt (hay nhiãöu) loaûi haìng hoïa khaïc, nãúu caïc yãúu täú khaïc khäng âäøi. Âãø biãøu thë âiãöu naìy, caïc nhaì kinh tãú duìng khaïi niãûm âæåìng giåïi haûn khaí nàng
  7. saín xuáút. Âæåìng giåïi haûn khaí nàng saín xuáút cho biãút caïc kãút håüp täúi âa vãö màût säú læåüng cuía hai (hay nhiãöu loaûi haìng hoïa) coï thãø âæåüc saín xuáút tæì mäüt säú læåüng taìi nguyãn nháút âënh (khan hiãúm). Tæì âënh nghéa naìy, ta coï thãø tháúy âæåìng giåïi haûn khaí nàng saín xuáút biãøu thë sæû khan hiãúm cuía nguäön taìi nguyãn. Âæåìng giåïi haûn khaí nàng saín xuáút cuîng biãøu thë sæû âaïnh âäøi maì con ngæåìi gàûp phaíi. Ta seî nghiãn cæïu caïc váún âãö naìy åí pháön tiãúp theo. Âãø cho âån giaín, giaí sæí mäüt nãön kinh tãú coï nguäön taìi nguyãn trë giaï 4 âån vë tiãön (âvt) vaì säú tiãön naìy âæåüc sæí duûng hãút âãø saín xuáút ra hai loaûi haìng hoïa thiãút yãúu cho âåìi säúng laì læång thæûc vaì vaíi. Säú liãûu (giaí âënh) vãö khaí nàng saín xuáút cuía nãön kinh tãú naìy âæåüc trçnh baìy trong Baíng 1.1. Baíng 1.1 cho tháúy nãúu sæí duûng toaìn bäü säú tiãön (laì 4 âån vë) âãø saín xuáút læång thæûc thç seî saín xuáút âæåüc 25 âån vë læång thæûc vaì khäng coï âån vë vaíi naìo âæåüc saín xuáút (Phæång aïn A). Nãúu sæí duûng 3 âvt âãø saín xuáút læång thæûc vaì 1 âvt âãø saín xuáút vaíi thç seî coï 22 âån vë læång thæûc vaì 9 âån vë vaíi (Phæång aïn B). Láön læåüt ta coï caïc phæång aïn C, D, vaì E. Âáy laì nàm trong vä säú phæång aïn coï thãø âæåüc hçnh thaình doüc theo âæåìng giåïi haûn khaí nàng saín xuáút. Ta coï thãø dãù daìng nháûn tháúy laì khi säú læåüng vaíi tàng lãn (nhåì vaìo viãûc sæí duûng nhiãöu tiãön hån) thç säú læåüng læång thæûc seî giaím âi (do säú tiãön âæåüc sæí duûng âãø saín xuáút læång thæûc bë giaím âi).
  8. Baíng 1.1: Khaí nàng saín xuáút cuía nãön kinh tãú Phæån Læång thæûc Vaíi g aïn saín Säú âvt Saín Säú âvt Saín xuáút sæí læåüng sæí læåüng duûng (âån vë duûng (âån vë læång vaíi) thæûc) A 4 25 0 0 B 3 22 1 9 C 2 17 2 17 D 1 10 3 24 E 0 0 4 30 Dæûa vaìo säú liãûu trong Baíng 1.1, ta coï thãø veî nãn mäüt âæåìng âæåüc goüi laì âæåìng giåïi haûn khaí nàng saín xuáút nhæ trong Âäö thë 1.1. Caïc âiãøm A, B, C, D, vaì E trãn Âäö thë 1.1 tæång æïng våïi caïc Phæång aïn A, B, C, D, vaì E trong Baíng 1.1. Caïc âiãøm naìy mäüt láön næîa biãøu thë quy luáût âaïnh âäøi giæîa säú læåüng cuía hai hay nhiãöu loaûi haìng hoïa khi nguäön taìi nguyãn (vaì caïc yãúu täú khaïc) laì khäng âäøi. Täøng quaït, âæåìng giåïi haûn khaí nàng saín xuáút cho biãút saín læåüng täúi âa cuía hai (hay nhiãöu) saín pháøm coï thãø saín xuáút âæåüc våïi mäüt säú læåüng taìi nguyãn nháút âënh. Âãø veî nãn mäüt âæåìng giåïi haûn khaí nàng saín xuáút nháút âënh, caïc nhaì kinh tãú dæûa vaìo hai giaí âënh laì: (i) säú læåüng taìi nguyãn
  9. (lao âäüng, väún, âáút âai, v.v.) laì cäú âënh vaì âæåüc phán bäø hãút cho caïc loaûi saín pháøm cáön saín xuáút ra vaì (ii) kyî thuáût saín xuáút laì cäú âënh. Nãúu caïc yãúu täú naìy thay âäøi thç âæåìng giåïi haûn khaí nàng saín xuáút seî thay âäø theo, nhæ trçnh baìy trong pháön sau. Læång thæûc (Y) A 25 B 22 C 17 D 10 E Vaíi (X) 24 30 17 9 Âäö thë 1.1. Âæåìng giåïi haûn khaí nàng saín xuáút (ppf) Våïi giaí âënh nhæ váûy, nãön kinh tãú chè coï thãø saín xuáút åí nhæîng âiãøm nàòm åí trong hay ngay trãn âæåìng giåïi haûn khaí nàng saín xuáút vç nguäön taìi nguyãn khäng âuí âãø nãön kinh tãú âaût âãún báút kyì âiãøm naìo nàòm åí bãn ngoaìi âæåìng naìy. Nãúu saín xuáút åí nhæîng âiãøm nàòm åí phêa trong âæåìng naìy thç nãön kinh tãú chæa khai thaïc hãút nguäön taìi nguyãn cuía mçnh nãn caïc nhaì kinh tãú êt âãö cáûp âãún træåìng håüp naìy. Do âoï, chè nhæîng âiãøm nàòm trãn âæåìng giåïi haûn khaí nàng saín xuáút måïi âæåüc âãö
  10. cáûp âãún. Thæûc tãú cho tháúy ràòng säú læåüng taìi nguyãn (nhæ lao âäüng chàóng haûn) phán bäø cho mäùi ngaình caìng nhiãöu caìng taûo ra nhiãöu saín pháøm, nhæng nàng suáút biãn cuía chuïng - âoï laì säú læåüng saín pháøm laìm ra thãm tênh trãn mäùi âån vë taìi nguyãn âæåüc sæí duûng thãm - caìng vãö sau caìng giaím. Hiãûn tæåüng naìy âæåüc âuïc kãút bàòng quy luáût kãút quaí biãn giaím dáön. Quy luáût naìy phaín aïnh mäüt thæûc tãú laì seî tråí nãn khoï khàn hån khi thæûc hiãûn mäüt hoaût âäüng naìo âoï åí mæïc âäü cao hån. Thê duû, khi laïi xe tháût cháûm, ta coï thãø dãù daìng tàng täúc âäü lãn thãm, chàóng haûn, 10 km/giåì nhæng khi âaî laïi xe tháût nhanh thç viãûc tàng täúc âäü lãn thãm 10km/giåì seî ráút khoï âaût âæåüc. Quy luáût naìy phäø biãún trong lénh væûc kinh tãú - xaî häüi cuîng nhæ tæû nhiãn. Trong lénh væûc kinh tãú, ta coï thãø cuû thãø hoïa quy luáût naìy nhæ sau: viãûc måí räüng saín xuáút báút kyì mäüt haìng hoïa naìo âoï thç seî caìng luïc caìng khoï hån vaì täún keïm hån; viãûc laìm tàng mæïc âäü thoía maîn cuía ta âäúi våïi mäüt loaûi haìng hoïa naìo âoï seî caìng luïc caìng khoï khàn hån khi tiãu duìng noï caìng nhiãöu hån. Ta coï thãø tçm hiãøu kyî hån váún âãö naìy thäng qua khaïi niãûm chi phê cå häüi âæåüc trçnh baìy trong pháön tiãúp theo. 2 Sự di chuyển dọc và sự dịch chuyển của đường PPF 2.1 Sæû di chuyãøn doüc theo âæåìng giåïi haûn khaí nàng saín xuáút ÅÍ Âäö thë 1.1, taûi mäüt thåìi âiãøm nháút âënh ta coï thãø choün phæång aïn A, B, C, D hay E
  11. âãø saín xuáút. Khi chuyãøn tæì phæång aïn naìy sang phæång aïn kia thç säú læåüng haìng hoïa âæåüc saín xuáút ra cuîng thay âäøi theo. Muäún tàng säú læåüng saín pháøm naìy lãn ta phaíi giaím säú læåüng haìng hoïa kia xuäúng. Khi âoï, ta coï sæû di chuyãøn doüc theo âæåìng giåïi haûn khaí nàng saín xuáút. Vaìo mäüt thåìi âiãøm naìo âoï, khi choün saín xuáút ra mäüt säú læåüng nháút âënh caïc loaûi haìng hoïa cuía nãön kinh tãú nghéa laì ta choün mäüt trong caïc táûp håüp nãu trãn. 2.2 Sæû dëch chuyãøn cuía âæåìng giåïi haûn khaí nàng saín xuáút Giaí sæí trong tæång lai, do tiãún bäü cäng nghãû, do nàng suáút lao âäüng tàng lãn, v.v. mäüt quäúc gia coï thãø saín xuáút nhiãöu hån våïi cuìng mäüt säú læåüng taìi nguyãn. Khi âoï, âæåìng giåïi haûn khaí nàng saín xuáút seî dëch chuyãøn ra ngoaìi. Âæåìng giåïi haûn khaí nàng saín xuáút cuîng coï thãø dëch chuyãøn khi nguäön taìi nguyãn âæåüc sæí duûng vaìo saín xuáút tàng lãn. Khi âoï ta coï hiãûn tæåüng dëch chuyãøn cuía âæåìng giåïi haûn khaí nàng saín xuáút. Træåìng håüp naìy âæåüc minh hoüa trong Âäö thë 1.2. Træåìng håüp täøng quaït cuía sæû dëch chuyãøn cuía âæåìng giåïi haûn khaí nàng saín xuáút âæåüc minh hoüa båíi Âäö thë 1.2. Træåìng håüp tiãún bäü cäng nghãû chè liãn quan âãún saín xuáút vaíi âæåüc minh hoüa båíi Âäö thë 1.3. Trong Âäö thë 1.3, säú læåüng taìi nguyãn duìng âãø saín xuáút ra cuìng mäüt säú læåüng vaíi (chàóng haûn,
  12. XA) seî êt âi vaì nhæ thãú säú læåüng taìi nguyãn däi ra seî âæåüc sæí duûng âãø saín xuáút thãm læång thæûc. Nhæ váûy, säú læåüng thæûc tàng lãn tæì YA thaình YA’. Nãúu giæî nguyãn säú læåüng læång thæûc (chàóng haûn, YA) thç do tiãún bäü cuía cäng nghãû saín xuáút vaíi nãn våïi cuìng säú læåüng taìi nguyãn ta coï thãø saín xuáút nhiãöu vaíi hån. Do váûy, säú læåüng vaíi tàng lãn tæì XA thaình XA’’. Læång thæûc (Y) Sæû dëch chuyãøn cuía âæåìng giåïi haûn khaí nàng saín xuáút Sæû di chuyãøn doüc theo âæåìng 25 giåïi haûn khaí nàng saín xuáút A 17 C D 10 E Vaíi (X) 17 24 30 9 Âäö thë 1.2: Sự dịch chuyển dọc theo đường gới hạn khả năng sản xuất và sự dịch chuyển của đường gới hạn khả năng sản xuất
  13. Læång thæûc (Y) Sæû dëch chuyãøn cuía âæåìng giåïi haûn khaí nàng saín xuáút do A’ YA’ A’’ tiãún bäü trong kyî thuáût saín xuáút vaíi YA A Vaíi (X) XA XA’’ Âäö thë 1.3: Sæû dëch chuyãøn cuía âæåìng giới hạn khả năng sản xuất do tiãún bäü trong kyî thuáût saín xuáút vaíi iii. BA VẤN ĐỀ CƠ BẢN VÀ VAI TRÒ CỦA THỊ TRƯỜNG 1. Ba vấn đề cơ bản của một nền kinh tế Mọi xã hội điều phải tìm cách để đối phó với 3 vấn đề kinh tế cơ bản và phụ thuộc lẫn nhau: - Nên sản xuất những hàng hóa gì và với số lượng bao nhiêu? Nghĩa là phải sản xuất ra bao nhiêu và sản xuất mặt hàng và dịch vụ để thay thế nhau? Và bao giờ thì sản xuất? Chúng ta nên sản xuất nhiều lương thực và ít vải vóc hoặc ngược lại? - Hàng hóa cần được sản xuất như thế nào? Nghĩa là hàng hóa cần sản xuất ra với những tài nguyên nào? Với hình thức công nghệ nào? Sản xuất điện bằng dầu hỏa, than đá, bằng thác nước, nguyên tử hay bằng năng lượng mặt trời…? Sản xuất thủ công hay là sản xuất đồng loạt? Sản xuất trong các
  14. Doanh nghiệp Nhà nước hay trong các doanh nghiệp tư nhân? Nếu bằng tất cả các nguồn này thì mỗi thứ sẽ sản xuất với số lượng bao nhiều? - Hàng hóa được sản xuất ra cho ai? Nghĩa là ai sẽ được hưởng và được lợi từ những hàng hóa – dịch vụ của đất nước? Hay nói cách khác, hay nói cách khác sản phẩm quốc dân sẽ được chia cho các cá nhân và gia đình như thế nào? Ba vấn đề trên là ba vấn đề cơ bản và chung cho mọi nền kinh tế, nhưng các hệ thống kinh tế khác nhau có những cách giải quyết khác nhau. Nền kinh tế thế gới đã có 3 loại hình kinh tế: kinh tế mệnh lệnh, kinh tế thị trường tự do và kinh tế hỗn hợp. Nền kinh tế mệnh lệnh hay nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung bao cấp là một xã hội mà ở đó Chính phủ đề ra một quyết định và tiêu thụ. Cơ quan kế hoạch của Chính phủ quyết định sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai. Sau đó có hướng dẫn để tất cả các cá nhân va tổ chức trong xã hội tuân thủ. Nền kinh tế thị trường tự do là nền kinh tế Chính phủ không can thiệp vào sản xuất và tiêu thụ hàng hóa – dịch vụ (thị trường tự điều tiết –“bàn tay vô hình”). Các cá nhân trên thị trường, tùy khả năng của mình tự do theo đuổi quyền lợi của mình bằng cách cố gắng làm càng nhiều cho mình càng tốt, Chính phủ không giúp đỡ hoặc can thiệp vào. Ý tưởng về một hệ thống như vậy có thể giải quyết các vấn đề sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai là một trong những chủ đề lâu đời nhất của kinh tế học. Thế nhưng trên thị trường có những vấn đề mà trong đó “bàn tay vô hình” có tác động tốt và cũng có những vấn đề mà trong đó “bàn tay vô hình” không làm cho xã hội phân bổ các nguồn
  15. lực một cách có hiệu quả. Lúc này sự can thiệp nào đó của của Chính phủ có thể là sát đáng. Thị trường tự do cho phép các cá nhân tự do theo đuổi lợi ích riêng của mình mà không có sự khống chế nào của Chính phủ. Kinh tế mệnh lệnh để cho tự do cá nhân một phạm vi hạn hẹp, vì hầu hết các quyết định do Chính phủ đưa ra từ trung ương. Giữa hai thái cực đó là khu vực kinh tế hỗn hợp. Trong nền kinh tế hỗn hợp, khu vực nhà nước và khu vực tư nhân tương tác với nhau trong việc giải quyết các vấn đề kinh tế. Nhà nước kiểm soát một phần sản lượng đáng kể đánh thuế và kích thích tài chính của Nhà nước. Hệ thống tư nhân thì kiểm soát thông qua sự chỉ huy vô hình của cơ chế thị trường. Trong một nền kinh tế hỗn hợp Nhà nước cũng có thể đóng vai trò là người sản xuất các hàng hóa và dịch vụ mà tư nhân chưa thể hoặc không thể sản xuất và cung cấp được. Đa số các nước có nền kinh tế hỗn hợp, mức độ hoạt động đáng kể của Chính phủ trong việc cung cấp hàng hóa và dịch vụ công cộng, phân phối lại thu nhập thông qua đánh thuế, trợ cấp và điều tiết thị trường. 2. Đầu vào và đầu ra Các quá trình kinh tế gồm có đầu vào và đầu ra: Đầu vào (hay một nhân tố sản xuất) là một hàng hóa hay một dịch vụ mà các doanh nghiệp sử dụng trong quá trình sản xuất của họ. Các đầu vào được kết hợp với nhau để sản xuất ra các đầu ra. Đầu ra bao gồm hàng loạt hàng hóa hoặc dịch vụ có ích được tiêu dùng hoặc được sử dụng cho quá trình sản xuất. Nhìn chung, đầu vào nằm trong ba nhóm: lao động, đất đai và tài nguyên thiên nhiên,vốn và kỹ thuật.
  16. Đất đai bao gồm đất dùng cho canh tác hay xây dựng nhà cửa hoặc đường sá; tài nguyên thiên nhiên bao gồm nhiên liệu như: than đá hoặc dầu lửa và các khoáng sản như cát hoặc đồng và cây cối để lấy gỗ và làm giấy… Lao động bao gồm thời gian của con người dùng cho sản xuất, làm việc trong các công sở, nhà máy, đồng ruộng, trường học…, Lao động là nhân tố không những rất quen thuộc mà còn rất quan trọng đối với mọi nền kinh tế. Hai nhân tố đầu vào của sản xuất là điều ai cũng biết, nhân tố thư ba là vốn và kỹ thuật bao gồm các hàng hóa lâu bền được nền kinh tế sản xuất ra để tiếp tục sản xuất các hàng hóa khác. Những hàng hóa này là máy mọc, đường sá, điện toán… Việc tích lũy các loại hàng hóa kỹ thuật cao có vai trò thiết yếu đối với nhiệm vụ phát triển kinh tế. 3. Vai trò của thị trường Thị trường là nơi gặp nhau của cả người bán và người mua các hàng hóa và dịch vụ, người bán và người mua gặp nhau trực tiếp. Trong những trường hợp khác, như thị trường chứng khoán thì tiến hành mua bán thông qua môi giới là chủ yếu. Cơ chế thị trường là các quyết định lớn về giá cả và phân phối hàng hóa được thực hiện tại thị trường. Thị trường là sự biểu hiện thu gọn của quá trình mà thông qua đó người mua và người bán một thứ hàng hóa tác động qua lại lẫn nhau để xác định giá cả và số lượng hàng hóa. Giá hàng hóa và giá các nguồn lực như lao động, máy móc và đất đai được điều chỉnh để làm sao cho các nguồn lực khan hiếm được sử dụng để sản xuất ra các hàng hóa và dịch vụ phù hợp với nhu cầu của xã hội.
  17. Trong hệ thống thị trường, cái gì cũng có giá, mỗi loại hàng, mỗi loại dịch vụ điều có giá. Ngay cả các loại nhân lực khác nhau cũng có giá. Cụ thể là các bậc lương và than lương. Nếu có một hàng hóa mà được người ta cần nhiều hơn, thì sẽ có được nhiều đơn đặt hàng mới. Vì sẽ có nhiều khách đén mua, người bán sẽ tăng giá để phân phối một lượng cung hạn chế. Giá cao sẽ thúc đẩy sản xuất ra nhiều hàng hóa hơn. Mặt khác một mặt hàng nào được bán ra với khối lượng nhiều hơn, người ta cần mua với giá gần đây nhất trên thị trường. Lúc đó người bán sẽ hạ giá. Vì giá hạ, người sản xuất sẽ không sản xuất ra nhiều hàng. Như vậy sự cân bằng giữa người mua và người bán sẽ khôi phục. Ngày nay thị trường bao hàm: Thị trường hàng tiêu dùng, thị trường các yếu tố sản xuất, thị trường tài chính. Đôi khi các chức năng của thị trường được thực hiện qua trung gian – môi gới. Khi gộp tất cả các thị trường khác nhau lại, chúng ta có một hệ thống thực nghiệm rộng lớn, đó là một hệ thống tạo ra sự cân bằng giữa giá cả và sản xuất. bằng cách cân đối, người bán và người mua trong mỗi một thị trường này, nền kinh tế sẽ đồng thời giải quyết ba vấn đề: sản xuất hàng gì? Sản xuất hàng hóa như thế nào? Hàng hóa sản xuất ra cho ai? - Sản xuất hàng gì là do người tiêu dùng bầu phiếu bằng tiền, hàng ngày khi họ quyết định mua mặt hàng này, chứ không phải mặt hàng kia. Mặt khác động cơ của các doanh nghiệp là mong muốn có lợi nhuận. Các doanh nghiệp bị lợi nhuận cao lôi cuốn vào sản xuất những mặt hàng có mức cầu cao bỏ lại những khu
  18. vực có lợi nhuận thấp. Như vậy chu kỳ này là một chu kỳ khép kín. - Sản xuất hàng hóa như thế nào được xác định bỡi cạnh tranh giữa các nhà sản xuất. Cách duy nhất để nhà sản xuất có thể cạnh tranh được về giá cả và tối đa hóa lợi nhuận của mình là giảm chi phí đến mức tối thiểu bằng cách áp dụng những phương pháp sản xuất hiệu quả nhất. Lợi nhuận thúc đẩy người sản xuất bất cứ lúc nào, phương pháp nào rẻ nhất cũng sẽ thay thế cho phương pháp tốn kém hơn. - Hàng hóa sản xuất ra cho ai được xác định bởi mối quan hệ cung cầu ở thị trường nhân tố sản xuất (đất đai, lao động và vốn). Những thị trường này xác định mức lương, tiền thuê đất, lãi suất và lợi nhuận, những thứ này đi vào thu nhập của mọi người. Như vậy phân phối thu nhập trong dân cư được xác định bởi số lượng các nhân tố có được và giá cả các nhân tố đó. Tuy nhiên cũng cần lưu ý rằng, có những ảnh hưởng bên ngoài thị trường xác định sự phân phối thu nhập. Tính chất của sự phân phối này phụ thuộc rất nhiều vào việc phân phối ban đầu về quyền sở hửu, vào khả năng bẩn sinh hoặc khả năng có được do lao động học tập vào việc có hay không có phân biệt nam nữ và phân biệt chủng tộc. Nền kinh tế thị trường giải quyết ba vấn đề kinh tế cơ bản đã đạt được những thành tựu nhất định trong sự phát triển kinh tế của xã hội loài người; nhất là ở các nước tư bản phát triển. Như vậy thị trường là “bàn tay vô hình” dẫn dắt đến chổ đạt được lợi ích cho mọi người. Thế nhưng chúng ta không được quên rằng “bàn tay vô hình” đôi khi cũng dẫn nền kinh tế đi lầm đường, lạc lối. Nền kinh tế thị trường đôi khi cũng thất bại thị trường. Nó
  19. có những khuyết tật không thể nào tránh khỏi. Những khuyết tật đó là: + Dễ bị những đợt lạm phát + Thất nghiệp tái diễn + Phân phối thu nhập bất bình đẳng, có thể không chấp nhận đựoc đối vơi đa số người lao động. Để đối phó với những khuyết tật này của cơ chế “bàn tay vô hình”, các nền kinh tế hiện đại hiện nay là sự hỗn hợp giữa thị trường và bàn tay hữu hình đó là vai trò của Chính phủ (thuế khóa, chi tiêu và luật lệ) iv. VAI TRÒ CỦA CHÍNH PHỦ Chính phủ là người đề ra luật , lệ, những chức năng kinh tế có những tính chất đặt biệt. Trong nền kinh tế thị trường, Chính phủ có ba chức năng cơ bản, đó là: Hiệu quả, công bằng và ổn định. 1. Hiệu quả Thực tế ở các nước có nền kinh tế thị trường có lúc đã phải chịu thất bại thị trường. Ở hệ thống kinh tế cạnh tranh, nhiều nhà sản sxuất đơn giản không biết được kỹ thuật sản xuất rẻ nhất, nên chi phí sản xuất không hạ xuống mức tối thiểu được. Trong thực tế một doanh nghiệp có thể có lãi bằng cách giữ giá cao cung như bằng cách giữ mức sản xuất cao. Thế nhưng, trong những lĩnh vực khác có rất nhiều tác động bên ngoài như ô nhiểm môi trường, gây độc hại đối với các doanh nghiệp khác hoặc người tiêu dùng. Trong trường hợp này, thất bại thị trường là sản xuất hoặc tiêu thụ không hiệu quả. Để khắc phục ở đây Chính phủ đóng vai trò chữa bệnh. Toàn bộ nền kinh tế là sự kết hợp các nhân tố độc quyền và cạnh tranh. Một doanh nghiệp có thể tác động tới
  20. giá cả sản phẩm của mình, nhưng cũng không đánh giá được hàng hoá hoàn toàn theo ý muốn riêng mà vẫn có lãi. Doanh nghiệp đó phải tính đến giá cả hàng hoá có thể thay thế cho chính hàng hoá của mình. Khi một doanh nghiệp lớn có khả năng tác động đến giá cả ở một thị trường nào đó, thì giá cả cao hơn mức hiệu quả, làm meo mó sản xuất và lợi nhuận. Những lợi nhuận này có thể biến thành quảng cáo lừa đối thậm chí có thể mua ảnh hưởng của sự bảo hộ. Chính phủ không coi mọi hoat động của độc quyền là tất yếu. Chính phủ ra luật chống độc quyền và luật lệ kinh tế để tăng hiệu lực của hệ thống thị trường cạnh tranh. Chính phủ phải sử dụng đến luật lệ điều tiết hành vi kinh tế để ngăn chặng những tác động tiêu cực bên ngoài như: ô nhiễm môi trường nước, không khí, khai thác cạn kiệt nguồn tài nguyên … gây nguy hiểm cho xã hội. Tuy không bao giờ giải quyết vấn đề tối ưu hoá về sự can thiệp của Chính phủ. Nhưng mọi tác động gây nguy hại bên ngoài phải được ngăn ngừa bởi bàn tay của Chính phủ. Các hoạt động kinh tế mang lại lợi ích lớn hoặc nhỏ cho cọng đồng dân cư,không thể giai phó cho kinh tế tư nhân sản xuất. Như: khí tài quân sự, pháp luật, đài thọ cho giáo dục, y tế… Bằng việc mua hàng hoá công cộng, Chính phủ có hành vi như bất cứ một cá nhân nào khác là phải chi tiêu tiền. Bằng việc bỏ phiếu bằng tiền cho một số lượng hàng hoá nào đó, Chính phủ đã làm cho tài nguyên chảy về những phía đó. Trên thực tế phân lơn những chi tiêu của Chính phủ được trả bằng tiền thuế thu được. Và mỗi công dân điều được hưởng hàng công cộng do Chính phủ cung cấp. Nhưng

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản