Chương 2: Những vấn đề lý luận cơ bản về tổ chức lãnh thổ

Chia sẻ: phuocql31

Tham khảo tài liệu 'chương 2: những vấn đề lý luận cơ bản về tổ chức lãnh thổ', kinh tế - quản lý, quản lý nhà nước phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả

Bạn đang xem 7 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: Chương 2: Những vấn đề lý luận cơ bản về tổ chức lãnh thổ

Ch−¬ng 2
Nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn c¬ b¶n vÒ tæ chøc l∙nh thæ



I. C¸c nguyªn t¾c ph©n bè s¶n xuÊt

§Ó ®¶m b¶o cho nÒn kinh tÕ quèc d©n ph¸t triÓn æn ®Þnh víi nhÞp ®é t¨ng tr−ëng
cao, trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè s¶n xuÊt cña ®Êt n−íc cÇn ph¶i nghiªn cøu vµ vËn
dông tèt c¸c nguyªn t¾c ph©n bè s¶n xuÊt.
1.1. Nguyªn t¾c 1
Ph©n bè c¸c c¬ së s¶n xuÊt gÇn c¸c nguån nguyªn liÖu, nhiªn liÖu, n¨ng
l−îng, nguån lao ®éng vµ thÞ tr−êng tiªu thô s¶n phÈm. Trong thùc tiÔn c¸c c¬ së
s¶n xuÊt ®Òu cÇn nguyªn, nhiªn liÖu, n¨ng l−îng, lao ®éng vµ thÞ tr−êng tiªu thô s¶n
phÈm; tïy theo ®Æc ®iÓm cô thÓ cña tõng ®èi t−îng s¶n xuÊt, tõng c¬ së s¶n xuÊt,
tõng ngµnh s¶n xuÊt mµ cã thÓ sö dông nguyªn t¾c nµy linh ho¹t ®Ó gi¶m bít chi phÝ
s¶n xuÊt ®Õn møc thÊp nhÊt.
- Nghiªn cøu vËn dông tèt nguyªn t¾c nµy sÏ gi¶m bít ®−îc c¸c chi phÝ s¶n
xuÊt, ®Æc biÖt chi phÝ trong kh©u vËn t¶i, tõ ®ã h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm, n©ng cao hiÖu
qu¶ kinh tÕ trong s¶n xuÊt.
- Trong thùc tiÔn vËn dông nguyªn t¾c nµy cÇn chó ý nghiªn cøu nh÷ng ®Æc
®iÓm kinh tÕ-kü thuËt cô thÓ cña tõng ®èi t−îng s¶n xuÊt, tõng nhãm ngµnh s¶n xuÊt
®Ó ph©n bè s¶n xuÊt hîp lý.
a) §èi víi s¶n xuÊt c«ng nghiÖp (®−îc chia thµnh 5 nhãm ngµnh):
- Nhãm 1: Bao gåm c¸c c¬ së s¶n xuÊt c«ng nghiÖp víi ®Æc ®iÓm næi bËt lµ cã
chi phÝ vËn chuyÓn nguyªn liÖu cao trong c¬ cÊu chi phÝ s¶n xuÊt nh−: c¸c xÝ nghiÖp
luyÖn kim, s¶n xuÊt xi m¨ng, chÕ biÕn mÝa, ®−êng hoa qu¶ hép... §èi víi nhãm nµy,
trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè cÇn ®−îc ph©n bè gÇn víi c¸c nguån nguyªn liÖu.
- Nhãm 2: Bao gåm c¸c c¬ së s¶n xuÊt c«ng nghiÖp víi ®Æc ®iÓm næi bËt lµ cã
chi phÝ vËn chuyÓn nhiªn liÖu cao trong c¬ cÊu chi phÝ s¶n xuÊt nh−: c¸c nhµ m¸y
nhiÖt ®iÖn, mét sè xÝ nghiÖp ho¸ chÊt… Trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè s¶n xuÊt, nhãm
nµy cÇn ®−îc ph©n bè gÇn víi nguån nhiªn liÖu.
- Nhãm 3: Bao gåm c¸c c¬ së s¶n xuÊt c«ng nghiÖp víi ®Æc ®iÓm næi bËt lµ cã
chi phÝ vÒ ®iÖn n¨ng cao trong c¬ cÊu chi phÝ s¶n xuÊt nh− nh÷ng xÝ nghiÖp c«ng

9
nghiÖp dïng ®iÖn nhiÒu trong s¶n xuÊt (luyÖn kim mµu b»ng ph−¬ng ph¸p ®iÖn
ph©n...). Trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè, nhãm ngµnh nµy cÇn ®−îc ph©n bè gÇn c¸c c¬
së ®iÖn lín, c¸c nguån ®iÖn rÎ tiÒn.
- Nhãm 4: Bao gåm c¸c c¬ së c«ng nghiÖp víi ®Æc ®iÓm lµ cã chi phÝ vÒ ®µo t¹o
vµ tr¶ c«ng lao ®éng cao trong c¬ cÊu chi phÝ s¶n xuÊt nh−: dÖt may, giÇy da, thñ
c«ng mü nghÖ tinh x¶o... Trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè, nhãm ngµnh nµy cÇn ®−îc
ph©n bè gÇn c¸c trung t©m d©n c− lín cã tr×nh ®é d©n trÝ cao.
- Nhãm 5: Bao gåm c¸c c¬ së s¶n xuÊt c«ng nghiÖp víi ®Æc ®iÓm s¶n xuÊt næi
bËt lµ cã chi phÝ vÒ tiªu thô s¶n phÈm cao trong c¬ cÊu chi phÝ s¶n xuÊt nh−: c¸c c¬
së c«ng nghiÖp chÕ biÕn thùc phÈm, bia, r−îu, b¸nh kÑo... Trong ph¸t triÓn vµ ph©n
bè, nhãm nµy cÇn ®−îc ph©n bè gÇn c¸c trung t©m tiªu thô lín.
b) §èi víi s¶n xuÊt n«ng nghiÖp:
VËn dông nguyªn t¾c trªn, còng ph¶i dùa vµo ®Æc ®iÓm kinh tÕ-kü thuËt cña
tõng nhãm ngµnh ®Ó bè trÝ s¶n xuÊt.
- C©y l−¬ng thùc: Cã yªu cÇu tiªu thô réng r·i kh¾p n¬i, dÔ thÝch nghi víi ®iÒu
kiÖn ngo¹i c¶nh. Do ®ã cÇn ®−îc ph©n bè theo 2 h−íng: Ph©n bè réng kh¾p trªn c¸c
vïng l·nh thæ ®Ó ®¸p øng yªu cÇu tiªu dïng t¹i chç cña d©n c−; ph©n bè tËp trung ë
nh÷ng vïng cã ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó tËp trung ®Çu t−, th©m canh, h×nh thµnh nh÷ng
vïng s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ lín, t¨ng n¨ng suÊt, s¶n l−îng c©y l−¬ng thùc, t¹o ra
nhiÒu s¶n phÈm hµng ho¸ cho nÒn kinh tÕ quèc d©n.
- C©y c«ng nghiÖp vµ c©y ¨n qu¶: Yªu cÇu nh÷ng ®iÒu kiÖn sinh th¸i chÆt chÏ
h¬n so víi c©y l−¬ng thùc; mÆt kh¸c s¶n phÈm cña nã ®ßi hái ph¶i ®−îc chÕ biÕn
míi n©ng cao ®−îc gi¸ trÞ s¶n phÈm. Do ®ã trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè, nhãm c©y
nµy cÇn ®−îc ph©n bè tËp trung, h×nh thµnh nh÷ng vïng s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸
lín ®Ó kÕt hîp tèt víi ph¸t triÓn c«ng nghiÖp chÕ biÕn, nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ kinh
tÕ trong s¶n xuÊt.
1.2. Nguyªn t¾c 2
Ph©n bè s¶n xuÊt ph¶i kÕt hîp c«ng nghiÖp víi n«ng nghiÖp, thµnh thÞ víi
n«ng th«n. NÒn kinh tÕ quèc d©n muèn ph¸t triÓn tèt, cÇn cã sù kÕt hîp ph¸t triÓn
nhÞp nhµng gi÷a tÊt c¶ c¸c ngµnh s¶n xuÊt trong mét c¬ cÊu kinh tÕ quèc d©n thèng
nhÊt, mµ tr−íc hÕt lµ c«ng nghiÖp vµ n«ng nghiÖp; v× ®©y lµ 2 ngµnh s¶n xuÊt vËt
chÊt chñ yÕu cña nÒn kinh tÕ. Do ®ã trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè s¶n xuÊt cña ®Êt
n−íc, cÇn ph¶i kÕt hîp tèt gi÷a c«ng nghiÖp víi n«ng nghiÖp.


10
- Ph©n bè s¶n xuÊt kÕt hîp c«ng nghiÖp víi n«ng nghiÖp sÏ gãp phÇn xãa bá
hiÖn t−îng c¸c vïng n«ng nghiÖp ®¬n thuÇn, mµ ph¸t triÓn theo h−íng h×nh thµnh
c¸c h×nh thøc s¶n xuÊt liªn kÕt n«ng-c«ng nghiÖp víi hiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi cao t¹o
®iÒu kiÖn cho c«ng nghiÖp t¸c ®éng ngµy cµng nhiÒu, cµng cã hiÖu qu¶ vµo s¶n xuÊt
n«ng nghiÖp; tõng b−íc thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸ n«ng nghiÖp; h×nh thµnh c¬ cÊu
kinh tÕ c«ng-n«ng nghiÖp ngµy cµng hîp lý.
- Trong thùc tiÔn vËn dông nguyªn t¾c nµy, cÇn chó ý ph¸t triÓn vµ ph©n bè më
réng c¬ cÊu s¶n xuÊt c«ng nghiÖp, mµ tr−íc hÕt lµ c¸c ngµnh c«ng nghiÖp trùc tiÕp
phôc vô n«ng nghiÖp nh−: c¬ khÝ chÕ t¹o, söa ch÷a m¸y mãc c«ng cô phôc vô s¶n
xuÊt n«ng nghiÖp, c«ng nghiÖp chÕ biÕn, b¶o qu¶n n«ng s¶n, c«ng nghiÖp s¶n xuÊt
hµng tiªu dïng phôc vô d©n c− vµo c¸c vïng n«ng nghiÖp ®Ó thóc ®Èy n«ng nghiÖp
ph¸t triÓn. Trong ph¸t triÓn, x©y dùng c¸c vïng kinh tÕ míi, cÇn cã sù kÕt hîp chÆt
chÏ ngay tõ ®Çu gi÷a c«ng nghiÖp víi n«ng nghiÖp
1.3. Nguyªn t¾c 3
Ph©n bè s¶n xuÊt ph¶i chó ý ph¸t triÓn nhanh chãng nÒn kinh tÕ-v¨n hãa
cña c¸c vïng l¹c hËu, chËm ph¸t triÓn.
- Do sù ph©n ho¸ cña c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn-kinh tÕ-x· héi-lÞch sö gi÷a c¸c
vïng l·nh thæ cña ®Êt n−íc nªn gi÷a c¸c vïng th−êng cã sù chªnh lÖch vÒ tr×nh ®é
ph¸t triÓn kinh tÕ-v¨n ho¸-x· héi.
C¸c vïng l¹c hËu, chËm tiÕn vÒ kinh tÕ - x· héi th−êng lµ nh÷ng vïng biªn
giíi, ven biÓn, h¶i ®¶o, vïng c− tró cña ®ång bµo d©n téc Ýt ng−êi cã vÞ trÝ quan
träng trong an ninh, chÝnh trÞ, quèc phßng. MÆt kh¸c, nh÷ng vïng nµy lµ nh÷ng
vïng cßn nhiÒu tiÒm n¨ng ph¸t triÓn s¶n xuÊt, nh−ng ch−a ®−îc khai th¸c, sö
dông hîp lý. Do ®ã trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè s¶n xuÊt, cÇn chó ý ph¸t triÓn
nhanh chãng c¸c vïng nµy, nh»m khai th¸c tèt h¬n c¸c tiÒm n¨ng ph¸t triÓn kinh
tÕ-x· héi cña ®Êt n−íc.
- VËn dông tèt nguyªn t¾c nµy cã ý nghÜa lín trªn c¸c mÆt kinh tÕ-chÝnh trÞ-
quèc phßng, t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó khai th¸c ®Çy ®ñ, hîp lý mäi tiÒm n¨ng ph¸t triÓn s¶n
xuÊt cña ®Êt n−íc, gãp phÇn xo¸ bá dÇn sù c¸ch biÖt gi÷a c¸c d©n téc, t¨ng c−êng
khèi ®oµn kÕt toµn d©n, n©ng cao d©n trÝ, t¨ng c−êng lùc l−îng tù vÖ trªn c¸c tuyÕn
biªn giíi, ven biÓn, h¶i ®¶o. gãp phÇn phßng thñ vµ b¶o vÖ v÷ng ch¾c ®Êt n−íc.
- Thùc tiÔn vËn dông nguyªn t¾c nµy, cÇn nghiªn cøu ph¸t triÓn vµ ph©n bè më
réng c¸c c¬ së s¶n xuÊt vµo c¸c vïng l¹c hËu, chËm tiÕn trªn c¬ së c¸c ph−¬ng ¸n
ph©n vïng vµ quy ho¹ch c¸c vïng kinh tÕ cña ®Êt n−íc.

11
1.4. Nguyªn t¾c 4
Ph©n bè s¶n xuÊt ph¶i chó ý kÕt hîp tèt kinh tÕ víi quèc phßng.
ThÕ giíi ngµy nay vÉn cßn tån t¹i chñ nghÜa ®Õ quèc vµ c¸c thÕ lùc ph¶n ®éng,
v× vËy x©y dùng ®Êt n−íc vµ b¶o vÖ ®Êt nuíc ph¶i lu«n lu«n g¾n chÆt víi nhau. Do
®ã ph¶i chó ý kÕt hîp tèt kinh tÕ víi quèc phßng.
- VËn dông tèt nguyªn t¾c nµy cã ý nghÜa to lín gãp phÇn h¹n chÕ thiÖt h¹i khi
x¶y ra chiÕn tranh.
- Trong thùc tiÔn vËn dông, cÇn chó ý nh÷ng ®iÓm sau ®©y:
+ CÇn nghiªn cøu ph¸t triÓn vµ ph©n bè nh÷ng c¬ së s¶n xuÊt quan träng cã ý
nghÜa then chèt ®èi víi nÒn kinh tÕ quèc d©n vµo s©u trong néi ®Þa, xa c¸c tuyÕn
biªn giíi.
+ Ph¸t triÓn vµ ph©n bè nh÷ng c¬ së s¶n xuÊt lín quan träng trªn nhiÒu vïng
l·nh thæ cña ®Êt n−íc, tr¸nh qu¸ tËp trung vµo mét sè vïng nhÊt ®Þnh. Ph¸t triÓn vµ
ph©n bè më réng c¸c c¬ së s¶n xuÊt cã tÝnh chÊt gän nhÑ, dÔ c¬ ®éng khi xÈy ra t×nh
huèng chiÕn tranh ë c¸c tuyÕn biªn giíi, ven biÓn, h¶i ®¶o ®Ó kÕt hîp tèt ph¸t triÓn
víi cñng cè quèc phßng.
1.5. Nguyªn t¾c 5
Ph©n bè s¶n xuÊt ph¶i chó ý t¨ng c−êng vµ më réng c¸c quan hÖ hîp t¸c
quèc tÕ.
Ngµy nay trªn thÕ giíi ®ang diÔn ra qu¸ tr×nh quèc tÕ ho¸ ®êi sèng kinh tÕ cña
tÊt c¶ c¸c n−íc. Mäi quèc gia ®Òu muèn t×m kiÕm cho m×nh mét ®−êng lèi chiÕn
l−îc ph¸t triÓn kinh tÕ thÝch hîp víi nguån thu cao, tèc ®é t¨ng tr−ëng nhanh vµ æn
®Þnh, trªn c¬ së khai th¸c cã hiÖu qu¶ mäi nguån tµi nguyªn cña ®Êt n−íc vµ lîi
dông ®Õn møc tèi ®a sù hç trî kinh tÕ tõ bªn ngoµi. Do ®ã ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ më
®· trë thµnh mét xu h−íng tÊt yÕu cña thêi ®¹i. V× vËy trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè
s¶n xuÊt, cÇn ph¶i chó ý t¨ng c−êng vµ më réng quan hÖ hîp t¸c quèc tÕ.
- VËn dông tèt nguyªn t¾c nµy sÏ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho c¸c c¬ së s¶n xuÊt,
c¸c ®Þa ph−¬ng, c¸c vïng vµ nÒn kinh tÕ ®Êt n−íc ph¸t triÓn mét c¸ch cã lîi nhÊt.
- Thùc tiÔn vËn dông nguyªn t¾c nµy, cÇn chó ý kÕt hîp ®óng ®¾n lîi Ých cña tÊt
c¶ c¸c bªn tham gia hîp t¸c, ra søc ph¸t triÓn nh÷ng ngµnh s¶n xuÊt mµ ®iÒu kiÖn
trong n−íc cã nhiÒu thuËn lîi trong tham gia hîp t¸c quèc tÕ.



12
1.6. Nguyªn t¾c 6
Ph©n bè s¶n xuÊt ph¶i chó ý tæ chøc, ph©n c«ng lao ®éng hîp lý gi÷a c¸c
vïng trong n−íc.
Ph¸t triÓn chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt kÕt hîp chÆt chÏ víi ph¸t triÓn tæng hîp
nÒn kinh tÕ trong vïng. Nguyªn t¾c nµy ®−îc b¾t nguån tõ quy luËt ph¸t triÓn cña
ph©n c«ng lao ®éng x· héi. Ph©n c«ng lao ®éng x· héi theo l·nh thæ, tÊt yÕu sÏ dÉn
tíi chuyªn m«n ho¸. §©y lµ mét quy luËt tÊt yÕu kh¸ch quan, do ®ã trong ph¸t triÓn
vµ ph©n bè s¶n xuÊt cña ®Êt n−íc cÇn nghiªn cøu nhËn thøc quy luËt nµy nh»m ph©n
bè s¶n xuÊt theo h−íng h×nh thµnh nh÷ng vïng s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ ®−a l¹i
hiÖu qu¶ kinh tÕ cao. Tuy nhiªn ®i liÒn víi ph¸t triÓn s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸, ph¶i
kÕt hîp ph¸t triÓn tæng hîp nÒn kinh tÕ cña vïng míi cã thÓ khai th¸c ®Çy ®ñ, hîp lý
mäi tiÒm n¨ng s¶n xuÊt cña vïng vµ hç trî`cho chuyªn m«n hãa s¶n xuÊt cña vïng
ph¸t triÓn.
- VËn dông tèt nguyªn t¾c nµy sÏ gãp phÇn khai th¸c ®Çy ®ñ, hîp lý mäi tiÒm
n¨ng ph¸t triÓn kinh tÕ-x· héi trong tÊt c¶ c¸c vïng, ®¶m b¶o cho c¸c ngµnh s¶n xuÊt
trong vïng ph¸t triÓn c©n ®èi nhÞp nhµng víi hiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi cao. Ngoµi ra
trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè s¶n xuÊt ngµy nay, cÇn ®Æc biÖt chó ý tíi vÊn ®Ò b¶o vÖ
m«i tr−êng tù nhiªn vµ tµi nguyªn thiªn nhiªn. CÇn coi vÊn ®Ò b¶o vÖ m«i tr−êng tù
nhiªn vµ tµi nguyªn thiªn nhiªn trong ph¸t triÓn vµ ph©n bè s¶n xuÊt nh− lµ mét
trong nh÷ng nguyªn t¾c ph©n bè s¶n xuÊt.

II. Vïng kinh tÕ

2.1. Kh¸i niÖm vÒ vïng kinh tÕ
Vïng kinh tÕ lµ nh÷ng bé phËn kinh tÕ, l·nh thæ ®Æc thï cña nÒn kinh tÕ quèc
d©n, cã chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt kÕt hîp chÆt chÏ víi ph¸t triÓn tæng hîp.
2.2. Néi dung c¬ b¶n cña vïng kinh tÕ
a) Chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt cña vïng kinh tÕ :
- Chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt lµ dùa vµo nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi cña vïng vÒ tù
nhiªn-kinh tÕ, x· héi-lÞch sö ®Ó s¶n xuÊt ra nhiÒu s¶n phÈm hµng ho¸ víi chÊt l−îng
tèt, gi¸ thµnh h¹, cung cÊp cho nhu cÇu cña nhiÒu vïng kh¸c, cho nhu cÇu c¶ n−íc
vµ xuÊt khÈu.
- Chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt cña vïng kinh tÕ thÓ hiÖn nÐt ®Æc tr−ng, ®éc ®¸o cña
vïng, vai trß, nhiÖm vô cña vïng víi c¸c vïng kh¸c, còng nh− ®èi víi nÒn kinh tÕ
quèc d©n trong mét giai ®o¹n lÞch sö nhÊt ®Þnh.

13
- Nh÷ng ngµnh chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt trong vïng ®−îc h×nh thµnh vµ ph¸t
triÓn dùa trªn nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi cña vïng. V× vËy nh÷ng ngµnh nµy
th−êng lµ nh÷ng ngµnh cho hiÖu qu¶ kinh tÕ cao nhÊt, quyÕt ®Þnh ph−¬ng h−íng
s¶n xuÊt chÝnh cña vïng vµ th−êng lµ nh÷ng ngµnh ®ãng vai trß chñ ®¹o trong
nÒn kinh tÕ vïng.
- Trong thùc tÕ, mçi vïng kinh tÕ th−êng cã nhiÒu ngµnh chuyªn m«n ho¸
s¶n xuÊt kh¸c nhau (®Æc biÖt lµ vïng kinh tÕ lín). V× vËy cÇn ph¶i x¸c ®Þnh ®−îc
vai trß vÞ trÝ cña tõng ngµnh chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt trong vïng, còng nh− vai
trß vÞ trÝ cña tõng c¬ së chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt trong ngµnh ®Ó cã ph−¬ng
h−íng ®Çu t− ph¸t triÓn hîp lý. §Ó lµm ®−îc ®iÒu ®ã, ng−êi ta th−êng c¨n cø vµo
mét hÖ thèng nhiÒu chØ tiªu ®Ó ph©n tÝch trong ®ã nh÷ng chØ tiªu ®−îc sö dông
phæ biÕn lµ:
+ Tû träng gi¸ trÞ s¶n phÈm hµng ho¸ cña mét ngµnh s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸
nµo ®ã trong vïng so víi toµn bé gi¸ trÞ s¶n phÈm cña ngµnh Êy ®−îc s¶n xuÊt ra ë
trong vïng trong mét n¨m:
S’IV S’IV: gi¸ trÞ s¶n phÈm hµng ho¸ ngµnh I trong vïng
x 100%
SIV SIV: gi¸ trÞ s¶n phÈm ngµnh I trong vïng


+ Tû träng gi¸ trÞ s¶n phÈm hµng ho¸ cña ngµnh s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ nµo
®ã trong vïng so víi toµn bé gi¸ trÞ s¶n phÈm hµng ho¸ cña ngµnh ®ã ®−îc s¶n xuÊt
ra trªn c¶ n−íc trong mét n¨m:

S’IV S’IV: gi¸ trÞ s¶n phÈm hµng ho¸ ngµnh I trong vïng
x 100% S’IN: gi¸ trÞ s¶n phÈm ngµnh I trong c¶ n−íc
S’IN

+ Tû träng gi¸ trÞ s¶n phÈm cña mét ngµnh s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ nµo ®ã
trong vïng so víi toµn bé gi¸ trÞ s¶n phÈm cña ngµnh ®ã ®−îc s¶n xuÊt ra trªn c¶
n−íc trong mét n¨m (hoÆc tû sè ®ã vÒ vèn ®Çu t− hay lao ®éng):
SIV
x 100% SIV: gi¸ trÞ s¶n phÈm ngµnh I trong vïng
SIN
SIN: gi¸ trÞ s¶n phÈm ngµnh I trong c¶ n−íc

+ Tû träng gi¸ trÞ s¶n phÈm cña ngµnh s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ nµo ®ã trong
vïng so víi tæng gi¸ trÞ s¶n xuÊt cña toµn vïng:

14
SIV SIV: gi¸ trÞ s¶n phÈm ngµnh I trong vïng
x 100%
GOV GOV: tæng gi¸ trÞ s¶n xuÊt cña toµn vïng.
KÕt hîp c¸c chØ tiªu trªn cã thÓ x¸c ®Þnh ®−îc vai trß vÞ trÝ c¸c ngµnh s¶n xuÊt
chuyªn m«n ho¸ trong vïng.
b) Ph¸t triÓn tæng hîp cña vïng kinh tÕ:
- Ph¸t triÓn tæng hîp cña vïng kinh tÕ lµ ph¸t triÓn tÊt c¶ c¸c ngµnh s¶n xuÊt cã
liªn quan, rµng buéc víi nhau; khai th¸c, sö dông ®Çy ®ñ mäi tiÒm n¨ng s¶n xuÊt
trong vïng ®Ó ph¸t triÓn toµn diÖn, c©n ®èi, hîp lý nÒn kinh tÕ vïng trong sù phèi
hîp tèt nhÊt gi÷a c¸c ngµnh chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt, c¸c ngµnh bæ trî chuyªn m«n
hãa s¶n xuÊt vµ c¸c ngµnh s¶n xuÊt phô cña vïng, t¹o cho vïng mét c¬ cÊu s¶n xuÊt
hîp lý nhÊt.
+ C¸c ngµnh chuyªn m«n ho¸ cña vïng lµ nh÷ng ngµnh s¶n xuÊt ®ãng vai trß
chñ ®¹o trong nÒn kinh tÕ cña vïng, quyÕt ®Þnh ph−¬ng h−íng ph¸t triÓn s¶n xuÊt
chÝnh cña vïng vµ lµ nh÷ng ngµnh cho hiÖu qu¶ kinh tÕ cao nhÊt.
+ C¸c ngµnh bæ trî chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt cña vïng lµ nh÷ng ngµnh trùc tiÕp
tiªu thô s¶n phÈm, hoÆc s¶n xuÊt cung cÊp nguyªn liÖu, n¨ng l−îng, vËt t−, thiÕt bÞ
c¬ b¶n cho ngµnh chuyªn m«n ho¸, hoÆc cã nh÷ng mèi liªn hÖ chÆt chÏ trong quy
tr×nh c«ng nghÖ s¶n xuÊt víi ngµnh chuyªn m«n ho¸.
+ C¸c ngµnh s¶n xuÊt phô cña vïng lµ nh÷ng ngµnh sö dông c¸c phÕ phÈm, phô
phÈm cña c¸c ngµnh chuyªn m«n ho¸ ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt, hoÆc sö dông nh÷ng
nguån tµi nguyªn nhá vµ ph©n t¸n ë trong vïng ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt, chñ yÕu phôc
vô nhu cÇu néi bé cña vïng hoÆc nh÷ng ngµnh s¶n xuÊt chÕ biÕn l−¬ng thùc, thùc
phÈm, s¶n xuÊt vËt liÖu x©y dùng th«ng th−êng phôc vô néi bé cña vïng.
- Ph¸t triÓn tæng hîp cña vïng kinh tÕ lµ phï hîp víi tiÕn bé khoa häc kinh tÕ,
t¹o thuËn lîi ®Ó øng dông réng r·i c¸c quy tr×nh c«ng nghÖ s¶n xuÊt tiªn tiÕn, ®¶m
b¶o cho vïng ®¹t hiÖu qu¶ kinh tÕ-x· héi cao nhÊt.
2.3. C¸c lo¹i vïng kinh tÕ
C¨n cø vµo quy m«, chøc n¨ng, møc ®é ph¸t triÓn chuyªn m«n ho¸ vµ ph¸t triÓn
tæng hîp. HÖ thèng c¸c vïng kinh tÕ trong mét n−íc ®−îc ph©n lo¹i nh− sau.
2.3.1. Vïng kinh tÕ ngµnh:
Vïng kinh tÕ ngµnh lµ vïng kinh tÕ ®−îc ph¸t triÓn vµ ph©n bè chñ yÕu mét
ngµnh s¶n xuÊt, vÝ dô: Vïng n«ng nghiÖp, vïng c«ng nghiÖp.

15
Vïng kinh tÕ ngµnh còng cã ®Çy ®ñ hai néi dung c¬ b¶n cña vïng kinh tÕ ®ã
lµ s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ vµ ph¸t triÓn tæng hîp.
N¨m 1976, Nhµ n−íc ta ®· ®−a ra ph−¬ng ¸n 7 vïng n«ng nghiÖp vµ 8 vïng s¶n
xuÊt l©m nghiÖp.
2.3.2. Vïng kinh tÕ tæng hîp:
2.3.2.1. Vïng kinh tÕ lín
Vïng kinh tÕ lín lµ c¸c vïng kinh tÕ tæng hîp cÊp cao nhÊt. Mçi vïng kinh tÕ
lín cã quy m« l·nh thæ bao trïm trªn nhiÒu tØnh vµ thµnh phè liÒn kÒ nhau; cã
chung nh÷ng ®Þnh h−íng c¬ b¶n vÒ chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt, víi nh÷ng ngµnh
chuyªn m«n ho¸ lín cã ý nghÜa ®èi víi c¶ n−íc; sù ph¸t triÓn tæng hîp cña vïng
phong phó, ®a d¹ng. C¸c vïng kinh tÕ lín cßn cã nh÷ng mèi liªn quan chung vÒ
kinh tÕ-chÝnh trÞ-quèc phßng. §èi víi n−íc ta hiÖn nay, cã 4 vïng kinh tÕ lín:
- Vïng kinh tÕ B¾c Bé
- Vïng kinh tÕ B¾c Trung Bé
- Vïng kinh tÕ Nam Trung Bé
- Vïng kinh tÕ Nam Bé.
2.3.2.2. Vïng kinh tÕ - hµnh chÝnh
Vïng kinh tÕ - hµnh chÝnh lµ nh÷ng vïng kinh tÕ võa cã ý nghÜa, chøc n¨ng
kinh tÕ, võa cã ý nghÜa, chøc n¨ng hµnh chÝnh. Mçi vïng kinh tÕ - hµnh chÝnh cã
mét cÊp chÝnh quyÒn t−¬ng øng: Võa cã chøc n¨ng qu¶n lý kinh tÕ, võa cã chøc
n¨ng qu¶n lý hµnh chÝnh trªn toµn bé ®Þa bµn l·nh thæ cña vïng. Vïng kinh tÕ hµnh
chÝnh cã 2 lo¹i:
+ Vïng kinh tÕ hµnh chÝnh tØnh.
+ Vïng kinh tÕ hµnh chÝnh huyÖn.

III. Ph©n vïng kinh tÕ

3.1. Kh¸i niÖm ph©n vïng kinh tÕ
Ph©n vïng kinh tÕ lµ qu¸ tr×nh nghiªn cøu ph©n chia l·nh thæ ®Êt n−íc ra
thµnh mét hÖ thèng c¸c vïng kinh tÕ, lµ qu¸ tr×nh v¹ch ra hoÆc tiÕp tôc ®iÒu chØnh
ranh giíi hîp lý cña toµn bé hÖ thèng vïng; ®Þnh h−íng chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt
cho vïng vµ x¸c ®Þnh c¬ cÊu kinh tÕ vïng øng víi c¸c kÕ ho¹ch ph¸t triÓn dµi h¹n


16
nÒn kinh tÕ quèc d©n (15-20 n¨m). Trªn c¬ së ph©n vïng kinh tÕ, Nhµ n−íc cã kÕ
ho¹ch tæ chøc, l·nh ®¹o vµ qu¶n lý kinh tÕ theo vïng ®−îc s¸t ®óng, còng nh− ®Ó
ph©n bè s¶n xuÊt ®−îc hîp lý, nh»m ®¹t hiÖu qu¶ kinh tÕ cao nhÊt víi chi phÝ s¶n
xuÊt thÊp nhÊt.
Theo ph©n lo¹i vïng kinh tÕ, ph©n vïng kinh tÕ gåm cã ph©n vïng kinh tÕ
tæng hîp vµ ph©n vïng kinh tÕ ngµnh. Ph©n vïng kinh tÕ ngµnh lµ c¬ së ®Ó x©y
dùng kÕ ho¹ch ho¸ theo ngµnh vµ qu¶n lý kinh tÕ theo ngµnh, ®ång thêi cßn lµ c¬
së ®Ó quy ho¹ch vïng kinh tÕ tæng hîp theo tõng ngµnh. Ph©n vïng kinh tÕ tæng
hîp dµi h¹n nÒn kinh tÕ quèc d©n, hoµn thiÖn kÕ ho¹ch ho¸ theo l·nh thæ ®Ó ph©n
bè l¹i lùc l−îng s¶n xuÊt hîp lý h¬n, ®ång thêi lµ c¬ së ®Ó c¶i t¹o m¹ng l−íi ®Þa
giíi hµnh chÝnh theo nguyªn t¾c thèng nhÊt sù ph©n chia vïng hµnh chÝnh vµ
vïng kinh tÕ.
3.2. Nh÷ng c¨n cø ®Ó ph©n vïng kinh tÕ
Vïng kinh tÕ h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn lµ mét tÊt yÕu kh¸ch quan nªn khi tiÕn
hµnh ph©n vïng kinh tÕ, cÇn ph¶i dùa trªn nh÷ng c¨n cø khoa häc sau:
- Ph©n vïng kinh tÕ ph¶i dùa trªn nhiÖm vô c¬ b¶n vÒ x©y dùng vµ ph¸t triÓn
nÒn kinh tÕ quèc d©n cña c¶ n−íc do §¶ng vµ Nhµ n−íc ®Ò ra, thÓ hiÖn cô thÓ b»ng
nh÷ng chØ tiªu nhiÖm vô lín vµ dµi h¹n.
- Ph©n vïng kinh tÕ ph¶i dùa vµo yÕu tè t¹o vïng
Vïng kinh tÕ ®−îc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn trªn c¬ së t¸c ®éng tæng hîp cña c¸c
yÕu tè. Nh÷ng yÕu tè t¹o vïng quan träng nhÊt lµ:
+ Ph©n c«ng lao ®éng x· héi theo l·nh thæ (®©y lµ yÕu tè t¹o vïng c¬ b¶n nhÊt).
+ YÕu tè tù nhiªn: VÞ trÝ ®Þa lý, ®Þa h×nh, sù ph©n bè cña c¸c nguån tµi nguyªn
thiªn nhiªn, c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn kh¸c (nói cao, s«ng réng, sù kh¸c biÖt cña c¸c
miÒn tù nhiªn…).
+ yÕu tè kinh tÕ: C¸c trung t©m c«ng nghiÖp, c¸c thµnh phè lín, c¸c ®Çu mèi
giao th«ng vËn t¶i quan träng, c¸c c¬ së s¶n xuÊt n«ng-l©m-ng− nghiÖp réng lín.
+ YÕu tè tiÕn bé khoa häc kü thuËt: TiÕn bé kü thuËt trong ®iÒu tra c¬ b¶n, th¨m
dß ®Þa chÊt, t×m kiÕm tµi nguyªn, ®æi míi quy tr×nh c«ng nghÖ s¶n xuÊt.
+ YÕu tè lÞch sö-x· héi-quèc phßng.
- Ph©n vïng kinh tÕ ph¶i dùa vµo kÕt qu¶ ph©n vïng ®Þa lý tù nhiªn tæng hîp cña
®Êt n−íc.

17
3.3. C¸c nguyªn t¾c ph©n vïng kinh tÕ
Khi tiÕn hµnh ph©n vïng kinh tÕ cÇn ph¶i tu©n theo nh÷ng nguyªn t¾c sau:
- Ph©n vïng kinh tÕ ph¶n ¸nh trung thùc tÝnh chÊt kh¸ch quan cña sù h×nh thµnh
vïng kinh tÕ; ®ång thêi ph¶i phôc vô nh÷ng nhiÖm vô c¬ b¶n vÒ x©y dùng vµ ph¸t
triÓn kinh tÕ quèc d©n cña c¶ n−íc.
- Ph©n vïng kinh tÕ ph¶i dù ®o¸n vµ ph¸c ho¹ viÔn c¶nh t−¬ng lai cña vïng kinh
tÕ, kÕt hîp tÝnh viÔn c¶nh víi tÝnh lÞch sö.
- Ph©n vïng kinh tÕ ph¶i thÓ hiÖn râ chøc n¨ng c¬ b¶n cña nã trong nÒn kinh tÕ
c¶ n−íc b»ng s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸.
- Vïng kinh tÕ ph¶i ®¶m b¶o cho c¸c mèi liªn hÖ néi t¹i cña vïng ph¸t sinh mét
c¸ch hîp lý, ®Ó cho sù ph¸t triÓn cña vïng ®−îc nhÞp nhµng c©n ®èi nh− mét tæng
thÓ thèng nhÊt, cã mét tiÒm lùc kinh tÕ m¹nh.
- Ph©n vïng kinh tÕ ph¶i xo¸ bá nh÷ng sù kh«ng thèng nhÊt gi÷a ph©n vïng
kinh tÕ vµ ph©n chia ®Þa giíi hµnh chÝnh.
- Ph©n vïng kinh tÕ ph¶i b¶o ®¶m quyÒn lîi cña c¸c d©n téc trong céng ®ång
quèc gia cã nhiÒu d©n téc.

IV. Quy ho¹ch vïng kinh tÕ
4.1. Kh¸i niÖm
Quy ho¹ch vïng kinh tÕ lµ biÖn ph¸p ph©n bè cô thÓ, cã kÕ ho¹ch, hîp lý c¸c
®èi t−îng s¶n xuÊt, c¸c c¬ së s¶n xuÊt, c¸c c«ng tr×nh phôc vô s¶n xuÊt, c¸c ®iÓm
d©n c− vµ c¸c c«ng tr×nh phôc vô ®êi sèng d©n c− trong vïng quy ho¹ch; lµ b−íc kÕ
tiÕp vµ cô thÓ ho¸ cña ph−¬ng ¸n ph©n vïng kinh tÕ; lµ kh©u trung gian gi÷a kÕ
ho¹ch ho¸ kinh tÕ quèc d©n theo l·nh thæ víi thiÕt kÕ x©y dùng.
4.2. Néi dung c¬ b¶n cña quy ho¹ch vïng
Qua nghiªn cøu thùc tiÔn ng−êi ta thÊy r»ng, tÊt c¶ c¸c ph−¬ng ¸n quy ho¹ch
®Òu cã nhiÖm vô c¬ b¶n lµ chØ ra sù ph©n bè cô thÓ, hîp lý c¸c c¬ së s¶n xuÊt, c¸c
®iÓm d©n c− vµ c¸c c«ng tr×nh kinh tÕ bao gåm c¸c ®iÓm chÝnh sau ®©y:
- X¸c ®Þnh cô thÓ ph−¬ng h−íng vµ c¬ cÊu s¶n xuÊt phï hîp víi c¸c ®iÒu kiÖn tù
nhiªn-kinh tÕ-x· héi vµ tiÒm n¨ng mäi mÆt cña vïng. ThÓ hiÖn ®−îc ®óng ®¾n nhiÖm
vô s¶n xuÊt chuyªn m«n ho¸ vµ ph¸t triÓn tæng hîp cña c¸c ngµnh s¶n xuÊt.
- X¸c ®Þnh cô thÓ quy m«, c¬ cÊu cña c¸c ngµnh s¶n xuÊt vµ phôc vô s¶n xuÊt
bæ trî chuyªn m«n ho¸ vµ s¶n xuÊt phô, c¸c c«ng tr×nh phôc vô ®êi sèng trong vïng

18
cã sù thÝch øng víi nhu cÇu lao ®éng, sinh ho¹t ®êi sèng cña d©n c− trong vïng.
- Lùa chän ®iÓm ph©n bè cô thÓ c¸c c¬ së s¶n xuÊt (c¸c xÝ nghiÖp c«ng nghiÖp,
côm c«ng nghiÖp, trung t©m c«ng nghiÖp, c¸c n«ng-l©m tr−êng, c¸c khu vùc c©y
trång, vËt nu«i…), c¸c c«ng tr×nh phôc vô s¶n xuÊt (c¸c c¬ së vËt chÊt kü thuËt nh−:
c«ng tr×nh thuû lîi, tr¹m thÝ nghiÖm, hÖ thèng ®iÖn, n−íc, m¹ng l−íi giao th«ng vËn
t¶i, hÖ thèng kho tµng, hÖ thèng tr−êng ®µo t¹o c¸n bé, c«ng nh©n), c¸c c«ng tr×nh
phôc vô ®êi sèng (m¹ng l−íi th−¬ng nghiÖp, dÞch vô, tr−êng häc, bÖnh viÖn, c©u l¹c
bé, s©n vËn ®éng, vµnh ®ai c©y xanh…).
- Lùa chän ®iÓm ph©n bè thµnh phè, khu d©n c− tËp trung. Khu trung t©m phï
hîp víi ph−¬ng h−íng s¶n xuÊt l©u dµi cña l·nh thæ.
- Gi¶i quyÕt vÊn ®Ò ®iÒu phèi lao ®éng vµ ph©n bè c¸c khu vùc d©n c− cho phï
hîp víi c¸c yªu cÇu cña c¸c h×nh thøc tæ chøc s¶n xuÊt vµ ®êi sèng trong vïng theo
tõng giai ®o¹n ph¸t triÓn cña lùc l−îng s¶n xuÊt.
- TÝnh to¸n ®Ò cËp toµn diÖn hÖ thèng c¸c biÖn ph¸p kinh tÕ, kü thuËt, còng nh−
®Ò cËp vÊn ®Ò sö dông hîp lý tµi nguyªn thiªn nhiªn vµ b¶o vÖ m«i tr−êng.
- TÝnh to¸n vÊn ®Ò ®Çu t− trong x©y dùng vµ hiÖu qu¶ vÒ mÆt kinh tÕ-x· héi,
quèc phßng, b¶o vÖ m«i tr−êng.
4.3. Nh÷ng c¨n cø ®Ó quy ho¹ch vïng kinh tÕ
Khi tiÕn hµnh quy ho¹ch vïng kinh tÕ ph¶i dùa vµo nh÷ng c¨n cø chñ yÕu sau:
- Ph−¬ng ¸n ph©n vïng kinh tÕ.
- Nh÷ng chØ tiªu, nhiÖm vô ph¸t triÓn kinh tÕ-x· héi cña vïng vµ ®Êt n−íc.
- C¸c ®iÒu kiÖn vµ ®Æc ®iÓm cô thÓ cña vïng.
4.4. Nguyªn t¾c quy ho¹ch vïng kinh tÕ
- Ph−¬ng ¸n quy ho¹ch vïng kinh tÕ ph¶i ®¶m b¶o tÝnh chÊt cô thÓ trong néi
dung còng nh− trong tiÕn tr×nh thùc hiÖn.
§©y lµ nguyªn t¾c quan träng nhÊt, ®ßi hái ph−¬ng ¸n quy ho¹ch ph¶i ®−îc
nghiªn cøu, tÝnh to¸n thËt cô thÓ, kh«ng cã sù chång chÐo, trïng lÆp kÓ c¶ trong néi
dung, còng nh− tiÕn ®é thùc hiÖn.
- Ph−¬ng ¸n quy ho¹ch vïng kinh tÕ ph¶i ®¶m b¶o kÕt hîp tèt gi÷a c¸c c¬ së s¶n
xuÊt trùc tiÕp víi toµn bé hÖ thèng h¹ tÇng c¬ së cña vïng.
- Ph−¬ng ¸n quy ho¹ch vïng kinh tÕ ph¶i cã thêi gian t−¬ng øng phï hîp víi
ph−¬ng ¸n ph©n vïng kinh tÕ vµ kÕ ho¹ch ho¸ dµi h¹n cña vïng.

19
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản