Chương 16: Quản lý chất thải dựa trên cộng đồng tại SIEM REAP, CAMBODIA

Chia sẻ: Nguyen The Anh | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:28

0
114
lượt xem
60
download

Chương 16: Quản lý chất thải dựa trên cộng đồng tại SIEM REAP, CAMBODIA

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tài liệu tham khảo về quản lý chất thải dựa trên cộng đồng tại SIEM REAP, CAMBODIA

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Chương 16: Quản lý chất thải dựa trên cộng đồng tại SIEM REAP, CAMBODIA

  1. 16 Qu¶n lý chÊt th¶i dùa trªn céng ®ång t¹i Siem Reap, Cambodia Kate Parizeau, Lay Chanthy, Virginia Maclaren 16.1.Giíi thiÖu Qu¶n lý chÊt th¶i lµ mét th¸ch thøc ®èi víi nhiÒu céng ®ång, cho dï lµ n«ng th«n hay thµnh thÞ, c«ng nghiÖp ho¸ hay ®ang ph¸t triÓn. ë §«ng Nam ¸, qu¶n lý chÊt th¶i gÆp nhiÒu khã kh¨n do thiÕu c¸c nguån lùc vµ n¨ng lùc cña ®Þa ph−¬ng. T¹i nhiÒu n¬i, chÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng kh«ng quan t©m hoÆc kh«ng ®ñ kh¶ n¨ng cung cÊp dÞch vô xö lýchÊt th¶i. Trong tr−êng hîp nµy cÇn ph¶i ¸p dông nh÷ng gi¶i ph¸p mang tÝnh s¸ng t¹o. Mét trong nh÷ng gi¶i ph¸p ®ã lµ Qu¶n lý chÊt th¶i dùa trªn céng ®ång (QLCTDTC§), cã nghÜa lµ c¸c thµnh viªn trong céng ®ång ®Þa ph−¬ng tæ chøc vµ vËn hµnh c¸c hÖ thèng qu¶n lý chÊt th¶i. Nghiªn cøu nµy nh»m ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng thùc hiÖn dù ¸n QLCTDTC§ t¹i 1 khu vùc ë Siem Riep, Cambodia. Nhãm nghiªn cøu ®· tiÕn hµnh ®¸nh gi¸ th¸i ®é vµ hµnh vi cña céng ®ång, dßng chÊt th¶i, thµnh phÇn chÊt th¶i vµ ý kiÕn cña nh÷ng bªn cã liªn quan chñ yÕu (key informants) ®Ó ®¸nh gi¸ tÝnh kh¶ thi vµ thiÕt kÕ (cã thÓ) cña dù ¸n QLCTDTC§ t¹i khu vùc nghiªn cøu. Nghiªn cøu nµy ®−îc tiÕn hµnh t¹i khu vùc däc theo 2 bªn s«ng Siem Riep vÒ phÝa nam thµnh phè . Khu vùc nµy bao gåm 2 x· víi kho¶ng 1.000 hé d©n. C− d©n ®Þa ph−¬ng cã hoµn c¶nh kinh tÕ x· héi vµ h×nh thøc së h÷u ®Êt ®ai kh¸c nhau. Khu vùc nµy ®−îc chän lµm ®Þa ®iÓm cã thÓ thùc hiÖn dù ¸n QLCTDTC§ v× ë ®©y ch−a cã dÞch vô thu gom chÊt th¶i. Mét trë ng¹i lín ®èi víi viÖc thùc hiÖn dÞch vô thu gom chÊt th¶i cã thu phÝ trong khu vùc nµy lµ viÖc ng−êi d©n cã thÓ dÔ dµng ®æ chÊt th¶i ra s«ng, ®èt chÊt th¶i, ch«n lÊp chÊt th¶i hoÆc ®æ chÊt th¶i ra n¬i c«ng céng mµ kh«ng ph¶i tr¶ mét ®ång lÖ phÝ nµo. 363
  2. Tæng quan vÒ Qu¶n lý chÊt th¶i dùa trªn céng ®ång QLCTDTC§ lµ h×nh thøc qu¶n lý chÊt th¶i chñ yÕu dùa vµo sù tham gia vµ hîp t¸c cña c¸c thµnh viªn trong céng ®ång ®Ó: x¸c ®Þnh c¸c vÊn ®Ò liªn quan ®Õn chÊt th¶i, qu¶n lý thùc hiÖn c¸c dù ¸n QLCTDTC§, thu gom vµ vËn chuyÓn chÊt th¶i……. QLCTDTC§ cã thÓ lµ gi¶i ph¸p thÝch hîp trong tr−êng hîp chÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng kh«ng thÓ hoÆc kh«ng gi¶i quyÕt nhu cÇu qu¶n lý chÊt th¶i cña céng ®ång. ChÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng cã thÓ kh«ng cã kh¶ n¨ng thu gom chÊt th¶i v× lý do tµi chÝnh. Ngoµi ra, viÖc thiÕu c¬ së h¹ tÇng t¹i nh÷ng khu vùc ®«ng d©n nghÌo hoÆc khu ngo¹i « (nh− c¸c khu phè nhá hoÆc tåi tµn) cã thÓ g©y khã kh¨n cho nh÷ng ng−êi thu gom r¸c th¶i tiÕp cËn ®−îc céng ®ång. H¬n n÷a, chÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng cã thÓ tõ chèi cung cÊp dÞch vô nÕu céng ®ång ®ã l¹i lµ khu ®Þnh c− bÊt hîp ph¸p. QLCTDTC§ cã thÓ t¹o c¬ héi cho viÖc trao thªm quyÒn vµ kh¶ n¨ng tù c¶i thiÖn trong viÖc ph¸t triÓn céng ®ång, nh÷ng ®iÒu rÊt cÇn thiÕt ®èi víi vÊn ®Ò søc khoÎ vµ mü quan, nh÷ng vÊn ®Ò cã liªn quan tíi l−îng r¸c th¶i qu¸ møc trong c¸c khu d©n c−. Nãi chung, trong QLCTDTC§, chÊt th¶i sinh ho¹t ®−îc thu gom tõ c¸c hé gia ®×nh vµ tËp trung t¹i mét ®Þa ®iÓm ®Ó sau ®ã chuyÓn ®i. HÖ thèng thu gom cã thÓ sö dông nh÷ng ng−êi ®−îc thuª ®Ó lµm nhiÖm vô thu gom hoÆc cã thÓ lµ ng−êi d©n tù mang r¸c th¶i nhµ m×nh tíi ®Þa ®iÓm tËp trung. QLCTDTC§ cã thÓ bao gåm thu gom r¸c th¶i, ph©n lo¹i phÕ liÖu cã thÓ t¸i chÕ vµ/hoÆc chÊt th¶i h÷u c¬ ë céng ®ång, tæng vÖ sinh ®−êng phè..vv... Nguyªn t¾c c¬ b¶n cña QLCTDTC§ lµ t¹o ra gi¸ trÞ tõ chÊt th¶i, cã thÓ lµ tõ viÖc b¸n l¹i nguyªn liÖu ®· ®−îc thu gom hoÆc lµ tõ phÝ thu gom (dùa vµo nhËn thøc cña céng ®ång vÒ gi¸ trÞ cña viÖc r¸c th¶i cña hä ®−îc lo¹i bá). Trong khi c¬ cÊu cña c¸c dù ¸n QLCTDTC§ thay ®æi tuú theo t×nh h×nh, mét sè yÕu tè c¬ b¶n d−êng nh− kh«ng bao giê thay ®æi. VÝ dô, nh÷ng dù ¸n QLCTDTC§ th−êng kÕt hîp sù tham gia cña c¸c tæ chøc dùa trªn céng ®ång, c¸c tæ chøc phi chÝnh phñ, c¸c ®èi t¸c chÝnh quyÒn vµ c¸c doanh nghiÖp ®Þa ph−¬ng. Trong ph¹m vi hé gia ®×nh th× phô n÷ vµ trÎ em cã xu h−íng ®ãng vai trß quan träng trong viÖc tæ chøc vµ thùc hiÖn qu¶n lý chÊt th¶i. 364
  3. 16.2 Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu Nghiªn cøu nµy ¸p dông nhiÒu ph−¬ng ph¸p, trong ®ã gåm nghiªn cøu tµi liÖu, kh¶o s¸t hé gia ®×nh, nghiªn cøu ph¸t th¶i vµ pháng vÊn c¸c ®èi t−îng chñ yÕu cã liªn quan. Kh¶o s¸t hé gia ®×nh Víi sù gióp ®â cña c¸c nhµ nghiªn cøu thuéc §¹i häc Hoµng gia Phnom Penh, nhãm nghiªn cøu ®· tiÕn hµnh kh¶o s¸t 300 trong sè 1000 hé gia ®×nh t¹i khu vùc nghiªn cøu vµo ®Çu n¨m 2004. ViÖc kh¶o s¸t ®−îc tiÕn hµnh t¹i 4 ®Þa ®iÓm víi sè hé gia ®×nh t−¬ng ®−¬ng nhau t¹i mçi ®Þa ®iÓm. C¸c ®Þa ®iÓm nµy bao gåm c¸c hé d©n sèng s¸t bê T©y s«ng Siem Riep, c¸c hé d©n sèng ë phÝa bªn kia con ®−êng n»m trªn bê T©y, c¸c hé d©n sèng s¸t bê §«ng, vµ c¸c hé d©n sèng ë phÝa bªn kia con ®−êng n»m trªn bê §«ng. Cø c¸ch hai hé th× kh¶o s¸t mét hé. NÕu nh− hé ®−îc chän ®i v¾ng th× sÏ chän hé liÒn kÒ ®Ó thay thÕ. Cuéc kh¶o s¸t ®−îc tiÕn hµnh trong 4 ngµy vµo ban ngµy. Ng−êi pháng vÊn lµ c¸c sinh viªn khoa häc m«i tr−êng n¨m thø 3 cña §¹i häc hoµng gia Phnom Penh vµ ®· ®−îc ®µo t¹o trong 1 ngµy vÒ c¸ch thøc tiÕn hµnh kh¶o s¸t. Cuéc kh¶o s¸t tËp trung vµo ®èi t−îng lµ vî hoÆc mÑ trong hé gia ®×nh, v× phô n÷ Cambodia th−êng ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm qu¶n lý chÊt th¶i. B¶ng hái bao gåm c¸c c©u hái vÒ hoµn c¶nh kinh tÕ x· héi cña gia ®×nh, th¸i ®é ®èi víi chÊt th¶i vµ m«i tr−êng, hµnh vi qu¶n lý chÊt th¶i vµ sù s½n sµng tr¶ phÝ dÞch vô thu gom chÊt th¶i. Nghiªn cøu thµnh phÇn chÊt th¶i Nghiªn cøu ®−îc hoµn thµnh vµo gi÷a n¨m 2004. Nhãm nghiªn cøu ®· sö dông ph−¬ng ph¸p lùa chän ngÉu nhiªn ph©n tÇng ®Ó chän ra 50 hé gia ®×nh trong sè 300 hé thuéc khu vùc kh¶o s¸t. Nhãm hé gia ®×nh nµy ®−îc ph©n lo¹i dùa trªn c¸c c©u tr¶ lêi cña cuéc kh¶o s¸t vÒ biÕn chi tiªu trong hé gia ®×nh (biÕn nµy ®−îc sö dông ®¹i diÖn cho thu nhËp v× c¸c d÷ liÖu vÒ thu nhËp ®· thu thËp ®−îc lµ kh«ng ®¸ng tin cËy), vµ vÒ ®Þa ®iÓm c− tró (khu vùc s«ng hay trªn ®−êng phè, bê §«ng hay bê T©y). Sau khi ph©n lo¹i xong 300 hé theo c¸ch nµy, nhãm nghiªn cøu tiÕn hµnh chän lùa mét tËp hîp nhá (sö dông b¶ng sè ngÉu nhiªn vµ m· ho¸ d÷ liÖu kh¶o s¸t) biÓu thÞ c¸c tû lÖ nh− nhau cña mçi nhãm trong mÉu ®Çy ®ñ. Trong thêi gian 1 tuÇn, cø mçi ngµy ng−êi d©n ®−îc yªu cÇu thu gom chÊt th¶i sinh ho¹t vµo tói nylon. Qu¸ tr×nh theo dâi kÐo dµi nh− vËy lµ nh»m gi¶m thiÓu c¸c hµnh vi tÝch tr÷ (r¸c) cã thÓ lµm sai lÖch d÷ liÖu. ChÊt th¶i 365
  4. ®−îc thu gom vµo mçi buæi s¸ng vµ ®−îc ®−a ®Õn 1 khu vùc thuéc 1 tr−êng häc ®Þa ph−¬ng ®Ó ph©n lo¹i. Sau ®ã, chÊt th¶i ®−îc c©n vµ sè liÖu ®−îc ghi l¹i. C¸c d÷ liÖu ®−îc sµng läc ®Ó t×m ra sai sè ®Ó lo¹i trõ trong khi ph©n tÝch d÷ liÖu. Pháng vÊn nh÷ng ®èi t−îng liªn quan chñ yÕu Nhãm nghiªn cøu tiÕn hµnh 6 pháng vÊn b¸n cÊu tróc víi c¸c bªn liªn quan chÝnh (key informants) ë ®Þa ph−¬ng vµo mïa hÌ n¨m 2004. Nh÷ng ng−êi ®−îc pháng vÊn gåm c¸c l·nh ®¹o x·, 1 c«ng ty vËn chuyÓn chÊt th¶i t− nh©n, 1 nhµ gi¸o dôc, 1 nhµ s−, 1 tæ chøc phi chÝnh phñ vµ 1 ®¹i diÖn cña Së M«i Tr−êng. C¸c cuéc pháng vÊn nµy nh»m t×m hiÓu th¸i ®é cña ®Þa ph−¬ng ®èi víi chÊt th¶i vµ m«i tr−êng còng nh− ®Ó xem nh− liÖu c¸c bªn liªn quan cã s½n sµng tham gia dù ¸n QLCTDTC§. 16.3.Ph©n tÝch khu vùc nghiªn cøu §Æc ®iÓm kinh tÕ x∙ héi Thu nhËp trung b×nh hµng th¸ng cña hé gia ®×nh theo ®iÒu tra lµ 225 ®«la vµ chi tiªu lµ 164 ®«la. Nh−ng thùc tÕ th× ë ®©y thu nhËp gia ®×nh trung b×nh hµng th¸ng cao tíi 434 ®«la, cã thÓ lµ do mét sè hé gia ®×nh ®· ®−a ra thu nhËp kinh doanh cña gia ®×nh tr−íc khi trõ c¸c chi phÝ. Quy m« trung b×nh hé gia ®×nh t¹i khu vùc nghiªn cøu lµ 6,7 ng−êi. Sè trÎ em d−íi 6 tuæi trong mét hé lµ 0.8 vµ sè trÎ em tõ 6 ®Õn 17 tuæi lµ 1.9. PhÇn lín chñ hé lµ nam giíi (76%), tû lÖ phô n÷ lµm chñ hé phô n÷ chiÕm 24%. §é tuæi trung b×nh cña chñ hé lµ 45.7. KÕt qu¶ ®iÒu tra cho thÊy18% sè chñ hé kh«ng ®−îc ®i häc, 59% häc ®Õn cÊp 1 hoÆc cÊp 2, vµ 23% cã tr×nh ®é tõ cÊp 3 trë lªn. Ng−êi cã häc vÊn cao nhÊt trong gia ®×nh th−êng kh«ng nhÊt thiÕt lµ chñ hé. NghÒ nghiÖp phæ biÕn nhÊt (Ýt nhÊt 1 thµnh viªn cña c¸c gia ®×nh trong khu vùc nghiªn cøu tham gia) bao gåm: b¸n hµng (45%), cung cÊp dÞch vô (33%), c«ng nh©n viªn chøc nhµ n−íc (28%), trång trät (28%), ch¨n nu«i (24%) vµ lao ®éng phæ th«ng (20%). §Æc ®iÓm cô thÓ cña khu vùc Ng−êi d©n sèng ë bªn T©y s«ng cã xu h−íng giµu h¬n nh÷ng ng−êi sèng bªn phÝa §«ng vµ nh÷ng ng−êi sèng trªn bê s«ng cña c¶ 2 phÝa ®Òu kh«ng cã quyÒn sö dông ®Êt. Do ®ã c− d©n trong khu vùc nghiªn cøu rÊt ®a d¹ng. 366
  5. Ph©n tÝch kÕt qu¶ cña cuéc kh¶o s¸t hé gia ®×nh cho thÊy cã mèi quan hÖ thèng kª (statistic) ®¸ng kÓ gi÷a c¸c th¸i ®é vµ hµnh vi m«i tr−êng cña ng−ê× d©n dùa theo vÞ trÝ c− tró cña hä víi s«ng Siem Riep. VÝ dô, mÆc dï phÇn lín c¸c gia ®×nh nãi r»ng hä kh«ng ®æ chÊt th¶i ra s«ng nh−ng trong sè nh÷ng c− d©n sinh sèng däc theo s«ng Siem Riep, tû lÖ ng−êi ®æ “tÊt c¶” chÊt th¶i ra s«ng l¹i cao, p=0.047. §¸ng chó ý lµ nh÷ng ng−êi sèng trªn bê §«ng vµ bê T©y l¹i lµ nh÷ng ng−êi mong muèn cã dÞch vô thu gom chÊt th¶i nhÊt (p=0.000, xem H×nh 4). §©y chÝnh lµ nhãm ng−êi cã kh¶ n¨ng ®æ chÊt th¶i ra s«ng nhÊt. Cã lÏ nhËn thøc vÒ t¸c h¹i m«i tr−êng do viÖc ®æ chÊt th¶i ra s«ng cña m×nh ®· dÉn ®Õn viÖc nh÷ng ng−êi sèng trªn bê §«ng vµ bê T©y mong muèn cã h×nh thøc xö lý chÊt th¶i kh¸c. Ng−êi d©n sinh sèng trªn bê T©y vµ trªn con ®−êng ë bê T©y cã ý kiÕn m©u thuÉn víi nhau nhÊt vÒ vÊn ®Ò m«i tr−êng, ®Æc biÖt lµ trong ®¸nh gi¸ viÖc kh«ng cã dÞch vô thu gom chÊt th¶i: nhiÒu ng−êi coi ®©y lµ vÊn ®Ò lín trong khi nhiÒu ng−êi l¹i coi ®©y ch¼ng lµ vÊn ®Ò g× c¶. PhÇn lín nh÷ng ng−êi sèng trªn bê §«ng vµ trªn con ®−êng ë bê §«ng cho r»ng viÖc kh«ng cã dÞch vô thu gom chÊt th¶i lµ vÊn ®Ò nhá. Tuy nhiªn, nh÷ng ng−êi sinh sèng trªn bê §«ng l¹i mong muèn cã dÞch vô thu gom chÊt th¶i h¬n. M©u thuÉn nµy cho thÊy sù phøc t¹p vÒ nhËn thøc m«i tr−êng trong khu vùc nghiªn cøu. Mét mèi quan hÖ n÷a cã thÓ nhËn thÊy lµ sè ng−êi sèng trªn bê §«ng vµ trªn con ®−êng ë bê §«ng nhËn thøc vÒ « nhiÔm kh«ng khÝ do viÖc ®èt chÊt th¶i nh− lµ mét vÊn ®Ò Ýt h¬n sè ng−êi sèng trªn bê T©y vµ trªn con ®−êng ë bê T©y. §¸ng l−u ý lµ viÖc ®èt chÊt th¶i sinh ho¹t l¹i phæ biÕn h¬n ë trªn bê §«ng vµ trªn con ®−êng ë bê §«ng. §iÒu nµy cho thÊy viÖc lµm th−êng xuyªn vµ theo thãi quen cã thÓ khiÕn ng−êi ta kh«ng nhËn thøc ®−îc nh÷ng ¶nh h−ëng tiªu cùc cña nã. Tuy nhiªn suy luËn nµy l¹i trùc tiÕp m©u thuÉn víi suy luËn vÒ mèi quan tr−íc ®ã gi÷a viÖc ng−êi d©n ®æ chÊt th¶i ra s«ng vµ sù mong muèn cã dÞch vô thu gom chÊt th¶i cña hä. C¸c vÊn ®Ò vÒ giíi VÊn ®Ò vÒ giíi lµ mét minh chøng n÷a cho thÊy sù ®a d¹ng trong khu vùc nghiªn cøu. KÕt qu¶ nghiªn cøu cho thÊy ®«i khi cã sù kh¸c biÖt trong nhËn thøc vµ hµnh vi liªn quan ®Õn chÊt th¶i gi÷a phô n÷ vµ nam giíi. D−íi ®©y lµ 1 vÝ dô: 367
  6. Ng−êi d©n ®−îc hái xem ai trong gia ®×nh lµ ng−êi chÞu tr¸ch nhiÖm qu¶n lý chÊt th¶i. Mçi ng−êi ®−îc phÐp ®−a ra nhiÒu c©u tr¶ lêi vµ do ®ã tæng tû lÖ lín h¬n 100% (xem b¶ng 16.1) B¶ng 16.1. Tr¸ch nhiÖm qu¶n lý chÊt th¶i sinh ho¹t Ng−êi chÞu tr¸ch nhiÖm Tû lÖ ng−êi tr¶ lêi qu¶n lý chÊt th¶i Ng−êi vî 43% (n = 290) Kh«ng x¸c ®Þnh 30% (n = 290) Con g¸i 21% (n = 291) Ng−ßi phô n÷ kh¸c trong gia ®×nh 8% (n = 291) Ng−êi chång 6% (n = 291) Con trai 6% (n = 291) Ng−êi nam giíi kh¸c trong gia ®×nh 2% (n = 291) Ng−êi gióp viÖc 2% (n = 290) Râ rµng lµ ng−êi phô n÷ chÞu nhiÒu tr¸ch nhiÖm h¬n nam giíi trong viÖc qu¶n lý chÊt th¶i t¹i khu vùc nghiªn cøu. Con g¸i còng ®ãng vai trß chñ yÕu trong qu¶n lý chÊt th¶i sinh ho¹t. §iÒu kiÖn m«i tr−êng L·nh ®¹o x· Siem Reap cho biÕt tr−íc ®©y ng−êi d©n th−êng sö dông n−íc s«ng ®Ó ¨n uèng vµ sinh ho¹t (2004). Nh−ng giê ®©y hä biÕt r»ng m×nh ph¶i dùa vµo n−íc giÕng do t×nh h×nh « nhiÔm n−íc s«ng. ¤ng Tr−ëng phßng kiÓm so¸t « nhiÔm thµnh phè Siem Riep cho biÕt c¸c vÊn ®Ò m«i tr−êng trong céng ®ång nµy kh«ng chØ lµ vÒ chÊt l−îng n−íc mµ cßn vÒ « nhiÔm kh«ng khÝ vµ chÊt l−îng ®Êt. Theo «ng nµy, chÊt l−îng n−íc s«ng kÐm còng ¶nh h−ëng tíi søc khoÎ cña nh÷ng ng−êi sö dông n−íc s«ng, nhÊt lµ nh÷ng ng−êi kh«ng cã sù chän lùa nµo kh¸c (2004). Khi ®−îc hái vÒ møc ®é nghiªm träng cña 8 vÊn ®Ò do r¸c th¶i kh«ng ®−îc thu gom g©y ra trong céng ®ång cña m×nh, hÇu hÕt c¸c hé gia ®×nh ®Òu coi « nhiÔm n−íc hoÆc n−íc s«ng lµ “vÊn ®Ò lín” (72%). 368
  7. Dßng chÊt th¶i vµ thµnh phÇn chÊt th¶i Nh÷ng ng−êi tr¶ lêi m« t¶ c¸ch hä xö lý tÊt c¶ hoÆc phÇn lín chÊt th¶i trong gia ®×nh hä trong b¶ng 16.2. B¶ng 16.2. H×nh thøc xö lý chÊt th¶i H×nh thøc xö lý tÊt c¶ hoÆc phÇn lín chÊt th¶i Tû lÖ ng−êi tr¶ lêi §èt 70% §æ x−èng s«ng 19% Ch«n sau nhµ 14% §æ ra khu vùc trèng gÇn nhµ/phè 11% Kh¸c 9% Mang ra xe t¶i chë r¸c (®i thu gom hÌ ®−êng) 1% NhiÒu ng−êi d©n nhËn thøc ®−îc r»ng c¸c h×nh thøc xö lý chÊt th¶i g©y ¶nh h−ëng ®Õn m«i tr−êng lµ kh«ng chÊp nhËn ®−îc vÒ mÆt x· héi. §Ó tr¸nh viÖc mét sè ng−êi tr¶ lêi cã thÓ giÊu c¸ch xö lý chÊt th¶i thùc sù cña hä do nhËn thøc x· héi nµy, ng−êi d©n ®−îc yªu cÇu m« t¶ c¸ch thøc hµng xãm cña m×nh xö lý chÊt th¶i nh− thÕ nµo ®Ó qua ®ã cã thÓ t¹o nªn mét bøc tranh ®Çy ®ñ h¬n vÒ hµnh vi xö lý chÊt th¶i cña céng ®ång. KÕt qu¶ cho thÊy sè ng−êi ng−êi tin r»ng hµng xãm cña hä rÊt cã thÓ ®æ chÊt ra s«ng (41%) nhiÒu h¬n nhiÒu so víi sè ng−êi thõa nhËn chÝnh m×nh ®· lµm nh− vËy (19%). KÕt qu¶ nµy cho thÊy cã kh¶ n¨ng lµ nh÷ng ng−êi tr¶ lêi miÔn c−ìng thõa nhËn lµ m×nh ®· ®æ chÊt th¶i ra s«ng v× hä biÕt lµm nh− vËy lµ sai. KÕt qu¶ kh¶o s¸t hé gia ®×nh còng cho thÊy 35% c− d©n hiÖn sö dông chÊt th¶i h÷u c¬ cña hä ®Ó lµm ph©n compost vµ 89% ph©n lo¹i nguyªn liÖu tõ dßng chÊt th¶i ®Ó b¸n hoÆc cho. Thµnh phÇn chÊt th¶i Khèi l−îng chÊt th¶i trung b×nh thu gom ®−îc trong 1 ngµy trong khu vùc nghiªn cøu lµ 97,0 kg. ThÓ tÝch l−îng chÊt th¶i trung b×nh trong 1 ngµy lµ 0,6m3 vµ tæng tû träng trung b×nh lµ 156kg. CÇn l−u ý lµ ®©y míi chØ lµ chÊt th¶i hé gia ®×nh chø ch−a tÝnh ®Õn l−îng chÊt th¶i tõ 3 khu chî trong khu vùc nghiªn cøu. 369
  8. Thµnh phÇn chñ yÕu cña chÊt th¶i trong khu vùc nghiªn cøu lµ chÊt th¶i h÷u c¬ (66% tÝnh theo träng l−îng). §iÒu nµy cho thÊy kh¶ n¨ng cã thÓ thùc hiÖn 1 dù ¸n lµm ph©n compost trong khu vùc nµy. Ngoµi ra cßn cã mét l−îng lín chÊt dÎo (13.2% tÝnh theo träng l−îng vµ con sè nµy cao h¬n nÕu tÝnh theo thÓ tÝch) cho dï träng l−îng chÊt dÎo thùc cã thÓ thÊp h¬n v× tæng l−îng chÊt dÎo cã thÓ bao gåm c¶ chÊt bÈn vµ n−íc tõ chÊt h÷u c¬ b¸m vµo mµ kh«ng thÓ lo¹i bá ®−îc. Trong chÊt th¶i hé gia ®×nh cã lÉn c¶ chÊt th¶i tõ c¸c ho¹t ®éng th−¬ng m¹i vµ chÊt th¶i sinh ho¹t. VÝ dô: chÊt th¶i y tÕ th−êng thÊy trong chÊt th¶i thu gom tõ hé gia ®×nh cã cöa hµng kinh doanh d−îc phÈm t¹i n¬i c− tró, vµ mét l−îng lín vá bµo th−êng ®−îc thu gom tõ hé gia ®×nh cã ng−êi lµm thî méc. L−îng ph¸t th¶i trung b×nh tÝnh trªn ®Çu ng−êi trong khu vùc nµy lµ 0.34 kg/ngµy. Kh«ng cã kh¸c biÖt nhiÒu vÒ thèng kª trong träng l−îng trung b×nh theo vÞ trÝ c− tró cña c¸c hé gia ®×nh. GÇn 50% sè hé gia ®×nh tham gia nghiªn cøu nµy cã l−îng ph¸t th¶i vµo kho¶ng 0,10 ®Õn 0,30 kg/ng−êi. 16.4. Nh÷ng th¸ch thøc ®èi víi viÖc thùc hiÖn QLCTDTC§ cã hiÖu qu¶: Khã kh¨n vµ gi¶i ph¸p PhÇn nµy sÏ ®Ò cËp ®Õn nh÷ng khã kh¨n trong c¸c dù ¸n QLCTDTC§, bao gåm c¶ nh÷ng th¸ch thøc ®èi víi nh÷ng dù ¸n kh¸c ®· ®−îc ®Ò cËp trong c¸c tµi liÖu vµ biÓu hiÖn cña nh÷ng vÊn ®Ò nµy trong khu vùc nghiªn cøu. C¸c th¸ch thøc ®èi víi viÖc thùc hiÖn QLCTDTC§ cã hiÖu qu¶ ®−îc ®Ò cËp trong c¸c môc Th¸i ®é vµ hµnh vi cña ng−êi d©n, C¸c vÊn ®Ò vÒ chÝnh quyÒn, C¸c vÊn ®Ò hËu cÇn vµ Tµi chÝnh. Mçi th¸ch thøc ®Òu cã ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p xö lý. Nh÷ng ý t−ëng nµy ®−îc lÊy tõ c¸c t− liÖu vµ tõ c¸c dù ¸n kh¸c vµ mét sè lµ ý t−ëng míi. Th¸i ®é vµ hµnh vi cña ng−êi d©n Tr×nh ®é nhËn thøc m«i tr−êng C¸c nghiªn cøu tr−íc ®ã cho thÊy mét sè céng ®ång kh«ng quan t©m nhiÒu ®Õn qu¶n lý chÊt th¶i r¾n do thiÕu nhËn thøc vµ/hoÆc thiÕu nh÷ng biÖn ph¸p khuyÕn khÝch (Anschtz 1996). C¸c dù ¸n qu¶n lý chÊt th¶i khã cã thÓ thµnh c«ng nÕu c¸c thµnh viªn céng ®ång kh«ng cã ®éng lùc tham gia. Ali vµ Snel c¶nh b¸o “®õng nªn cho lµ sÏ cã sù tham gia tù gi¸c ngay tõ ®Çu; c¸c céng 370
  9. ®ång, ng−êi thu gom, vµ chÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng cÇn ph¶i cã ®éng lùc m¹nh mÏ” (1999:4). §Ó t¹o ®−îc ®éng lùc m¹nh mÏ nh− vËy trong c¸c ®èi t−îng tham gia cã thÓ lµ 1 th¸ch thøc thùc sù. KÕt qu¶ kh¶o s¸t hé gia ®×nh cho thÊy nhËn thøc m«i tr−êng t¹i khu vùc nghiªn cøu lµ rÊt ®a d¹ng vµ kh«ng ®ång nhÊt. Nh− ®· tr×nh bµy ë trªn, nh÷ng ng−êi sèng ë nh÷ng ®Þa ®iÓm kh¸c nhau trong céng ®ång cã nh÷ng ý kiÕn kh¸ kh¸c nhau vÒ møc ®é nghiªm träng, nguyªn nh©n vµ gi¶i ph¸p cho c¸c vÊn ®Ò m«i tr−êng trong khu vùc nghiªn cøu. MÆc dï cã sù kh¸c nhau vÒ ®Þa ®iÓm c− tró, nh−ng d−êng mçi ng−êi l¹i cã nh÷ng lý do riªng ®Ó quan t©m ®Ðn vÊn ®Ò m«i tr−êng ë ®Þa ph−¬ng. 96% ng−êi d©n nãi r»ng s«ng Siem Riep ®ang bÞ « nhiÔm nghiªm träng vµ 3% cho r»ng s«ng bÞ « nhiÔm. Khi nh÷ng ng−êi nµy ®−îc hái vÓ nguyªn nh©n cña sù « nhiÔm ®ã, hä ®−a ra nhiÒu ý kiÕn kh¸c nhau nh− trong b¶ng 16.3. B¶ng 16. 3. NhËn thøc vÒ nguån g©y « nhiÔm n−íc s«ng Nguån g©y « nhiÔm n−íc s«ng Tû lÖ ng−êi tr¶ lêi ChÊt th¶i r¾n 83% N−íc th¶i 78% X©y dùng tr¸i phÐp däc theo s«ng 21% Kh¸c 8% Kh«ng biÕt 6% B¶ng 16.3 cho thÊy sè ng−êi tr¶ lêi x¸c ®Þnh chÊt th¶i r¾n vµ n−íc th¶i lµ c¸c nguån g©y « nhiÔm chiÕm tû lÖ cao. Tuy nhiªn, ®iÒu nµy m©u thuÉn víi b¶ng 16.4, trong ®ã sè ng−êi tr¶ lêi tin r»ng viÖc thu gom chÊt th¶i vµ n−íc th¶i cã thÓ c¶i thiÖn chÊt l−îng n−íc s«ng l¹i chiÕm tû lÖ thÊp, cho dï mçi ng−êi cã thÓ ®−a ra nhiÒu ph−¬ng ¸n tr¶ lêi. Cã 75% sè ng−êi ®−îc hái tin r»ng céng ®ång cña hä ®ang gÆp r¾c rèi víi chÊt th¶i r¾n. Khi ®−îc hái ý kiÕn vÒ mét sè ý t−ëng nh»m c¶i thiÖn viÖc qu¶n lý chÊt th¶i, mäi ng−êi ®Òu ñng hé c¸c biÖn ph¸p can thiÖp ®−îc ®Ò xuÊt. Nh÷ng c©u tr¶ lêi nµy cã vÎ m©u thuÉn víi nh÷ng c©u tr¶ lêi ë trªn vÒ vÊn ®Ò c¶i thiÖn chÊt l−îng n−íc s«ng (xem b¶ng 16.5). 371
  10. B¶ng 16.4. NhËn thøc vÒ nh÷ng gi¶i ph¸p cã kh¶ n¨ng gióp c¶i thiÖn chÊt l−îng n−íc s«ng Gi¶i ph¸p c¶i thiÖn chÊt l−îng n−íc s«ng Tû lÖ ng−êi tr¶ lêi C¶i thiÖn luËt ph¸p vµ thùc thi luËt ph¸p 29% Thu gom chÊt th¶i 21% Thu gom n−íc th¶i 17% Gi¸o dôc 14% Kh«ng biÕt 12% Kh¸c 8% Can thiÖp cña chÝnh quyÒn 5% B¶ng 16.5. NhËn thøc vÒ c¸c gi¶i ph¸p c¶i thiÖn qu¶n lý chÊt th¶i Tû lÖ ng−êi tr¶ lêi hoµn toµn t¸n Gi¶i ph¸p c¶i thiÖn qu¶n lý chÊt th¶i t¹i céng ®ång thµnh/t¸n thµnh Gi¸o dôc ng−êi d©n 94% C¶i thiÖn viÖc thùc thi ph¸p luËt 91% Thu gom chÊt th¶i thµnh phè 86% Thu gom chÊt th¶i céng ®ång 83% Cã 84% sè hé gia ®×nh nãi r»ng hä muèn cã dÞch vô thu gom chÊt th¶i t¹i céng ®ång. Trong sè nh÷ng hé cho r»ng hä kh«ng cÇn dÞch vô thu gom chÊt th¶i, 58% nãi r»ng hä cã thÓ ®èt chÊt th¶i, 31% nãi r»ng l−îng ph¸t th¶i cña hä kh«ng nhiÒu vµ 27% nãi r»ng hä cã n¬i ch«n lÊp chÊt th¶i. Nh÷ng c©u tr¶ lêi kh¸c nhau, d−êng nh− lµ m©u thuÉn nhau, ®èi víi nh÷ng c©u hái vÒ th¸i ®é vµ nhËn thøc m«i tr−êng ®Ó cho thÊy sù hiÓu biÕt vÒ vÊn ®Ò m«i tr−êng ë khu vùc nghiªn cøu lµ rÊt ®a d¹ng. Cã thÓ cã nhiÒu c¸ch lý gi¶i vÒ nhËn thøc ®a d¹ng nµy.. Theo l·nh ®¹o x· Sala Kamrauek, ng−êi d©n ë trung t©m thµnh phè Siem Reap cã nhËn thøc m«i tr−êng tèt h¬n, do ®ã nãi chuyÖn vÒ c¸c vÊn ®Ò m«i tr−êng víi hä dÔ h¬n. ¤ng nãi r»ng, nh÷ng ng−êi sèng xa thµnh thÞ (nh− nh÷ng ng−êi trong khu vùc nghiªn cøu) cã tr×nh ®é häc vÊn thÊp h¬n, do ®ã nhËn thøc m«i tr−êng kÐm h¬n vµ Ýt cã thiªn h−íng quan t©m ®Õn n¬i m×nh ®æ chÊt th¶i.. 372
  11. HiÖu tr−ëng cña 1 tr−êng häc t¹i ®Þa ph−¬ng nãi r»ng nhiÒu ng−ê× d©n trong khu vùc nghiªn cøu kh«ng hiÓu biÕt nhiÒu vÒ m«i tr−êng. ¤ng cho r»ng do ®©y lµ nh÷ng ng−êi ng−êi nghÌo nªn mèi quan t©m hµng ®Çu cña hä lµ vÊn ®Ò m−u sinh chø kh«ng ph¶i lµ vÊn ®Ò m«i tr−êng. Theo l·nh ®¹o x· Siem Riep, ng−êi d©n biÕt lµ s«ng bÞ « nhiÔm nh−ng tin r»ng hä ch¼ng thÓ thay ®èi ®−îc t×nh h×nh vµ do vËy tiÕp tôc ®æ r¸c ra s«ng. ¤ng còng nãi r»ng mét sè ng−êi hiÓu râ hËu qu¶ m«i tr−êng cña viÖc hä ®æ r¸c ra s«ng nh−ng kh«ng cßn c¸ch xö lý chÊt th¶i nµo kh¸c. Cã lÏ sù m©u thuÉn trong c¸c c©u tr¶ lêi cña ng−êi d©n vÒ nhËn thøc m«i tr−êng lµ do sù kh¸c biÖt trong nhËn thøc cña nh÷ng ng−êi d©n ®ang cã nh÷ng hµnh vi g©y h¹i cho m«i tr−êng do kh«ng cã sù chän lùa nµo kh¸c vµ hiÓu ®−îc hËu qu¶ mµ hµnh vi cña m×nh g©y ra. Sù s½n sµng tr¶ phÝ dÞch vô cña ng−êi d©n Mét trong nh÷ng trë ng¹i th−êng gÆp trong c¸c dù ¸n QLCTDTC§ lµ ng−êi d©n kh«ng s½n sµng tr¶ phÝ sö dông dÞch vô. Theo nghiªn cøu cña dù ¸n Prodipan ë Khulna, Bangladesh, nh÷ng vÊn ®Ò d−íi ®©y ®· t¸c ®éng ®Õn sù s½n sµng tr¶ tiÒn lÖ phÝ cña ng−êi d©n: • NhËn thøc cña ng−êi d©n vÒ lîi Ých cña dÞch vô; • TËp qu¸n tr¶ phÝ dÞch vô trong ®Þa ph−¬ng local customs regarding paying for services); • Kh¶ n¨ng chi tr¶; • Møc ®é tham gia cña céng ®ång vµo qu¸ tr×nh ra quyÕt ®Þnh QLCTDTC§. ViÖc sö dông ®Êu thÇu, cho thÊy h¬n 2/3 ng−êi d©n kh«ng muèn tr¶ phÝ dÞch vô chÊt th¶i tr−íc khi dù ¸n QLCTDTC§ ®−îc thùc hiÖn. Sau 1 n¨m dù ¸n ho¹t ®éng thµnh c«ng, c¸c cuéc kh¶o s¸t cho thÊy 90% ng−êi d©n s½n sµng tr¶ phÝ (Salequzzamana et al 2003). §iÒu nµy chøng tá r»ng nhËn thøc vÒ ®é tin cËy vµ tÝnh thÝch hîp cña dù ¸n còng ¶nh h−ëng tíi sù s½ng sµng tr¶ phÝ cña ng−êi d©n. Cã 83% ng−êi tr¶ lêi trong khu vùc nghiªn cøu nãi r»ng hä muèn cã dÞch vô thu gom chÊt th¶i r¾n. 3/4 sè ng−êi tr¶ lêi ®ång ý tr¶ møc phÝ b»ng víi møc mµ ng−êi d©n tr¶ cho phÝ thu gom chÊt th¶i trong thµnh phè víi dÞch vô thu gom ®−îc thùc hiÖn hµng ngµy. Tuy nhiªn cÇn ph¶i chó ý lµ nhãm ng−êi tr¶ lêi nµy (n=213) chØ ®¹i diÖn cho 52% tæng cì mÉu do 31% kh«ng tr¶ lêi c©u hái nµy. Tû lÖ kh«ng tr¶ lêi cao nh− vËy mét phÇn lµ do c©u hái nµy chØ dµnh cho nh÷ng 373
  12. ng−êi nãi r»ng hä muèn chÊt th¶i ®−îc thu gom (236 ng−êi tr¶ lêi). Víi nh÷ng ng−êi nãi hä kh«ng s½n sµng tr¶ møc phÝ nh− vËy, hä sÏ ®−îc hái lµ liÖu hä cã s½n lßng tr¶ møc phÝ thÊp h¬n nh−ng viÖc cung cÊp dÞch vô l¹i kh«ng th−êng xuyªn h¬n. Mét sè ng−êi cho thÊy lµ hä sÏ tr¶ møc phÝ thÊp h¬n nÕu nh÷ng ng−êi kh¸c còng lµm nh− vËy. Tuy nhiªn thËm chÝ víi møc phÝ thÊp nhÊt th× 11% trong tæng sè nh÷ng ng−êi tham gia kh¶o s¸t vÉn nãi r»ng hä kh«ng muèn tr¶. Sö dông ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch chi b×nh ph−¬ng cho thÊy sù s½n sµng tr¶ phÝ cña ng−êi d©n cã liªn quan kh¸ mËt thiÕt víi c¸c biÕn sè (variables). Ng−êi d©n cã thÓ s½n sµng tr¶ phÝ thu gom chÊt th¶i h¬n nÕu: • Hä tin r»ng chÊt th¶i kh«ng ®−îc thu gom lµ 1 vÊn ®Ò lín ®èi víi khu vùc (p=0,001); • Hä tin r»ng n−íc th¶i kh«ng ®−îc thu gom hoÆc thu gom kÐm lµ 1 vÊn ®Ò, cho thÊy nhËn thøc chung vÒ chÊt l−îng n−íc s«ng lµ 1 vÊn ®Ò m«i tr−êng (p = 0.06); • Hä sèng trªn con ®−êng ë bê T©y, trªn bê T©y hoÆc trªn bê §«ng (p = 0.000). Sù s½n sµng tham gia/tæ chøc ViÖc thiÕu nhËn thøc hoÆc thiÕu vèn x· héi cã thÓ lµm h¹n chÕ sù s½n sµng cña céng ®ång trong viÖc tham gia hoÆc tæ chøc dù ¸n QLCTDTC§. C¸c nh©n tè kh¸c nh− thiÕu tµi chÝnh, hoÆc c¸c vÊn ®Ò chÝnh trÞ néi bé cña céng ®ång còng cã thÓ ¶nh h−ëng ®Õn sù s½n sµng tham gia cña c¸c thµnh viªn céng ®ång. Trong nh÷ng tr−êng hîp nµy, ®Þa ph−¬ng cã thÓ kh«ng ®ñ n¨ng lùc ®Ó ®−a ra nh÷ng hµnh ®éng thÝch hîp. Trong khu vùc nghiªn cøu, sù mong muèn cã dÞch vô thu gom chÊt th¶i (vµ do vËy cã thÓ gi¶ ®Þnh lµ ng−êi d©n s½n sµng tham gia vµo dù ¸n QLCTDTC§) cã liªn quan ®¸ng kÓ ®Õn viÖc: • coi viÖc thiÕu dÞch vô thu gom chÊt th¶i lµ 1 vÊn ®Ò (lín hoÆc nhá) (p=0,000); • coi “mïi” lµ 1 vÊn ®Ò (lín hoÆc nhá) (p=0,000); • tin r»ng dÞch vô thu gom chÊt th¶i sÏ c¶i thiÖn chÊt l−îng n−íc s«ng (p = 0.006); • nhËn thøc vÒ vÊn ®Ò chÊt th¶i trong céng ®ång (p = 0.000); • s½n sµng tr¶ 4,000 riel mét th¸ng cho dÞch vô thu gom (p = 0.000); • s½n sµng ph©n lo¹i thøc ¨n thõa trong c¸c chÊt th¶i kh¸c (p = 0.000). 374
  13. C¸c kÕt qu¶ nµy ®−a ra kh¶ n¨ng lµ viÖc n©ng cao nhËn thøc vÒ c¸c vÊn ®Ò chÊt th¶i vµ mèi liªn quan cña chóng víi c¸c vÊn ®Ò m«i tr−êng kh¸c cã thÓ n©ng cao sù s½n sµng tham gia cña céng ®ång. C¸c kÕt qu¶ nµy còng cho thÊy sù s½n sµng tham gia cã liªn quan tíi sù s½n sµng tr¶ phÝ vµ ph©n lo¹i chÊt th¶i TÊt c¶ nh÷ng bªn liªn quan chÝnh (key informants) ®Òu nãi r»ng hä rÊt s½n lßng tham gia dù ¸n QLCTDTC§ (cã kh¶ n¨ng ngo¹i trõ «ng Phã gi¸m ®èc c«ng ty dÞch vô chÊt th¶i t− nh©n MICC). ¤ng nµy nãi r»ng sù tham gia cña «ng cßn tuú thuéc vµo møc phÝ vËn chuyÓn chÊt th¶i tõ khu vùc nghiªn cøu ®Õn b·i ch«n lÊp mµ c«ng ty «ng dù tÝnh sÏ nhËn ®−îc. Do phÝ ch«n lÊp chÊt th¶i rÊt cao, sù tham gia cña MICC cã vai trß thiÕt yÕu ®èi víi sù thµnh c«ng cña dù ¸n. Cã thÓ cÇn yªu cÇu ThÞ tr−ëng thµnh phè g©y søc Ðp buéc MICC tham gia víi møc phÝ hîp lý. Møc phÝ nµy sÏ ®−îc ®Ò cËp chi tiÕt trong môc Tµi chÝnh. Sù s½n sµng ph©n lo¹i chÊt th¶i Nh÷ng ng−êi tham gia dù ¸n QLCTDTC§ ®«i khi ®−îc yªu cÇu ph¶i ph©n lo¹i nh÷ng chÊt th¶i cã thÓ t¸i chÕ ®−îc hoÆc nh÷ng nguyªn liÖu cã thÓ sö dông lµm ph©n compost ®Ó b¸n nh»m t¹o nguån thu cho dù ¸n. Nh÷ng dù ¸n QLCTDTC§ cã néi dung ph©n lo¹i chÊt th¶i ®ßi hái ng−êi d©n ph¶i cÇn ph¶i s½n lßng h¬n vµ ph¶i cã kh¶ n¨ng ph©n lo¹i nguyªn liÖu ®Ó t¸i chÕ hoÆc lµm ph©n compost. 35% sè ng−êi tr¶ lêi cho biÕt hä lµm ph©n compost tõ thøc ¨n thõa/rau qu¶. Trong sè nµy, 90% nãi hä lµm ph©n compost ®Ó c¶i thiÖn chÊt l−îng ®Êt, 4% nãi lµ ®Ó gi¶m l−îng chÊt th¶i, 9% nãi lµ do tËp qu¸n gia ®×nh vµ 1% nãi lµ ®Ó b¸n. 88.7% ng−êi ®−îc hái trong cuéc kh¶o s¸t hé gia ®×nh nãi r»ng hä hiÖn ®ang ph©n lo¹i chÊt th¶i ®Ó b¸n hoÆc cho. Nh÷ng ng−êi tr¶ lêi ®−a ra nh÷ng lý do ph©n lo¹i chÊt th¶i cña hä trong b¶ng 16.6. B¶ng 16.6. Lý do ph©n lo¹i chÊt th¶i cã thÓ t¸i chÕ Lý do ph©n lo¹i chÊt th¶i Lý do chÝnh Lý do phô cã thÓ t¸i chÕ §Ó t¹o thu nhËp 80% 14% TËp qu¸n gia ®×nh 66% 30% Gi¶m l−îng chÊt th¶i ph¶i vøt bá 19% 56% Cã lîi cho m«i tr−êng 11% 64% 375
  14. Nh÷ng kÕt qu¶ nµy cho thÊy ng−êi d©n trong khu vùc nghiªn cøu khã cã thÓ ph©n lo¹i c¸c chÊt th¶i cã thÓ t¸i chÕ ®Ó t¹o nguån thu cho dù ¸n v× nh÷ng thø nµy hiÖn ®ang ®−îc ph©n lo¹i ®Ó t¹o thu nhËp cho hé gia ®×nh vµ v× nh÷ng lý do kh¸c. Ngoµi ra, viÖc cè c¹nh tranh víi víi c¸c doanh nghiÖp t− nh©n trong c«ng nghiÖp t¸i chÕ cã thÓ ®Ó do¹ kh¶ n¨ng tæ chøc vµ tµi chÝnh cña QLCTDTC§ (Anschtz 1996). Nh− vËy lµ cã kh¶ n¨ng khuyÕn khÝch lµm ph©n compost trong khu vùc nghiªn cøu, cho dï lµ ®Ó t¹o thu nhËp cho dù ¸n, gi¶m l−îng ph¸t th¶i nãi chung hay lµ ®Ó b¸n t¹o thu nhËp cho c¸ nh©n. C¸c gi¶i ph¸p cã kh¶ n¨ng ¸p dông • Gi¸o dôc Tr×nh ®é nhËn thøc m«i tr−êng trong céng ®ång cã ¶nh h−ëng tíi ®éng lùc tham gia c¸c dù ¸n m«i tr−êng cña ng−êi d©n vµ sù thµnh c«ng l©u dµi cña c¸c dù ¸n ®ã. Gi¸o dôc m«i tr−êng t¹o c¬ héi n©ng cao nhËn thøc m«i tr−êng, ®éng lùc céng ®ång vµ møc ®é thÝch hîp cña dù ¸n mµ ng−êi d©n nhËn thøc ®−îc(Zurbrügg vµ Ahmed 1999, Salequzzamana et al 2003). ChØ víi sù tån t¹i cña ch−¬ng tr×nh gi¸o dôc mµ th«i th× kh«ng thÓ quyÕt ®Þnh sù thµnh c«ng hay thÊt b¹i cña 1 dù ¸n dùa trªn céng ®ång mµ chÝnh lµ tÝnh phï hîp vÒ néi dung, ph−¬ng ph¸p vµ ph¹m vi cña ch−¬ng tr×nh ®ã. Gi¸o dôc ph¶i cô thÓ vÒ giíi, cô thÓ vÒ néi dung vµ cã lîi Ých tËp trung ®Ó cã thÓ ph¸t huy hiÖu qu¶ trong QLCTDTC§. Nãi chung, cÇn ph¶i cã nguån tµi chÝnh dåi dµo ®Ó thùc hiÖn néi dung quan träng nµy cña mét ch−¬ng tr×nh céng ®ång. KÕt qu¶ c«ng tr×nh nghiªn cøu mét dù ¸n QLCTDTC§ do tæ chøc phi chÝnh phñ Propidan tiÕn hµnh t¹i Khulna, Bangladesh cho thÊy nhËn thøc m«i tr−êng ®−îc n©ng cao ®· gãp phÇn rÊt lín trong viÖc huy ®éng sù tham gia ®Çy ®ñ cña céng ®ång vµo kÕ ho¹ch thu gom chÊt th¶i míi. Tr−íc khi c¸c ho¹t ®éng gi¸o dôc ®−îc tiÕn hµnh, chØ cã 38% ng−êi d©n trong céng ®ång ®æ chÊt th¶i vµo c¸c thïng r¸c ®· ®−îc cung cÊp. Dù ¸n nµy ®· tæ chøc c¸c cuéc häp víi c¸c thµnh viªn trong céng ®ång (víi c¸c nh©n tõng ng−êi hoÆc theo nhãm), tæ chøc c¸c buæi thuyÕt tr×nh vÒ m«i tr−êng do c¸c gi¸o viªn vµ sinh viªn tr−êng §¹i häc Khulna tr×nh bµy, treo pa-n«, ¸p phÝch trong khu vùc dù ¸n, tæ chøc c¸c cuéc mÝt tinh lín t¹i tr−êng häc ®Ó tuyªn truyÒn cho ng−êi d©n vÒ sù cÇn thiÕt ph¶i cã nh÷ng ho¹t ®éng qu¶n lý m«i tr−êng tèt h¬n. Nghiªn cøu nµy còng cho thÊy r»ng nh÷ng ng−êi cã tr×nh ®é häc vÊn cao h¬n cã khuynh h−íng dÔ chÊp 376
  15. nhËn hÖ thèng qu¶n lý chÊt th¶i míi h¬n lµ nh÷ng ng−êi cã häc vÊn thÊp h¬n (Salequzzamana et al 2003). Mét dù ¸n thö nghiÖm ë Bangalore, Ên §é ®· ¸p dông nhiÒu ph−¬ng ph¸p gi¸o dôc ng−êi d©n vÒ c¸c vÊn ®Ò m«i tr−êng vµ vÒ dù ¸n. Dù ¸n nµy ®· khëi x−íng ra ph−¬ng ph¸p tiÕp xóc tõng hé gia ®×nh trong céng ®ång víi sù trî gióp cña cña c¸c t×nh nguyÖn viªn sinh viªn cã tr¶ thï lao, tæ chøc c¸c buæi biÓu diÔn ca nh¹c vµ ¶o thuËt trªn ®−êng phè, sö dông c¸c sù kiÖn t¹i ®Þa ph−¬ng vµ nh÷ng n¬i héi häp cña ®Þa ph−¬ng ®Ó tuyªn truyÒn n©ng cao nhËn thøc vÒ dù ¸n vµ tuyÓn chän c¸c t×nh nguyÖn viªn céng ®ång ®Ó theo dâi c¸c ho¹t ®éng hµng ngµy cña dù ¸n, ®−a ra ý kiÕn ph¶n håi vµ ®Ò xuÊt ®èi víi Bé tr−ëng Bé Y TÕ (Iyer et al 2001). Theo b¸o c¸o vÒ QLCTDTC§ t¹i Jakarta, Indonesia, Bé Gi¸o dôc vµ V¨n ho¸ ®· ®−a néi dung gi¸o dôc m«i tr−êng vµo tr−êng häc. Ch−¬ng tr×nh häc nµy gåm c¸c bµi gi¶ng thèng nhÊt trªn toµn quèc vÒ c¸c vÊn ®Ò m«i tr−êng nãi chung vµ dµnh ra 1 phÇn vÒ m«i tr−êng ®Þa ph−¬ng theo ®Æc ®iÓm riªng cña tõng khu vùc. §Ó bæ sung cho c¸c kiÕn thøc ®−îc häc t¹i tr−êng, UNESCO ®· hç trî c¸c ch−¬ng tr×nh gi¸o dôc kh«ng chÝnh kho¸ nh− c¸c kho¸ thùc ®Þa ë Jakarta (UNESCO 2000). L·nh ®¹o x· Siem Reap nhÊn m¹nh sù cÇn thiÕt ph¶i huy ®éng sù tham gia cña c¸c c¸n bé x·, c¸c tæ chøc céng ®ång, Së M«i Tr−êng vµ chÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng vµo qu¸ tr×nh gi¸o dôc. Tr−êng §¹i häc hoµng gia Phnom Penh còng sÏ tham gia vµo c¸c ho¹t ®éng gi¸o dôc. C¸c ho¹t ®éng n©ng cao nhËn thøc m«i tr−êng hiÖn ®ang ®uîc tiÕn hµnh trong khu vùc nghiªn cøu. L·nh ®¹o x· Sala Karamuek cho biÕt, HiÖp héi cña x· ®· phèi hîp víi Së M«i Tr−êng tæ chøc lµm vÖ sinh ®−êng phè vµ c¬ së vËt chÊt thiÕt bÞ cña c¸c doanh nghiÖp. Gi¸o dôc m«i tr−êng th«ng qua hÖ thèng tr−êng häc còng lµ mét c¸ch x©y dùng nhËn thøc. HiÖu tr−ëng (Secretary Director) 1 tr−êng häc ®Þa ph−¬ng cho biÕt gi¸o dôc häc sinh lµ mét c¸ch ®¶m b¶o r»ng th«ng tin vÒ m«i tr−êng vµ QLCTDTC§ ®Õn ®−îc víi c¸c hé gia ®×nh v× trÎ em sÏ mang nh÷ng th«ng tin chóng häc ®−îc tõ tr−êng vÒ nhµ. HiÖn gi¸o dôc m«i tr−êng ®· ®−îc ®−a vµo ch−¬ng tr×nh häc tõ líp 4 ®Õn líp 6. Së M«i Tr−êng chÞu tr¸ch nhiÖm néi dung nh−ng kh«ng hç trî nhiÒu cho c¸c kÕ ho¹ch gi¶ng d¹y. ¤ng HiÖu tr−ëng (Secretary Director) cho biÕt nãi chung c¸c gi¸o viªn th−êng ®Ò cËp ®Õn « nhiÔm kh«ng khÝ vµ khuyªn häc sinh kh«ng ®èt chÊt th¶i hoÆc ®æ chÊt th¶i ra 377
  16. s«ng hoÆc c¸c n¬i c«ng céng kh¸c. ViÖc thiÕu gi¸o tr×nh chÝnh thøc cho c¸c líp häc nµy t¹o c¬ héi cho viÖc ph¸t triÓn kÕ ho¹ch gi¶ng d¹y tæng hîp vÒ m«i tr−êng ®Ó phæ biÕn kiÕn thøc vÒ QLCTDTC§ • Khai th¸c vèn x· héi Kh¶ n¨ng mét céng ®ång cã thÓ tËp hîp xung quanh mét vÊn ®Ò vµ cïng nhau phèi hîp mét c¸ch cã hiÖu qu¶ bÞ ¶nh h−ëng bëi l−îng vèn x· héi mµ ng−êi d©n chia sÎ. NÕu nh− trong céng ®ång ®ã cã c¸c mèi quan hÖ t−¬ng hç vµ lu«n cã sù phèi hîp th× dù ¸n rÊt cã kh¶ n¨ng thµnh c«ng. Vèn x· héi cã thÓ thÓ hiÖn nh− viÖc céng ®ång ®· tõng tham gia mét tæ chøc dùa trªn céng ®ång (CBO), mét ch−¬ng tr×nh cña tæ chøc phi chÝnh phñ, mét tæ chøc t«n gi¸o…. C¸c tµi liÖu vÒ vèn x· héi cho thÊy hÖ thèng x· héi cña Campuchia vµ c¸c HiÖp héi chïa chiÒn truyÒn thèng cã kh¶ n¨ng huy ®éng céng ®ång vµ hç trî c¸c dù ¸n céng ®ång (Pellini 2004, Romeo vµ Spyckerelle 2004, Bhuiyan 2004). L·nh ®¹o x· Sala Kamraeuk cho biÕt, cã nhiÒu nguån vèn x· héi trong céng ®ång. Trong mçi x· ®Òu cã c¸c HiÖp héi x· (Commune Associations) gåm 100 gia ®×nh. Ngoµi ra, trong c¸c lµng cßn cã cßn cã c¸c ®¬n vÞ hiÖp héi nhá h¬n, ®ã lµ c¸c nhãm. Trong c¸c nhãm nµy ng−êi d©n rÊt g¾n bã vµ th©n thiÖn. Mçi lµng ®Òu cã tr−ëng lµng vµ c¸c chøc s¾c kh¸c. Chïa chiÒn lµ n¬i héi häp cña cña c¸c thµnh viªn céng ®ång. Mét sè x· cßn cã c¶ c¸c HiÖp héi l©m-ng− nghiÖp. Cïng chia sÎ ý kiÕn nµy, l·nh ®¹o x· Siem Reap cho biÕt lu«n cã nh÷ng tæ chøc ®Þa ph−¬ng ë cÊp x· (c¸c HiÖp héi x·). §«i khi trong céng ®ång cßn cã c¶ c¸c tæ chøc phi chÝnh phñ tuy kh«ng nhiÒu. Theo «ng nµy, hÇu hÕt mäi ng−êi ®Òu th−êng xuyªn ®i chïa vµ dù lÔ. Nãi chung, «ng coi x· m×nh lµ 1 céng ®ång rÊt g¾n bã. VÞ s− trô tr× ng«i chïa ë ®Þa ph−¬ng cho biÕt, th−êng th× ng−êi giµ hay ®i lÔ chïa vµ «ng s½n sµng th¶o luËn vÒ dù ¸n vµ c¸c vÊn ®Ò vÖ sinh nãi chung víi nh÷ng ng−êi ®Õn chïa. • Thùc thi ph¸p luËt Mét biÖn ph¸p ®Ó duy tr× ®éng lùc céng ®ång lµ ®−a ra c¸c chÕ tµi ®èi víi c¸c hµnh vi kh«ng tu©n thñ theo dù ¸n. ë Manila, chÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng cã thÓ ®−a ra c¸c quy ®Þnh chi tiÕt vÒ sù tham gia cña ng−êi d©n trong c¸c ch−¬ng tr×nh ph©n lo¹i vµ t¸i chÕ chÊt th¶i. Nh÷ng ng−êi nµo kh«ng tu©n thñ c¸c quy 378
  17. ®Þnh nµy sÏ bÞ ph¹t 1 ngµy lao ®éng c«ng Ých vµ bÞ l·nh ®¹o ®Þa ph−¬ng khiÓn tr¸ch. (Bennagen et al 2002). Theo l·nh ®¹o c¸c x· Siem Reap vµ Sala Kamraeuk, cã thÓ x©y dùng nh÷ng luËt lÖ cña x· ®Ó quy ®Þnh viÖc tham gia vµo c¸c dù ¸n QLCTDTC§. Cã thÓ ¸p dông ph¹t tiÒn hoÆc c¸c h×nh thøc xö ph¹t kh¸c ®èi víi nh÷ng ng−êi kh«ng tu©n thñ. L·nh ®¹o x· Siem Riep cho biÕt thªm hiÖn ë trung t©m Siem Riep ®ang cã luËt yªu cÇu ng−êi d©n ph¶i mang r¸c th¶i cña m×nh ®Õn ng−êi thu gom. Sö dông kh¶ n¨ng thùc thi luËt ph¸p cña chÝnh quyÒn x· ®Ó hç trî QLCTDTC§ còng lµ mét ph−¬ng ph¸p sö dông vèn x· héi nh»m khuyÕn khÝch sù tham gia cña céng ®ång. • S¶n xuÊt ph©n compost Mét l−îng lín chÊt th¶i h÷u c¬ giµu c¸c-bon vµ ni-t¬ trong dßng chÊt th¶i t¹i khu vùc nghiªn cøu cho thÊy kh¶ n¨ng cã thÓ s¶n xuÊt ph©n compost t¹i ®©y. Cã Ýt nhÊt 2 c¸ch thùc hiÖn. Cã thÓ s¶n xuÊt ph©n compost ë quy m« céng ®ång ®Ó t¹o nguån thu cho dù ¸n QLCTDTC§. Tuy nhiªn, s¶n xuÊt ph©n compost quy m« lín cã thÓ cÇn ph¶i cã nhiÒu vèn vµ ph¶i cã ®Êt réng vµ cã thÓ g©y ra nh÷ng t¸c dông phô tiªu cùc cho c− d©n ë khu vùc l©n cËn (vÝ dô nh− mïi vµ thu hót sù chó ý cña vËt nu«i trong nhµ). S¶n xuÊt ph©n compost ë quy m« hé gia ®×nh cã thÓ thÝch hîp h¬n ®èi víi khu vùc nghiªn cøu. ChÕ biÕn ph©n compost trong thïng lµ viÖc lµm kh¸ ®¬n gi¶n, kh«ng cÇn ph¶i ph©n lo¹i nhiÒu c¸c chÊt h÷u c¬ kh¸c nhau. Ngoµi vèn ®Çu t− ban ®Çu ®Ó mua thïng ra th× kh«ng cÇn ph¶i thªm bÊt kú chi phÝ nµo cho qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cña hÖ thèng nµy vµ c¸c hé gia ®×nh chØ cÇn ph¶i bá søc lao ®éng. Sau khi chÕ biÕn, ph©n compost cã thÓ sö dông ®Ó bãn c©y hoÆc ®Ó b¸n. Nh×n chung, mét dù ¸n cã thÓ chøng minh ®−îc nhu cÇu/thÞ tr−êng cho c¸c s¶n phÈm ph©n compost sÏ khuyÕn khÝch ph©n lo¹i chÊt th¶i t¹i nguån (UNESCO 2000), do ®ã, viÖc ®¸nh gi¸ tÝnh kh¶ thi cña viÖc s¶n xuÊt ph©n compost ®Ó lµm mét trong nh÷ng nguån tµi chÝnh cho QLCTDTC§ cÇn ph¶i ®¸nh gi¸ thÞ tr−êng cho c¸c s¶n phÈm ph©n compost. • T¹o ra c¸c dù ¸n ®a môc ®Ých §Ó t¨ng c−êng khuyÕn khÝch sù tham gia cña céng ®ång, c¸c dù ¸n cã thÓ ®−îc thiÕt kÕ gåm nhiÒu môc ®Ých, do ®ã cã thÓ mang l¹i nhiÒu lîi Ých kh¸c 379
  18. nhau vµ ®−îc céng ®ång quan t©m h¬n. VÝ dô cã thÓ kÕt hîp qu¶n lý chÊt th¶i víi ch−¬ng tr×nh y tÕ vµ an toµn. C¸c vÊn ®Ò vÒ chÝnh quyÒn ChÝnh phñ vµ chÝnh quyÒn c¸c cÊp §èi víi cÊp chÝnh phñ, nh÷ng nç lùc thùc hiÖn c¸c dù ¸n ë cÊp ®Þa ph−¬ng cã thÓ bÞ ph¸ háng bëi c¸c vÊn ®Ò chÝnh trÞ lín h¬n. C¸c vÊn ®Ò vÒ ®¶ng ph¸i vµ tµi chÝnh cã thÓ g©y khã kh¨n cho viÖc tham gia cña chÝnh phñ. §«i khi chÝnh phñ cã thÓ kh«ng s½n lßng hîp t¸c. Kironde and Yhdego nhËn xÐt “nh÷ng trë ng¹i lín ®èi víi qu¶n lý chÊt th¶i ë khu ®« thÞ Tanzania bao gåm n¹n tham nhòng, quan hÖ kh«ng tèt gi÷a c¸c chÝnh kh¸ch vµ nh©n nh©n, chÝnh trÞ t− h÷u ho¸ (politics of privatization) vµ sù hê h÷ng chÝnh trÞ” (1997: 213). CÇn ph¶i cã tr¸ch nhiÖm cña céng ®ång trong kh©u tæ chøc vµ hµnh chÝnh cña QLCTDTC§. §Ó cã thÓ ho¹t ®éng tèt, nh÷ng c¬ cÊu nµy cÇn ph¶i cã sù tham gia cña tÊt c¶ mäi ®èi t−îng (nhÊt lµ phô n÷, thanh niªn vµ ng−êi d©n téc thiÓu sè) vµ ph¶i minh b¹ch vÒ tµi chÝnh vµ hå s¬ sæ s¸ch. Gi¸o dôc céng ®ång vµ ®µo t¹o cã thÓ ®ãng vai trß ®¸ng kÓ ®Ó ®¹t ®−îc nh÷ng môc tiªu nµy. (Anschtz 1996) Nh÷ng gi¶i ph¸p cã kh¶ n¨ng ¸p dông Mét trong nh÷ng ph−¬ng ph¸p gióp qu¶n lý dù ¸n QLCTDTC§ cã hiÖu qu¶ vµ cã tr¸ch nhiÖm lµ x©y dùng 1 tæ chøc ®¹i diÖn céng ®ång. ChÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng cã thÓ lµ 1 gi¶i ph¸p h÷u hiÖu trong viÖc gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò riªng cña céng ®ång. ChÝnh quyÒn cÊp trªn cã lîi lµ kh«ng ph¶i xö lý nh÷ng vÊn ®Ò chi tiÕt cña dù ¸n vµ cã thÓ s½n sµng hç trî vÒ tµi chÝnh vµ hËu cÇn cho tæ chøc ®ã (®Æc biÖt nÕu cã sù tham gia cña l·nh ®¹o ®Þa ph−¬ng). CÇn l−u ý lµ qu¶n lý theo m« h×nh ®¹i diÖn céng ®ång cã thÓ vÉn cã khã kh¨n ngay c¶ khi t×nh h×nh kh¶ quan nhÊt. VÝ dô: viÖc thiÕu 1 tæ chøc céng ®ång thÝch hîp cã thÓ dÉn tíi viÖc kh«ng thÓ thu ®−îc phÝ ®Ó cã thÓ duy tr× dù ¸n QLCTDTC§ (CissÐ 2003). 1 tæ chøc ®Þa ph−¬ng khai th¸c vèn x· héi b»ng c¸ch thùc thi c¸c nhiÖm vô hµnh chÝnh QLCTDTC§ hµng ngµy (nh− ®¶m b¶o viÖc tr¶ phÝ cña ng−êi d©n). Tuy nhiªn kh«ng ph¶i tÊt c¶ vèn x· héi ®Òu mang tÝnh tÝch cùc, vµ c¸c tæ chøc céng ®ång ®«i khi cã thÓ t¸i hiÖn 1 hÖ thèng qu¶n lý bÊt c«ng kh«ng cã ®¹i diÖn cña ng−êi nghÌo vµ ng−êi khã kh¨n (Beall 1997). Sù l·nh ®¹o céng ®ång còng nh− viÖc lång ghÐp (inclusion) sù tham gia cña phô n÷ vµ thanh niªn 1 c¸ch hîp lý lµ phÇn kh«ng thÓ t¸ch rêi trong c¸c cÊu 380
  19. tróc nµy. Kh¸i niÖm vÒ c«ng b»ng trong céng ®ång còng nh− trong nh÷ng ng−êi tham gia cÇn ph¶i ®−îc xem xÐt. NÕu 1 thµnh viªn hoÆc 1 nhãm thµnh viªn bÞ lîi dông bëi c¬ cÊu thiÕt kÕ dù ¸n (structure of the project design), dù ¸n sÏ kh«ng bÒn v÷ngdù ¸n sÏ kh«ng bÒn v÷ng TÊt c¶ nh÷ng bªn liªn quan chñ yÕu (key informants) trong khu vùc nghiªn cøu ®Òu kh¼ng ®Þnh r»ng hä s½n sµng tham gia dù ¸n QLCTDTC§. Khi ®−îc hái ý kiÕn vÒ c¬ cÊu tæ chøc dù ¸n, nh÷ng ng−ßi nµy ®Òu cho r»ng c¸c l·nh ®¹o ®Þa ph−¬ng trong céng ®ång sÏ ®ãng vai trß quan träng trong c«ng viÖc hµnh chÝnh. L·nh ®¹o x· Siem Reap cho r»ng tæ chøc céng ®ång cÇn cã c¸c l·nh ®¹o x·, c«ng an x·, c¸c c¸n bé x· kh¸c vµ ng−êi d©n trong céng ®ång. Theo «ng HiÖu tr−ëng (Secretary Director) tr−êng häc ë ®Þa ph−¬ng, tæ chøc nµy nªn cã c¸c c¸n bé x·, c¸c tr−ëng, phã lµng v× nh÷ng ng−êi nµy sèng víi ng−êi d©n vµ hiÓu ®−îc mèi quan t©m cña hä. ¤ng Phã gi¸m ®èc c«ng ty thu gom chÊt th¶i t− nh©n MICC cho r»ng c¸c l·nh ®¹o x· ph¶i cã tr¸ch nhiÖm tæ chøc v× c«ng ty «ng tin t−ëng hä biÕt c¸ch thu phÝ 1 c¸ch hîp lý tõ céng ®ång. ¤ng Tr−ëng phßng kiÓm so¸t « nhiÔm cho biÕt Së M«i Tr−êng sÏ chän ra ®¹i diÖn cho tæ chøc nµy trong sè c¸c tr−ëng lµng vµ l·nh ®¹o x·. Nh÷ng ng−êi nµy ®· lµ c¸n bé cña Ban “Céng ®ång m«i tr−êng” gåm l·nh ®¹o c¸c huyÖn, do vËy Së ®· biÕt râ hä. Ngoµi sù tham gia cña l·nh ®¹o ®Þa ph−¬ng vµo tæ chøc céng ®ång, 1 vÊn ®Ò quan träng n÷a lµ ph¶i cã sù tham gia cña c¸c thµnh viªn kh¸c trong céng ®ång ®Ó cã thÓ ph¶n ¸nh ®−îc ®Çy ®ñ c¸c vÊn ®Ò vµ c¸c mèi quan t©m cña c¸c ®èi t−îng kh¸c nhau. VÝ dô, kÕt qu¶ nghiªn cøu ë phÇn trªn cña b¸o c¸o nµy cho thÊy ®iÒu quan träng lµ tæ chøc nµy ph¶i gåm nh÷ng ng−êi tõ sèng ë mäi ®Þa ®iÓm trong khu vùc nghiªn cøu, phô n÷, ng−êi d©n thuéc c¸c løa tuæi kh¸c nhau v× nh÷ng nh©n tè nµy cã liªn quan ®Õn c¸c th¸i ®é vµ hµnh vi kh¸c nhau ®èi víi vÊn ®Ò chÊt th¶i. 1 ®iÒu quan träng n÷a lµ céng ®ång ph¶i c¶m thÊy r»ng ®©y lµ 1 tæ chøc lµm viÖc cã tr¸ch nhiÖm mµ hä cã thÓ tin t−ëng ®−îc. V× vËy, céng ®ång cÇn tham gia vµo viÖc quyÕt ®Þnh ai sÏ tham gia vµo tæ chøc nµy. ViÖc lùa chän cã thÓ tiÕn hµnh qua c¸c cuéc häp céng ®ång, c¸c nhãm nßng cèt, bá phiÕu..v.v… C¸c vÊn ®Ò hËu cÇn HÖ thèng thu gom NhiÒu hÖ thèng thu gom cã thÓ ®−îc sö dông trong QLCTDTC§. Ba h×nh thøc cã thÓ thÝch hîp trong nghiªn cøu nµy lµ thu gom tõng nhµ, thu gom lÒ ®−êng (curbside), trung t©m tËp kÕt chÊt th¶i (multiple drop off center) 381
  20. Ali vµ Snel m« t¶ hÖ thèng QLCTDTC§ ë Karachi, Pakistan trong ®ã ng−êi ta mua c¸c thïng r¸c c«ng céng ®Ó mäi ng−êi ®æ r¸c vµo ®ã. Mét ®¸nh gi¸ ®éc lËp cho thÊy hÖ thèng nµy ®· thµnh c«ng trong viÖc c¶i thiÖn vÖ sinh trong khu vùc. Tuy nhiªn ®¸nh gi¸ vÒ c¸c nghiªn cøu ®iÓn h×nh còng cho thÊy c¸c dù ¸n kh¸c ®· gÆp ph¶i khã kh¨n trong viÖc t×m ®Þa ®iÓm ®Ó ®Æt còng nh− qu¶n lý vµ b¶o tr× nh÷ng thïng r¸c ®ã do ng−êi d©n kh«ng ai muèn sèng gÇn c¸c khu vùc ®æ r¸c c«ng céng (1999). Mét dù ¸n ë thµnh phè Khulna, Bangladesh ®· lùa chän hÖ thèng thu gom chÊt th¶i t¹i tõng hé gia ®×nh dùa trªn céng ®ång v× thÊy r»ng trong c¸ch tiÕp cËn th«ng th−êng (ng−êi d©n ph¶i mang r¸c ®Õn c¸c thïng r¸c c«ng céng ®Æt bªn lÒ ®−êng, t−¬ng tù nh− c¸ch tiÕp cËn sö dông c¸c khu tËp kÕt chÊt th¶i (drop-off center) ), viÖc ph¶i mang r¸c ®i 1 ®o¹n ®−êng ®· khiÕn ng−êi d©n ng¹i sö dông c¸c thïng r¸c c«ng céng. Thay vµo ®ã, nhiÒu ng−êi ®· ®æ chÊt th¶i t¹i nh÷ng n¬i ®Êt trèng hoÆc xuèng hÖ thèng tho¸t n−íc (Khulna City Corporation 2000). ViÖc sö dông nh÷ng khu tËp kÕt (drop-off centers) t¹i khu vùc nghiªn cøu cã thÓ sÏ ®−a ®Õn kÕt qu¶ t−¬ng tù v× ng−êi d©n cã thÓ chän c¸ch tiÕp tôc c¸c hµnh vi xö lý chÊt th¶i cã h¹i cho m«i tr−êng nh−ng l¹i thuËn tiÖn cho hä h¬n lµ ph¶i mang chÊt th¶i ®Õn khu tËp kÕt. Do vËy, hÖ thèng thu gom chÊt th¶i t¹i nhµ hoÆc lÒ ®−êng (curbside) cã thÓ sÏ phï hîp h¬n c¶ ®èi víi khu vùc nghiªn cøu. Lé tr×nh cña dÞch vô thu gom Khu vùc nghiªn cøu cã ®Þa h×nh dµi vµ hÑp, do ®ã khã cã thÓ tËn dông tèi ®a lé tr×nh thu gom víi 1 hoÆc 2 ®Þa ®iÓm thu gom thø cÊp (secondary). Ng−êi ®i thu gom cã thÓ ph¶i sö dông xe thu gom cã g¾n ®éng c¬ ®Ó thu gom r¸c th¶i tõ c¸c gia ®×nh. Tuy nhiªn viÖc thu gom sÏ mÊt nhiÒu thêi gian v× ph¶i dõng l¹i ë tÊt c¶ c¸c hé. Chøa chÊt th¶i trong gia ®×nh Mçi hÖ thèng thu gom l¹i cã yªu cÇu riªng ®èi víi viÖc chøa chÊt th¶i trong hé gia ®×nh. C¸c hÖ thèng thu gom tõng hé (door-to-door) vµ khu tËp kÕt kh«ng cÇn nhiÒu sù can thiÖp ë quy m« céng ®ång. Mét dù ¸n thu gom t¹i nhµ ë Karachi, Pakistan khuyÕn khÝch c¸c hé gia ®×nh sö dông bÊt kú dông cô cã n¾p nµo ®Ó chøa chÊt th¶i (Zurbrügg and Ahmed 1999). Tuy nhiªn, hÖ thèng thu gom t¹i nhµ trong khu vùc nghiªn cøu cã thÓ ho¹t ®éng hiÖu qu¶ h¬n víi c¸c dông cô chøa r¸c dïng 1 lÇn v× ®iÒu nµy sÏ gióp ng−êi thu gom kh«ng ph¶i di chuyÓn nhiÒu lÇn gi÷a hé gia ®×nh vµ chiÕc xe cña m×nh. C¸c hÖ thèng thu gom 382

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản