Chương 10: Quản lý chất thải tổng hợp tại Phnom Pênh, Campuchia

Chia sẻ: Nguyen The Anh | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:30

0
98
lượt xem
61
download

Chương 10: Quản lý chất thải tổng hợp tại Phnom Pênh, Campuchia

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tài liệu tham khảo về quản lý chất thải tổng hợp tại Phnom Pênh, Campuchia

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Chương 10: Quản lý chất thải tổng hợp tại Phnom Pênh, Campuchia

  1. 10 Qu¶n lý chÊt th¶i tæng hîp t¹i Phn«m Pªnh, Campuchia Curtis Puncher 10.1. Thùc tr¹ng Thµnh phè Phn«m Pªnh cã d©n sè vµo kho¶ng 1,2 triÖu ng−êi (2003). Víi diÖn tÝch 374 km2, Phn«m Pªnh ®−îc chia lµm 7 quËn víi 76 ®¬n vÞ hµnh chÝnh nhá h¬n (t¹m gäi lµ ph−êng, x·). Bèn quËn néi thµnh (Toul Kork, Chamcarmon, Don Penh and Pram Pi Makara ) n»m trong hÖ thèng ®ª vµ 3 quËn ngo¹i thµnh (Meanchey, Russey Keo, Dangkor) n»m ngoµi hÖ thèng ®ª. Bèn quËn néi thµnh cã diÖn tÝch 27,2 km2 vµ h¬n mét nöa d©n sè thµnh phè sèng trong khu vùc nµy. Ba quËn ngo¹i thµnh cã diÖn tÝch 348,3 km2. TÝnh tíi n¨m 1995, Phn«m Pªnh cã møc t¨ng tr−ëng 10%/n¨m (PADCO 1995-Sarin 1998). 10.1.1 Bèi c¶nh lÞch sö Thµnh phè Phn«m Pªnh bÞ tµn ph¸ nÆng nÒ trong suèt thêi kú xung ®ét liªn miªn tõ cuèi nh÷ng n¨m 1960 ®Õn n¨m 1979. Vµo cuèi nh÷ng n¨m 60, t¨ng tr−ëng kinh tÕ vµ ph¸t triÓn h¹ tÇng ®« thÞ cña Campuchia bÞ ®×nh trÖ do ®Êt n−íc ch×m ®¾m trong chiÕn tranh. Nh÷ng chiÕn dÞch nÐm bom å ¹t cña Mü vµ cuéc næi dËy cña Khme ®á ë vïng n«ng th«n ®· t¹o nªn lµn sãng ng−êi tþ n¹n khæng lå tõ 1970 – 1975, ®−a d©n sè Phn«m Pªnh lªn h¬n 2 triÖu ng−êi. Khi Khme ®á chiÕm Phn«m Pªnh vµo n¨m 1975, c− d©n toµn thµnh phè ®· s¬ t¸n trong vßng 48 giê vµ Phn«m Pªnh trë thµnh 1 thµnh phè chÕt cho ®Õn khi Khme ®á bÞ lËt ®æ vµo n¨m 1979. Qu¸ tr×nh t¨ng d©n sè trë l¹i rÊt chËm vµ m·i ®Õn n¨m 87-88, d©n sè Phn«m Pªnh míi trë l¹i møc tr−íc n¨m 1970 vµ tõ ®©y nhiÖm vô t¸i thiÕt b¾t ®Çu. 225
  2. Phn«m Pªnh ph¸t triÓn rÊt nhanh chãng trong vßng 15 n¨m qua. Thµnh phè nµy ®ang më réng tù ph¸t ®Õn 20 km vÒ c¸c h−íng B¾c, T©y vµ Nam. Liªn ®oµn Ng−êi NhËp C− vµ Ng−êi NghÌo §« ThÞ m« t¶ Phn«m Pªnh lµ “thµnh phè cña nh÷ng ng−êi chiÕm ®Êt” v× nh÷ng khu nhµ bá kh«ng ®· bÞ nh÷ng ng−êi d©n di c− tõ n«ng th«n chiÕm gi÷ (SUPF, 1997). 374.826 ng−êi ®−îc x¸c ®Þnh lµ ®ang sèng trong c¸c khu ®Þnh c− kh«ng chÝnh thøc vµo n¨m 2003 (ACHR, 2003). Nh÷ng nç lùc c¶i thiÖn c¸c hÖ thèng ®iÖn vµ cÊp tho¸t n−íc ®ang tËp trung vµo c¸c khu vùc ë trung t©m thµnh phè. Nh÷ng khu d©n c− n»m ngoµi hÖ thèng ®ª lµ nh÷ng khu vùc ph¸t triÓn nhanh nhÊt vµ ph¶i ®èi phã víi t×nh tr¹ng thiÕu c¬ së h¹ tÇng còng nh− c¸c biÖn ph¸p phßng chèng lôt léi. 10.2. Ph¸t th¶i ®« thÞ vµ thµnh phÇn chÊt th¶i ®« thÞ 10.2.1. Ph¸t th¶i ®« thÞ Theo mét nghiªn cøu do c«ng ty Kokusai Kogyo Company Ltd, (KKCL) tiÕn hµnh n¨m 2003 cho C¬ Quan Hîp T¸c Quèc TÕ NhËt B¶n (JICA), l−îng ph¸t th¶i cña c¸c hé gia ®×nh ë Phn«m Pªnh lµ 0,49 kg/ng−êi/ ngµy (KKCL 2004). Nghiªn cøu nµy ®−îc tiÕn hµnh vµo c¶ mïa m−a vµ mïa kh« víi c¸c hé thu nhËp thÊp, thu nhËp trung b×nh vµ thu nhËp cao trong kho¶ng thêi gian lµ 7 ngµy. Tû lÖ ph¸t th¶i còng ®−îc tÝnh to¸n tõ c¸c nhµ hµng, cöa hµng, c¸c quÇy hµng ë chî, c¸c v¨n phßng vµ nh÷ng c«ng nh©n quÐt dän ®−êng phè. Theo thèng kª tõ tÊt c¶ c¸c nguån ®−îc kh¶o s¸t, tæng l−îng chÊt th¶i lµ 890,6 tÊn/ngµy. Con sè nµy cao h¬n nhiÒu so víi 480 tÊn/ngµy lµ con sè mµ C¬ quan vÖ sinh Phn«m Pªnh (Cleansing Authority of Phn«m Pªnh-CAP) vµ PSBK (c«ng ty cung cÊp dÞch vô) ®−a ra 1 vµo n¨m 2000 (Deutsch 2001). §¸ng ng¹c nhiªn lµ kÕt qu¶ kh¶o s¸t cña KKCL cho thÊy l−îng ph¸t th¶i vµo mïa kh« cã cao h¬n ®«i chót so víi mïa m−a (xem b¶ng 10.1). T¹i phÇn lín c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn, tû lÖ ph¸t th¶i vµo mïa m−a th−êng cao h¬n mïa kh«. Ba nguån chÊt th¶i ®« thÞ lín nhÊt ë Phn«m Pªnh lµ hé gia ®×nh, chiÕm 66% tæng l−îng chÊt th¶i r¾n ®« thÞ, c¸c cöa hµng kinh doanh (kh«ng ph¶i nhµ 1 §−îc x¸c ®Þnh b»ng c¸ch tÝnh t¶i träng xe vËn chuyÓn ®Ó t×m l−îng chÊt th¶i hµng ngµy, con sè nµy ®−îc nh©n víi tû träng 0,40 tÊn/ m3 226
  3. hµng) 17%, vµ c¸c khu chî 11%. L−îng chÊt th¶i sinh ho¹t cã liªn quan ®Õn møc thu nhËp hé gia ®×nh. L−îng chÊt th¶i cña hé thu nhËp cao nhiÒu h¬n hé thu nhËp thÊp lµ trªn 0,2 kg/ngµy/ng−êi (KKCL 2004). B¶ng 10.1. L−îng ph¸t th¶i hµng ngµy (2003) Nguån ph¸t Sè §¬n vÞ Sè l−îng Tû lÖ ph¸t th¶i L−îng ph¸t th¶i hµng th¶i l−îng nguån (kg/ ®¬n vÞ/ngµy) ngµy (tÊn/nguån /ngµy) mÉu ph¸t th¶i Mïa Mïa Trung Mïa Mïa Trung kh« m−a b×nh kh« m−a b×nh Hé gia ®×nh 60 kg/ng−êi/ngµy 1,199,414 0.50 0.48 0.49 597.3 570.9 584.1 Doanh 5 kg/bµn/ngµy 27,808 1.94 1.39 1.66 54.0 38.6 46.3 nghiÖp (Nhµ hµng) Doanh 5 kg/cöa 33,524 4.57 4.44 4.50 153.1 148.8 151.0 nghiÖp hµng/ngµy (C¸c cöa hµng kh¸c) Chî 2 kg/quÇy/ngµy 51,766 1.70 1.94 1.82 88.0 100.7 94.4 Tr−êng häc 2 kg/häc 385,013 0.02 0.02 0.02 6.9 8.1 7.5 sinh/ngµy QuÐt dän 8 kg/km/ngµy 56 47.24 59.51 53.37 2.6 3.3 3.0 ®−êng phè Kh¸ch s¹n 2 kg/phßng/ngµ 13,385 0.20 0.26 0.23 2.7 3.5 3.1 y V¨n phßng 5 Kg/v¨n 368 2.95 4.17 3.56 1.1 1.5 1.3 phßng/day Tæng 905.7 875.4 890.6 Nguån: Kokusai Kogyo Co. Ltd. 2004 10.2.2 Thμnh phÇn chÊt th¶i Mét nghiªn cøu vÒ thµnh phÇn chÊt th¶i ë Phn«m Pªnh n¨m 2003 cho thÊy phÇn lín chÊt th¶i sinh ho¹t lµ chÊt h÷u c¬ (77.1%) vµ chÊt dÎo (15.5%) 227
  4. (xem b¶ng 10.2). C¸c chÊt th¶i cã thÓ t¸i chÕ gåm giÊy, chÊt dÎo, thuû tinh vµ kim lo¹i. Tõ c¸c d÷ liÖu vÒ thµnh phÇn chÊt th¶i cho thÊy kho¶ng 24% l−îng chÊt th¶i sinh ho¹t cã thÓ t¸i chÕ. Tû lÖ nµy ®−îc tÝnh sau khi hé gia ®×nh ®· lo¹i ra c¸c phÕ liÖu ®Ó b¸n cho nh÷ng ng−êi thu mua rong. B¶ng 10.2. Thµnh phÇn chÊt th¶i r¾n ®« thÞ t¹i Phn«m Pªnh (%) C¸c QuÐt cöa Tr−êng dän Kh¸ch V¨n Lo¹i chÊt th¶i Hé gia ®×nh Nhµ hµng Chî hµng häc ®−êng s¹n phßng kh¸c phè 1997 2003 1997 2003 2003 1997 2003 2003 2003 2003 2003 GiÊy 2.9 6.4 2.5 21.9 7.2 0.5 8.0 22.7 4.0 7.3 29.5 Cã thÓ t¸i chÕ ChÊt dÎo 2.4 15.5 5.6 10.1 9.5 5.7 11.6 26.3 5.7 9.3 12.0 Kim lo¹i 2.3 0.6 1.4 1.7 0.6 0.6 0.0 0.2 0.1 0.1 0.6 Chai lä vµ 0.7 1.2 1.4 11.5 0.0 0.2 2.0 0.0 1.1 1.2 0.6 thuû tinh Tæng 8.3 23.7 10.9 45.2 17.3 7.0 21.6 49.2 10.9 17.9 42.7 Thøc ¨n thõa 87.0 63.3 86.2 47.6 67.8 90.1 66.4 9.4 3.6 40.0 33.8 H÷u c¬ Rau qu¶ vµ 1.3 6.8 0.1 3.5 9.9 0.5 6.5 23.6 25.1 30.6 10.7 gç Tæng 88.3 77.1 86.3 51.1 78.7 90.6 72.9 33.0 28.7 70.6 44.5 Cao su vµ da 0.6 0.1 0.4 0.1 0.0 0.1 0.1 0.0 0.2 0.3 0.0 Kh«ng thÓ t¸i chÕ /v« c¬ V¶i sîi 0.7 2.5 0.7 0.4 4.4 0.3 0.9 0.6 1.3 1.5 1.2 Gèm sø vµ sái 1.5 1.4 0.3 1.2 8.1 58.0 5.3 7.0 ®¸ C¸c chÊt kh¸c 2.1 2.1 1.7 1.8 0.3 2.0 3.3 9.1 0.9 4.4 4.6 Tæng 3.4 6.2 2.9 3.7 5.0 2.4 5.5 17.8 60.4 11.5 12.8 Tæng céng 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 Nguån: sè liÖu 1997-B¸o c¸o t− vÊn Env. 1997; sè liÖu 2003- Kokusai Kogyo Co. Ltd. 2004 Nghiªn cøu nµy còng tiÕn hµnh kh¶o s¸t c¸c nguån chÊt th¶i ®« thÞ kh¸c. Thµnh phÇn chñ yÕu trong chÊt th¶i tõ c¸c ho¹t ®éng kinh doanh cña c¸c cöa hµng b¸n lÎ (nguån ph¸t th¶i lín thø hai) lµ thøc ¨n thõa (68%), rau qu¶ vµ gç 228
  5. (10%) vµ chÊt dÎo (9.5%). ChÊt th¶i chî phÇn lín gåm thøc ¨n thõa (66.4%), chÊt dÎo (11.6%), giÊy (8%) rau qu¶ vµ gç (6.5%). ChÊt th¶i nhµ hµng phÇn lín gåm thøc ¨n thõa (48%), giÊy (22%) vµ thuû tinh (11.5%). ChÊt th¶i tr−êng häc gåm chÊt dÎo (26.3%), rau qu¶ vµ gç (23.6%) vµ giÊy (22.7%). ChÊt th¶i quÐt dän ®−êng phè gåm chÊt bÈn vµ sái ®¸ (58%), rau qu¶ vµ gç (25%). ChÊt th¶i kh¸ch s¹n gåm thøc ¨n thõa (40%) vµ rau qu¶ vµ gç (30%). ChÊt th¶i tõ v¨n phßng gåm thøc ¨n thõa (34%), giÊy (30%) vµ rau qu¶ (11%). Cã mét sè thay ®æi ®¸ng kÓ trong thµnh phÇn dßng chÊt th¶i tõ 1997 ®Õn 2003. Trong dßng chÊt th¶i sinh ho¹t vµ chÊt th¶i tõ c¸c ho¹t ®éng kinh doanh, l−îng giÊy, chÊt dÎo vµ thuû t¨ng trong khi tû lÖ chÊt th¶i h÷u c¬ l¹i gi¶m. §©y cã thÓ lµ do nh÷ng thay ®æi trong sù tiÕp cËn víi nh÷ng s¶n phÈm n−íc ngoµi, møc sèng ®−îc n©ng cao vµ thay ®æi kinh tÕ x· héi lín ë Campuchia nãi riªng vµ §«ng Nam ¸ nãi chung. VÝ dô, tû lÖ chÊt dÎo t¨ng m¹nh tõ 2,4% lªn 15,5% trong c¸c hé gia ®×nh cho thÊy c¸c s¶n phÈm ®ãng gãi vµ s¶n phÈm sö dông 1 lÇn ®· trë nªn phæ biÕn nh− thÕ nµo. L−îng chÊt th¶i ph¸t sinh còng kh¸c nhau theo mïa. Xu h−íng theo mïa trong nhiÒu nguån ph¸t th¶i (hé gia ®×nh, tr−êng häc, v¨n phßng, nhµ hµng vµ c¸c cöa hµng kinh doanh) lµm tû lÖ thøc ¨n thõa t¨ng lªn trong mïa kh«. L−îng thøc ¨n thõa trong thùc tÕ cã thÓ kh«ng thay ®æi, thËm chÝ cã thÓ cßn t¨ng vµ viÖc tû lÖ gi¶m cã thÓ lµ do träng l−îng t¨ng hoÆc do l−îng n−íc trong c¸c c¸c chÊt th¶i kh¸c nh− rau qu¶ vµ gç (t¨ng 6,5%) (xem b¶ng 10.3). B¶ng 10.3 Thay ®æi theo mïa trong thµnh phÇn chÊt th¶i sinh ho¹t (2003) (%) Lo¹i chÊt th¶i Mïa kh« Mïa m−a Trung b×nh GiÊy 6.3 6.5 6.4 ChÊt dÎo 17.1 13.8 15.5 Cã thÓ t¸i chÕ Kim lo¹i 0.3 0.9 0.6 Chai lä vµ thuû tinh 1.3 1.1 1.2 Tæng 25.0 22.3 23.7 ChÊt th¶i nhµ bÕp 65.8 61.2 63.3 H÷u c¬ Gç 3.0 10.5 6.8 Tæng 68.8 71.7 70.1 Kh«ng thÓ t¸i Cao su vµ da 0.0 0.1 0.1 chÕ/ v« c¬ V¶i sîi 2.3 2.7 2.5 Gèm sø vµ sái ®¸ 2.1 0.9 1.5 229
  6. C¸c chÊt kh¸c 1.8 2.3 2.1 Tæng 6.2 6.0 6.2 Tæng céng 100.0 100.0 100.0 Nguån: Kokusai Kogyo Co. Ltd. 2004 10.3. Ph©n lo¹i t¹i nguån c¸c phÕ liÖu cã thÓ t¸i chÕ Ph©n lo¹i chÊt th¶i t¹i nguån cã ý nghÜa quan träng v× nhiÒu lý do. T¸ch c¸c phÕ liÖu cã thÓ t¸i chÕ ra khái dßng chÊt th¶i t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho viÖc thu gom vµ chÕ biÕn nh÷ng phÕ liÖu nµy. Ph©n lo¹i c¸c chÊt th¶i h÷u c¬ còng gióp cho c¸c chÊt nµy kh«ng bÞ c¸c lo¹i chÊt th¶i kh¸c lµm háng. Trong khi viÖc ph©n lo¹i chÊt th¶i t¹i nguån ë c¸c n−íc ph¸t triÓn chñ yÕu lµ v× lý do m«i tr−êng th× viÖc lµm nµy ë c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn l¹i chñ yÕu v× lý do kinh tÕ. ë Phn«m Pªnh còng nh− nhiÒu n−íc kh¸c, nh÷ng ng−êi thu mua phÕ liÖu rong mua c¸c chÊt th¶i cã thÓ t¸i chÕ tõ c¸c hé gia ®×nh. Ng−êi d©n còng cã thÓ b¸n c¸c phÕ liÖu cã thÓ t¸i chÕ t¹i c¸c ®Çu mèi thu mua. Mét nghiªn cøu ®−îc tiÕn hµnh n¨m 1999 vÒ hµnh vi chÊt th¶i trong 60 hé gia ®×nh cho thÊy 90% sè hé thu nhËp cao, 70% sè hé thu nhËp trung b×nh vµ 35% sè hé thu nhËp thÊp nhËn thøc ®−îc ý nghÜa quan träng cña ph©n lo¹i chÊt th¶i t¹i nguån vµ t¸i chÕ ®èi víi m«i tr−êng. Nghiªn cøu nµy còng cho thÊy 10% sè hé thu nhËp cao, 55% sè hé thu nhËp trung b×nh vµ 85% sè hé thu nhËp thÊp cã tiÕn hµnh ph©n lo¹i t¹i nguån trong thùc tÕ (Chanthy 1999). Tr×nh ®é nhËn thøc cao trong sè nh÷ng hé thu nhËp cao ®−îc hiÓu lµ do hä ®−îc häc hµnh vµ ®−îc tiÕp cËn nhiÒu víi c¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng (b¸o chÝ, ph¸t thanh, truyÒn h×nh). ViÖc Ýt ph©n lo¹i t¹i nguån lµ do: gi¸ trÞ cña phÕ liÖu kh«ng nhiÒu, kh«ng cã biÖn ph¸p khuyÕn khÝch vµ thiÕu sù tuyªn truyÒn cña chÝnh quyÒn. NhiÒu hé gia ®×nh cã thu nhËp thÊp tham gia ph©n lo¹i t¹i nguån lµ do lîi Ých kinh tÕ mµ c¸c phÕ liÖu cã kh¶ n¨ng t¸i chÕ mang l¹i. Trung b×nh mçi th¸ng c¸c hé cã thÓ kiÕm ®−îc 3.030 R ($0,76) tõ viÖc b¸n c¸c phÕ liÖu nµy. Cã 85% sè ng−êi ®−îc pháng vÊn nãi r»ng hä sÏ tham gia 1 ch−¬ng tr×nh t¸i chÕ chÝnh thøc nÕu vÊn ®Ò nµy ®−îc c¸c tæ chøc chÝnh quyÒn, phi chÝnh phñ hoÆc céng ®ång ph¸t ®éng. Nh÷ng ng−êi tr¶ lêi còng ®Ò xuÊt cÇn cã nh÷ng dông cô ®ùng riªng cho c¸c phÕ liÖu cã thÓ t¸i chÕ, cã chiÕn dÞch th«ng tin c«ng céng vµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch ®Ó t¨ng c−êng sù tham gia cña ng−êi d©n (Chanthy 1999). 230
  7. Theo kÕt qu¶ kh¶o s¸t 400 hé gia ®×nh vµo n¨m 2004, (kh«ng ph©n lo¹i dùa trªn thu nhËp), 60% ng−êi d©n ë c¸c quËn néi thµnh, 49% ng−êi d©n ë c¸c quËn ngo¹i thµnh vµ 22% sè doanh nghiÖp trªn toµn thµnh phè ph©n lo¹i c¸c phÕ liÖu cã thÓ t¸i chÕ ®Ó b¸n (KKCL 2004). PhÕ liÖu ®−îc ph©n lo¹i phæ biÕn nhÊt lµ chai lä thuû tinh vµ vá ®å hép b»ng nh«m (xem b¶ng 10.4). Nh÷ng lý do kh«ng ph©n lo¹i phÕ liÖu cã thÓ t¸i chÕ ®−îc ®−a ra trong b¶ng 10.5. Lý do phæ biÕn nhÊt trong c¸c hé gia ®×nh lµ hä thÊy viÖc nµy kh«ng cÇn thiÕt hoÆc kh«ng cã lîi Ých g×. C¶ hé gia ®×nh vµ doanh nghiÖp ®Òu nãi r»ng viÖc thiÕu thêi gian còng lµ nguyªn nh©n chñ yÕu. B¶ng 10.4. Tû lÖ ng−êi tr¶ lêi ph©n lo¹i phÕ liÖu cã thÓ t¸i chÕ Hé gia ®×nh Doanh nghiÖp C¸c C¸c Cöa Nhµ V¨n Kh¸ch QuÇy quËn néi quËn hµng hµng/ phßng s¹n kinh Nguyªn liÖu thµnh ngo¹i (n=22) hµng (n=20) (n=20) doanh (n=294) thµnh ¨n ë chî (n=106) (n=20) (n=20) GiÊy 6.1 0 0 0 0 0 0 B×a c¸t t«ng 2.7 0 4.5 5.0 0 0 10.0 Chai lä thuû tinh 45.9 45.3 4.5 20.0 0 5.0 0 Vá ®å hép b»ng nh«m 42.9 17.9 18.2 35.0 0 30.0 0 Vá ®å hép b»ng kim lo¹i 11.2 0 4.5 5.0 0 0 0 Chai lä chÊt dÎo 9.5 0.9 4.5 15.0 0 15.0 0 ChÊt dÎo cøng 1.7 0.9 4.5 0 0 0 0 ChÊt dÎo mÒm 0 0 0 0 0 0 0 V¶i/sîi 0 0 0 0 0 0 0 Kim lo¹i 0 0 0 0 0 0 0 ChÊt th¶i h÷u c¬ 0.7 0 0 0 0 0 0 Nguån: Kokusai Kogyo Co. Ltd. 2004 Ýt hé gia ®×nh ë c¸c quËn ngo¹i thµnh tiÕn hµnh ph©n lo¹i chÊt th¶i, cã lÏ v× nh÷ng ng−êi thu mua phÕ liÖu rong th−êng ®Õn nh÷ng khu vùc ®«ng d©n ë c¸c quËn néi thµnh h¬n lµ nh÷ng khu vùc th−a d©n ë n«ng th«n. 231
  8. Cuéc kh¶o s¸t nµy còng cho thÊy mét kÕt qu¶ ®¸ng ng¹c nhiªn lµ c¸c nhµ hµng hoÆc quÇy kinh doanh ë chî rÊt Ýt khi, thËm chÝ lµ kh«ng ph©n lo¹i chÊt th¶i h÷u c¬. ViÖc ph©n lo¹i chÊt th¶i h÷u c¬ ®Ó lµm thøc ¨n cho gia sóc hoÆc ®Ó b¸n cho n«ng d©n rÊt phæ biÕn ë c¸c thµnh phè kh¸c ë §«ng Nam ¸. B¶ng 10.5. Lý do kh«ng ph©n lo¹i chÊt th¶i cã thÓ t¸i chÕ Hé gia ®×nh Doanh Thµnh thÞ N«ng th«n nghiÖp Kh«ng thuËn tiÖn hoÆc khã 28.9% 18.5% 6.3% Tèn qu¸ nhiÒu thêi gian 33.9% 16.7% 62.5% Kh«ng thÊy cÇn thiÕt/lîi Ých 36.4% 64.8% 28.8% Nhµ nhá qu¸ 0.8% Nguån: Kokusai Kogyo Co. Ltd. 2004 10.4. TÝch tr÷ th¶i t¹i ®iÓm ph¸t th¶i T¹i nh÷ng khu vùc cã dÞch vô thu gom hµng ngµy trong thµnh phè, chÊt th¶i th−êng ®−îc ®Ó trong c¸c tói chÊt dÎo hoÆc sät bªn lÒ ®−êng, hoÆc chÊt th¶i ®−îc chøa trong nhµ vµ nh÷ng ng−êi thu gom võa ®Èy xe chë r¸c võa rung chu«ng ®Ó mäi ng−êi mang chÊt th¶i ra ®æ. Phô n÷ th−êng lµ nh÷ng ng−êi chÞu tr¸ch nhiÖm xö lý vµ ®æ chÊt th¶i sinh ho¹t (KKCL 2004). Nh÷ng ®iÓm tËp kÕt chÊt th¶i chÝnh ph©n bè phæ biÕn t¹i c¸c ®iÓm ph¸t th¶i nh− c¸c khu chî, nh÷ng céng ®ång sèng trong ngâ xãm vµ nh÷ng khu chung c−. Nh÷ng ®èng chÊt th¶i nµy th−êng bÞ v−¬ng v·i do m−a, giã vµ ®éng vËt. ChÊt th¶i v−¬ng v·i ra lµm t¾c hÖ thèng tho¸t n−íc, g©y óng ngËp vµ mÊt vÖ sinh cho c− d©n vµ doanh nghiÖp xung quanh. ViÖc chuyÓn chÊt th¶i b»ng tay lªn xe vËn chuyÓn b»ng nh÷ng dông cô nh− xÎng, cµo rÊt tèn søc lao ®éng vµ kh«ng hiÖu qu¶. C¸c c«ng ty thu gom ®· ®Æt c¸c thïng ®ùng r¸c ë mét sè ®iÓm tËp kÕt, nh−ng nh÷ng thïng nµy liªn tôc bÞ “bèc h¬i” nhanh chãng vµ chóng rÊt thÝch hîp ®Ó ®ùng n−íc. Khi ch−a bÞ lÊy ®i th× nh÷ng thïng nµy lu«n ®Çy r¸c vµ r¸c th−êng trµn c¶ ra ngoµi. V× kh«ng ph¶i xe vËn chuyÓn nµo còng cã thÓ chuyÓn ®−îc nh÷ng thïng nµy nªn ng−êi ta th−êng ®æ chÊt th¶i trong thïng ra ®Êt, sau ®ã chuyÓn lªn xe b»ng tay (KKCL 2004). 232
  9. 10.5. Thu gom chÊt th¶i ViÖc thu gom chÊt th¶i ®« thÞ ë Phn«m Pªnh th−êng ®−îc thùc hiÖn dùa trªn hîp ®ång víi c¸c c«ng ty thu gom. §· cã 5 c«ng ty t− nh©n ký hîp ®ång thu gom chÊt th¶i r¾n ë thµnh phè kÓ tõ khi dÞch vô nµy ®−îc t− nh©n ho¸ n¨m 1994. C¸c dÞch vô th−êng tËp trung chñ yÕu vµo 3 quËn néi thµnh vµ th−êng sö dông xe t¶i ®Ó thu gom. KÓ tõ n¨m 2001, ®· cã thªm c¸c tæ chøc phi chÝnh phñ vµ c¸c tæ chøc céng ®ång tham gia cung cÊp dÞch vô thu gom. Nhòng tæ chøc nµy thiÕt lËp ®èi t¸c víi chÝnh quyÒn thµnh phè hoÆc víi c«ng ty cung cÊp dÞch vô cña thµnh phè ®Ó thu gom t¹i nh÷ng céng ®ång ch−a cã dÞch vô hoÆc chÊt l−îng dÞch vô qu¸ thÊp. 10.5.1 DÞch vô thu gom ®−îc t− nh©n ho¸ Ph¹m vi dÞch vô thu gom chÊt th¶i r¾n chñ yÕu giíi h¹n trong c¸c quËn néi thµnh Phn«m Pªnh vµ 93.5% tæng sè d©n c− trong khu vùc nµy ®−îc cung cÊp dÞch vô. Trong khi ®ã, dÞch vô thu gom t¹i khu vùc n«ng th«n hoÆc ngo¹i vi −íc tÝnh chØ ®Õn ®−îc 41% ng−êi d©n. Trªn ph−¬ng diÖn tæng thÓ th× ph¹m vi cung cÊp dÞch vô ë Phn«m Pªnh uíc tÝnh vµo kho¶ng 68.5% (KKCL 2004). Do ®ã, h¬n 1/3 tæng l−îng chÊt th¶i lµ kh«ng ®−îc thu gom. DÞch vô thu gom ë hÌ phè (curbside collection) vµ thu gom theo hiÖu lÖnh chu«ng (bell collection) ®−îc tiÕn hµnh hµng ngµy t¹i phÇn lín khu vùc c¸c quËn Don Penh and Pram Pi Makara vµ 1 tuÇn 3 lÇn t¹i c¸c quËn Khans Toul Kork vµ Chamkarmorn. NÕu nh− cã dÞch vô thu gom t¹i c¸c quËn Dangkor, Meanchey and Russey Keo th× c¸c dÞch vô thu gom t¹i c¸c khu tËp kÕt vµ b»ng chu«ng còng kh«ng th−êng xuyªn. C¬ quan qu¶n lý chÊt th¶i thµnh phè Phn«m Pªnh (PPWM) sÏ tiÕn hµnh cung cÊp dÞch vô thu gom t¹i 3 quËn ngo¹i thµnh nµy vµo n¨m 2007. DÞch vô thu gom t¹i khu vùc nµy sÏ kÕt hîp thu gom s¬ cÊp (thu gom b»ng xe ®Èy tay) vµ thø cÊp (chuyªn chë b»ng xe t¶i) còng nh− thu gom c¸c thïng r¸c c«ng céng (KKCL 2004). Møc phÝ dÞch vô thu gom do chÝnh quyÒn thµnh phè Phn«m Pªnh (MPP) ®Æt ra vµ dùa trªn lo¹i nhµ. C¸c møc phÝ n¨m 1999 trong b¶ng 10.6. KÕt qu¶ kh¶o s¸t 300 hé gia ®×nh vµ 100 doanh nghiÖp t¹i c¸c quËn néi thµnh Phn«m Pªnh n¨m 2004 cho thÊy h¬n 80% sè hé gia ®×nh vµ 28% sè doanh nghiÖp tr¶ 4000R ($1USD)/th¸ng (KKCL 2004). Ngoµi ra cßn 23% sè doanh nghiÖp tr¶ 20 000 R ($5USD)/th¸ng vµ 20% n÷a tr¶ 80 000 R ($20USD)/ th¸ng hoÆc h¬n n÷a 233
  10. (KKCL 2004). Møc phÝ hiÖn nay chuyÓn thµnh doanh thu vµo kho¶ng $7USD/ tÊn chÊt th¶i ®−îc thu gom. Trªn 70% sè hé gia ®×nh vµ 54% sè doanh nghiÖp cho r»ng hä ®ang tr¶ møc phÝ hîp lý trong khi 1/4 sè hé gia ®×nh vµ 46 % sè doanh nghiÖp cho r»ng møc phÝ lµ qu¸ cao. Cã 80% sè hé gia ®×nh vµ 70% sè doanh nghiÖp c¶m thÊy hµi lßng víi dÞch vô thu gom. KÕt qu¶ kh¶o s¸t 100 ng−êi d©n kh«ng ®−îc cung cÊp dÞch vô thu gom cho thÊy ng−êi d©n xö lý chÊt th¶i cña hä theo nhiÒu c¸ch nh− ®æ ra phè, khu ®Êt trèng, hoÆc x¶ xuèng kªnh r¹ch (37%), ®èt (70%), ch«n lÊp (17%), sö dông lµm ph©n compost (10%) hoÆc mang ®Õn nh÷ng khu vùc cã dÞch vô thu gom (5%) (nhiÒu phu¬ng ¸n tr¶ lêi, KKCL 2004). Cã 67% nh÷ng ng−êi kh«ng ®−îc cung cÊp dÞch vô thu gom s½n sµng tr¶ phÝ dÞch vô. PhÇn lín (54%) s½n sµng tr¶ d−íi 1 USD cho dÞch vô thu gom, trong khi 21% kh«ng muèn chi tr¶ (KKCL 2004). B¶ng 10.6. PhÝ thu gom chÊt th¶i r¾n hµng th¸ng (2003) Lo¹i nhµ Ph©n lo¹i USD Nhµ d©n TÇng 1 1 Trªn g¸c 0.8 Villa Villa, ng−êi Campuchian 3-10 Villa, cho ng−êi n−íc ngoµi thuª 10-25 Lín 100 Villa dµnh cho nh©n viªn sø qu¸n vµ Nhá 50 c¸c tæ chøc phi chÝnh phñ Tæ chøc phi chÝnh phñ quèc tÕ 50 Tæ chøc phi chÝnh phñ trong n−íc 25 Nhµ cã kinh doanh t¹i khu phè lo¹i 1 TÇng 1 8 vµ khu bu«n b¸n Trªn g¸c 5 Nhµ hµng 10-75 Nhµ cã kinh doanh t¹i khu phè lo¹i 2 TÇng 1 5 Trªn g¸c 3 Nhµ hµng 7-10 Nhµ cã kinh doanh t¹i khu ngo¹i vi TÇng 1 2 Phßng/th¸ng 2-6 Kh¸ch s¹n, nhµ nghØ D−íi 20 phßng 20 Trªn 20 phßng 30 234
  11. QuÇy 1 quÇy 100 Riel/day Cã n¬i ®ç xe 100 Siªu thÞ Kh«ng cã n¬i ®ç xe 75 Gåm 2-3 khu 50 D−ãi 3 gi−êng 20 Phßng kh¸m ®a khoa vµ phßng m¹ch Tõ 4 ®Õn 12 gi−êng 30 Trªn 12 gi−êng 50 C©u l¹c bé ban ®ªm vµ qu¸n bia Lín 100 Võa 50 Tr−êng t− 30 §¹i häc trªn 50 phßng häc 250 Tr−êng §¹i häc trªn 20 vµ d−íi 50 phßng häc 200 §¹i häc d−íi 20 phßng häc 50 Nhµ m¸y lín 100+ C¸c c¬ së c«ng nghiÖp vµ doanh Nhµ m¸y nhá 50 nghiÖp Doanh nghiÖp lín 40+ Doanh nghiÖp nhá 20 Ng©n hµng Lín 100 Nhá 75 V¨n phßng c«ng ty V¨n phßng c«ng ty 20 Trung t©m b¸n sØ vµ tr¹m x¨ng dÇu Trung t©m b¸n sØ vµ tr¹m x¨ng dÇu 10-50 Nguån: ChÝnh quyÒn thμnh phè Phn«m Pªnh 2003, trong KKCL 2004 B¾t ®Çu tõ n¨m 2007, chÝnh quyÒn c¸c ph−êng/ x· sÏ chÞu tr¸ch nhiÖm göi ho¸ ®¬n thanh to¸n (dùa trªn c¸c tháa thuËn dÞch vô thu gom víi kh¸ch hµng), thu phÝ vµ göi sè phÝ thu ®−îc cho PPWM. ChÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng sÏ ®−îc h−ëng hoa hång cho dÞch vô nµy. Do viÖc më réng khu vùc dÞch vô vµ n©ng cÊp thiÕt bÞ, phÝ thu gom sÏ ph¶i t¨ng. Theo tÝnh to¸n cña Kokusai Kogyo Co. Ltd, c«ng ty ®· ký hîp ®ång x©y dùng Quy ho¹ch tæng thÓ qu¶n lý chÊt th¶i t¹i Phn«m Pªnh, chÝnh quyÒn thµnh phè sÏ ph¶i thu $15/ tÊn nÕu kh«ng cã hç trî kinh phÝ tõ bªn ngoµi vµ $13/ tÊn nÕu cã hç trî kinh phÝ tõ bªn ngoµi. Nh− vËy møc phÝ sÏ lµ tõ $1.45 ®Õn $1.78/hé gia ®×nh /th¸ng(KKCL 2004). Nãi 1 c¸ch kh¸c, c¸c møc phÝ −íc tÝnh sÏ t¨ng kho¶ng tõ 50% ®Õn 75% so víi møc mµ 80% 235
  12. sè hé gia ®×nh hiÖn ®ang ph¶i tr¶. Sù s½n sµng vµ kh¶ n¨ng tr¶ nh÷ng møc phÝ nµy cña ng−êi d©n Phn«m Pªnh cã thÓ sÏ lµ mét vÊn ®Ò trong t−¬ng lai. 10.5.2 LÞch sö dÞch vô thu gom KÓ tõ n¨m 1994, ®· cã 6 c«ng ty trong n−íc vµ n−íc ngoµi tham gia cung cÊp dÞch vô thu gom t¹i Phn«m Pªnh. DÞch vô thu gom chÊt th¶i lu«n gÆp khã kh¨n v× c¸c lý do nh− kh«ng ®ñ thiÕt bÞ, thiÕu vèn vµ thiÕu sù hîp t¸c cña ng−êi d©n (Om and Jinnai 1996; Sarin 1998). GÇn ®©y nhÊt, CINTEC Environmental Inc., c«ng ty cña Canada ®· ký hîp ®ång 45 n¨m, chØ cung cÊp dÞch vô ®−îc h¬n 2 n¨m (08/2002 - 09/2004) vµ sau ®ã bá cuéc. Nh÷ng khã kh¨n ®èi víi dÞch vô thu gom b¾t ®Çu tõ qu¸ tr×nh t¨ng d©n sè trë l¹i ë Phn«m Pªnh n¨m 1979. Phßng VÖ Sinh cña Së C«ng ChÝnh cung cÊp dÞch vô thu gom chÊt th¶i tõ n¨m 1980 ®Õn n¨m 1994 (Deutsch 2002). MÆc dï kh«ng cã t− liÖu vÒ qu¶n lý chÊt th¶i trong thêi gian nµy, nh−ng c¸c dÞch vô thu gom nãi chung lµ thiÕu trong suèt nh÷ng n¨m 1980 (Sarin 1998). Nh÷ng xe t¶i thu gom do OXFAM tµi trî ho¹t ®éng song song víi c¸c xe cò ®· qua sö dông (second-hand) cña Liªn X«. N¨m 1993, chÝnh quyÒn thµnh phè kh«ng thÓ ®¸p øng næi nhu cÇu thu gom vµ tiÕn hµnh ký hîp ®ång thu gom chÊt th¶i víi c¸c nhµ thÇu t− nh©n. N¨m 1994, 1 hîp ®ång 50 n¨m ®−îc ký víi Pacific Asia Development (PAD), 1 nhµ thÇu cña Ph¸p. ChÝnh quyÒn thµnh phè ®· rót l¹i hîp ®ång nµy v× lý do nhµ cung cÊp kh«ng chÞu “hiÖn ®¹i ho¸” dÞch vô. N¨m 1995, chÝnh quyÒn thµnh phè ký 1 hîp ®ång 50 n¨m víi c«ng ty Phn«m Pªnh Cleaning (PPC), chuyÓn giao toµn bé c¬ së vËt chÊt vµ thiÕt bÞ, nh©n c«ng vµ 1 x−ëng s¶n xuÊt thiÕt bÞ cho c«ng ty nµy (Om & Jinnai 1996). Hîp ®ång sau ®ã ®· bÞ huû do l−îng chÊt th¶i thu gom ®−îc ngµy cµng Ýt. N¨m 1996, mét c«ng ty §«ng §øc, ENV, ®· giµnh ®−îc hîp ®ång thu gom chÊt th¶i 50 n¨m Sau khi gÆp khã kh¨n trong viÖc thu phÝ, c«ng ty nµy ®· bá cuéc vµo n¨m 1997 ngay sau khi cã biÕn ®éng chÝnh trÞ t¹i Campuchia (Sarin 1998, Deutsch 2002). ChÝnh quyÒn thµnh phè sau ®ã ®· tiÕp cËn c¸c nhµ thÇu phô cña EVN ®Ó hä tiÕp qu¶n c¸c ho¹t ®éng thu gom vµ c¸c ho¹t ®éng cña b·i ch«n lÊp chÊt th¶i. C«ng ty PSBK Ltd. chÝnh thøc tham gia vµo th¸ng 2 n¨m 1998 vµ ký 1 hîp ®ång 50 n¨m. Th¸ng 2 n¨m 2000, Héi ®ång thµnh phè thµnh lËp C¬ quan VÖ sinh Phn«m Pªnh (CAP) víi nhiÖm vô t−¬ng tù nh− PSBK nh−ng c¬ së vËt chÊt Ýt h¬n vµ kh«ng cã vèn. N¨m 2001, CAP ®æi tªn thµnh PPWM. Cïng n¨m nµy, 236
  13. chÝnh quyÒn thµnh phè b¾t ®Çu th−¬ng th¶o hîp ®ång víi víi CINTEC Environment Inc. cña Canada v× PSBK muèn b¸n quyÒn vµ nghÜa vô hîp ®ång cho c«ng ty nµy víi gi¸ 3 triÖu USD (Chandran 2002). C«ng ty nµy, t¹i Phn«m Pªnh gäi lµ CINTRI, b¾t ®Çu ho¹t ®éng vµo th¸ng 8 n¨m 2002. CINTRI cè g¾ng gi¶i quyÕt vÊn ®Ò thiÕu kinh phÝ th−êng xuyªn b»ng c¸ch ®−a phÝ qu¶n lý chÊt th¶i vµo ho¸ ®¬n tiÒn ®iÖn cña ng−êi d©n. Tr−íc ®ã phÝ ®−îc thu tõng nhµ, do vËy th−êng dÉn ®Õn viÖc ng−êi d©n mÆc c¶ hoÆc tõ chèi tr¶ tiÒn. HÖ thèng ho¸ ®¬n míi g©y ra nhiÒu tranh c·i vµ r¾c rèi v× mét sè ng−êi d©n c¶m thÊy r»ng hä ph¶i tr¶ qu¸ phÝ qu¸ cao. Vµo th¸ng 10 n¨m 2002, toµ ¸n ®−a ra ph¸n quyÕt CINTRI vµ Electricitie du Cambodge (c«ng ty cung cÊp ®iÖn) kh«ng thÓ c¾t ®iÖn ®èi víi nh÷ng ng−êi kh«ng thanh to¸n ho¸ ®¬n. (Chandran 2002). Vµo cuèi n¨m 2004, CINTRI ®−îc chuyÓn sang cho phÝa Campuchia qu¶n lý. N¨m 2003, ®éi xe thu gom cña CINTRI gåm 51 chiÕc víi nhiÒu chñng lo¹i, n¨m s¶n xuÊt, h·ng s¶n xuÊt kh¸c nhau. TÊt c¶ c¸c xe nµy ®−îc nhËp khÈu vµo Campuchia theo d¹ng xe cò vµ ®Òu ®· qua sö dông tõ 8 ®Õn 25 n¨m. Nh÷ng chiÕc xe nµy nãi chung ®Òu trong t×nh tr¹ng cò n¸t, th−êng háng hãc, g©y khã kh¨n cho viÖc qu¶n lý thu gom, do ®ã dÉn ®Õn dÞch vô kh«ng bÞ mÊt uy tÝn. (KKCL 2004). 10.5.3. C¸c hÖ thèng ®èi t¸c thu gom s¬ cÊp (primary) vμ thø cÊp (secondary) Cuèi n¨m 2002, CINTRI vµ Tæ chøc VÖ sinh céng ®ång vµ T¸i chÕ, CSARO thiÕt lËp 1 ®èi t¸c cung cÊp dÞch vô thu gom t¹i nh÷ng khu vùc ch−a cã dÞch vô trong thµnh phè. CSARO thµnh lËp c¸c nhãm Tù trî gióp (Self-Help Groups- SHG). C¸c nhãm nµy ký hîp ®ång víi CINTRI cung cÊp dÞch vô thu gom s¬ cÊp b»ng xe ®Èy tay cho kho¶ng 7. 000 hé gia ®×nh ë c¸c x· Toul Sangkai vµ Teuk Thla thuéc Russey Keo, 1 huyÖn ngo¹i thµnh. Nh÷ng ng−êi thu gom s¬ cÊp mang r¸c ®Õn c¸c khu tËp kÕt vµ chuyÓn lªn c¸c xe t¶i cña CINTRI. Sau thµnh c«ng cña c¸c dù ¸n nµy, 2 ®èi t¸c ®· nh©n réng hÖ thèng thu gom s¬ cÊp vµ thø cÊp ra c¸c khu vùc kh¸c cña thµnh phè. 10.5.4 Thu gom dùa trªn céng ®ång N¨m 2001, CAP ký víi CSARO tho¶ thuËn Dù ¸n c¶i thiÖn khu vùc l©n cËn (NIP). Theo tho¶ thuËn nµy, CSARO thu gom chÊt th¶i s¬ cÊp sö dông xe ®Èy tay t¹i 1 khu vùc thö nghiÖm dù ¸n gåm 2,000 hé t¹i Chamcarmorn, mét 237
  14. quËn néi thµnh. ViÖc thu gom nµy do c¸c nhãm SHG ®¶m nhiÖm. NhiÒu thµnh viªn trong c¸c nhãm nµy lµ nh÷ng ng−êi nhÆt r¸c. C¸c thµnh viªn SHG mang r¸c ®Õn c¬ së ph©n lo¹i cña CSARO, t¹i ®©y 1 sè chÊt th¶i cã thÓ t¸i chÕ vµ chÊt th¶i h÷u c¬ ®−îc ph©n lo¹i vµ sè cßn l¹i ®−îc chuyÓn lªn xe t¶i cña CAP. N¨m 2003, dù ¸n nµy cña CSARO ®· më réng tíi 6 .000 hé vµ l−îng chÊt th¶i thu gom trung b×nh hµng ngµy vµo kho¶ng 18-20 tÊn. Còng trong n¨m ®ã, 14 tÊn ph©n compost ®· ®−îc chÕ biÕn tõ chÊt th¶i h÷u c¬. C¸c thµnh viªn SHG ®· ph©n lo¹i ®−îc 280 m3 chÊt th¶i h÷u c¬ ®Ó lµm ph©n compost vµ 201 m3 phÕ liÖu cã thÓ t¸i chÕ. Tæng sè tiÒn thu ®−îc tõ b¸n phÕ liÖu cã thÓ t¸i chÕ vµ ph©n compost lµ kho¶ng 6 800 000 Riel ($1. 693,77 USD). 1 phÇn sè tiÒn nµy ®−îc sö dông ®Ó mua thiÕt bÞ vµ b¶o d−ìng, phÇn cßn l¹i ®−îc ®−a vµo tµi kho¶n tiÕt kiÖm cña SHG (CSARO 2004). 10.6. Ch«n lÊp Cho ®Õn cuèi n¨m 2004, tÊt c¶ sè chÊt th¶i thu gom ®−îc ë Phn«m Pªnh ®Òu ®−îc ®−a ®Õn b·i ch«n lÊp Stung Meanchey, c¸ch trung t©m thµnh phè 5 km. ChÊt th¶i thµnh phè ®−îc ch«n lÊp t¹i ®©y kÓ tõ n¨m 1965. B·i ch«n lÊp nµy ®−îc qu¶n lý rÊt kÐm vµ thiÕu nh÷ng c¬ së h¹ tÇng c¬ b¶n nhÊt. T¹i ®©y kh«ng cã c¸c c¬ së thiÕt bÞ kiÓm so¸t « nhÔm, do ®ã ®· lµm m«i tr−êng xung quanh suy tho¸i nghiªm träng. N¬i ®©y kh«ng chØ chøa chÊt th¶i ®« thÞ vµ cßn c¶ chÊt th¶i c«ng nghiÖp vµ y tÕ. T¹i ®©y lu«n cã kho¶ng 500 ®Õn 700 ng−êi nhÆt r¸c, trong ®ã cã nhiÒu trÎ em. N¨m 2001, c¸c nhµ khoa häc NhËt B¶n ®· tiÕn hµnh nghiªn cøu c¸c mÉu ®Êt xung quanh b·i ch«n lÊp còng nh− c¸c mÉu tãc vµ s÷a mÑ cña c− d©n sèng gÇn ®ã vµ ph¸t hiÖn ra r»ng l−îng dioxin trong sè nh÷ng ng−ê× ®−îc xÐt nghiÖm cao ®Õn møc nguy hiÓm. C¸c nhµ khoa häc tin r»ng ng−ßi d©n ë ®©y ®· bÞ nhiÔm carcinogenic dioxins tõ khãi do ®èt c¸c chÊt dÎo vµ c¸c chÊt v¶i sîi (Kunisue 2004; Ng©n hµng thÕ giíi 2004). Mét nghiªn cøu n¨m 2004 vÒ n−íc bÒ mÆt vµ n−íc ngÇm t¹i khu vùc s¸t víi b·i chøa ch«n lÊp ph¸t hiÖn ra r»ng hµm l−îng dÇu trong n−íc bÒ mÆt t¹i khu vùc nµy lµ 36 mg/L, cao gÊp 6 lÇn tiªu chuÈn quèc gia. C¸c nghiªn cøu n−íc bÒ mÆt còng cho thÊy hµm l−îng thuû ng©n vµ kÏm còng cao ®Õn møc nguy hiÓm. Hµm l−îng thuû ng©n vµ xyanua trong c¸c mÉu n−íc ngÇm lÊy tõ c¸c giÕng trong c¸c khu vùc gÇn ®ã còng vuît c¸c tiªu chuÈn vÒ søc khoÎ. Trong n−íc giÕng cña trung t©m y tÕ n»m c¸ch b·i ch«n lÊp chØ vµi mÐt, hµm 238
  15. l−îng thuû ng©n lµ 14 μg/L, cao h¬n 28 lÇn so víi møc tiªu chuÈn vµ hµm l−îng xyanua lµ 6μg/L, cao h¬n 1. 200 lÇn so víi tiªu chuÈn quèc gia (KKCL 2004). NhiÒu nhµ khoa häc nghiªn cøu vÒ qu¶n lý chÊt th¶i r¾n ë Phn«m Pªnh ®· kªu gäi ph¶i c¶i thiÖn b·i ch«n lÊp hiÖn nay vµ x©y dùng 1 b·i ch«n lÊp míi (Sarin 1998, Chanthy 1999). Theo b¶n Quy ho¹ch tæng thÓ chÊt th¶i r¾n ë Phn«m Pªnh gÇn ®©y nhÊt (KKCL 2004), b·i ch«n lÊp Stung Meanchey sÏ kh«ng cßn chç chøa vµo cuèi n¨m 2006. B·i ch«n lÊp trong t−¬ng lai N¨m 1995, chÝnh quyÒn thµnh phè Phn«m Pªnh vµ 1 c«ng ty t− vÊn cña §øc ®· chän 100 hecta ®Êt ë quËn Dangkor ®Ó x©y dùng b·i ch«n lÊp chÊt th¶i míi. ChÝnh quyÒn thµnh phè ®· mua 11 hecta ®Êt t¹i ®©y vµo n¨m 2001. DiÖn tÝch khu ®Êt nµy t¨ng lªn 26 hecta n¨m 2003 vµ dù tÝnh sÏ lµ 100 ha trong t−¬ng lai. §Þa ®iÓm nµy c¸ch trung t©m thµnh phè kho¶ng 10 km. ChÝnh quyÒn thµnh phè, cïng víi JICA, dù ®Þnh sÏ x©y dùng 1 b·i ch«n lÊp chÊt th¶i hîp vÖ H×nh 10.1. VÞ trÝ b·i ch«n lÊp chÊt th¶i trong t−¬ng lai t¹i sinh víi c¸c c¬ së quËn Dangkor, Phn«m Pªnh vμ c¸c ®Þa ®iÓm (1- 4) n»m thiÕt bÞ kiÓm so¸t « trong khu vùc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng (MPP 2003). 239
  16. nhiÔm ngay t¹i chç. JICA ®· tiÕn hµnh nghiªn cøu ®Þa ®iÓm nµy vµ kÕt luËn r»ng ®é thÊm cña ®Êt tù nhiªn lµ thÊp vµ kh«ng cÇn ph¶i cã líp båi ®¸y b·i b»ng cao su hoÆc chÊt dÎo, mµ 1 líp båi ®¸y b·i b»ng ®Êt sÐt sÏ ®−îc h×nh thµnh tõ trÇm tÝch phï sa. B·i ch«n lÊp nµy sÏ ®−îc trang bÞ hÖ thèng xö lý n−íc rØ r¸c, c¸c hÖ thèng thu gom khÝ vµ chÊt th¶i sÏ ®−îc lÊp b»ng ®Êt hµng ngµy. H×nh 10.2 S¬ ®å vÞ trÝ b·i ch«n lÊp t−¬ng lai cña Phn«m Pªnh (MPP2003). Tµi chÝnh vµ phÝ ch«n lÊp chÊt th¶i HiÖn nay, møc phÝ ch«n lÊp chÊt th¶i t¹i b·i ch«n lÊp Stung Meanchey mµ CINTRI ph¶i tr¶ cho PPWM lµ $0.56 /tÊn. §Ó cã kinh phÝ cho b·i ch«n lÊp chÊt th¶i míi, møc phÝ ch«n lÊp sÏ ph¶i lµ $6/ tÊn. Do vËy, kinh phÝ cho b·i ch«n lÊp míi ph¶i phô thuéc vµo nguån hç trî tµi chÝnh tõ bªn ngoµi. Nguån hç trî nµy sÏ ph¶i ®¶m b¶o vèn ®Çu t− ban ®Çu vµo kho¶ng 12 triÖu cho n¨m 2005 vµ 2006. ThËm chÝ khi ®· cã ®ñ vèn ®Çu t− ban ®Çu th× vÉn cÇn chi phÝ cho c¸c giai ®o¹n tiÕp theo trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn b·i ch«n lÊp. PPWM sÏ ph¶i tÝch luü ®ñ kinh phÝ tõ nguån thu cña m×nh cho vèn ®Çu t− vµ chi phÝ ho¹t ®éng cña b·i ch«n lÊp cho ®Õn n¨m 2015. PhÝ ch«n lÊp sÏ ph¶i t¨ng kho¶ng 650%, tøc lµ sÏ lªn ®Õn $3.66/ tÊn. Nh÷ng chi phÝ nµy sÏ do c¸c nguån ph¸t th¶i chÞu, mµ trong ®ã phÇn lín hä kh«ng s½n sµng tr¶ møc phÝ h¬n 4000 R ($1 USD) (KKCL 2004). 240
  17. §ãng cöa b·i ch«n lÊp Stung Meanchey §Ó ®ãng cöa b·i ch«n lÊp hiÖn nay cÇn ph¶i tiÕn hµnh phñ líp ®Êt cuèi cïng, l¾p ®Æt c¸c c¬ së thiÕt bÞ xö lý n−íc rØ r¸c, c¸c ®−êng èng khÝ b·i ch«n lÊp, vµ c¸c giÕng theo dâi n−íc rØ r¸c. Dù tÝnh chi phÝ cho viÖc ®ãng cöa vµ c¸c ho¹t ®éng theo dâi vµ b¶o d−ìng liªn quan trong kho¶ng thêi gian Ýt nhÊt 15 n¨m sÏ lµ $743,000 USD (KKCL 2004). Nhµ thÇu lËp kÕ ho¹ch cho viÖc ®ãng cöa nµy ®Ò xuÊt nªn sö dông khÝ b·i ch«n lÊp vµo c¸c môc ®Ých s¶n xuÊt nh− s¶n xuÊt than cñi vµ b·i ch«n lÊp cÇn ®−îc theo dâi trong 15 n¨m sau khi ®ãng cöa. Sau thêi gian nµy, ®Êt khu vùc nµy kh«ng ®−îc sö dông ®Ó x©y nhµ cao tÇng mµ chØ ®−îc sö dông lµm c¸c c«ng tr×nh nhÑ ch¼ng h¹n trång c©y xanh nh− c«ng viªn. T¸c ®éng tíi khu vùc kh«ng chÝnh thøc (informal sector) ViÖc ®ãng cöa b·i ch«n lÊp Stung Meanchey cã nghÜa lµ hµng tr¨m ng−êi nhÆt r¸c vµ hµng chôc doanh nghiÖp mua b¸n, chÕ biÕn, vµ t¸i chÕ phÕ th¶i tõ b·i ch«n lÊp nµy sÏ mÊt ®i 1 nguån kiÕm sèng. ChÝnh quyÒn thµnh phè vµ PPWM ®· tuyªn bè r»ng nh÷ng ng−êi nhÆt r¸c sÏ kh«ng ®−îc phÐp vµo b·i ch«n lÊp míi. §Ó lµm gi¶m nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc nµy, c«ng ty t− vÊn KKCL ®ang ®Ò xuÊt PPWM thuª nh÷ng ng−êi ®· tõng tham gia nhÆt r¸c t¹i b·i ch«n lÊp nµy lµm c«ng nh©n thu gom s¬ cÊp (xe ®Èy tay) t¹i 3 quËn ngo¹i thµnh. NÕu ®Ò xuÊt nµy ®−îc thùc hiÖn, th× còng chØ t¹o ra mét sè Ýt viÖc lµm. Ngoµi viÖc t¹o thu nhËp, viÖc thu håi chÊt th¶i t¹i b·i ch«n lÊp còng lµm gi¶m l−îng phÕ th¶i t¹i b·i vµ t¨ng tuæi thä cña b·i. ViÖc nhÆt r¸c còng t¹o ra mét nguån nguyªn liÖu rÎ cho nh÷ng ng−êi bu«n b¸n phÕ liÖu vµ c¸c c¬ së t¸i chÕ ®Þa ph−¬ng. Khi nguån cung cÊp nguyªn liÖu kh«ng cßn th× nhiÒu doanh nghiÖp sÏ kh«ng thÓ ho¹t ®éng ®−îc n÷a, do ®ã sÏ g©y ¶nh h−ëng m¹nh tíi nÒn kinh tÕ ®Þa ph−¬ng. V× vËy, ®ãng cöa b·i ch«n lÊp Stung Meanchey vµ kh«ng cho phÐp thu håi phÕ liÖu t¹i b·i ch«n lÊp míi sÏ g©y ra nh÷ng t¸c ®éng kinh tÕ - x· héi ®¸ng kÓ. T¸c ®éng m«i tr−êng ViÖc ®ãng cöa b·i ch«n lÊp Stung Meanchey sÏ cã t¸c ®éng tÝch cùc tíi m«i tr−êng vµ søc khoÎ ng−êi d©n. B·i ch«n lÊp g©y « nhiÔm n−íc ngÇm vµ kh«ng khÝ ë khu vùc xung quanh. ViÖc lÊp ®Êt vµ kiÓm so¸t n−íc rØ r¸c trªn bÒ mÆt sÏ lµm gi¶m ®¸ng kÓ l−îng « nhiÔm m«i tr−êng ë ®Þa ph−¬ng. 241
  18. 10.7. S¶n xuÊt ph©n compost MÆc dï chÊt h÷u c¬ chiÕm 70% thµnh phÇn chÊt th¶i cña Phn«m Pªnh, nh−ng kh«ng cã nh÷ng dù ¸n s¶n xuÊt ph©n compost lín t¹i ®©y. N¨m 1985, Bé N«ng NghiÖp tiÕn hµnh s¶n xuÊt ph©n compost t¹i b·i ch«n lÊp chÊt th¶i nh−ng ®· ph¶i chÊm døt ho¹t ®éng nµy chØ sau1 n¨m do chÊt l−îng s¶n phÈm kÐm vµ khã kh¨n vÒ tµi chÝnh. Sau ®ã vµo n¨m 1997, c«ng ty thu gom ENV cña §øc tiÕn hµnh thö nghiÖm lµm ph©n compost nh−ng råi còng ph¶i bá cuéc do biÕn ®éng chÝnh trÞ t¹i Campuchia (Chanthy 1999). N¨m 2004, cã 2 dù ¸n s¶n xuÊt ph©n compost ®−îc ®−a vµo ho¹t ®éng, 1 cña Tæ chøc VÖ sinh céng ®ång vµ T¸i chÕ (CSARO), t¹i quËn Chamkarmorn vµ 1 cña Tæ chøc Gi¸o dôc vµ Qu¶n lý chÊt th¶i Campuchia (COMPED) ngay s¸t b·i ch«n lÊp Stung Meanchey. Tæ chøc VÖ sinh céng ®ång vµ T¸i chÕ (CSARO) C¸c chÊt th¶i h÷u c¬ mµ CSARO dïng lµm ph©n compost ®−îc ph©n lo¹i tõ chÊt th¶i sinh ho¹t khi c¸c chÊt th¶i nµy ®−îc chuyÓn tõ c¸c xe ®Èy tay sang xe t¶i vËn chuyÓn. PhÇn lín chÊt th¶i sinh ho¹t h÷u c¬ lµ thøc ¨n thõa trong ®ã cã lÉn c¶ vá vµ l¸ dõa. Nguyªn liÖu nµy ®−îc c¾t nhá ra vµ ®æ vµo nh÷ng ng¨n x©y b»ng g¹ch cã kÝch th−íc 3mx2m, vµ ®−îc th«ng khÝ b»ng nh÷ng èng ®−îc c¾m th¼ng xuyªn qua ®èng nguyªn liÖu. CSARO s¶n xuÊt kho¶ng tõ 1 ®Õn 2 tÊn ph©n compost 1 th¸ng vµ b¸n víi gi¸ 350 R/kg ($0.09 USD). Tæ chøc Gi¸o dôc vµ Qu¶n lý chÊt th¶i Campuchia (COMPED) Dù ¸n COMPED, khëi x−íng n¨m 2000, ®−îc chÝnh phñ §øc hç trî th«ng qua 1 c«ng ty qu¶n lý chÊt th¶i vµ KNOTEN WEIMAR, 1 tæ chøc c«ng nghÖ m«i tr−êng. ChÊt th¶i thu gom tõ chî ®−îc CINTRI vËn chuyÓn vÒ 1 c¬ së chÕ biÕn t¹i b·i ch«n lÊp Stung Meanchey. C¸c chÊt h÷u c¬ ®−îc ñ lµm ph©n h÷u c¬ trong c¸c cöa sæ h×nh thang dµi 10 m, réng 3 m vµ cao 1,75 m (Knoten Weimar 2004). C¬ së nµy s¶n xuÊt kho¶ng 6 tÊn ph©n compost 1 th¸ng vµ b¸n víi gi¸ 200 R/ kg ($0.05 USD) cho nh÷ng khu nhµ cã vuên nh− nhµ hµng, kh¸ch s¹n vµ cho n«ng d©n(KKCL 2004). Lo¹i ph©n compost nµy cã thÓ b¸n kh«ng ch¹y b»ng s¶n phÈm cña CSARO v× chÊt l−îng kh«ng tèt. ChÊt l−îng s¶n phÈm kÐm cã thÓ lµ do COMPED ë gÇn ngay b·i ch«n lÊp vµ quy tr×nh ph©n lo¹i kh«ng ®−îc kü. Mçi tÊn b¸n ®−îc kho¶ng 200. 000 R ($50 USD). Tuy nhiªn chi phÝ s¶n xuÊt cho mçi tÊn ph©n l¹i lªn ®Õn $61 USD (chi phÝ ho¹t ®éng 242
  19. lµ $43.00 vµ chi phÝ vèn lµ $18.20) (Knoten Weimar 2004). Dù ¸n nµy phô thuécvµo nguån hç trî tõ bªn ngoµi vµ kh«ng bÒn v÷ng vÒ tµi chÝnh. COMPED ®ang quan t©m ®Õn viÖc më réng ho¹t ®éng cña m×nh t¹i b·i ch«n lÊp míi. Nghiªn cøu thÞ tr−êng §Ó viÖc s¶n xuÊt ph©n compost thµnh c«ng, doanh thu cña s¶n phÈm lµm ra ph¶i cã kh¶ n¨ng bï ®¾p cho chi phÝ s¶n xuÊt. 1 nghiªn cøu ®· ®−îc tiÕn hµnh víi 50 n«ng d©n trång lóa vµ hoa mµu tõ 10 lµng kh¸c nhau gÇn Phn«m Pªnh ®Ó x¸c ®Þnh viÖc sö dông, gi¸ c¶ vµ nhu cÇu ph©n compost (KKCL 2004). TÊt c¶ nh÷ng ng−êi ®−îc pháng vÊn ®Òu sö dông ph©n ho¸ häc, chñ yÕu lµ do nguån cung æn ®Þnh. 1/2 sè ng−êi tr¶ lêi lµ hä cã dïng ph©n h÷u c¬, cô thÓ lµ ph©n bß. Theo hä, nguån cung cÊp ph©n h÷u c¬ lµ kh«ng æn ®Þnh. Ph©n bß ®−îc b¸n víi gi¸ tõ 20 ®Õn 60 R/ kg vµ trung b×nh mçi hecta sö dông kho¶ng 3.000 kg. Nh÷ng ng−êi tr¶ lêi nãi r»ng hä s½n sµng sö dông ph©n h÷u c¬ bÊt cø lóc nµo cã. (KKCL 2004). Nh÷ng ruéng lóa ®−îc thö nghiÖm bãn ph©n compost (10-30 tÊn/ha) ®· cho n¨ng suÊt cao gÊp gÊp 3-4 lÇn so víi nh÷ng ruéng kh«ng bãn ph©n compost. N«ng d©n cho biÕt hä hiÓu râ lîi Ých cña viÖc sö dông ph©n h÷u c¬, tuy nhiªn, l−îng ph©n compost ®ang ®−îc s¶n xuÊt hiÖn kh«ng ®ñ hoÆc quy tr×nh s¶n xuÊt qu¸ l©u nªn viÖc ng−êi n«ng d©n sö dông ph©n h÷u c¬ lµ kh«ng kh¶ thi (KKCL 2004). C¬ së s¶n xuÊt ph©n compost t¹i b∙i ch«n lÊp ë quËn Dangkor KÕ ho¹ch x©y dùng b·i ch«n lÊp míi bao gåm c¶ viÖc x©y dùng 1 c¬ së s¶n xuÊt ph©n compost víi c«ng suÊt 1. 225 tÊn/n¨m. §Çu t− ban ®Çu cho c¬ së nµy kho¶ng $880.000 USD. Ph©n tÝch chi phÝ-lîi Ých ban ®Çu cho thÊy ®Ó viÖc s¶n xuÊt cã l·i th× s¶n phÈm sÏ ph¶i ®−îc b¸n víi gi¸ 400 R/kg (KKCL 2004). 10.8. ChÊt th¶i c«ng nghiÖp C¸c ho¹t ®éng c«ng nghiÖp t¹i Phn«m Pªnh ®−îc tãm t¾t trong b¶ng 10.7 Theo b¶ng nµy, ho¹t ®éng s¶n xuÊt c«ng nghiÖp chñ yÕu lµ cña c¸c c¬ së dÖt may, chiÕm 76% sè nhµ m¸y xÝ nghiÖp vµ 97% sè nh©n c«ng (KKCL 2004). 243
  20. B¶ng 10.7. C¸c ho¹t ®éng c«ng nghiÖp t¹i Phn«m Pªnh Lo¹i nhµ m¸y Sè nhµ m¸y Sè nhµ m¸y ®−îc pháng vÊn Thùc phÈm 12 §å uèng 9 4 Thuèc l¸ 10 DÖt 37 4 May mÆc 180 Mò, tói, g¨ng tay 8 QuÇn ¸o bß vµ giÆt lµ 11 22 GiÇy vµ phô kiÖn giÇy 18 Da 1 §å gç 7 3 GiÊy, in vµ xuÊt b¶n 4 2 S¶n xuÊt ho¸ chÊt, ho¸ dÇu, than vµ c¸c s¶n 16 10 phÈm cao su vµ chÊt dÎo C¸c kho¸ng s¶n phi kim lo¹i, trõ dÇu vµ than 10 4 S¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm kim lo¹i 12 9 Kh¸c (§å thÓ thao) 1 0 Tæng 336 32 Nguån: Kokusai Kogyo Co. Ltd. 2004 Mét nghiªn cøu do JICA tµi trî ®· tiÕn hµnh kh¶o s¸t 32 nhµ m¸y (9.5% sè c¬ së c«ng nghiÖp ë Phn«m Pªnh) vÒ qu¶n lý chÊt th¶i c«ng nghiÖp (KKCL 2004). KÕt qu¶ cho thÊy 65% sè c¬ së c«ng nghiÖp ph©n lo¹i chÊt th¶i ®éc h¹i vµ chÊt th¶i kh«ng ®éc h¹i, 16% ph©n lo¹i mét sè chÊt th¶i vµ 19% kh«ng ph©n lo¹i. Cì mÉu nghiªn cøu nhá nh− vËy ®· g©y khã kh¨n cho viÖc tÝnh to¸n l−îng ph¸t th¶i, tuy nhiªn l−îng chÊt th¶i c«ng nghiÖp ë Phn«m Pªnh −íc tÝnh vµo kho¶ng 58 tÊn, trong ®ã 82% lµ chÊt th¶i ngµnh dÖt. ChÊt th¶i do CINTRI thu gom ®−îc ch«n lÊp t¹i b·i ch«n lÊp Stung Meanchey. 244

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản