Chương 12: Tái chế chất thải và ô nhiễm ở các làng nghề tái chế

Chia sẻ: Nguyen The Anh | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:22

0
248
lượt xem
136
download

Chương 12: Tái chế chất thải và ô nhiễm ở các làng nghề tái chế

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tài liệu tham khảo về tái chế chất thải và ô nhiễm ở các làng nghề tái chế

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Chương 12: Tái chế chất thải và ô nhiễm ở các làng nghề tái chế

  1. 12 T¸i chÕ chÊt th¶i vμ « nhiÔm ë c¸c lμng nghÒ t¸i chÕ §Æng Kim Chi 12.1. Giíi thiÖu Trong sè 1450 lµng nghÒ ®ang ho¹t ®éng ë ViÖt Nam cã mét lo¹i h×nh lµng nghÒ ®−îc ph¸t triÓn nhanh trong thêi gian vµi chôc n¨m gÇn ®©y cïng víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ n«ng th«n, ®ã lµ c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ chÊt th¶i. C¸c lµng nghÒ t¸i chÕ gãp phÇn tËn thu, t¸i sö dông mét l−îng kh«ng nhá c¸c chÊt th¶i tõ s¶n xuÊt c«ng nghiÖp vµ c¶ sinh ho¹t. C«ng nghÖ t¸i chÕ ph¸t triÓn gióp gi¶m l−îng chÊt th¶i, n©ng cao hiÖu qu¶ kinh tÕ cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ lµm gi¶m gi¸ thµnh s¶n phÈm. S¶n xuÊt lµng nghÒ víi ®Æc ®iÓm quy m« nhá (d−íi d¹ng hé gia ®×nh) n»m r¶i r¸c trªn kh¾p ®Þa bµn lµng x·; thiÕt bÞ - c«ng cô s¶n xuÊt cßn l¹c hËu, phÇn lín lµ tù t¹o hoÆc c¶i tiÕn thñ c«ng, ®· ph¸t sinh nhiÒu lo¹i chÊt th¶i, mÆt kh¸c do ph©n t¸n nªn c¸c nguån th¶i khã tËp trung xö lý. C¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt t¹i c¸c lµng nghÒ nµy ®· ¶nh h−ëng nghiªm träng tíi chÊt l−îng m«i tr−êng vµ søc khoÎ cña ng−êi d©n. Trªn c¬ së sè liÖu ®iÒu tra, t×m hiÓu c«ng nghÖ s¶n xuÊt t¹i mét sè lµng nghÒ t¸i chÕ ®iÓn h×nh, mét c¸ch tiÕp cËn tæng qu¸t vÒ lÞch sö ph¸t triÓn, c«ng nghÖ s¶n xuÊt, ph©n tÝch ®Çy ®ñ vµ chÝnh x¸c nguån ph¸t sinh « nhiÔm m«i tr−êng ®· ®−îc nhiÒu c¬ quan nghiªn cøu quan t©m. C¸c biÖn ph¸p kh¾c phôc, gi¶m thiÓu vµ xö lý, nh»m h¹n chÕ ®Õn møc thÊp nhÊt t¸c ®éng cña chÊt th¶i tíi m«i tr−êng, phï hîp víi ho¹t ®éng s¶n xuÊt t¹i c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ ë n−íc ta ®· ®−îc ®Ò xuÊt. 12.2. C¸c lo¹i h×nh lµng nghÒ t¸i chÕ Lµng nghÒ t¸i chÕ lµ nhãm lµng nghÒ tËn dông phÕ liÖu lµm nguyªn liÖu cho s¶n xuÊt vµ nhê ®ã gi¶m chi phÝ s¶n xuÊt , ®ång thêi gi¶m l−îng chÊt th¶i 285
  2. g©y « nhiÔm m«i tr−êng. Ngoµi ra, khi c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ chÊt th¶i ph¸t triÓn ®· t¹o viÖc lµm cho hÖ thèng m¹ng l−íi thu gom nguyªn liÖu, phÕ liÖu vµ phÕ phÈm. Còng nh− c¸c lo¹i h×nh lµng nghÒ kh¸c, s¶n xuÊt cña lµng nghÒ t¸i chÕ ph¸t triÓn tù ph¸t, ®−îc tæ chøc theo quy m« hé gia ®×nh, thiÕt bÞ - c«ng cô s¶n xuÊt ®¬n gi¶n, cò , kh«ng ®ång bé, c«ng nghÖ l¹c hËu, tr×nh ®é d©n trÝ cßn h¹n chÕ, ng−êi d©n lµm viÖc chñ yÕu theo thãi quen, theo kinh nghiÖm. Tõ thùc tÕ c«ng viÖc s¶n xuÊt t¹i c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ chÊt th¶i cã thÓ chia ra thµnh 3 nhãm ngµnh t¸i chÕ c¬ b¶n, gåm t¸i chÕ giÊy, t¸i chÕ kim lo¹i vµ t¸i chÕ nhùa, thÓ hiÖn trªn b¶ng 12.1. B¶ng 12.1. Sù ph©n bè c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ trong c¶ n−íc [5, 6] TT Nhãm ngµnh t¸i chÕ MiÒn B¾c MiÒn Trung MiÒn Nam Tæng céng 1. T¸i chÕ giÊy 4 0 0 4 2. T¸i chÕ kim lo¹i 53 23 5 81 3. T¸i chÕ nhùa 4 1 0 5 Tæng sè 61 24 5 90 Theo sè liÖu gÇn ®©y nhÊt, hiÖn c¶ n−íc cã 1450 lµng nghÒ, thu hót h¬n 10 triÖu lao ®éng, trong ®ã sè lµng nghÒ t¸i chÕ chÊt th¶i vµ phÕ th¶i chiÕm kho¶ng 6,2% nh−ng tËp trung chñ yÕu ë c¸c tØnh MiÒn B¾c ( miÒn B¾c chiÕm 67,8% tæng sè lµng nghÒ t¸i chÕ trong n−íc) vµ tËp trung chñ yÕu ë c¸c tØnh thµnh xung quanh Hµ Néi (nh− Hµ T©y: 8; B¾c Ninh: 20; Nam §Þnh: 9; Hµ Néi: 4; Th¸i B×nh: 5; ...). §a sè c¸c lµng nghÒ ë miÒn Trung, miÒn Nam ra ®êi vµ ph¸t triÓn muén nªn quy m« vµ lÜnh vùc ho¹t ®éng kh«ng lín. Víi nhiÒu lo¹i ph−¬ng thøc s¶n xuÊt kh¸c nhau, c¸c lµng nghÒ ë c¶ ba miÒn ®· t¹o ra mét l−îng s¶n phÈm kh¸ phong phó, ®a d¹ng, ®¸p øng ®−îc phÇn nµo nhu cÇu thÞ tr−êng trong n−íc. 12.2.1. Nhãm lμng nghÒ t¸i chÕ giÊy T¸i chÕ giÊy lµ mét trong nh÷ng nghÒ tiÓu thñ c«ng nghiÖp ®−îc ph¸t triÓn víi quy m« lín trªn mét sè tØnh, ®Æc biÖt lµ c¸c tØnh thµnh phÝa B¾c; tËp trung chñ yÕu ë TØnh B¾c Ninh, ®iÓn h×nh lµ hai lµng D−¬ng æ, Phó L©m...... S¶n 286
  3. phÈm cña c¸c lµng nghÒ nµy ®a d¹ng c¶ vÒ chñng lo¹i, mÉu m· vµ chÊt l−îng, nh−ng chñ yÕu lµ c¸c lo¹i: giÊy dã, giÊy vÖ sinh, b×a cac-t«ng, giÊy ¨n vµ giÊy vµng m·. ¦u ®iÓm cña h×nh thøc s¶n xuÊt giÊy t¸i chÕ lµ tËn dông ®−îc c¸c lo¹i giÊy kh¸c nhau ®Ó t¸i s¶n xuÊt giÊy, ®¸p øng nhu cÇu cña thÞ tr−êng, lµm gi¶m l−îng chÊt th¶i r¾n, ®ång thêi tiÕt kiÖm ®−îc nguyªn liÖu. Bªn c¹nh nh÷ng −u ®iÓm ®ã th× lµng nghÒ t¸i chÕ giÊy víi ®Æc ®iÓm ®Êt chËt ng−êi ®«ng, s¶n xuÊt quy m« nhá, c¸c x−ëng s¶n xuÊt ®−îc bè trÝ r¶i r¸c nªn viÖc qu¶n lý s¶n xuÊt vµ thu gom chÊt th¶i gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n. MÆt kh¸c, ng−êi d©n lµm viÖc chñ yÕu dùa vµo kinh nghiÖm, c¸c thiÕt bÞ cò kü ®· lµm cho ph−¬ng ph¸p s¶n xuÊt t¹i c¸c lµng nghÒ cµng ngµy cµng trë nªn l¹c hËu, mang tÝnh ch¾p v¸ thiÕu ®ång bé. Qua t×m hiÓu c«ng viÖc s¶n xuÊt vµ s¶n phÈm t¸i chÕ tõ giÊy phÕ liÖu t¹i c¸c lµng nghÒ cã thÓ ph©n chóng thµnh c¸c nhãm ngµnh sau: - Nhãm s¶n xuÊt giÊy dã - Nhãm s¶n xuÊt giÊy vµng m· vµ vÖ sinh. - Nhãm s¶n xuÊt giÊy cac-t«ng. 11.2.2. Nhãm lμng nghÒ t¸i chÕ kim lo¹i N−íc ta cã sè l−îng c¸c lµng nghÒ tiÓu thñ c«ng nghiÖp s¶n xuÊt s¾t thÐp rÊt lín, h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn trªn kh¾p c¶ n−íc, r¶i r¸c hoÆc tËp trung ë kh¾p c¸c miÒn, c¸c vïng l·nh thæ kh¸c nhau nh− lµng V©n Chµng, Xu©n TiÕn ë Nam §Þnh, lµng §a Sü ë Hµ T©y, Lµng §a Héi ë B¾c Ninh, Lµng La Khª ë B×nh §Þnh,... Nhê c«ng nghÖ t¸i chÕ kim lo¹i ®· gãp phÇn gi¶i quyÕt l−îng lín s¾t thÐp phÕ liÖu, c¸c ®å gia dông, chi tiÕt m¸y b»ng thÐp cò háng, hay c¸c vËt dông phÕ liÖu tõ kim lo¹i,... Tõ c¸c phÕ liÖu nµy, hµng n¨m ®· ®−a ra thÞ tr−êng tiªu thô trong n−íc, ®Æc biÖt lµ ë khu vùc miÒn B¾c hµng tr¨m ngh×n tÊn s¾t thÐp x©y dùng, c¸c s¶n phÈm mü nghÖ, c¸c ®å dïng, dông cô gia dông,... HiÖn nay ë n−íc ta cã mét vµi lµng nghÒ t¸i chÕ ph¸t triÓn rÊt m¹nh vµ trë thµnh trung t©m s¶n xuÊt s¾t thÐp cña c¶ n−íc; cßn l¹i hÇu hÕt c¸c lµng nghÒ ®Òu cã quy m« s¶n xuÊt nhá hoÆc rÊt nhá, ph©n bè r¶i r¸c kh¾p lµng. Qua t×m hiÓu c«ng nghÖ s¶n xuÊt t¹i c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ kim lo¹i, cã thÓ ph©n ho¹t ®éng s¶n xuÊt cña chóng thµnh c¸c nhãm c«ng nghÖ sau: - Nhãm c«ng nghÖ t¸i chÕ vµ gia c«ng c¸c mÆt hµng s¾t thÐp. - Nhãm c«ng nghÖ t¸i chÕ c¸c kim lo¹i mµu. 287
  4. 12.2.3. Nhãm lμng nghÒ t¸i chÕ nhùa Nh×n chung ë ViÖt Nam, sè l−îng c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ nhùa kh«ng nhiÒu. Lo¹i h×nh lµng nghÒ nµy tËp trung chñ yÕu ë MiÒn B¾c nh− lµng nghÒ t¸i chÕ nhùa Minh Khai (Nh− Quúnh, H−ng Yªn), Trµng Minh (H¶i Phßng), Phó Xuyªn (Hµ T©y), TriÒu Khóc vµ Trung V¨n (Hµ Néi),... Theo ®Æc ®iÓm s¶n xuÊt, bªn c¹nh c¸c hé gia ®×nh s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm t¸i chÕ nhùa cßn cã mét sè hé gia ®×nh tham gia thu gom, ph©n lo¹i, vËn chuyÓn nguyªn liÖu vµ s¶n phÈm. 12.3. S¬ l−îc qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ Trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn, mét sè lµng nghÒ t¸i chÕ chÊt th¶i b¾t nguån tõ sù chuyÓn ®æi linh ®éng t¹i c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng cã tõ l©u ®êi, nhãm lµng nghÒ nµy th−êng lµ c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ giÊy, t¸i chÕ kim lo¹i. Trong khi ®ã c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ nhùa th¶i th−êng míi ®−îc h×nh thµnh tõ vµi chôc n¨m trë l¹i ®©y. §iÓm qua qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña mét sè lµng nghÒ t¸i chÕ chÊt th¶i ®iÓn h×nh cho thÊy râ ®iÒu nµy. - Tiªu biÓu cho c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ giÊy lµ c¸c lµng nghÒ D−¬ng æ (B¾c Ninh): Lµng nghÒ nµy cã lÞch sö l©u ®êi, b¾t ®Çu h×nh thµnh kho¶ng tõ thÕ kû 15. Tr−íc kia lµng chuyªn s¶n xuÊt giÊy dã theo ph−¬ng thøc hoµn toµn thñ c«ng víi kü thuËt mang tÝnh gia truyÒn. Sau nµy, thÞ tr−êng tiªu thô giÊy dã bÞ thu hÑp do nhu cÇu sö dông gi¶m. Nh−ng dùa trªn kinh nghiÖm s½n cã vµ nhu cÇu x· héi vÒ c¸c lo¹i giÊy,... ng−êi d©n ë ®©y ®· nhanh chãng chuyÓn ®æi lo¹i h×nh c«ng nghÖ, s¶n phÈm b»ng viÖc ®Çu t− c¸c trang thiªt bÞ thÝch hîp ®Ó s¶n xuÊt giÊy tõ c¸c lo¹i giÊy th¶i. HiÖn nay, lµng nghÒ ®· s¶n xuÊt ra nhiÒu lo¹i s¶n phÈm giÊy kh¸c nhau tõ giÊy phÕ liÖu nh−: giÊy vÖ sinh, giÊy ¨n, giÊy vµng m·, b×a cac-t«ng,... - §iÓn h×nh cho lo¹i h×nh t¸i chÕ kim lo¹i lµ lµng nghÒ s¾t thÐp §a Héi (B¾c Ninh): §a Héi lµ lµng nghÒ cã truyÒn thèng s¶n xuÊt s¾t thÐp cã c¸ch ®©y tõ h¬n 400 n¨m vµ g¾n liÒn víi ng−êi d©n §a Héi qua nhiÒu thÕ hÖ vµ ngµy cµng ph¸t triÓn. Tr−íc ®©y, chØ cã 20% sè hé lµm nghÒ s¶n xuÊt s¾t thÐp theo ph−¬ng ph¸p nguéi víi c¸c s¶n phÈm ®¬n gi¶n nh− dao, cuèc, b¶n lÒ, then cöa,... §Õn nay cã ®Õn gÇn 95% sè hé lµm nghÒ nµy. §a Héi ®· trë 288
  5. thµnh mét trung t©m tiÓu thñ c«ng nghiÖp chuyªn s¶n xuÊt c¸c lo¹i s¶n phÈm c¬ khÝ, x©y dùng vµ d©n dông tõ c¸c lo¹i s¾t thÐp phÕ liÖu. - Lµng nghÒ t¸i chÕ ch× §«ng Mai (H−ng Yªn): Lµng nghÒ §«ng Mai x−a cã nghÒ ®óc ®ång truyÒn thèng, nh−ng sau ®ã nghÒ nµy mai mét dÇn do mÊt thÞ tr−onõg tiªu thô. Tõ n¨m 1985 - 1986, hµng tr¨m hé chuyÓn sang nÊu t¸i chÕ ch× v× nghÒ nµy ®em l¹i lîi nhuËn lín, nguyªn liÖu l¹i rÎ vµ kü thuËt ®¬n gi¶n. Trong thêi gian ®Çu nghÒ ®−îc ph¸t triÓn m¹nh, nh−ng hiÖn nay do nhu cÇu thÞ tr−êng gi¶m, nguån cung cÊp nguyªn liÖu vµ vèn ®Çu t− h¹n chÕ nªn tèc ®é xuÊt cã gi¶m. - §iÓn h×nh cho lo¹i h×nh lµng nghÒ t¸i chÕ nhùa lµ lµng nghÒ Minh Khai (H−ng Yªn): Lµng nghÒ nµy ®−îc h×nh thµnh tõ sù khëi ®Çu cña mét sè ng−êi ®i thu gom, ®æi c¸c lo¹i phÕ liÖu trong thêi gian n«ng nhµn. Vµo n¨m 1967, c¶ lµng chØ cã kho¶ng 5 ng−êi tham gia vµo viÖc nµy. Sau ®ã con sè nµy ngµy cµng t¨ng theo thêi gian, ®ång thêi trong qu¸ tr×nh thu gom, bu«n b¸n hä ®· häc hái ®−îc nhiÒu kü thuËt s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm chÊt dÎo tõ nhôa th¶i. §Õn n¨m 1990, ë lµng Minh khai ®· b¾t ®Çu xuÊt hiÖn c¸c m¸y mãc ®¬n gi¶n (m¸y xay, nghiÒn nhùa,...). §Õn nay, lµng nghÒ t¸i chÕ nhùa th¶i Minh khai ®· thu hót mét lùc l−îng ®«ng ®¶o ng−êi d©n tham gia lµm nghÒ, ngoµi ra cßn t¹o viÖc lµm cho hµng ngh×n lao ®éng ®Õn tõ c¸c n¬i kh¸c, sè hé tham gia lµm nghÒ chiÕm trªn 90%. §ång thêi, cã mèi quan hÖ trao ®æi hµng hãa, th«ng tin vµ kinh nghiÖm s¶n xuÊt víi nhiÒu lµng nghÒ t¸i chÕ nhùa kh¸c ë Hµ Néi nh− lµng nghÒ TriÒu Khóc, Trung V¨n,... 12.4. Vai trß cña lµng nghÒ t¸i chÕ trong x∙ héi Ho¹t ®éng cña c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ ®· gãp phÇn tÝch cùc trong viÖc tËn dông chÊt th¶i ®Ó t¹o ra nh÷ng s¶n phÈm cã Ých cho x· héi. V× vËy cã vai trß quan träng kh«ng chØ ®èi víi ph¸t triÓn kinh tÕ n«ng th«n mµ cßn gãp phÇn c¶i thiÖn m«i tr−êng. Cã thÓ thÊy n«i bËt trong c¸c ho¹t ®éng sau ®©y: 12.4.1. Thu gom c¸c lo¹i chÊt th¶i Nguyªn liÖu sö dông cho c«ng nghÖ t¸i chÕ giÊy, nhùa, kim lo¹i chñ yÕu ®Òu tõ phÕ liÖu nh−: giÊy phÕ (giÊy lo¹i, b×a lo¹i), nhùa phÕ liÖu, s¾t thÐp phÕ liÖu, thÓ hiÖn trong b¶ng 12.2. 289
  6. B¶ng 12.2. C¸c lo¹i nguyªn liÖu sö dông trong s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm t¸i chÕ [1, 2] T Nguyªn liÖu Lµng nghÒ T ChÝnh Phô 1. T¸i chÕ GiÊy GiÊy lo¹i, b×a lo¹i, b×a carton, .... Nhùa th«ng Vá dã Javen Bét giÊy PhÌn Tre, nøa, b· mÝa ... PhÈm mµu Xót 2. T¸i chÕ Kim lo¹i S¾t, thÐp, ®ång, ch×, nh«m phÕ liÖu Ho¸ chÊt: Vá lon bia, n−íc gi¶i kh¸t, ... HCl Vá tµu biÓn, vá «t«, ... NaOH C¸c ®å gia dông b»ng s¾t thÐp cò háng. Cr3+ C¸c chi tiÕt m¸y mãc thiÕt bÞ cò háng, ... Ni2+ Acqui phÕ th¶i CN- H2SO4, ... 3. T¸i chÕ Nhùa Nhùa phÕ liÖu (Plastic): Bét mµu Lo¹i cøng: PP, PS (thïng, kÐt, n¾p chai nhùa, Phô gia ræ r¸,...). Lo¹i mÒm: HDPE, LDPE (chai nhùa ®ùng ho¸ mü phÈm, lång bµn, ®å ch¬i, ...). ViÖc thu gom c¸c lo¹i chÊt th¶i ®· gãp phÇn tÝch cùc, ®em l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ trong qu¶n lý chÊt th¶i v× thu gom phÕ liÖu ®Ó t¸i chÕ l¹i thµnh s¶n phÈm. Cã thÓ thÊy qua mét sè vÝ dô: Lµng nghÒ t¸i chÕ giÊy: KÕt qu¶ kh¶o s¸t mét sè lµng nghÒ t¸i chÕ giÊy thuéc tØnh B¾c Ninh cho thÊy l−îng tiªu thô giÊy phÕ liÖu kh¸ lín, lµng nghÒ D−¬ng æ 20.600 tÊn/n¨m, lµng nghÒ Phó L©m 16.000 tÊn/n¨m, kÌm theo ®ã lµ mét l−îng lín ho¸ chÊt vµ phô gia c¸c lo¹i. Cïng víi c¸c lµng nghÒ t¸i chÐ giÊy kh¸c, cã thÓ coi nh− mét l−îng lín giÊy lo¹i ®· ®−îc thu gom ®−a vÒ lµng nghÒ. Mét lùc l−îng lao ®éng chuyªn thu gom ®· ph¸t triÓn réng kh¾p thµnh thÞ, thÞ trÊn nh»m thu gom giÊy, gãp phÇn gi¶i quyÕt c«ng ¨n viÖc lµm, tËn dông lao ®éng d− thõa ë n«ng th«n vµ thµnh thÞ. Sè liÖu ®iÒu tra thÓ hiÖn trong b¶ng 12.3. 290
  7. B¶ng 12.3. Nhu cÇu nguyªn vËt liÖu ë lµng nghÒ Phó L©m [3, 4] Nhu cÇu sö dông TT Tªn nguyªn liÖu §Þnh møc Lµng nghÒ Lµng nghÒ Phó chung (kg/tÊn D−¬ngæ L©m (tÊn/n¨m) sp) (tÊn/n¨m) GiÊy vôn, tre, nøa 1.200 ÷ 1.300 16.000 20.600 Nhùa th«ng 50 ÷ 60 60 ÷ 70 82 Javen 15 ÷ 50 10 ÷ 15 60 PhÌn 40 ÷ 50 500 820 PhÈm mµu 3÷7 14 ÷ 20 70 Xót 6÷8 45 ÷ 50 247 Lµng nghÒ t¸i chÕ kim lo¹i KÕt qu¶ ®iÒu tra mét sè lµng nghÒ t¸i chÕ kim lo¹i ®iÓn h×nh ®iÓn h×nh ë c¸c tØnh phÝa B¾c cho thÊy: nhu cÇu nguyªn - nhiªn liÖu cña c¸c lµng nghÒ nµy t−¬ng ®èi lín. §iÓn h×nh lµ lµng nghÒ V©n Chµng tØnh Nam §Þnh nhu cÇu nguyªn liÖu lªn tíi 68.000 tÊn/n¨m, lµng nghÒ §a Héi - B¾c Ninh cÇn tíi 300.000 tÊn/n¨m. §ã lµ c¸c lo¹i m¸y mãc cò, háng, c¸c thiÕt bÞ gia ®×nh, cöa b»ng kim lo¹i th¶i bá ®· ®−îc thu gom vË chuyÓn vÒ lµng nghÒ t¸i chÕ. Lµng nghÒ t¸i chÕ ch× §«ng Mai (H−ng Yªn) tiªu thô 14 tÊn acqui háng mçi ngµy ®Ó s¶n xuÊt 7 - 8 tÊn ch× thµnh phÈm. B¶ng 12.4. Nhu cÇu nguyªn vËt liÖu t¹i mét sè lµng nghÒ t¸i chÕ kim lo¹i ®iÓn h×nh [5] §¬n vÞ L−îng sö dông TT Lo¹i sö dông (n¨m) §a Héi V©n Chµng 1. Nguyªn liÖu chÝnh (s¾t, ®ång, nh«m) TÊn 300.000 68.000 2. Ho¸ chÊt c¸c lo¹i (HCl,NaOH, Cr, Ni, CN-, H2SO2, ...) TÊn 12 1.080 Lµng nghÒ t¸i chÕ nhùa KÕt qu¶ kh¶o s¸t mét sè lµng nghÒ t¸i chÕ nhùa ®iÓn h×nh c¸c tØnh phÝa B¾c cho thÊy nguyªn liÖu chÝnh cho s¶n xuÊt lµ nhùa phÕ liÖu. Nhùa phÕ liÖu 291
  8. ®−îc thu gom tõ nhiÒu ®Þa ph−¬ng nh− H¶i Phßng, Thanh Ho¸, NghÖ An, S¬n La, L¹ng S¬n... th«ng qua m¹ng l−íi thu mua phÕ liÖu tõ c¸c tØnh thµnh trong c¶ n−íc. Nguyªn liÖu nµy cã nguån gèc kh¸c nhau: - ChÊt th¶i c«ng nghiÖp: vá ti vi, Radio, ... - ChÊt th¶i n«ng nghiÖp: Hép ®ùng hãa chÊt, thuèc trõ s©u,... - ChÊt th¶i dÞch vô: B¬m tiªm, chai dung dÞch truyÒn, c¸c lo¹i tói nilon, can, kÐt,.... - ChÊt th¶i sinh ho¹t: c¸c hép ®ùng mü phÈm, chai ®ùng thùc phÈm, n−íc uèng.... Nh×n chung c¸c chÊt th¶i nµy khi thu gom th−êng ®−îc ph©n theo thµnh phÇn c¸c lo¹i nhùa: nhùa HDPE, PP, PS, PVC, PET,... Theo sè liÖu ®iÒu tra t¹i lµng nghÒ t¸i chÕ nhùa ®iÓn h×nh nh− Minh Khai, Trung v¨n vµ TriÒu Khóc th× thµnh phÇn nguyªn liÖu vµ l−îng sö dông ®−îc thÓ hiÖn trong b¶ng 12.5. B¶ng 12.5. Thµnh phÇn vµ khèi l−îng chÊt dÎo ®−îc thu gom vµ t¸i chÕ t¹i c¸c lµng nghÒ [4] L−îng sö dông TT C¸c lo¹i nhùa Minh Khai TriÒu Khóc Trung v¨n TÊn/n¨m TÊn/n¨m TÊn/n¨m 1 LDPE 2.200 - - 2 HDPE 3.420 1.800 1.000 3 PP 1064 1420 1.600 4 PS, PVC, PET 1.796 815 - 5 T¹p chÊt 720 40 - Tæng l−îng nhùa ®−îc t¸i chÕ: 9.200 4075 2.600 12.4.2. T¹o ra nhiÒu lo¹i s¶n phÈm S¶n phÈm cña lµng nghÒ t¸i chÕ rÊt ®a d¹ng vÒ mÉu m· vµ phong phó vÒ chñng lo¹i. Do s¶n xuÊt nhá hé gia ®×nh, tÝnh tù lËp cao vµ tËp trung trong quy m« lµng x· nªn rÊt n¨ng ®éng, linh ho¹t tõ kh©u thu mua nguyªn liÖu ®Õn tiªu thô s¶n phÈm. ViÖc tiÕp cËn thÞ tr−êng, t×m ®Çu ra cho s¶n phÈm hoÆc t×m hiÓu thÞ hiÕu cña ng−êi sö dông ®−îc c¸c lµng nghÒ n¾m b¾t vµ tËn dông rÊt nhanh, linh ho¹t. §iÒu nµy ®−îc thÓ hiÖn rÊt râ nÕu mét hé lµm ra s¶n phÈm míi mµ cã 292
  9. thÞ tr−êng tiªu thô th× ngay lËp tøc s¶n phÈm ®ã còng ®−îc mét sè hé kh¸c tham gia s¶n xuÊt. Qua ®ã cho ta thÊy rÊt râ tÝnh n¨ng ®éng vµ s¸ng t¹o cña lµng nghÒ trong viÖc ®a d¹ng ho¸ s¶n phÈm, ®a d¹ng ho¸ thÞ tr−êng vµ còng cho ta thÊy ®−îc yÕu tè nhu cÇu cña thÞ tr−êng quyÕt ®Þnh lªn c¬ cÊu s¶n xuÊt vµ s¶n phÈm cña lµng nghÒ. S¶n phÈm chÝnh cña c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ thÓ hiÖn trong b¶ng 12.6. B¶ng 12.6. C¸c s¶n phÈm chÝnh t¹i c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ [1, 2, 5] TT Lµng nghÒ S¶n phÈm 1. T¸i chÕ GiÊy - GiÊy dã - GiÊy vÖ sinh, giÊy ¨n, giÊy vµng m· - B×a Carton 2. T¸i chÕ Kim lo¹i - ThÐp dÑt, thÐp cuén, thÐp d©y buéc, ... - §å gia dông: cuèc,xÎng,dao, kÐo, ®inh, k×m.,bóa c¸c lo¹i, ... - ThÐp kü thuËt cao: s¾t thÐp m¹, - Ch×, nh«m, ®ång,... 3. T¸i chÕ Nhùa - Tói nilon, mµng nilon. - D©y thõng, d©y ®ai, .... - §å gia dông: m¾c ¸o, suèt chØ, cèc chÐn, thïng, x«... VÝ dô s¶n l−îng s¶n phÈm cña mét sè lµng nghÒ t¸i chÕ giÊy, kim lo¹i ®−îc thÓ hiÖn trong c¸c b¶ng 12.7 vµ b¶ng 12.8. B¶ng 12.7. C¸c lo¹i s¶n phÈm cña lµng nghÒ t¸i chÕ giÊy Phó L©m - B¾c Ninh [4, 5] TT S¶n phÈm L−îng (tÊn/n¨m) 1. GiÊy méc 3.500 2. GiÊy krap 3.500 3. Bao gãi xim¨ng 1.500 4. GiÊy vµng m· 1.000 5. GiÊy ¨n, vÖ sinh 1.200 6. B×a cat«ng 2.600 Tæng: 13.300 293
  10. B¶ng 12.8. C¸c lo¹i s¶n phÈm cña lµng nghÒ t¸i chÕ kim lo¹i [4, 5] L−îng (tÊn/n¨m) TT S¶n phÈm §a Héi V©n Chµng 1. Ph«i ®óc 12.000-15.000 - 2. ThÐp c¸n 450.000-500.000 210.000 3. §inh c¸c lo¹i 500 100 4. Bµo, ®ôc c−a, b¶n lÒ - 5.000.0000 c¸i 5. Dông cô gia dông - 11.500.000 c¸i (Xoong, Êm n−íc, ch¶o..) 6. L−íi, d©y thÐp, c¸c lo¹i 500 100.000 kh¸c... 12.4.3. Thu hót nguån lao ®éng vμ t¨ng thu nhËp Lµng nghÒ t¸i chÕ lµ mét trong nh÷ng nghÒ thu hót kh¸ nhiÒu lao ®éng, ngoµi nh÷ng lao ®éng tham gia s¶n xuÊt trùc tiÕp t¹i lµng nghÒ, cßn mét l−îng kh«ng nhá lao ®éng gi¸n tiÕp lµ nh÷ng ng−êi thu gom phÕ liÖu tõ kh¾p c¸c tØnh thµnh trong c¶ n−íc. B¶ng 12.9. T×nh h×nh sö dông lao ®éng t¹i mét sè lµng nghÒ t¸i chÕ [1, 3, 5] Sè lao % lao LÜnh vùc Sè hé lµm % hé SX/ TT Lµng nghÒ ®éng ®éng n÷ ho¹t ®éng nghÒ tæng sè hé (ng−êi) D−¬ng æ - B¾c Ninh T¸i chÕ giÊy 350 95 2.200 50 Phó l©m - B¾c ninh T¸i chÕ giÊy 13 - 600 40 Minh khai - H−ng yªn T¸i chÕ nhùa 716 90 3.250 45 Trung V¨n - thanh Tr× T¸i chÕ nhùa 43 35 151 40 §a héi - B¾c Ninh T¸i chÕ kim lo¹i 1500 95 3090 20 V©n Chµng - Nam §Þnh T¸i chÕ kim lo¹i 615 90 2.992 55 Xu©n TiÕn - Nam §Þnh T¸i chÕ kim lo¹i, ®ång 2015 85,3 4954 5 Ph−íc KiÒu-Qu¶ngNam T¸i chÕ ®ång 39 44,8 104 50 Bao Vinh - HuÕ T¸i chÕ kim lo¹i 15 90 45 33 CÇu Vùc - HuÕ T¸i chÕ kim lo¹i 58 90 135 15 Lý nh©n - VÜnh Phóc T¸i chÕ kim lo¹i 670 61 1610 20 TriÒu khóc - Thanh Tr× T¸i chÕ nhùa 77 42 300 30 294
  11. Lo¹i h×nh lµng nghÒ t¸i chÕ kh«ng chØ mang l¹i nh÷ng lîi Ých vÒ x· héi vµ m«i tr−êng lµ t¹o c«ng ¨n viÖc lµm, tËn dông ®−îc c¸c phÕ th¶i ®Ó t¸i s¶n xuÊt, gi¶m l−îng chÊt th¶i ph¸t sinh ra m«i tr−êng,... mµ nã ®· vµ ®ang gãp phÇn quan träng vµo c«ng cuéc ph¸t triÓn kinh tÕ cña ®Êt n−íc, ®Æc biÖt lµ khu vùc n«ng th«n. KÕt qu¶ ®iÒu tra cho thÊy, thu nhËp b×nh qu©n tõ s¶n xuÊt lµng nghÒ kh¸ cao th−êng tõ 3- 6 triÖu ®ång/n¨m/ng−êi. Tæng doanh thu nhiÒu lµng nghÒ rÊt cao so víi s¶n xuÊt n«ng nghiÖp vµ c¸c lo¹i h×nh dÞch vô kh¸c, lµng nghÒ V©n Chµng - Nam §Þnh ®¹t 45 tû/ n¨m, lµng nghÒ t¸i chÕ nhùa Minh Khai - H−ng Yªn lµ 44 tû/n¨m. B¶ng 12.10. Thu nhËp tõ s¶n xuÊt cña mét sè lµng nghÒ t¸i chÕ ®iÓn h×nh [3] Tõ c¸c Doanh thu tõ Thu nhËp b×nh qu©n LÜnh vùc nguån kh¸c SX nghÒ TT Lµng nghÒ tõ SX nghÒ ho¹t ®éng (triÖu/ng−êi/n (Tû (triÖu/ng−êi/n¨m) ¨m) ®ång/n¨m) 1. D−¬ng æ - B¾c Ninh T¸i chÕ giÊy 4.2 1.6 24.8 2. Minh khai - H−ng yªn T¸i chÕ nhùa 4.7 1.4 44. 3. Trung V¨n-Thanh Tr× T¸i chÕ nhùa 3.6 2.1 3.1 4. V©n Chµng - Nam §Þnh T¸i chÕ kim lo¹i 4.0 2.5 45 5. Ph−íc KiÒu - Qu¶ng Nam T¸i chÕ ®ång 5.4 1.6 3 6. Bao Vinh - HuÕ T¸i chÕ kim lo¹i 5.7 1.0 0.648 7. CÇu Vùc - HuÕ T¸i chÕ kim lo¹i 6.0 1.2 11 8. Xu©n TiÕn - Nam §Þnh T¸i chÕ kim lo¹i 6.0 2 44 12.5. VÊn ®Ò m«i tr−êng t¹i c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ chÊt th¶i 12.5.1. M«i tr−êng t¹i c¸c lμng nghÒ t¸i chÕ giÊy a. VÊn ®Ò n−íc th¶i Nguån ph¸t sinh n−íc th¶i N−íc th¶i chñ yÕu ph¸t sinh tõ mét sè c«ng ®o¹n chÝnh nh− ng©m tÈy vµ xeo giÊy, ngoµi ra tõ kh©u vÖ sinh thiÕt bÞ, nhµ x−ëng, còng sinh ra mét l−îng n−íc th¶i kh¸ lín. 295
  12. Qua qu¸ tr×nh kh¶o s¸t mét sè lµng nghÒ t¸i chÕ giÊy ®iÓn h×nh thuéc tØnh B¾c Ninh lµ Phong Khª vµ Phó L©m cho thÊy hµng ngµy c¸c lµng nghÒ nµy th¶i ra mét l−îng n−íc kh¸ lín kho¶ng 3500 m3/gi©y. - C«ng ®o¹n ng©m tÈy, nÊu hoÆc nghiÒn: N−íc th¶i ph¸t sinh t¹i ®©y cã chøa nhiÒu ho¸ chÊt còng nh− c¸c lo¹i phô gia kh¸c nhau nh−: Xót, n−íc gia ven, phÌn, nhùa th«ng, phÈm mµu... . L−îng n−íc th¶i ë c«ng ®o¹n nµy chiÕm kho¶ng 30% tæng l−îng th¶i. - C«ng ®o¹n Xeo giÊy: l−îng n−íc th¶i ph¸t sinh tõ c«ng ®o¹n nµy lµ chñ yÕu, chiÕm kho¶ng 50 ÷ 60% tæng l−îng th¶i. Tuy nhiªn n−íc th¶i ë c«ng ®o¹n nµy chñ yÕu dïng ®Ó pha lo·ng bét tr−íc khi xeo nªn kh«ng chøa ho¸ chÊt (chØ cßn l¹i mét l−îng nhá ho¸ chÊt d− tõ c«ng ®o¹n ng©m tÈy). N−íc th¶i xeo giÊy chøa rÊt nhiÒu bét giÊy, thùc tÕ cho thÊy l−îng cÆn cã thÓ lªn tíi 300 ÷ 600mg/l - Röa nhµ x−ëng, thiÕt bÞ: N−íc th¶i vÖ sinh nhµ x−ëng, thiÕt bÞ chiÕm kho¶ng 5 ÷ 10 % tæng l−îng th¶i, tuy nhiªn rÊt khã ®Þnh møc chÝnh x¸c do l−îng n−íc sö dông cho môc ®Ých nµy kh«ng thèng nhÊt mµ phô thuéc vµo ng−êi vËn hµnh, vµo thêi ®iÓm còng nh− tõng hé s¶n xuÊt. §Æc tÝnh n−íc th¶i Qua kÕt qu¶ ®o ®¹c thùc tÕ míi nhÊt cho thÊy møc ®é « nhiÔm cña n−íc th¶i lµng nghÒ vÉn ë møc cao. T¹i c¸c ®iÓm kh¶o s¸t, n−íc th¶i thuéc lo¹i trung tÝnh, nh−ng hµm l−îng COD, BOD5, SS ®Òu v−ît tiªu chuÈn cho phÐp nhiÒu lÇn nh− ë D−¬ng æ - B¾c Ninh n−íc th¶i s¶n xuÊt cã hµm l−îng « nhiÔm cao, COD = 630-1260mg/l v−ît tiªu chuÈn cho phÐp tõ 6 -12lÇn, BOD5 =105 - 402mg/l v−ît tiªu chuÈn tõ 2 - 4 lÇn, SS = 210-1282mg/l v−ît tõ 2 -12 lÇn, ngoµi ra hµm l−îng phenol trong n−íc th¶i kh¸ lín 0,2 mg/l v−ît tiªu chuÈn cho phÐp 10 lÇn, t¹i lµng nghÒ Phó L©m, COD = 386 ÷ 946 mg/l v−ît tiªu chuÈn tõ 1,5 ®Õn 9 lÇn, BOD5 = 196 ÷ 403 v−ît tõ 1 ®Õn 8 lÇn SS = 78 ÷ 298 v−ît tõ 1÷ 3 [4]. b. VÊn ®Ò khÝ th¶i Nguån ph¸t sinh khÝ th¶i KhÝ th¶i ph¸t sinh chñ yÕu ë mét sè c«ng ®o¹n chÝnh sau: - C«ng ®o¹n ng©m tÈy hoÆc nÊu: L−îng khÝ th¶i sinh ra t¹i c«ng ®o¹n nµy lµ do khi ng©m phÕ liÖu hoÆc tÈy tr¾ng bét giÊy cã sö dông ho¸ chÊt nh− xót, n−íc Javen... lµm ph¸t sinh c¸c h¬i ®éc nh− h¬i kiÒm, Cl2... 296
  13. - C«ng ®o¹n xeo giÊy: T¹i c«ng ®o¹n nµy khÝ th¶i sinh ra chñ yÕu lµ do sö dông than t¹o h¬i ®Ó sÊy giÊy, nªn ®Æc tr−ng khÝ th¶i ë ®©y lµ khÝ than nh−, NOx,SO2, CO,CO2,. L−îng khÝ nµy sinh ra nhiÒu hay Ýt phô thuéc vµo quy m« s¶n xuÊt cña tõng hé gia ®×nh,hay nãi c¸ch kh¸c lµ phô thuéc vµo l−îng than tiªu thô. Víi hai lµng nghÒ giÊy ë B¾c Ninh lµ D−¬ng æ vµ Phong Khª hµng n¨m tiªu thô kho¶ng 11030 tÊn than, nh− vËy hµng n¨m l−îng khÝ th¶i ph¸t sinh ra tõ c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ giÊy lµ rÊt lín. - Ngoµi ra do n−íc th¶i ®−îc th¶i th¼ng vµo hÖ thèng tho¸t n−íc g©y nªn qu¸ tr×nh ph©n hñy yÕm khÝ cña cÆn l¾ng trong c¸c m−¬ng th¶i còng nh− t¹i c¸c b·i r¸c lµm cho kh«ng khÝ bÞ « nhiÔm H2S. - Bôi: sinh ra tõ mét sè c«ng ®o¹n s¶n xuÊt nh−: C«ng ®o¹n ph©n lo¹i, c¾t, bao gãi, lß h¬i. Tuy nhiªn l−îng bôi nµy kh«ng lín vµ mang tÝnh côc bé tuú tõng vÞ trÝ vµ thêi ®iÓm. Ngoµi ra bôi cßn sinh ra do ho¹t ®éng giao th«ng trong th«n xãm. §©y còng lµ yÕu tè ¶nh h−ëng ®Æc tr−ng cña c¸c lµng nghÒ nãi chung. §Æc tÝnh khÝ th¶i Nh×n chung khÝ th¶i t¹i c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ giÊy møc ®é « nhiÔm kh«ng lín, c¸c khÝ th¶i g©y « nhiÔm chñ yÕu lµ bôi, h¬i kiÒm, Cl2 vµ khÝ H2S. KÕt qu¶ kh¶o s¸t t¹i méi sè lµng nghÒ t¸i chÕ giÊy tØnh B¾c Ninh cho thÊy hµm l−îng bôi v−ît tiªu chuÈn cho phÐp tõ 1 ÷ 2,5 lÇn khÝ clo ë nh÷ng hé s¶n xuÊt giÊy vÖ sinh, vµng m· dïng Javen ®Ó tÈy tr¾ng v−ît TCVN tõ 1 ÷ 3 lÇn, cßn hµm l−îng H2S t¹i b·i r¸c, cèng r·nh v−ît tiªu chuÈn cho phÐp tõ 1 ÷ 3 lÇn [5]. c. ChÊt th¶i r¾n vµ m«i tr−êng ®Êt Nguån ph¸t sinh chÊt th¶i r¾n ChÊt th¶i r¾n ph¸t sinh chñ yÕu tõ c«ng ®o¹n ph©n lo¹i phÕ liÖu, xeo vµ c¾t. - C«ng ®o¹n ph©n lo¹i: ChÊt th¶i r¾n sinh ra kh«ng nhiÒu kho¶ng 0.8 ÷ 1 m3/ngµy, chñ yÕu lµ c¸c lo¹i ghim, b¨ng d¸n, ®Êt ®¸.... - C«ng ®o¹n xeo: ChÊt th¶i r¾n ph¸t sinh kh¸ nhiÒu chñ yÕu lµ bét giÊy vµ xØ than. Hµng ngµy mçi c¬ së s¶n xuÊt giÊy th¶i ra mét l−îng bét giÊy kh¸ lín tõ 100 ÷ 300 kg tuú theo quy m« s¶n xuÊt, l−îng bét giÊy nµy chñ yÕu l¾ng ttrong c¸c hÖ thèng tho¸t vµ tiÕp nhËn n−íc th¶i, ao hå... 297
  14. - L−îng xØ than sinh ra tõ lß h¬i còng phô thuéc vµo quy m« s¶n xuÊt cña tõng hé, nÕu tÝnh trung b×nh kho¶ng 20 ÷ 30 kg/tÊn s¶n phÈm. Hµng ngµy lµng D−¬ng æ th¶i ra kho¶ng 4500- 5000kg chÊt th¶i r¾n, lµng Phó L©m kho¶ng 2500 - 3000kg (xØ than, ghim, ®inh, nilon...), - C«ng ®o¹n c¾t: ChÊt th¶i r¾n sinh ra ë c«ng ®o¹n nµy kh«ng nhiÒu, chñ yÕu lµ giÊy vôn vµ sÏ ®−îc tËn thu ®Ó t¸i chÕ. d. Vi khÝ hËu NhiÖt ®é vµ ®é Èm t¹i lµng nghÒ t¸i chÕ giÊy kh¸ cao. NhiÖt ®é trong c¸c c¬ së th−êng cao h¬n nhiÖt ®é ngoµi trêi tõ 2-3 0C. §é ån th−êng v−ît tiªu chuÈn cho phÐp tõ 10 -18 dBA. 12.5.2. M«i tr−êng t¹i c¸c lμng nghÒ t¸i chÕ nhùa a. VÊn ®Ò n−íc th¶i. Nguån ph¸t sinh n−íc th¶i D©y chuyÒn c«ng nghÖ t¸i chÕ nhùa cã møc ®é c¬ giíi ho¸ kh¸ cao (60÷70%). Tuy nhiªn, thiÕt bÞ hÇu hÕt l¹c hËu, cò kü, ®−îc c¶i t¹o tõ c¸c m¸y cò, do ®ã qua tõng c«ng ®o¹n s¶n xuÊt c¸c chÊt th¶i ph¸t sinh cao vµ ch−a ®−îc kiÓm so¸t chÆt chÏ. C«ng nghÖ t¸i chÕ nhùa sö dông n−íc trong c¸c c«ng ®o¹n lµm s¹ch phÕ liÖu, xay nghiÒn, t¹o h¹t. + C«ng ®o¹n lµm s¹ch, nghiÒn: Nguån n−íc cÊp ®Ó lµm s¹ch vµ nghiÒn phÕ th¶i ë c¸c lµng nghÒ lµ n−íc giÕng khoan... KÕt qu¶ kh¶o s¸t cho thÊy l−îng n−íc th¶i tõ c«ng ®o¹n nµy th¶i ra chiÕm kho¶ng 70% tæng l−îng n−íc th¶i trong toµn bé quy tr×nh t¸i chÕ, t−¬ng ®−¬ng 20-25m3/1tÊn nhùa phÕ liÖu. N−íc th¶i cña c«ng ®o¹n nµy chñ yÕu lµ chøa c¸c chÊt v« c¬, h÷u c¬ b¸m dÝnh trªn phÕ liÖu tan hoÆc kh«ng tan trong n−íc, trong ®ã cã thÓ chøa mét sè chÊt ®éc h¹i, vi sinh vËt, dÇu mì... + C«ng ®o¹n t¹o h¹t: Qu¸ tr×nh t¹o h¹t cÇn n−íc lµm m¸t cho m¸y mãc vµ nhùa sau khi ®ïn kÐo sîi, l−îng n−íc nµy chiÕm kho¶ng 20 - 30% tæng l−îng th¶i. 298
  15. Víi chøc n¨ng lµm m¸t nªn hµm l−îng chÊt « nhiÔm kh«ng cao, chñ yÕu n−íc bÞ « nhiÔm nhiÖt vµ mét chót dÇu mì. Qu¸ tr×nh t¸i chÕ nhùa th¶i ra mét l−îng n−íc th¶i kh¸ lín, chØ tÝnh riªng cho lµng nghÒ Minh Khai hµng n¨m th¶i ra kho¶ng 455.000 m3 n−íc th¶i, mang theo ®ã lµ nh÷ng chÊt g©y « nhiÔm m«i tr−êng, nh− chÊt ®éc, vi sinh vËt g©y bÖnh tõ c«ng ®o¹n lµm s¹ch phÕ liÖu. §Æc tÝnh n−íc th¶i N−íc th¶i tõ c¸c lµng t¸i chÕ nhùa cã hµm l−îng chÊt « nhiÔm, COD = 70-135mg/l. BOD5 = 34- 84mg/l v−ît tiªu chuÈn cho phÐp tõ 1-2 lÇn [4]. b. VÊn ®Ò khÝ th¶i Nguån ph¸t sinh khÝ th¶i Trong c«ng nghÖ t¸i chÕ nhùa, hÇu hÕt c¸c c«ng ®o¹n ®Òu ph¸t sinh khÝ « nhiÔm lµ do ph©n huû yÕm khÝ khi thu gom, ph©n lo¹i vµ lµm s¹ch.., do gia nhiÖt ë nhiÖt ®é cao trong c«ng ®o¹n nh− t¹o h¹t, ®ïn tói... nhiÖt ph©n nhùa, nhùa ch¸y sinh khÝ ®éc nh− HCl, HCN, CO, HC ... §©y còng chÝnh lµ mét trong nh÷ng nguyªn nh©n dÉn tíi hiÖn t−îng « nhiÔm nhiÖt trong khu vùc s¶n xuÊt. Mét sè hé dïng than ®Ó gia nhiÖt còng t¹o ra mét l−îng lín khÝ th¶i g©y « nhiªm m«i tr−êng. Bôi ph¸t sinh chñ yÕu tõ c«ng ®o¹n xay nghiÒn, ph¬i, thu gom, ph©n lo¹i hoÆc do ho¹t ®éng giao th«ng. §Æc tÝnh khÝ th¶i KÕt qu¶ kh¶o s¸t t¹i c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ nhùa cho thÊy: nång ®é h¬i khÝ nguy h¹i hÇu hÕt ®Òu v−ît tiªu chuÈn cho phÐp, cô thÓ lµ: - Bôi trong kh«ng khÝ dao ®éng trong kho¶ng 0,45÷1,33mg/m3 v−ît TCCP trung b×nh 1 giê vµ trung b×nh 24 giê t−¬ng øng lµ 1÷4 vµ 3÷6 lÇn [4, 5]. Do thµnh phÇn bôi lµ c¸c chÊt tæng hîp h÷u c¬ nªn sÏ ¶nh h−ëng lín ®Õn søc khoÎ con ng−êi. - Clo tù do vµ Clo ë d¹ng v« c¬ (HCl) còng ®−îc ph¸t hiÖn trong kh«ng khÝ song chØ mét vµi vÞ trÝ víi nång ®é dao ®éng xung quanh tiªu chuÈn cho phÐp... - Hµm l−îng THC ®o ®−îc ë khu vùc c¸c b·i r¸c cña lµng nghÒ t¸i chÕ nhùa lµ 5,36mg/l v−ît qu¸ TCCP 1,16 lÇn [4]. 299
  16. c. ChÊt th¶i r¾n vµ m«i tr−êng ®Êt ChÊt th¶i r¾n chñ yÕu ph¸t sinh trong c«ng ®o¹n ph©n lo¹i vµ lµm s¹ch phÕ liÖu. Thµnh phÇn chÊt th¶i r¾n chñ yÕu lµ ®Êt ®¸, c¸c miÕng kh«ng t¸i sinh ®−îc, c¸c chi tiÕt b»ng kim lo¹i, cao su..., chiÕm 5 ÷ 10% trong phÕ liÖu. Hµng n¨m hai lµng nghÒ t¸i chÕ nhùa lµ Trung V¨n, TriÒu Khóc th¶i ra 1123 tÊn r¸c th¶i s¶n xuÊt vµ 254 tÊn r¸c sinh ho¹t. R¸c th¶i nµy ch−a ®−îc tËp trung xö lý ®óng kü thuËt m«i tr−êng, cßn r¶i r¸c kh¾p n¬i hoÆc tËp trung ë ven ®−êng, ven ®ª vµ ®−îc ®èt ch¸y g©y ra khãi, bôi vµ c¸c khÝ ®éc h¹i. KÕt qu¶ ph©n tÝch chÊt l−îng ®Êt t¹i mét sè lµng nghÒ t¸i chÕ nhùa cho thÊy m«i tr−êng ®Êt ch−a bÞ ¶nh h−ëng nhiÒu, c¸c th«ng sè nh− hµm l−îng cacbon, nit¬, phèt pho, ®é chua hay c¸c kim lo¹i nÆng ®Òu ë møc trung b×nh. Tuy nhiªn vÒ mÆt l©u dµi nÕu kh«ng ®¶m b¶o ®iÒu kiÖn vÖ sinh m«i tr−êng sÏ g©y « nhiÔm nÆng nÒ h¬n n÷a, lµm gi¶m s¶n l−îng n«ng nghiÖp nghiªm träng. d. Vi khÝ hËu §Æc tr−ng m«i tr−êng vi khÝ h©u ë lµng nghÒ t¸i chÕ nhùa lµ ®é Èm vµ tiÕng ån. TiÕng ån v−ît tiªu chuÈn tõ 10 - 15dBA, ®é Èm t−¬ng ®èi lín 80 - 83% g©y t¸c h¹i lín ®Õn søc khoÎ ng−êi lao ®éng. 12.5.3. M«i tr−êng t¹i c¸c lμng nghÒ t¸i chÕ kim lo¹i a. VÊn ®Ò n−íc th¶i Nguån ph¸t sinh n−íc th¶i Ho¹t ®éng t¸i chÕ kim lo¹i ë c¸c lµng nghÒ cã hai lo¹i h×nh kh¸c nhau lµ t¸i chÕ kim lo¹i mÇu vµ t¸i chÕ s¾t thÐp. Tuy nhiªn do c¸c c«ng ®o¹n vµ viÖc sö dông nhiªn liÖu, n¨ng l−îng trong s¶n xuÊt t−¬ng ®èi gièng nhau nªn cã thÓ ®¸nh gi¸ chung cho c¶ hai lo¹i h×nh nµy. N−íc sö dông trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm kim lo¹i t¸i chÕ tõ s¾t thÐp phÕ chñ yÕu lµ n−íc ®Ó lµm m¸t vµ vÖ sinh m¸y mãc thiÕt bÞ. - N−íc lµm m¸t : Chøa nhiÒu bôi bÈn, rØ s¾t vµ dÇu mì... - N−íc tõ qu¸ tr×nh tÈy röa vµ m¹ kim lo¹i: N−íc th¶i nµy cã chøa hãa chÊt HCl, NaOH, CN-, Cr, Ni, ... N−íc axit tõ c¸c b×nh acqui sau khi ph¸ dì ®−îc th¶i xuèng ao hå. - N−íc vÖ sinh thiÕt bÞ, nhµ x−ëng: n−íc th¶i nµy chøa dÇu mì bôi vµ mét l−îng nhá hãa chÊt. 300
  17. §Æc tÝnh n−íc th¶i KÕt qu¶ ph©n tÝch chÊt l−îng n−íc t¹i mét sè lµng nghÒ t¸I chÕ kim lo¹i nh−: V©n Chµng - Nam §Þnh, ChØ §¹o - V¨n L©m, §ång TiÕn - Kho¸i Ch©u, ... cho thÊy hµm l−îng chÊt h÷u c¬ trong n−íc lu«n ®¹t TCCP; nh−ng , SS, dÇu mì lu«n v−ît TCCP (TS = 236 ÷ 812 mg/l; SS = 22 ÷ 511 mg/l; dÇu mì = 0,08 ÷ 1,5 mg/l). Ngoµi ra, trong n−íc th¶i cã chøa nhiÒu ion kim lo¹i nh− Fe3+, CN-, Zn2+, Cr3+, Ni2+, ... sinh ra tõ qu¸ tr×nh thu gom nguyªn liÖu vµ gia c«ng kim lo¹i. C¸c kÕt qu¶ ph©n tÝch cho thÊy t¸c nh©n g©y « nhiÔm n−íc t¹i c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ kim lo¹i lµ c¸c kim lo¹i nÆng, nh− Cr = 63,1 ÷ 187,4; dÇu mì = 1,5 ÷ 1,8 ë lµng nghÒ V©n Chµng - Nam §Þnh, cßn COD t¹i ba lµng nghÒ nµy v−ît tiªu chuÈn nh−ng kh«ng ®¸ng kÓ, tuy nhiªn cao nhÊt lµ t¹i V©n Chµng víi COD dao ®éng tõ 66- 123mg/l [5]. §Æc biÖt t¹i lµng t¸i chÕ ch× §«ng Mai (H−ng Yªn), hµm l−îng ch× trong ao n−íc th¶i rÊt cao (10,83 g/l), cao gÊp h¬n 100 lÇn so víi tiªu chuÈn cho phÐp hµm l−îng ch× trong n−íc th¶i. b. VÊn ®Ò khÝ th¶i §Æc tÝnh khÝ th¶i KÕt qu¶ ®iÒu tra kh¶o s¸t t¹i mét sè lµng nghÒ t¸i chÕ kim lo¹i ®iÓn h×nh cho thÊy: - Bôi trong kh«ng khÝ dao ®éng trong kho¶ng 0,098 ÷ 2mg/m3, v−ît TCCP trung b×nh 1 giê vµ trung b×nh 24 giê t−¬ng øng lµ 1 ÷ 10 vµ 1 ÷ 15 lÇn, ®Æc biÖt khu vùc c¹nh c¸c lß ®óc thÐp hµm l−îng bôi rÊt cao (kho¶ng 2 mg/m3). Bªn c¹nh ®ã, tõ qu¸ tr×nh gia c«ng c¬ khÝ, vËn chuyÓn nguyªn vËt liÖu vµ s¶n phÈm còng ph¸t sinh l−îng bôi lín, cã chøa kim lo¹i mµ chñ yÕu lµ bôi oxyt Fe víi nång ®é ≈ 0,5 mg/m3 lµm kh«ng khÝ cã mïi tanh. Clo tù do vµ Clo ë d¹ng v« c¬ (HCl) còng ®−îc ph¸t hiÖn ë vµi vÞ trÝ víi nång ®é dao ®éng xung quanh tiªu chuÈn cho phÐp. - Hµm l−îng HCN, HCl, H2SO4 ®o ®−îc ë khu vùc c¸c b·i r¸c cña lµng nghÒ t¸i chÕ v−ît qu¸ TCCP; HCN 3 ÷ 5 lÇn [4]. Hµm l−îng c¸c chÊt khÝ kh¸c khi kh¶o s¸t thÊp h¬n tiªu chuÈn, nh−ng cÇn l−u ý r»ng c¸c c¬ së s¶n xuÊt t¹i c¸c lµng nghÒ nµy ho¹t ®éng suèt ngµy ®ªm ngay t¹i n¬i ë, do ®ã mÆc dï hµm l−îng c¸c khÝ nh− SO2, CO, NO2 kh«ng v−ît qu¸ TCVN trung b×nh trong 1 giê nh−ng ¶nh h−ëng cña chóng tíi søc kháe cña céng ®ång lµ kh«ng nhá. 301
  18. c. ChÊt th¶i r¾n vµ m«i tr−êng ®Êt Ho¹t ®éng cña c¸c c¬ së s¶n xuÊt th¶i ra mét l−îng kh¸ lín chÊt th¶i r¾n. ChÊt th¶i nµy chñ yÕu lµ tro xØ do ®èt than vµ tõ kim lo¹i nãng ch¶y, bªn c¹nh ®ã qu¸ tr×nh ph©n lo¹i nguyªn liÖu còng th¶i ra mét l−îng ®¸ng kÓ rØ s¾t vµ mÈu vôn kim lo¹i, ¶nh h−ëng lín ®Õn m«i tr−êng ®Êt. Sè liªu ®iÒu tra t¹i mét sè lµng nghÒ cho thÊy l−îng r¸c th¶i nµy t−¬ng ®èi lín:nh− lµng nghÒ §a Héi tæng l−îng chÊt th¶i r¾n gåm xØ than, vôn kim lo¹i vµ phÕ th¶i tõ ph©n lo¹i lªn tíi 11 tÊn/ngµy, mét sè lµng nghÒ kh¸c do quy m« ho¹t ®éng nhá nªn l−îng chÊt th¶i r¾n Ýt h¬n ®¸ng kÓ nh−: §×nh B¶ng- B¾c Ninh:1,4 tÊn/ngµy; V©n Chµng kho¶ng 7 tÊn/ngµy; V¨n M«n - B¾c Ninh 0,6 tÊn/ngµy. T¹i lµng nghÒ t¸i chÕ ch× §«ng Mai, chÊt th¶i r¾n sinh ra bao gåm vá b×nh ®iÖn háng, c¸c tÊm nhùa c¸ch ®iÖn, xØ ch×, xØ than,... Hµng chôc tÊn l¸ c¸ch ®iÖn cña c¸c b×nh acqui th¶i v−¬ng v·i, tr«i næi ra vÖ ®−êng, ven m−¬ng r·nh,... Hµng ngh×n vá b×nh háng kh«ng thÓ t¸i chÕ ®−îc sö dông vµo c¸c môc ®Ých kh¸c nh− l¸t s©n, ngâ, xÕp t−êng bÕp, kª bµn ghÕ,... d. Vi KhÝ hËu KÕt qu¶ ®iÒu tra kh¶o s¸t t¹i mét sè lµng nghÒ t¸i chÕ kim lo¹i ®iÓn h×nh cho thÊy hÇu hÕt t¹i c¸c ®iÓm kh¶o s¸t tiÕng ån ®Òu v−ît qu¸ TCVN tõ 5 ÷ 15 dBA. TiÕng ån, nhiÖt ®é vµ ®é Èm cao ®· ¶nh h−ëng nghiªm träng ®Õn ®êi sèng cña ng−êi d©n trong lµng. NhiÖt ®é m«i tr−êng t¹i ®©y th−êng xuyªn cao h¬n ®iÓm nÒn 3 ÷ 50C. 12.6. T¸c ®éng cña c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ ®Õn m«i tr−êng 12.6.1. T¸c ®éng ®Õn m«i tr−êng sinh th¸i a. T¸c ®éng ®Õn m«i tr−êng n−íc mÆt Nh×n chung do n−íc th¶i s¶n xuÊt cña c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ kh«ng ®−îc xñ lý, th¶i th¼ng vµo nguån n−íc mÆt, g©y « nhiÔm nghiªm träng. - M«i tr−êng n−íc mÆt t¹i lµng nghÒ t¸i chÕ giÊy ®ang bÞ ¶nh h−ëng kh¸ lín do n−íc th¶i cßn chøa ho¸ chÊt, bét giÊy, hµm l−îng chÊt h÷u c¬ cao nªn hµm l−îng oxy hoµ tan t¹i c¸c m−¬ng dÉn, c¸c ao hå tiÕp nhËn n−íc th¶i rÊt thÊp (gÇn nh− b»ng 0) dÉn ®Õn qu¸ tr×nh ph©n huû yÕm khÝ g©y mïi h«i thèi khã chÞu. Ngoµi ra hµm l−îng chÊt r¾n l¬ löng cao (bét giÊy, x¬ sîi) g©y lªn 302
  19. hiÖn t−îng båi lÊp lßng m−¬ng, ao hå. Kh¶o s¸t ao c¹nh tr¹m b¬m lµng D−¬ng æ cho thÊy c¸c chØ tiªu: SS = 121mg/l, BOD = 35 - 56mg/l, COD =121 - 111mg/l vµ Coliform ®Òu v−ît tiªu chuÈn cho phÐp tõ 1 ÷ 3 lÇn [5]. §Æc tr−ng nhÊt trong lo¹i h×nh lµng nghÒ t¸i chÕ giÊy lµ « nhiÔm nguån n−íc, do trong n−íc th¶i cã chøa hµm l−îng bét giÊy cao. tÝnh riªng cho hai lµng nghÒ D−¬ng æ vµ Phó L©m mçi ngµy th¶i vµ nguån n−íc mÆt kho¶ng 1450- 3000kg COD, h¬n 3000 kg bét giÊy(SS). - M«i tr−êng n−íc mÆt cña hÇu hÕt c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ nhùa ®Ò bÞ « nhiÔm nhÊt lµ c¸c ao hå n¬i tiÕp nhËn nguån n−íc th¶i, do trong phÕ liÖu cã chøa nhiÒu lo¹i t¹p chÊt, c¸c chÊt ®éc h¹i nh− kim lo¹i nÆng, dÇu mì, vi sinh vËt... mét sè chÊt « nhiÔm trong n−íc mÆt v−ît qu¸ tiªu chuÈn cho phÐp tõ 2 ÷ 3 lÇn nh−: BOD = 81,2 ÷ 165,8 mg/l, COD = 166.4 ÷ 566.8mg/l, dÇu mì, chÊt r¾n l¬ löng vµ coliform v−ît tiªu chuÈn tõ 10 ÷ 20 lÇn [5]. - Theo kÕt qu¶ ph©n tÝch chÊt l−îng n−íc mÆt t¹i mét sè lµng nghÒ t¸i chÕ kim lo¹i nh−: V©n Chµng - Nam §Þnh, Xu©n TiÕn - Nam §Þnh, ®óc ®ång Ph−íc KiÒu - Qu¶ng nam,... th× t¹i ®©y hµm l−îng chÊt « nhiÔm trong n−íc kh«ng cao, COD dao ®éng tõ 39-51mg/l, c¸c chØ tiªu kh¸c nh− SS, dÇu mì ..lu«n ®¹t TCCP. Ngoµi ra, trong n−íc th¶i cã chøa nhiÒu ion kim lo¹i nh− Fe3+, CN-, Zn2+, Cr3+, Ni2+, ... nh−ng chØ cã mét sè kim lo¹i nh− Pb, Zn, v−ît qu¸ tiªu chuÈn tõ 1 - 2 lÇn [5]. Nh×n chung m«i tr−êng n−íc mÆt ë c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ ®ang chÞu ¶nh h−ëng rÊt lín do ho¹t ®éng s¶n xuÊt cña c¸c lµng nghÒ, trong ®ã n−íc mÆt t¹i c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ giÊy bÞ ¶nh h−ëng lín h¬n. b. T¸c ®éng ®Õn n−íc ngÇm Nguån n−íc ngÇm t¹i c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ nãi chung ch−a bÞ ¶nh h−ëng nhiÒu,c¸c chØ tiªu hÇu hÕt ®¹t tiªu chuÈn cho phÐp, tuy nhiªn nguy c¬ nhiÔm coliform lµ rÊt lín. T¹i lµng Minh Khai vµ TriÒu Khóc coliform v−ît tiªu chuÈn cho phÐp tõ 10 - 20 lÇn, hµm l−îng Fe, Mn còng v−ît tiªu chuÈn cho phÐp. c. T¸c ®éng dÕn m«i tr−êng kh«ng khÝ M«i truêng kh«ng khÝ t¹i lµng nghÒ t¸i chÕ nhùa bÞ « nhiÔm bëi h¬i h÷u c¬, mïi nhùa ch¸y ë nhiÖt ®é cao. Lµng nghÒ t¸i chÕ giÊy vµ ®Æc biÖt lµ t¸i chÕ kim lo¹i sö dông mét l−îng than rÊt lín trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. §©y lµ nh©n tè chÝnh g©y « nhiÔm m«i truêng kh«ng khÝ. 303
  20. Hµng n¨m hai lµng nghÒ t¸i chÕ giÊy D−¬ng æ vµ Phó l©m, sö dông h¬n 1100 tÊn than, c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ kim lo¹i sö dông nhiÒu h¬n, nh− lµng nghÒ V©n Chµng- Nam §Þnh: 44.280 tÊn, §a Héi: 270.000 tÊn. Nh− vËy mçi n¨m lµng nghÒ §a Héi -B¾c Ninh th¶i ra m«i tr−êng kho¶ng 594810 tÊn CO2, 4050 tÊn CO vµ 1457 tÊn bôi,... d. T¸c ®éng ®Õn m«i tr−êng ®Êt Nh×n chung m«i tr−êng ®Êt ë xa khu s¶n xuÊt t¹i c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ ch−a bÞ ¶nh h−ëng, nh−ng còng cÇn ph¶i cã nh÷ng biÖn ph¸p qu¶n lý chÊt r¾n vµ n−íc th¶i phï hîp ®Ó gi¶m thiÓu tíi møc thÊp nhÊt l−îng chÊt ®éc h¹i ®i vµo m«i tr−êng ®Êt. e. T¸c ®éng ®Õn vi khÝ hËu Qua kh¶o s¸t t¹i mét sè lµng nghÒ t¸i chÕ cho thÊy: hÇu hÕt t¹i c¸c lµng nghÒ vi khÝ hËu ®ang dÇn bÞ biÕn ®æi tuy nhiªn vÉn ë trong giíi h¹n cho phÐp. C¸c yÕu tè cô thÓ nh− nhiÖt ®é, ®é Èm, tiÕng ån ®ang cã xu h−íng t¨ng, tuy nhiªn nh÷ng yÕu tè nµy mang tÝnh côc bé, ë nh÷ng n¬i s¶n xuÊt møc ®é ¶nh h−ëng lín h¬n nh÷ng khu vùc xa x−ëng s¶n xuÊt. 12.6.2. T¸c ®éng ®Õn søc kháe céng ®ång KÕt qu¶ ®iÒu tra cho thÊy, tû lÖ m¾c bÖnh ë c¸c lµng nghÒ t¸i chÕ cao h¬n kho¶ng 15 - 25% so víi c¸c lµng kh«ng s¶n xuÊt, tû lÖ m¾c bÖnh cña trÎ em vµ phô n÷ (bÖnh vÒ ®−êng h« hÊp, viªm phÕ qu¶n, viªm phæi ë trÎ em, viªm phÇn phô ë phô n÷) cao tõ 30-45% trªn tæng sè trÎ em vµ phô n÷ trong lµng. Tuæi thä trung b×nh ë c¸c lµng nghÒ nµy thÊp chØ ®¹t tõ 55 - 65tuæi, c¸c bªnh dÞch nh− tiªu ch¶y, ®au m¾t ®á, ngé ®éc ngµy mét ra t¨ng, ®Æc biÖt ®èi víi lµng nghÒ t¸i chÕ kim lo¹i tû lÖ m¾c bÖnh cao nhÊt, tuæi thä trung b×nh thÊp nhÊt trong ba loai h×nh lµng nghÒ t¸i chÕ. 12.7. Mét sè chÝnh s¸ch, gi¶i ph¸p phßng ngõa vµ kiÓm so¸t « nhiÔm 12.7.1. C¸c chÝnh s¸ch vÒ thuÕ, qu¶n lý vμ quy ho¹ch Quy ho¹ch x©y dùng m« h×nh c¸c côm c«ng nghiÖp võa vµ nhá n«ng th«n tËp trung ë khu vùc gÇn lµng x·. M« h×nh s¶n xuÊt tËp trung nµy thuËn tiÖn cho 304

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản