Chương 14: Loài và sự hình thành loài

Chia sẻ: Phuong Nha | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:20

0
181
lượt xem
83
download

Chương 14: Loài và sự hình thành loài

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Thuật ngữ loài: được dùng để chỉ một nhóm nào đó những đối tượng giống nhau, được gọi bằng tên này hay tên khác.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Chương 14: Loài và sự hình thành loài

  1. LOAØI VAØ SÖÏ HÌNH THAØNH LOAØI
  2. 1. QUAN NIEÄM VEÀ LOAØI
  3. 1.1. Loaøi - Thuaät ngöõ loaøi: ñöôïc duøng ñeå chæ moät nhoùm naøo ñoù nhöõng ñoái töôïng gioáng nhau, ñöôïc goïi baèng teân naøy hay baèng teân khaùc. - Loaøi laø ñôn vò cô sôû, caên baûn, hieän thöïc cuûa theá giôùi sinh vaät (Linneaus 1751- 1762). - Loaøi ñöôïc duøng laøm ñôn vò phaân loaïi cho ñeán ngaøy hoâm nay
  4. 1.2. Quan nieäm veà loaøi sinh hoïc - Loaøi goàm caùc quaàn theå, loaøi laø hieän thöïc vaø coù moät keát caáu di truyeàn noäi taïi  taát caû caùc caù theå cuûa loaøi ñeàu coù moät chöông trình di truyeàn chung, ñöôïc hình thaønh trong quaù trình lòch söû tieán hoaù.  caùc caù theå cuûa moät loaøi naøo ñoù taïo thaønh moät quaàn theå taùi sinh, moät ñôn vò sinh thaùi vaø ñôn vò di truyeàn.
  5. + Moät quaàn theåõ taùi sinh: ● Nhöõng caù theå trong cuøng moät loaøi coù khaû naêng giao phoái vôùi nhau ñeå ñi ñeán muïc ñích sinh saûn. ● Trong cô theå cuûa caùc caù theå cuøng moät loaøi coù voâ soá nhöõng cô cheá chuyeân bieät ñaûm baûo söï sinh saûn beân trong cuûa loaøi. + Moät ñôn vò sinh thaùi: loaøi naøo cuõng goàm nhöõng caù theå rieâng bieät, coù taùc ñoäng nhö moät heä thoáng nhaát ñoái vôùi caùc loaøi khaùc soáng trong cuøng moâi tröôøng vôùi noù. + Moät ñôn vò di truyeàn: loaøi bao goàm moät voán gen to lôùn coù quan heä vôùi nhau, trong khi moät caù theå chæ laø moät nôi chöùa taïm thôøi moät phaàn nhoû voán gen trong moät thôøi gian ngaén.
  6. 2. NHÖÕNG ÑAËC ÑIEÅM SINH HOÏC CUÛA LOAØI
  7. 2.1. Söï thích nghi - Moãi loaøi laø moät heä thoáng sinh hoïc bieät laäp coù tính oån ñònh ñaëc thuø vôùi + Nhieät ñoä + Ñoä aåm + .... - Moãi loaøi + Coù khaû naêng thích nghi vôùi ñieàu kieän soáng + Coù naêng suaát vaø khaû naêng taùi laäp quaàn theå khaùc nhau Ví duï: ôû caùc vuøng luïc ñòa khoâng coù haøng raøo töï nhieân, moãi loaøi ñöôïc phaân boá trong moät khu vöïc maø khi vöôït ra khoûi giôùi haïn cuûa khu vöïc ñoù thì loaøi khoâng theå toàn taïi ñöôïc: gaáu traéng Baéc cöïc.
  8. 2.2. Söï caïnh tranh - Hai loaøi khoâng theå cuøng toàn taïi laâu daøi trong cuøng moät choã neáu chuùng coù nhöõng nhu caàu sinh thaùi nhö nhau. - Neáu söï toàn taïi cuûa hai loaøi naøo ñoù hoaøn toaøn phuï thuoäc vaøo cuøng nguoàn döï tröõ trong moâi tröôøng soáng: moät loaøi thích nghi hôn seõ loaïi tröø loaøi kia  ñeå toàn taïi, moãi loaøi phaûi töï chieán ñaáu ñeå sinh toàn.
  9. 2.3. Caùc cô cheá caùch ly - Caùch ly laø moïi cô cheá ngaên caûn söï giao phoái töï do. - Caù theå ñöïc vaø caùi trong cuøng moät loaøi coù theå tìm ñeán nhau ñöôïc laø nhôø nhöõng kích thích caûm giaùc. - Nhöõng kích thích naøy khoâng coù hieäu löïc giöõa nhöõng caù theå khaùc loaøi. - Cô cheá caùch ly laø nhöõng ñaëc tính sinh hoïc cuûa nhöõng caù theå ngaên ngöøa söï lai vôùi nhau giöõa caùc quaàn theå khaùc nhau trong cuøng moät khu phaân boá.
  10. a. Cô cheá tieàn giao phoái: ngaên ngöøa söï giao phoái giöõa caùc loaøi. - Nhöõng ñoâi coù khaû naêng giao phoái khoâng gaëp ñöôïc nhau (caùch ly theo muøa hoaëc khoâng gian) - Gaëp nhau nhöng khoâng keát ñoâi (caùch ly taäp tính) - Giao phoái thöïc hieän nhöng khoâng truyeàn tinh truøng (caùch ly cô hoïc). b. Cô cheá haäu giao phoái: laøm giaûm keát quaû giao phoái giöõa caùc loaøi. - Truyeàn tinh truøng nhöng khoâng thuï tinh (cheát giao töû) - Tröùng thuï tinh nhö hôïp töû cheát - Con lai F1 coù khaû naêng soáng thaáp - Con lai F1 baát thuï moät phaàn hay hoaøn toaøn
  11. 3. QUAÙ TRÌNH HÌNH THAØNH LOAØI Hình thaønh loaøi môùi laø moät quaù trình lòch söû, caûi bieán thaønh phaàn kieåu gen cuûa quaàn theå ban ñaàu theo höôùng thích nghi, taïo ra kieåu gen môùi, caùch ly sinh saûn vôùi quaàn theå goác.
  12. 3.1. Hình thaønh loaøi baèng con ñöôøng ñòa lyù - Caùc quaàn theå trong loaøi bò caùch ly nhau do: + Loaøi môû roäng khu phaân boá, chieám theâm nhöõng vuøng laõnh thoå môùi coù ñieàu kieän ñòa chaát, khí haäu khaùc nhau + Khu phaân boá cuûa loaøi bò chia nhoû do caùc vaät chöôùng ngaïi ñòa lyù (soâng, nuùi, daûi ñaát lieàn) -Trong nhöõng ñieàu kieän ñòa lyù khaùc nhau, caùc loaøi thích nghi do ñaõ tích luyõ caùc ñoät bieán vaø bieán dò toå hôïp theo nhöõng höôùng khaùc nhau  noøi ñòa lyù  loaøi môùi.
  13. Ví duï: Chim seû ngoâ Parus major phaân boá roäng raõi ôû chaâu AÂu, chaâu AÙ, Baéc Phi vaø treân caùc ñaûo vuøng Ñòa trung haûi. Do phaân boá roäng raõi neân trong loaøi ñaõ hình thaønh nhieàu noøi ñòa lyù khaùc nhau. Coù 3 noøi chính: + Noøi chaâu Aâu: saûi caùnh daøi 70 – 80mm, löng maøu xanh, buïng maøu vaøng. + Noøi Trung Quoác: saûi caùnh roäng töø 60 – 65mm, löng vaøng, gaùy xanh. + Noøi AÁn Ñoä: saûi caùnh daøi 55 – 70mm, löng vaø buïng ñeàu xaùm.
  14. - Söï hình thaønh loaøi baèng con ñöôøng ñòa lyù coù caû ôû thöïc vaät.  Söï caùch ly ñòa lyù laø nhaân toá taïo ñieàu kieän cho söï phaân hoaù trong loaøi. Chuù yù: ñieàu kieän ñòa lyù khoâng phaûi laø nguyeân nhaân tröïc tieáp gaây ra nhöõng bieán ñoåi töông öùng treân cô theå sinh vaät, maø laø nhaân toá choïn loïc nhöõng kieåu gen thích nghi.
  15. 3.2. Hình thaønh loaøi baèng con ñöôøng sinh thaùi - Thöôøng xaûy ra ôû thöïc vaät vaø nhöõng ñoäng vaät ít chuyeån ñoäng xa (ñoäng vaät thaân meàm, saâu boï). - Trong cuøng moät khu phaân boá ñòa lyù, caùc quaàn theå cuûa loaøi ñöôïc choïn loïc theo höôùng thích nghi vôùi ñieàu kieän sinh thaùi khaùc nhau  noøi sinh thaùi  loaøi môùi.
  16. Ví duï: caùc quaàn theå thöïc vaät soáng ôû baõi boài treân soâng Volga (coû baêng, coû saâu roùm) raát ít sai khaùc veà hình thaùi so vôùi quaàn theå töông öùng ôû phía trong bôø soâng nhöng khaùc nhau veà ñaëc ñieåm sinh thaùi: + Chu kyø sinh tröôûng cuûa thöïc vaät ôû baõi boài thöôøng baét ñaàu vaøo cuoái thaùng 5, ñaàu thaùng 6 (thôøi ñieåm keát thuùc muøa luõ haøng naêm) vaø ra hoa keát traùi tröôùc khi muøa luõ veà. + Quaàn theå thöïc vaät ôû bôø soâng coù chu kyø sinh tröôûng leäch vôùi quaàn theå thöïc vaät ôû baõi boài  Do cheânh leäch veà thôøi kyø sinh tröôûng vaø phaùt trieån, caùc noøi sinh thaùi ôû baõi boài khoâng giao phoái vôùi caùc noøi ôû trong bôø soâng.
  17. 3.3. Hình thaønh loaøi baèng con ñöôøng lai xa vaø ña boäi hoaù - Teá baøo cuûa cô theå lai khaùc loaøi chöùa 2 boä nhieãm saéc theå ñôn boäi cuûa hai loaøi boá meï  hai boä nhieãm saéc theå khoâng töông ñoàng  kyø ñaàu laàn cuûa giaûm phaân 1 khoâng xaûy ra söï tieáp hôïp vaø trao ñoåi cheùo giöõa caùc caëp nhieãm saéc theå  trôû ngaïi cho söï phaùt sinh giao töû  cô theå lai xa chæ coù theå sinh saûn sinh döôõng maø khoâng sinh saûn höõu tính. - Neáu xaûy ra ña boäi hoaù (töø 2n thaønh 4n) (taïo ra theå song nhò boäi)  quaù trình giaûm phaân tieán haønh ñöôïc  cô theå lai xa coù khaû naêng sinh saûn höõu tính.
  18. Ví duï: Loaøi coû chaên nuoâi ôû Anh coù teân laø Spartina vôùi 120 NST ñaõ ñöôïc xaùc ñònh laø keát quaû cuûa söï lai töï nhieân giöõa moät loaøi coû coù nguoàn goác töø chaâu AÂu coù 50 NST vôùi moät loaøi coû coù goác töø Hoa Kyø ñöôïc nhaäp vaøo Anh coù 70 NST. Theå song nhò boäi naøy xuaát hieän laàn ñaàu tieân vaøo naêm 1870 ôû bôø bieån mieàn Nam nöôùc Anh, ñeán naêm 1902 ñaõ phaùt taùn khaép caùc bôø bieån nöôùc Anh. Naêm 1906 lan sang caùc nöôùc Phaùp vaø Bæ, vaø cho ñeán nay loaøi coû chaên nuoâi naøy ñaõ phoå bieán khaép theá giôùi.
  19. - Lai xa vaø lai ña boäi hoaù laø con ñöôøng hình thaønh loaøi phoå bieán ôû thöïc vaät, raát ít gaëp ôû ñoäng vaät (ñoäng vaät coù cô cheá caùch li sinh saûn giöõa hai loaøi raát phöùc taïp, nhaát laø ôû nhoùm coù heä thaàn kinh phaùt trieån, söï ña boäi hoaù thöôøng gaây neân nhöõng roái loaïn veà giôùi tính).
  20. Ngoaøi 3 phöông thöùc treân coøn nhieàu con ñöôøng hình thaønh loaøi khaùc. Duø theo phöông thöùc naøo nhìn chung loaøi môùi khoâng xuaát hieän vôùi moät ñoät bieán maø thöôøng laø coù söï tích luyõ moät toå hôïp nhieàu ñoät bieán. Loaøi môùi khoâng xuaát hieän vôùi moät caù theå duy nhaát maø phaûi laø moät quaàn theå hay moät nhoùm quaàn theå toàn taïi phaùt trieån nhö laø moät khaâu trong heä sinh thaùi, ñöùng vöõng qua thôøi gian döôùi taùc duïng cuûa choïn loïc töï nhieân.

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản