Chương 2: Những vấn đề lý luận cơ bản về tổ chức lãnh thổ

Chia sẻ: phuocql31

Tham khảo tài liệu 'chương 2: những vấn đề lý luận cơ bản về tổ chức lãnh thổ', kinh tế - quản lý, quản lý nhà nước phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả

Bạn đang xem 7 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: Chương 2: Những vấn đề lý luận cơ bản về tổ chức lãnh thổ

 

  1. Ch−¬ng 2 Nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn c¬ b¶n vÒ tæ chøc l∙nh thæ I. C¸c nguyªn t¾c ph©n bè s¶n xuÊt §Ó ®¶m b¶o cho nÒn kinh tÕ quèc d©n ph¸t triÓn æn ®Þnh víi nhÞp ®é t¨ng tr−ëng cao, trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè s¶n xuÊt cña ®Êt n−íc cÇn ph¶i nghiªn cøu vµ vËn dông tèt c¸c nguyªn t¾c ph©n bè s¶n xuÊt. 1.1. Nguyªn t¾c 1 Ph©n bè c¸c c¬ së s¶n xuÊt gÇn c¸c nguån nguyªn liÖu, nhiªn liÖu, n¨ng l−îng, nguån lao ®éng vµ thÞ tr−êng tiªu thô s¶n phÈm. Trong thùc tiÔn c¸c c¬ së s¶n xuÊt ®Òu cÇn nguyªn, nhiªn liÖu, n¨ng l−îng, lao ®éng vµ thÞ tr−êng tiªu thô s¶n phÈm; tïy theo ®Æc ®iÓm cô thÓ cña tõng ®èi t−îng s¶n xuÊt, tõng c¬ së s¶n xuÊt, tõng ngµnh s¶n xuÊt mµ cã thÓ sö dông nguyªn t¾c nµy linh ho¹t ®Ó gi¶m bít chi phÝ s¶n xuÊt ®Õn møc thÊp nhÊt. - Nghiªn cøu vËn dông tèt nguyªn t¾c nµy sÏ gi¶m bít ®−îc c¸c chi phÝ s¶n xuÊt, ®Æc biÖt chi phÝ trong kh©u vËn t¶i, tõ ®ã h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm, n©ng cao hiÖu qu¶ kinh tÕ trong s¶n xuÊt. - Trong thùc tiÔn vËn dông nguyªn t¾c nµy cÇn chó ý nghiªn cøu nh÷ng ®Æc ®iÓm kinh tÕ-kü thuËt cô thÓ cña tõng ®èi t−îng s¶n xuÊt, tõng nhãm ngµnh s¶n xuÊt ®Ó ph©n bè s¶n xuÊt hîp lý. a) §èi víi s¶n xuÊt c«ng nghiÖp (®−îc chia thµnh 5 nhãm ngµnh): - Nhãm 1: Bao gåm c¸c c¬ së s¶n xuÊt c«ng nghiÖp víi ®Æc ®iÓm næi bËt lµ cã chi phÝ vËn chuyÓn nguyªn liÖu cao trong c¬ cÊu chi phÝ s¶n xuÊt nh−: c¸c xÝ nghiÖp luyÖn kim, s¶n xuÊt xi m¨ng, chÕ biÕn mÝa, ®−êng hoa qu¶ hép... §èi víi nhãm nµy, trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè cÇn ®−îc ph©n bè gÇn víi c¸c nguån nguyªn liÖu. - Nhãm 2: Bao gåm c¸c c¬ së s¶n xuÊt c«ng nghiÖp víi ®Æc ®iÓm næi bËt lµ cã chi phÝ vËn chuyÓn nhiªn liÖu cao trong c¬ cÊu chi phÝ s¶n xuÊt nh−: c¸c nhµ m¸y nhiÖt ®iÖn, mét sè xÝ nghiÖp ho¸ chÊt… Trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè s¶n xuÊt, nhãm nµy cÇn ®−îc ph©n bè gÇn víi nguån nhiªn liÖu. - Nhãm 3: Bao gåm c¸c c¬ së s¶n xuÊt c«ng nghiÖp víi ®Æc ®iÓm næi bËt lµ cã chi phÝ vÒ ®iÖn n¨ng cao trong c¬ cÊu chi phÝ s¶n xuÊt nh− nh÷ng xÝ nghiÖp c«ng 9
  2. nghiÖp dïng ®iÖn nhiÒu trong s¶n xuÊt (luyÖn kim mµu b»ng ph−¬ng ph¸p ®iÖn ph©n...). Trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè, nhãm ngµnh nµy cÇn ®−îc ph©n bè gÇn c¸c c¬ së ®iÖn lín, c¸c nguån ®iÖn rÎ tiÒn. - Nhãm 4: Bao gåm c¸c c¬ së c«ng nghiÖp víi ®Æc ®iÓm lµ cã chi phÝ vÒ ®µo t¹o vµ tr¶ c«ng lao ®éng cao trong c¬ cÊu chi phÝ s¶n xuÊt nh−: dÖt may, giÇy da, thñ c«ng mü nghÖ tinh x¶o... Trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè, nhãm ngµnh nµy cÇn ®−îc ph©n bè gÇn c¸c trung t©m d©n c− lín cã tr×nh ®é d©n trÝ cao. - Nhãm 5: Bao gåm c¸c c¬ së s¶n xuÊt c«ng nghiÖp víi ®Æc ®iÓm s¶n xuÊt næi bËt lµ cã chi phÝ vÒ tiªu thô s¶n phÈm cao trong c¬ cÊu chi phÝ s¶n xuÊt nh−: c¸c c¬ së c«ng nghiÖp chÕ biÕn thùc phÈm, bia, r−îu, b¸nh kÑo... Trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè, nhãm nµy cÇn ®−îc ph©n bè gÇn c¸c trung t©m tiªu thô lín. b) §èi víi s¶n xuÊt n«ng nghiÖp: VËn dông nguyªn t¾c trªn, còng ph¶i dùa vµo ®Æc ®iÓm kinh tÕ-kü thuËt cña tõng nhãm ngµnh ®Ó bè trÝ s¶n xuÊt. - C©y l−¬ng thùc: Cã yªu cÇu tiªu thô réng r·i kh¾p n¬i, dÔ thÝch nghi víi ®iÒu kiÖn ngo¹i c¶nh. Do ®ã cÇn ®−îc ph©n bè theo 2 h−íng: Ph©n bè réng kh¾p trªn c¸c vïng l·nh thæ ®Ó ®¸p øng yªu cÇu tiªu dïng t¹i chç cña d©n c−; ph©n bè tËp trung ë nh÷ng vïng cã ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó tËp trung ®Çu t−, th©m canh, h×nh thµnh nh÷ng vïng s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ lín, t¨ng n¨ng suÊt, s¶n l−îng c©y l−¬ng thùc, t¹o ra nhiÒu s¶n phÈm hµng ho¸ cho nÒn kinh tÕ quèc d©n. - C©y c«ng nghiÖp vµ c©y ¨n qu¶: Yªu cÇu nh÷ng ®iÒu kiÖn sinh th¸i chÆt chÏ h¬n so víi c©y l−¬ng thùc; mÆt kh¸c s¶n phÈm cña nã ®ßi hái ph¶i ®−îc chÕ biÕn míi n©ng cao ®−îc gi¸ trÞ s¶n phÈm. Do ®ã trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè, nhãm c©y nµy cÇn ®−îc ph©n bè tËp trung, h×nh thµnh nh÷ng vïng s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ lín ®Ó kÕt hîp tèt víi ph¸t triÓn c«ng nghiÖp chÕ biÕn, nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ kinh tÕ trong s¶n xuÊt. 1.2. Nguyªn t¾c 2 Ph©n bè s¶n xuÊt ph¶i kÕt hîp c«ng nghiÖp víi n«ng nghiÖp, thµnh thÞ víi n«ng th«n. NÒn kinh tÕ quèc d©n muèn ph¸t triÓn tèt, cÇn cã sù kÕt hîp ph¸t triÓn nhÞp nhµng gi÷a tÊt c¶ c¸c ngµnh s¶n xuÊt trong mét c¬ cÊu kinh tÕ quèc d©n thèng nhÊt, mµ tr−íc hÕt lµ c«ng nghiÖp vµ n«ng nghiÖp; v× ®©y lµ 2 ngµnh s¶n xuÊt vËt chÊt chñ yÕu cña nÒn kinh tÕ. Do ®ã trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè s¶n xuÊt cña ®Êt n−íc, cÇn ph¶i kÕt hîp tèt gi÷a c«ng nghiÖp víi n«ng nghiÖp. 10
  3. - Ph©n bè s¶n xuÊt kÕt hîp c«ng nghiÖp víi n«ng nghiÖp sÏ gãp phÇn xãa bá hiÖn t−îng c¸c vïng n«ng nghiÖp ®¬n thuÇn, mµ ph¸t triÓn theo h−íng h×nh thµnh c¸c h×nh thøc s¶n xuÊt liªn kÕt n«ng-c«ng nghiÖp víi hiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi cao t¹o ®iÒu kiÖn cho c«ng nghiÖp t¸c ®éng ngµy cµng nhiÒu, cµng cã hiÖu qu¶ vµo s¶n xuÊt n«ng nghiÖp; tõng b−íc thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸ n«ng nghiÖp; h×nh thµnh c¬ cÊu kinh tÕ c«ng-n«ng nghiÖp ngµy cµng hîp lý. - Trong thùc tiÔn vËn dông nguyªn t¾c nµy, cÇn chó ý ph¸t triÓn vµ ph©n bè më réng c¬ cÊu s¶n xuÊt c«ng nghiÖp, mµ tr−íc hÕt lµ c¸c ngµnh c«ng nghiÖp trùc tiÕp phôc vô n«ng nghiÖp nh−: c¬ khÝ chÕ t¹o, söa ch÷a m¸y mãc c«ng cô phôc vô s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, c«ng nghiÖp chÕ biÕn, b¶o qu¶n n«ng s¶n, c«ng nghiÖp s¶n xuÊt hµng tiªu dïng phôc vô d©n c− vµo c¸c vïng n«ng nghiÖp ®Ó thóc ®Èy n«ng nghiÖp ph¸t triÓn. Trong ph¸t triÓn, x©y dùng c¸c vïng kinh tÕ míi, cÇn cã sù kÕt hîp chÆt chÏ ngay tõ ®Çu gi÷a c«ng nghiÖp víi n«ng nghiÖp 1.3. Nguyªn t¾c 3 Ph©n bè s¶n xuÊt ph¶i chó ý ph¸t triÓn nhanh chãng nÒn kinh tÕ-v¨n hãa cña c¸c vïng l¹c hËu, chËm ph¸t triÓn. - Do sù ph©n ho¸ cña c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn-kinh tÕ-x· héi-lÞch sö gi÷a c¸c vïng l·nh thæ cña ®Êt n−íc nªn gi÷a c¸c vïng th−êng cã sù chªnh lÖch vÒ tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ-v¨n ho¸-x· héi. C¸c vïng l¹c hËu, chËm tiÕn vÒ kinh tÕ - x· héi th−êng lµ nh÷ng vïng biªn giíi, ven biÓn, h¶i ®¶o, vïng c− tró cña ®ång bµo d©n téc Ýt ng−êi cã vÞ trÝ quan träng trong an ninh, chÝnh trÞ, quèc phßng. MÆt kh¸c, nh÷ng vïng nµy lµ nh÷ng vïng cßn nhiÒu tiÒm n¨ng ph¸t triÓn s¶n xuÊt, nh−ng ch−a ®−îc khai th¸c, sö dông hîp lý. Do ®ã trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè s¶n xuÊt, cÇn chó ý ph¸t triÓn nhanh chãng c¸c vïng nµy, nh»m khai th¸c tèt h¬n c¸c tiÒm n¨ng ph¸t triÓn kinh tÕ-x· héi cña ®Êt n−íc. - VËn dông tèt nguyªn t¾c nµy cã ý nghÜa lín trªn c¸c mÆt kinh tÕ-chÝnh trÞ- quèc phßng, t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó khai th¸c ®Çy ®ñ, hîp lý mäi tiÒm n¨ng ph¸t triÓn s¶n xuÊt cña ®Êt n−íc, gãp phÇn xo¸ bá dÇn sù c¸ch biÖt gi÷a c¸c d©n téc, t¨ng c−êng khèi ®oµn kÕt toµn d©n, n©ng cao d©n trÝ, t¨ng c−êng lùc l−îng tù vÖ trªn c¸c tuyÕn biªn giíi, ven biÓn, h¶i ®¶o. gãp phÇn phßng thñ vµ b¶o vÖ v÷ng ch¾c ®Êt n−íc. - Thùc tiÔn vËn dông nguyªn t¾c nµy, cÇn nghiªn cøu ph¸t triÓn vµ ph©n bè më réng c¸c c¬ së s¶n xuÊt vµo c¸c vïng l¹c hËu, chËm tiÕn trªn c¬ së c¸c ph−¬ng ¸n ph©n vïng vµ quy ho¹ch c¸c vïng kinh tÕ cña ®Êt n−íc. 11
  4. 1.4. Nguyªn t¾c 4 Ph©n bè s¶n xuÊt ph¶i chó ý kÕt hîp tèt kinh tÕ víi quèc phßng. ThÕ giíi ngµy nay vÉn cßn tån t¹i chñ nghÜa ®Õ quèc vµ c¸c thÕ lùc ph¶n ®éng, v× vËy x©y dùng ®Êt n−íc vµ b¶o vÖ ®Êt nuíc ph¶i lu«n lu«n g¾n chÆt víi nhau. Do ®ã ph¶i chó ý kÕt hîp tèt kinh tÕ víi quèc phßng. - VËn dông tèt nguyªn t¾c nµy cã ý nghÜa to lín gãp phÇn h¹n chÕ thiÖt h¹i khi x¶y ra chiÕn tranh. - Trong thùc tiÔn vËn dông, cÇn chó ý nh÷ng ®iÓm sau ®©y: + CÇn nghiªn cøu ph¸t triÓn vµ ph©n bè nh÷ng c¬ së s¶n xuÊt quan träng cã ý nghÜa then chèt ®èi víi nÒn kinh tÕ quèc d©n vµo s©u trong néi ®Þa, xa c¸c tuyÕn biªn giíi. + Ph¸t triÓn vµ ph©n bè nh÷ng c¬ së s¶n xuÊt lín quan träng trªn nhiÒu vïng l·nh thæ cña ®Êt n−íc, tr¸nh qu¸ tËp trung vµo mét sè vïng nhÊt ®Þnh. Ph¸t triÓn vµ ph©n bè më réng c¸c c¬ së s¶n xuÊt cã tÝnh chÊt gän nhÑ, dÔ c¬ ®éng khi xÈy ra t×nh huèng chiÕn tranh ë c¸c tuyÕn biªn giíi, ven biÓn, h¶i ®¶o ®Ó kÕt hîp tèt ph¸t triÓn víi cñng cè quèc phßng. 1.5. Nguyªn t¾c 5 Ph©n bè s¶n xuÊt ph¶i chó ý t¨ng c−êng vµ më réng c¸c quan hÖ hîp t¸c quèc tÕ. Ngµy nay trªn thÕ giíi ®ang diÔn ra qu¸ tr×nh quèc tÕ ho¸ ®êi sèng kinh tÕ cña tÊt c¶ c¸c n−íc. Mäi quèc gia ®Òu muèn t×m kiÕm cho m×nh mét ®−êng lèi chiÕn l−îc ph¸t triÓn kinh tÕ thÝch hîp víi nguån thu cao, tèc ®é t¨ng tr−ëng nhanh vµ æn ®Þnh, trªn c¬ së khai th¸c cã hiÖu qu¶ mäi nguån tµi nguyªn cña ®Êt n−íc vµ lîi dông ®Õn møc tèi ®a sù hç trî kinh tÕ tõ bªn ngoµi. Do ®ã ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ më ®· trë thµnh mét xu h−íng tÊt yÕu cña thêi ®¹i. V× vËy trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè s¶n xuÊt, cÇn ph¶i chó ý t¨ng c−êng vµ më réng quan hÖ hîp t¸c quèc tÕ. - VËn dông tèt nguyªn t¾c nµy sÏ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho c¸c c¬ së s¶n xuÊt, c¸c ®Þa ph−¬ng, c¸c vïng vµ nÒn kinh tÕ ®Êt n−íc ph¸t triÓn mét c¸ch cã lîi nhÊt. - Thùc tiÔn vËn dông nguyªn t¾c nµy, cÇn chó ý kÕt hîp ®óng ®¾n lîi Ých cña tÊt c¶ c¸c bªn tham gia hîp t¸c, ra søc ph¸t triÓn nh÷ng ngµnh s¶n xuÊt mµ ®iÒu kiÖn trong n−íc cã nhiÒu thuËn lîi trong tham gia hîp t¸c quèc tÕ. 12
  5. 1.6. Nguyªn t¾c 6 Ph©n bè s¶n xuÊt ph¶i chó ý tæ chøc, ph©n c«ng lao ®éng hîp lý gi÷a c¸c vïng trong n−íc. Ph¸t triÓn chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt kÕt hîp chÆt chÏ víi ph¸t triÓn tæng hîp nÒn kinh tÕ trong vïng. Nguyªn t¾c nµy ®−îc b¾t nguån tõ quy luËt ph¸t triÓn cña ph©n c«ng lao ®éng x· héi. Ph©n c«ng lao ®éng x· héi theo l·nh thæ, tÊt yÕu sÏ dÉn tíi chuyªn m«n ho¸. §©y lµ mét quy luËt tÊt yÕu kh¸ch quan, do ®ã trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè s¶n xuÊt cña ®Êt n−íc cÇn nghiªn cøu nhËn thøc quy luËt nµy nh»m ph©n bè s¶n xuÊt theo h−íng h×nh thµnh nh÷ng vïng s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ ®−a l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao. Tuy nhiªn ®i liÒn víi ph¸t triÓn s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸, ph¶i kÕt hîp ph¸t triÓn tæng hîp nÒn kinh tÕ cña vïng míi cã thÓ khai th¸c ®Çy ®ñ, hîp lý mäi tiÒm n¨ng s¶n xuÊt cña vïng vµ hç trî`cho chuyªn m«n hãa s¶n xuÊt cña vïng ph¸t triÓn. - VËn dông tèt nguyªn t¾c nµy sÏ gãp phÇn khai th¸c ®Çy ®ñ, hîp lý mäi tiÒm n¨ng ph¸t triÓn kinh tÕ-x· héi trong tÊt c¶ c¸c vïng, ®¶m b¶o cho c¸c ngµnh s¶n xuÊt trong vïng ph¸t triÓn c©n ®èi nhÞp nhµng víi hiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi cao. Ngoµi ra trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè s¶n xuÊt ngµy nay, cÇn ®Æc biÖt chó ý tíi vÊn ®Ò b¶o vÖ m«i tr−êng tù nhiªn vµ tµi nguyªn thiªn nhiªn. CÇn coi vÊn ®Ò b¶o vÖ m«i tr−êng tù nhiªn vµ tµi nguyªn thiªn nhiªn trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè s¶n xuÊt nh− lµ mét trong nh÷ng nguyªn t¾c ph©n bè s¶n xuÊt. II. Vïng kinh tÕ 2.1. Kh¸i niÖm vÒ vïng kinh tÕ Vïng kinh tÕ lµ nh÷ng bé phËn kinh tÕ, l·nh thæ ®Æc thï cña nÒn kinh tÕ quèc d©n, cã chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt kÕt hîp chÆt chÏ víi ph¸t triÓn tæng hîp. 2.2. Néi dung c¬ b¶n cña vïng kinh tÕ a) Chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt cña vïng kinh tÕ : - Chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt lµ dùa vµo nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi cña vïng vÒ tù nhiªn-kinh tÕ, x· héi-lÞch sö ®Ó s¶n xuÊt ra nhiÒu s¶n phÈm hµng ho¸ víi chÊt l−îng tèt, gi¸ thµnh h¹, cung cÊp cho nhu cÇu cña nhiÒu vïng kh¸c, cho nhu cÇu c¶ n−íc vµ xuÊt khÈu. - Chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt cña vïng kinh tÕ thÓ hiÖn nÐt ®Æc tr−ng, ®éc ®¸o cña vïng, vai trß, nhiÖm vô cña vïng víi c¸c vïng kh¸c, còng nh− ®èi víi nÒn kinh tÕ quèc d©n trong mét giai ®o¹n lÞch sö nhÊt ®Þnh. 13
  6. - Nh÷ng ngµnh chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt trong vïng ®−îc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn dùa trªn nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi cña vïng. V× vËy nh÷ng ngµnh nµy th−êng lµ nh÷ng ngµnh cho hiÖu qu¶ kinh tÕ cao nhÊt, quyÕt ®Þnh ph−¬ng h−íng s¶n xuÊt chÝnh cña vïng vµ th−êng lµ nh÷ng ngµnh ®ãng vai trß chñ ®¹o trong nÒn kinh tÕ vïng. - Trong thùc tÕ, mçi vïng kinh tÕ th−êng cã nhiÒu ngµnh chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt kh¸c nhau (®Æc biÖt lµ vïng kinh tÕ lín). V× vËy cÇn ph¶i x¸c ®Þnh ®−îc vai trß vÞ trÝ cña tõng ngµnh chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt trong vïng, còng nh− vai trß vÞ trÝ cña tõng c¬ së chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt trong ngµnh ®Ó cã ph−¬ng h−íng ®Çu t− ph¸t triÓn hîp lý. §Ó lµm ®−îc ®iÒu ®ã, ng−êi ta th−êng c¨n cø vµo mét hÖ thèng nhiÒu chØ tiªu ®Ó ph©n tÝch trong ®ã nh÷ng chØ tiªu ®−îc sö dông phæ biÕn lµ: + Tû träng gi¸ trÞ s¶n phÈm hµng ho¸ cña mét ngµnh s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ nµo ®ã trong vïng so víi toµn bé gi¸ trÞ s¶n phÈm cña ngµnh Êy ®−îc s¶n xuÊt ra ë trong vïng trong mét n¨m: S’IV S’IV: gi¸ trÞ s¶n phÈm hµng ho¸ ngµnh I trong vïng x 100% SIV SIV: gi¸ trÞ s¶n phÈm ngµnh I trong vïng + Tû träng gi¸ trÞ s¶n phÈm hµng ho¸ cña ngµnh s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ nµo ®ã trong vïng so víi toµn bé gi¸ trÞ s¶n phÈm hµng ho¸ cña ngµnh ®ã ®−îc s¶n xuÊt ra trªn c¶ n−íc trong mét n¨m: S’IV S’IV: gi¸ trÞ s¶n phÈm hµng ho¸ ngµnh I trong vïng x 100% S’IN: gi¸ trÞ s¶n phÈm ngµnh I trong c¶ n−íc S’IN + Tû träng gi¸ trÞ s¶n phÈm cña mét ngµnh s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ nµo ®ã trong vïng so víi toµn bé gi¸ trÞ s¶n phÈm cña ngµnh ®ã ®−îc s¶n xuÊt ra trªn c¶ n−íc trong mét n¨m (hoÆc tû sè ®ã vÒ vèn ®Çu t− hay lao ®éng): SIV x 100% SIV: gi¸ trÞ s¶n phÈm ngµnh I trong vïng SIN SIN: gi¸ trÞ s¶n phÈm ngµnh I trong c¶ n−íc + Tû träng gi¸ trÞ s¶n phÈm cña ngµnh s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ nµo ®ã trong vïng so víi tæng gi¸ trÞ s¶n xuÊt cña toµn vïng: 14
  7. SIV SIV: gi¸ trÞ s¶n phÈm ngµnh I trong vïng x 100% GOV GOV: tæng gi¸ trÞ s¶n xuÊt cña toµn vïng. KÕt hîp c¸c chØ tiªu trªn cã thÓ x¸c ®Þnh ®−îc vai trß vÞ trÝ c¸c ngµnh s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ trong vïng. b) Ph¸t triÓn tæng hîp cña vïng kinh tÕ: - Ph¸t triÓn tæng hîp cña vïng kinh tÕ lµ ph¸t triÓn tÊt c¶ c¸c ngµnh s¶n xuÊt cã liªn quan, rµng buéc víi nhau; khai th¸c, sö dông ®Çy ®ñ mäi tiÒm n¨ng s¶n xuÊt trong vïng ®Ó ph¸t triÓn toµn diÖn, c©n ®èi, hîp lý nÒn kinh tÕ vïng trong sù phèi hîp tèt nhÊt gi÷a c¸c ngµnh chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt, c¸c ngµnh bæ trî chuyªn m«n hãa s¶n xuÊt vµ c¸c ngµnh s¶n xuÊt phô cña vïng, t¹o cho vïng mét c¬ cÊu s¶n xuÊt hîp lý nhÊt. + C¸c ngµnh chuyªn m«n ho¸ cña vïng lµ nh÷ng ngµnh s¶n xuÊt ®ãng vai trß chñ ®¹o trong nÒn kinh tÕ cña vïng, quyÕt ®Þnh ph−¬ng h−íng ph¸t triÓn s¶n xuÊt chÝnh cña vïng vµ lµ nh÷ng ngµnh cho hiÖu qu¶ kinh tÕ cao nhÊt. + C¸c ngµnh bæ trî chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt cña vïng lµ nh÷ng ngµnh trùc tiÕp tiªu thô s¶n phÈm, hoÆc s¶n xuÊt cung cÊp nguyªn liÖu, n¨ng l−îng, vËt t−, thiÕt bÞ c¬ b¶n cho ngµnh chuyªn m«n ho¸, hoÆc cã nh÷ng mèi liªn hÖ chÆt chÏ trong quy tr×nh c«ng nghÖ s¶n xuÊt víi ngµnh chuyªn m«n ho¸. + C¸c ngµnh s¶n xuÊt phô cña vïng lµ nh÷ng ngµnh sö dông c¸c phÕ phÈm, phô phÈm cña c¸c ngµnh chuyªn m«n ho¸ ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt, hoÆc sö dông nh÷ng nguån tµi nguyªn nhá vµ ph©n t¸n ë trong vïng ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt, chñ yÕu phôc vô nhu cÇu néi bé cña vïng hoÆc nh÷ng ngµnh s¶n xuÊt chÕ biÕn l−¬ng thùc, thùc phÈm, s¶n xuÊt vËt liÖu x©y dùng th«ng th−êng phôc vô néi bé cña vïng. - Ph¸t triÓn tæng hîp cña vïng kinh tÕ lµ phï hîp víi tiÕn bé khoa häc kinh tÕ, t¹o thuËn lîi ®Ó øng dông réng r·i c¸c quy tr×nh c«ng nghÖ s¶n xuÊt tiªn tiÕn, ®¶m b¶o cho vïng ®¹t hiÖu qu¶ kinh tÕ-x· héi cao nhÊt. 2.3. C¸c lo¹i vïng kinh tÕ C¨n cø vµo quy m«, chøc n¨ng, møc ®é ph¸t triÓn chuyªn m«n ho¸ vµ ph¸t triÓn tæng hîp. HÖ thèng c¸c vïng kinh tÕ trong mét n−íc ®−îc ph©n lo¹i nh− sau. 2.3.1. Vïng kinh tÕ ngµnh: Vïng kinh tÕ ngµnh lµ vïng kinh tÕ ®−îc ph¸t triÓn vµ ph©n bè chñ yÕu mét ngµnh s¶n xuÊt, vÝ dô: Vïng n«ng nghiÖp, vïng c«ng nghiÖp. 15
  8. Vïng kinh tÕ ngµnh còng cã ®Çy ®ñ hai néi dung c¬ b¶n cña vïng kinh tÕ ®ã lµ s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ vµ ph¸t triÓn tæng hîp. N¨m 1976, Nhµ n−íc ta ®· ®−a ra ph−¬ng ¸n 7 vïng n«ng nghiÖp vµ 8 vïng s¶n xuÊt l©m nghiÖp. 2.3.2. Vïng kinh tÕ tæng hîp: 2.3.2.1. Vïng kinh tÕ lín Vïng kinh tÕ lín lµ c¸c vïng kinh tÕ tæng hîp cÊp cao nhÊt. Mçi vïng kinh tÕ lín cã quy m« l·nh thæ bao trïm trªn nhiÒu tØnh vµ thµnh phè liÒn kÒ nhau; cã chung nh÷ng ®Þnh h−íng c¬ b¶n vÒ chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt, víi nh÷ng ngµnh chuyªn m«n ho¸ lín cã ý nghÜa ®èi víi c¶ n−íc; sù ph¸t triÓn tæng hîp cña vïng phong phó, ®a d¹ng. C¸c vïng kinh tÕ lín cßn cã nh÷ng mèi liªn quan chung vÒ kinh tÕ-chÝnh trÞ-quèc phßng. §èi víi n−íc ta hiÖn nay, cã 4 vïng kinh tÕ lín: - Vïng kinh tÕ B¾c Bé - Vïng kinh tÕ B¾c Trung Bé - Vïng kinh tÕ Nam Trung Bé - Vïng kinh tÕ Nam Bé. 2.3.2.2. Vïng kinh tÕ - hµnh chÝnh Vïng kinh tÕ - hµnh chÝnh lµ nh÷ng vïng kinh tÕ võa cã ý nghÜa, chøc n¨ng kinh tÕ, võa cã ý nghÜa, chøc n¨ng hµnh chÝnh. Mçi vïng kinh tÕ - hµnh chÝnh cã mét cÊp chÝnh quyÒn t−¬ng øng: Võa cã chøc n¨ng qu¶n lý kinh tÕ, võa cã chøc n¨ng qu¶n lý hµnh chÝnh trªn toµn bé ®Þa bµn l·nh thæ cña vïng. Vïng kinh tÕ hµnh chÝnh cã 2 lo¹i: + Vïng kinh tÕ hµnh chÝnh tØnh. + Vïng kinh tÕ hµnh chÝnh huyÖn. III. Ph©n vïng kinh tÕ 3.1. Kh¸i niÖm ph©n vïng kinh tÕ Ph©n vïng kinh tÕ lµ qu¸ tr×nh nghiªn cøu ph©n chia l·nh thæ ®Êt n−íc ra thµnh mét hÖ thèng c¸c vïng kinh tÕ, lµ qu¸ tr×nh v¹ch ra hoÆc tiÕp tôc ®iÒu chØnh ranh giíi hîp lý cña toµn bé hÖ thèng vïng; ®Þnh h−íng chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt cho vïng vµ x¸c ®Þnh c¬ cÊu kinh tÕ vïng øng víi c¸c kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dµi h¹n 16
  9. nÒn kinh tÕ quèc d©n (15-20 n¨m). Trªn c¬ së ph©n vïng kinh tÕ, Nhµ n−íc cã kÕ ho¹ch tæ chøc, l·nh ®¹o vµ qu¶n lý kinh tÕ theo vïng ®−îc s¸t ®óng, còng nh− ®Ó ph©n bè s¶n xuÊt ®−îc hîp lý, nh»m ®¹t hiÖu qu¶ kinh tÕ cao nhÊt víi chi phÝ s¶n xuÊt thÊp nhÊt. Theo ph©n lo¹i vïng kinh tÕ, ph©n vïng kinh tÕ gåm cã ph©n vïng kinh tÕ tæng hîp vµ ph©n vïng kinh tÕ ngµnh. Ph©n vïng kinh tÕ ngµnh lµ c¬ së ®Ó x©y dùng kÕ ho¹ch ho¸ theo ngµnh vµ qu¶n lý kinh tÕ theo ngµnh, ®ång thêi cßn lµ c¬ së ®Ó quy ho¹ch vïng kinh tÕ tæng hîp theo tõng ngµnh. Ph©n vïng kinh tÕ tæng hîp dµi h¹n nÒn kinh tÕ quèc d©n, hoµn thiÖn kÕ ho¹ch ho¸ theo l·nh thæ ®Ó ph©n bè l¹i lùc l−îng s¶n xuÊt hîp lý h¬n, ®ång thêi lµ c¬ së ®Ó c¶i t¹o m¹ng l−íi ®Þa giíi hµnh chÝnh theo nguyªn t¾c thèng nhÊt sù ph©n chia vïng hµnh chÝnh vµ vïng kinh tÕ. 3.2. Nh÷ng c¨n cø ®Ó ph©n vïng kinh tÕ Vïng kinh tÕ h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn lµ mét tÊt yÕu kh¸ch quan nªn khi tiÕn hµnh ph©n vïng kinh tÕ, cÇn ph¶i dùa trªn nh÷ng c¨n cø khoa häc sau: - Ph©n vïng kinh tÕ ph¶i dùa trªn nhiÖm vô c¬ b¶n vÒ x©y dùng vµ ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ quèc d©n cña c¶ n−íc do §¶ng vµ Nhµ n−íc ®Ò ra, thÓ hiÖn cô thÓ b»ng nh÷ng chØ tiªu nhiÖm vô lín vµ dµi h¹n. - Ph©n vïng kinh tÕ ph¶i dùa vµo yÕu tè t¹o vïng Vïng kinh tÕ ®−îc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn trªn c¬ së t¸c ®éng tæng hîp cña c¸c yÕu tè. Nh÷ng yÕu tè t¹o vïng quan träng nhÊt lµ: + Ph©n c«ng lao ®éng x· héi theo l·nh thæ (®©y lµ yÕu tè t¹o vïng c¬ b¶n nhÊt). + YÕu tè tù nhiªn: VÞ trÝ ®Þa lý, ®Þa h×nh, sù ph©n bè cña c¸c nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn, c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn kh¸c (nói cao, s«ng réng, sù kh¸c biÖt cña c¸c miÒn tù nhiªn…). + yÕu tè kinh tÕ: C¸c trung t©m c«ng nghiÖp, c¸c thµnh phè lín, c¸c ®Çu mèi giao th«ng vËn t¶i quan träng, c¸c c¬ së s¶n xuÊt n«ng-l©m-ng− nghiÖp réng lín. + YÕu tè tiÕn bé khoa häc kü thuËt: TiÕn bé kü thuËt trong ®iÒu tra c¬ b¶n, th¨m dß ®Þa chÊt, t×m kiÕm tµi nguyªn, ®æi míi quy tr×nh c«ng nghÖ s¶n xuÊt. + YÕu tè lÞch sö-x· héi-quèc phßng. - Ph©n vïng kinh tÕ ph¶i dùa vµo kÕt qu¶ ph©n vïng ®Þa lý tù nhiªn tæng hîp cña ®Êt n−íc. 17
  10. 3.3. C¸c nguyªn t¾c ph©n vïng kinh tÕ Khi tiÕn hµnh ph©n vïng kinh tÕ cÇn ph¶i tu©n theo nh÷ng nguyªn t¾c sau: - Ph©n vïng kinh tÕ ph¶n ¸nh trung thùc tÝnh chÊt kh¸ch quan cña sù h×nh thµnh vïng kinh tÕ; ®ång thêi ph¶i phôc vô nh÷ng nhiÖm vô c¬ b¶n vÒ x©y dùng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ quèc d©n cña c¶ n−íc. - Ph©n vïng kinh tÕ ph¶i dù ®o¸n vµ ph¸c ho¹ viÔn c¶nh t−¬ng lai cña vïng kinh tÕ, kÕt hîp tÝnh viÔn c¶nh víi tÝnh lÞch sö. - Ph©n vïng kinh tÕ ph¶i thÓ hiÖn râ chøc n¨ng c¬ b¶n cña nã trong nÒn kinh tÕ c¶ n−íc b»ng s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸. - Vïng kinh tÕ ph¶i ®¶m b¶o cho c¸c mèi liªn hÖ néi t¹i cña vïng ph¸t sinh mét c¸ch hîp lý, ®Ó cho sù ph¸t triÓn cña vïng ®−îc nhÞp nhµng c©n ®èi nh− mét tæng thÓ thèng nhÊt, cã mét tiÒm lùc kinh tÕ m¹nh. - Ph©n vïng kinh tÕ ph¶i xo¸ bá nh÷ng sù kh«ng thèng nhÊt gi÷a ph©n vïng kinh tÕ vµ ph©n chia ®Þa giíi hµnh chÝnh. - Ph©n vïng kinh tÕ ph¶i b¶o ®¶m quyÒn lîi cña c¸c d©n téc trong céng ®ång quèc gia cã nhiÒu d©n téc. IV. Quy ho¹ch vïng kinh tÕ 4.1. Kh¸i niÖm Quy ho¹ch vïng kinh tÕ lµ biÖn ph¸p ph©n bè cô thÓ, cã kÕ ho¹ch, hîp lý c¸c ®èi t−îng s¶n xuÊt, c¸c c¬ së s¶n xuÊt, c¸c c«ng tr×nh phôc vô s¶n xuÊt, c¸c ®iÓm d©n c− vµ c¸c c«ng tr×nh phôc vô ®êi sèng d©n c− trong vïng quy ho¹ch; lµ b−íc kÕ tiÕp vµ cô thÓ ho¸ cña ph−¬ng ¸n ph©n vïng kinh tÕ; lµ kh©u trung gian gi÷a kÕ ho¹ch ho¸ kinh tÕ quèc d©n theo l·nh thæ víi thiÕt kÕ x©y dùng. 4.2. Néi dung c¬ b¶n cña quy ho¹ch vïng Qua nghiªn cøu thùc tiÔn ng−êi ta thÊy r»ng, tÊt c¶ c¸c ph−¬ng ¸n quy ho¹ch ®Òu cã nhiÖm vô c¬ b¶n lµ chØ ra sù ph©n bè cô thÓ, hîp lý c¸c c¬ së s¶n xuÊt, c¸c ®iÓm d©n c− vµ c¸c c«ng tr×nh kinh tÕ bao gåm c¸c ®iÓm chÝnh sau ®©y: - X¸c ®Þnh cô thÓ ph−¬ng h−íng vµ c¬ cÊu s¶n xuÊt phï hîp víi c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn-kinh tÕ-x· héi vµ tiÒm n¨ng mäi mÆt cña vïng. ThÓ hiÖn ®−îc ®óng ®¾n nhiÖm vô s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ vµ ph¸t triÓn tæng hîp cña c¸c ngµnh s¶n xuÊt. - X¸c ®Þnh cô thÓ quy m«, c¬ cÊu cña c¸c ngµnh s¶n xuÊt vµ phôc vô s¶n xuÊt bæ trî chuyªn m«n ho¸ vµ s¶n xuÊt phô, c¸c c«ng tr×nh phôc vô ®êi sèng trong vïng 18
  11. cã sù thÝch øng víi nhu cÇu lao ®éng, sinh ho¹t ®êi sèng cña d©n c− trong vïng. - Lùa chän ®iÓm ph©n bè cô thÓ c¸c c¬ së s¶n xuÊt (c¸c xÝ nghiÖp c«ng nghiÖp, côm c«ng nghiÖp, trung t©m c«ng nghiÖp, c¸c n«ng-l©m tr−êng, c¸c khu vùc c©y trång, vËt nu«i…), c¸c c«ng tr×nh phôc vô s¶n xuÊt (c¸c c¬ së vËt chÊt kü thuËt nh−: c«ng tr×nh thuû lîi, tr¹m thÝ nghiÖm, hÖ thèng ®iÖn, n−íc, m¹ng l−íi giao th«ng vËn t¶i, hÖ thèng kho tµng, hÖ thèng tr−êng ®µo t¹o c¸n bé, c«ng nh©n), c¸c c«ng tr×nh phôc vô ®êi sèng (m¹ng l−íi th−¬ng nghiÖp, dÞch vô, tr−êng häc, bÖnh viÖn, c©u l¹c bé, s©n vËn ®éng, vµnh ®ai c©y xanh…). - Lùa chän ®iÓm ph©n bè thµnh phè, khu d©n c− tËp trung. Khu trung t©m phï hîp víi ph−¬ng h−íng s¶n xuÊt l©u dµi cña l·nh thæ. - Gi¶i quyÕt vÊn ®Ò ®iÒu phèi lao ®éng vµ ph©n bè c¸c khu vùc d©n c− cho phï hîp víi c¸c yªu cÇu cña c¸c h×nh thøc tæ chøc s¶n xuÊt vµ ®êi sèng trong vïng theo tõng giai ®o¹n ph¸t triÓn cña lùc l−îng s¶n xuÊt. - TÝnh to¸n ®Ò cËp toµn diÖn hÖ thèng c¸c biÖn ph¸p kinh tÕ, kü thuËt, còng nh− ®Ò cËp vÊn ®Ò sö dông hîp lý tµi nguyªn thiªn nhiªn vµ b¶o vÖ m«i tr−êng. - TÝnh to¸n vÊn ®Ò ®Çu t− trong x©y dùng vµ hiÖu qu¶ vÒ mÆt kinh tÕ-x· héi, quèc phßng, b¶o vÖ m«i tr−êng. 4.3. Nh÷ng c¨n cø ®Ó quy ho¹ch vïng kinh tÕ Khi tiÕn hµnh quy ho¹ch vïng kinh tÕ ph¶i dùa vµo nh÷ng c¨n cø chñ yÕu sau: - Ph−¬ng ¸n ph©n vïng kinh tÕ. - Nh÷ng chØ tiªu, nhiÖm vô ph¸t triÓn kinh tÕ-x· héi cña vïng vµ ®Êt n−íc. - C¸c ®iÒu kiÖn vµ ®Æc ®iÓm cô thÓ cña vïng. 4.4. Nguyªn t¾c quy ho¹ch vïng kinh tÕ - Ph−¬ng ¸n quy ho¹ch vïng kinh tÕ ph¶i ®¶m b¶o tÝnh chÊt cô thÓ trong néi dung còng nh− trong tiÕn tr×nh thùc hiÖn. §©y lµ nguyªn t¾c quan träng nhÊt, ®ßi hái ph−¬ng ¸n quy ho¹ch ph¶i ®−îc nghiªn cøu, tÝnh to¸n thËt cô thÓ, kh«ng cã sù chång chÐo, trïng lÆp kÓ c¶ trong néi dung, còng nh− tiÕn ®é thùc hiÖn. - Ph−¬ng ¸n quy ho¹ch vïng kinh tÕ ph¶i ®¶m b¶o kÕt hîp tèt gi÷a c¸c c¬ së s¶n xuÊt trùc tiÕp víi toµn bé hÖ thèng h¹ tÇng c¬ së cña vïng. - Ph−¬ng ¸n quy ho¹ch vïng kinh tÕ ph¶i cã thêi gian t−¬ng øng phï hîp víi ph−¬ng ¸n ph©n vïng kinh tÕ vµ kÕ ho¹ch ho¸ dµi h¹n cña vïng. 19
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản