Chương 4: Phân tích tình hình tiêu thụ, lợi nhuận và lựa chọn phương án kinh doanh tối ưu

Chia sẻ: Trần Huệ Mẫn | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:34

1
1.654
lượt xem
624
download

Chương 4: Phân tích tình hình tiêu thụ, lợi nhuận và lựa chọn phương án kinh doanh tối ưu

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Ðối các doanh nghiệp sản xuất, tiêu thụ hàng hoá là khâu cuối cùng của một vòng chu chuyển vốn là quá trình chuyển đổi tài sản từ hình thái hiện vật sang hình thái tiền tệ và vòng chu chuyển vốn của doanh nghiệp mới được hoàn thành.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Chương 4: Phân tích tình hình tiêu thụ, lợi nhuận và lựa chọn phương án kinh doanh tối ưu

  1. Chương IV PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH TIÊU THỤ, LỢI NHUẬN VÀ LỰA CHỌN PHƯƠNG ÁN KINH DOANH TỐI ƯU MỤC TIÊU CỦA CHƯƠNG IV Cung cấp các kiến thức để: Phân tích tình hình tiêu thụ Phân tích lợi nhuận Phân tích và lựa chọn phương án kinh doanh tối ưu SỐ TIẾT PHÂN BỔ CHO CHƯƠNG IV 7 tiết lý thuyết 2 tiết thực hành 4.1. Phân tích tình hình tiêu thụ 4.1.1. Khái niệm và ý nghĩa Ðối các doanh nghiệp sản xuất, tiêu thụ hàng hoá là khâu cuối cùng của một vòng chu chuyển vốn; là quá trình chuyển đổi tài sản từ hình thái hiện vật sang hình thái tiền tệ và vòng chu chuyển vốn của doanh nghiệp mới được hoàn thành. Tiêu thụ hàng hóa là quá trình đưa sản phẩm, hàng hóa tới tay người tiêu dùng và thu tiền về cho doanh nghiệp tức là doanh nghiệp thì nhận được giá trị của sản phẩm, hàng hóa còn người tiêu dùng thì nhận được giá trị sử dụng của sản phẩm hàng hóa: “Tiêu thụ sản phẩm là quá trình thực hiện giá trị và giá trị sử dụng của sản phẩm hàng hóa” 1 . Thông qua kết quả tiêu thụ sản phẩm sản xuất ra, sản phẩm của doanh nghiệp mới được xã hội và thị trường thừa nhận, khi đó doanh nghiệp mới thu hồi vốn và toàn bộ chi phí có liên quan đã bỏ ra và thực hiện được giá trị thặng dư là lợi nhuận. Lợi nhuận là chỉ tiêu quan trọng nhất của toàn bộ kết quả hoạt động kinh doanh, nguồn hình thành các quỹ và là nguồn bổ sung vốn và quyết định mọi sự thành công hay thất bại của kinh doanh. Do đó doanh nghiệp cần phải thường xuyên phân tích tình hình tiêu thụ, phân tích và chỉ rõ những ưu và nhược điểm, những khó khăn và thuận lợi để có những giải pháp khắc phục những tồn tại và góp phần hoàn thiện công tác quản lý sản xuất và tiêu thụ, khai thác tốt các nguồn tiềm năng trong doanh nghiệp. 1 PGS. TS Phạm Văn Dược, Th.S Huỳnh Đức Lộng, Th.S Lê Thị Minh Tuyết. 2004. Phân tích hoạt động kinh doanh. NXB Thống kê, TP Hồ Chí Minh. Trang 119. -1-
  2. 4.1.2 Phân tích chung tình hình tiêu thụ hàng hoá 4.1.2.1 Phân tích khái quát Khối lượng tiêu thụ có thể được biểu hiện dưới cả 2 hình thức: hiện vật và giá trị. Để phân tích tổng quát tình hình tiêu thụ chúng ta nên sử dụng hình thức bằng thước đo giá trị, phần tiêu thụ theo giá trị có thể gọi là doanh thu tiêu thụ. Chỉ tiêu khối lượng tiêu thụ bằng giá trị được xác định theo nhiều giá khác nhau, thông thường người ta sử dụng giá cố định, là giá kỳ gốc để so sánh. Chỉ tiêu chung đánh giá tình hình tiêu thụ là tỷ lệ % hoàn thành khối lượng tiêu thụ (Tt): Tổng khối lượng tiêu thụ từng loại của kỳ phân tích x Ðơn giá cố định từng loại Tt = x 100 Tổng khối lượng tiêu thụ từng loại của kỳ gốc x Ðơn giá cố định từng loại Ví dụ: Tài liệu của một DN sản xuất với 3 sản phẩm như Bảng sau: Bảng 32: Bảng phân tích tình hình tiêu thụ của DN Khối lượng tiêu thụ Doanh thu tiêu thụ Ðơn So sánh giá cố (sản phẩm) (nghìn đồng) SP định Năm Năm (nghìn) Năm nay Năm nay +/- % trước trước A 2,0 20.000 22.000 40.000 44.000 +4.000 10 B 1,5 30.000 25.000 45.000 37.500 -7.500 -16,7 C 1,0 15.000 19.000 15.000 19.000 +4.000 26,6 Cộn - - - 100.000 100.500 +500 +0,5 g Qua số liệu ở Bảng 32 cho thấy, tình hình tiêu thụ nói chung của 3 sản phẩm A, B, C của doang nghiệp trong năm nay đã tăng so với năm trước tương ứng 500 nghìn đồng, với mức tăng là 0,5%. Việc tăng này chủ yếu do nhóm sản phẩm A và C, ngược lại nhóm sản phẩm B lại giảm so với năm trước là 7.500 nghìn đồng tương ứng 16,7%. 4.1.2.2. Phân tích kết quả tiêu thụ theo mặt hàng chủ yếu Vấn đề cần xem xét ở đây là doanh nghiệp không những cần quan tâm đến chỉ tiêu hoàn thành khối lượng tiêu thụ nói chung (Tt), mà còn cần phải quan tâm đến việc hoàn thành khối lượng tiêu thụ theo cơ cấu từng mặt hàng chủ yếu. Những mặt hàng chủ yếu là những mặt hàng chủ lực của doanh nghiệp, hay những mặt hàng theo đơn đặt hàng với khách hàng đã ký kết, hoặc cũng có thể là những mặt hàng do Nhà nước giao nhiệm vụ...vv. Ðối với những mặt hàng này, trước tiên doanh nghiệp phải thực hiện đúng về mặt số lượng và đảm bảo về chất lượng. Trên cơ sở phân tích theo mặt hàng chủ yếu thì doanh nghiệp tìm nguyên nhân và nhân tố ảnh hưởng để có giải pháp trong việc quản lý, chỉ đạo và điều hành công việc nhằm hoàn thành khối lượng tiêu thụ, đảm bảo uy tín cho doanh nghiệp và góp phần nâng cao hiệu quả kinh doanh. -2-
  3. Về nguyên tắc khi phân tích tình hình tiêu thụ theo mặt hàng chủ yếu là không được lấy phần vượt cuả sản phẩm này bù cho phần thiếu hụt của sản phẩm kia. Chỉ tiêu đánh giá là tỷ lệ % hoàn thành khối lượng tiêu thụ mặt hàng chủ yếu (Ttc) nó được xác định như sau: Tổng khối lượng sản phẩm tiêu thụ x Đơn giá cố định của kỳ phân tích trong giới hạn kỳ gốc x 100% Ttc = Tổng khối lượng sản phẩm kỳ gốc tiêu thụ x Ðơn giá cố định Lấy tài liệu ở Bảng 32 và giả sử 3 sản phẩm A, B, C ở Bảng 32 là những sản phẩm chủ yếu, ta lập bảng phân tích (Bảng 33) về tình hình tiêu thụ mặt hàng chủ yếu như sau: Bảng 33: Bảng phân tích tình hình tiêu thụ mặt hàng chủ yếu ÐVT: Nghìn đồng Năm nay Mặt hàng Năm trước Trong giới Vượt so với Hụt so với chủ yếu Tổng số hạn N.trước năm trước năm trước A 40.000 44.000 40.000 +4.000 - B 45.000 37.500 37.500 - 7.500 C 15.000 19.000 15.000 +4.000 - Cộng 100.000 100.500 92.500 +8.000 7.500 Căn cứ vào Bảng 33 ta có thể tính tỷ lệ phần trăm hoàn thành khối lượng tiêu thụ mặt hàng chủ yếu như sau: 92.500 Ttc = × 100% = 92,5% 100.000 Qua kết quả phân tích cho thấy, trong khi chỉ tiêu khối lượng tiêu thụ nói chung vượt so với năm trước là 0,5% (xem phần trên), thì chỉ tiêu khối lượng tiêu thụ theo mặt hàng chủ yếu chỉ đạt 92,5% so với năm trước (giảm so với năm trước là 7,5%). Nguyên nhân là do mặt hàng B không hoàn thành như năm trước chỉ mới đạt 83,3% (37.500/45.000). Do đó, doanh nghiệp cần đi sâu nghiên cứu nguyên nhân và những vấn đề có liên quan trong việc không hoàn thành khối lượng mặt hàng này để có giải pháp trong chỉ đạo và điều hành hoạt động kinh doanh. Chú ý: Khi phân tích phần này, nếu các sản phẩm không phải là mặt hàng chủ yếu thì việc tăng, giảm sản xuất và tiêu thụ mặt hàng nào là quyền chủ động kinh doanh của DN và sự tự chủ về tài chính, nhưng phải đảm bảo sản xuất và tiêu thụ mang lại hiệu quả cao. 4.1.3. Phân tích hoà vốn và dự đoán lợi tức trong tiêu thụ 4.1.3.1. Ý nghĩa Một doanh nghiệp khi bước vào kinh doanh, điều không dễ dàng là ngay từ đầu đã có lãi, bởi lẽ thời kỳ đầu các máy móc thiết bị chưa phát huy hết công suất, công nhân chưa có kinh nghiệm, mức tiêu hao nguyên vật liêu còn cao, thị trường tiêu thụ còn hẹp và chưa nắm hết được nhu cầu của khách hàng. Song, do yêu cầu của sự -3-
  4. tồn tại và phát triển, doanh nghiệp phải phấn đấu để việc sản xuất kinh doanh từ tình trạng lỗ sang hoà vốn tiến tới có lãi và từ lãi ít tiến tới lãi nhiều. Ðiều mấu chốt là các nhà doanh nghiệp phải luôn tạo ra được nhiều lợi nhuận nhằm để tồn tại và phát triển; lợi nhuận có được chủ yếu thông qua kết quả tiêu thụ sản phẩm hàng hoá và cung cấp dịch vụ. Phân tích mối quan hệ giữa khối lượng tiêu thụ, chi phí và lợi nhuận cũng như việc phân tích hoà hoà vốn trong tiêu thụ là cơ sở cho doanh nghiệp trong việc lập kế hoạch lợi nhuận cũng như để dự đoán biến động lợi nhuận ở các tình huống khác nhau trong tương lai. Phân tích chi phí và tiêu thụ theo quan điểm hoà vốn sẽ giúp doanh nghiệp nhìn nhận quá trình này một cách chủ động và tích cực. Xác định điểm hoà vốn trong tiêu thụ đặt trọng tâm vào việc phân tích chi phí trong sự phân loại theo cách ứng xử của chi phí là định phí và biến phí. Từ việc phân loại này sẽ cho ta thấy được ảnh hưởng của từng loại chi phí đến kết quả tiêu thụ và lợi nhuận như thế nào. 4.1.3.2. Số dư đảm phí Trong quan điểm của phân loại chi phí theo cách ứng xử chi phí thì tổng chi phí chia ra thành định phí và biến phí. Tổng doanh thu được xác định bằng tổng định phí cộng với tổng biến phí và cộng thêm phần lợi nhuận thu được. Doanh thu (D) = Ðịnh phí (FC) + Bíên phí (VC) + Lợi nhuận (P) Ðịnh phí + Lợi nhuận: người ta gọi là tổng số dư đảm phí (M) Số dư đảm phí = Doanh thu - Tổng biến phí = D - VC Trong đó: Tổng biến phí VC = Khối lượng tiêu thụ (Q) x Biến phí đơn vị (b) Nếu tính cho 1 đơn vị sản phẩm tiêu thụ thì doanh thu chính là giá bán (p) và tổng biến phí là biến phí đơn vị sản phẩm (b). Giá bán - Biến phí đơn vị = p - b = m (số dư đảm phí đơn vị - m) Số dư đảm phí còn có thể gọi là lợi nhuận gộp định phí, hay tính cho 1 đơn vị sản phẩm thì người ta còn gọi là phần đóng góp cho 1 đơn vị sản phẩm. Như vậy: Tổng chi phí (TC ) = Ðịnh Phí + Biến phí = FC + Q.b Số dư đảm phí còn tính theo số tương đối là gọi là tỷ lệ mức số dư đảm phí (Tm) nó được xác định bằng tỷ lệ phần trăm giữa tổng số dư đảm phí với tổng doanh thu hay là tỷ lệ giữa số dư đảm phí đơn vị với giá bán đơn vị. Tm = (M/ D) x 100 = (m /p) x 100 4.1.3.3. Báo cáo kết quả kinh doanh theo kế toán tài chính và số dư đảm phí Hình thức lập báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh theo kế toán tài chính khác với hình thức báo cáo theo số dư đảm phí. Nguyên tắc thiết lập báo cáo theo số dư đảm phí được chia thành biến phí và định phí; còn theo hình thức kế toán tài chính thì chi phí được phân chia theo các chức năng hoạt động: chi phí trong sản xuất và chi phí ngoài sản xuất. Ðiểm khác nhau giữa 2 báo cáo có thể được trình bày sau đây: Báo cáo KQHÐKD Báo cáo KQHÐKD theo hình thức kế toán tài chính theo hình thức mức số dư đảm phí 1. Doanh thu 1. Doanh thu -4-
  5. 2. Giá vốn hàng bán 2. Biến phí 3. Lợi nhuận gộp 3. Số dư đảm phí 4. Chi phí ngoài sản xuất 4. Ðịnh phí 5. Lợi nhuận thuần 5. Lợi nhuận thuần 4.1.3.4. Phân tích hoà vốn và dự đoán lợi tức trong tiêu thụ Hoà vốn là điểm tại đó doanh thu tiêu thụ số lượng sản phẩm sản xuất ra vừa đủ để trang trải những chi phí phát sinh. Hay nói cách khác là tại đó doanh thu tiêu thụ thu được bằng với chi phí phát sinh. Trong thực tế và trong nhiều trường hợp việc xem xét điểm hoà vốn không phải giản đơn. Ðiều đó phụ thuộc vào hai yếu tố: Mức giá cả của thị trường và tình trạng chi phí của doanh nghiệp. Vậy với lượng sản phẩm đã sản xuất và tiêu thụ tương ứng với nó là tổng chi phí sản xuất đã biết thì điểm hoà vốn sẽ đạt tới khi khối lượng sản phẩm sản xuất và tiêu thụ bán với giá đúng bằng chi phí biến đổi, còn ứng với lượng sản phẩm đã bán được với giá lớn hơn chi phí biến đổi thì điểm hoà vốn sẽ đạt tới điểm lượng sản phẩm nhỏ hơn lượng sản phẩm đã sản xuất. Qua phân tích hoà vốn, các doanh nghiệp có thể dự đoán được khối lượng sản phẩm cần đạt để có thể hoà vốn hoặc có thể biết trước với giá tối thiểu bao nhiêu để không lỗ. Nếu ký hiệu: + Q: Số lượng sản phẩm cần sản xuất + p: Giá bán ra một đơn vị sản phẩm. Ta có: Doanh thu tiêu thụ = Q . p + FC: Tổng chi phí cố định phân bổ cho kỳ sản xuất. + b: Chi phí biến đổi cho một đơn vị sản phẩm. + b.Q: Tổng chi phí biến đổi (tổng biến phí). Ta có tổng chi phí: Tổng chi phí sản xuất = FC + b.Q Hoà vốn xẩy ra khi: Doanh thu = Chi phí ⇔ Qh . p = FC + b . Qh Từ đó suy ra: Sản lượng hoà vốn (Qh) được xác định như sau: FC Qh = p−b mà: p - b = m (số dư đảm phí đơn vị) Vậy: Qh = FC / m (1) + Doanh thu hoà vốn được xác định bằng sản lượng hoà vốn nhân với giá bán -5-
  6. Từ công thức (1) nhân 2 vế với giá bán (p) FC FC Ta có: Qh . p = × p= Mà: m/p là tỷ lệ số dư đảm phí m m/ p Vậy: Doanh thu hoà vốn = (Ðịnh phí / tỷ lệ số dư đảm phí) Khi biết sản lượng hoà vốn và doanh thu hoà vốn, chúng ta có thể xác định khối lượng sản lượng cần bán hay doanh thu cần bán để đạt lợi nhuận mong muốn như sau: Sản lượng cần bán để đạt Ðịnh phí + Lợi nhuận mong muốn lợi nhuận mong muốn = Số dư đảm phí đơn vị Tương tự: Doanh thu bán được để Ðịnh phí + Lợi nhuận mong muốn = lợi nhuận mong muốn Tỷ lệ mức số dư đảm phí Chú ý: Những giới hạn khi phân tích hoà vốn: Qua phân tích hoà vốn cho thấy chỉ có thể thực hiện được khi: - Biến động chi phí và doanh thu phải tuyến tính trong quá trình phân tích - Tổng chi phí phải được phân chia chính xác thành định phí và biến phí - Kết cấu bán hàng và giá không thay đổi trong quá trình phân tích 4.2. Phân tích lợi nhuận 4.2.1. Khái niệm lợi nhuận Trong mỗi thời kỳ khác nhau, người ta đưa ra những khái niệm về lợi nhuận khác nhau và từ đó cũng có những cách tính khác nhau về lợi nhuận. Lợi nhuận có thể được hiểu một cách đơn giản là một khoản tiền dôi ra giữa tổng thu và tổng chi phí trong hoạt động của doanh nghiệp hoặc có thể hiểu là phần dôi ra của một hoạt động sau khi đã trừ đi mọi chi phí của hoạt động đó. Lợi nhuận ở doanh nghiệp có nhiều loại khác nhau và ứng với nó có các cách tính khác nhau. Nói chung, lợi nhuận của doanh nghiệp có thể bao gồm: - Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh chính. - Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh phụ. - Lợi nhuận từ hoạt động liên doanh, liên kết. - Lợi nhuận từ hoạt động tài chính. - Lợi nhuận khác. Hiện nay theo chế độ kế toán mới thì lợi nhuận của doanh nghiệp là kết quả kinh doanh của doanh nghiệp (còn gọi là lợi tức doanh nghiệp) bao gồm lợi tức từ hoạt động kinh doanh chính và lợi tức từ hoạt động khác. - Lợi tức từ hoạt động kinh doanh chính là khoản chênh lệch giữa tổng doanh -6-
  7. thu bán sản phẩm, hàng hoá dịch vụ trừ đi giá thành toàn bộ sản phẩm hàng hoá dịch vụ đã tiêu thụ và thuế theo quy định của pháp luật (trừ thuế lợi tức). - Lợi tức từ hoạt động khác bao gồm: + Lợi tức từ hoạt động tài chính: Là số thu lớn hơn chi của các hoạt động tài chính bao gồm các hoạt động: Cho thuê tài sản, bán trái phiếu, chứng khoán, mua bán ngoại tệ, tiền lãi gửi ngân hàng thuộc vốn kinh doanh, lãi cho vay thuộc các nguồn vốn, quỹ, lãi cổ phần và lãi do góp vốn liên doanh, hoàn nhập số dư khoản dự phòng giảm giá, đầu tư chứng khoán ngắn hạn. + Lợi tức từ hoạt động bất thường: Là khoản thu nhập bất thường lớn hơn chi phí bất thường, bao gồm các khoản trả công không có chủ nợ, thu lại các khoản nợ khó đòi đã được duyệt bỏ qua (đang được theo dõi ngoài bảng cân đối kế toán), các khoản mục thư tài khoản dư thừa sau khi đã trừ hao hụt, mất mát các vật tư cùng loại, chênh lệch thanh lý, nhượng bán tài sản, các khoản lợi tức từ các năm trước phát hiện năm nay, số dư hoàn nhập các khoản dự phòng giảm giá hàng tồn kho, phải thu khó đòi. 4.2.2. Các chỉ tiêu sử dụng phân tích lợi nhuận (L) a) Tổng lợi nhuận Ðây là chỉ tiêu biểu biện bằng số tuyệt đối phản ánh kết quả kinh doanh cuối cùng của doanh nghiệp, nói lên quy mô của kết quả và phản ánh một phần hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Tổng lợi nhuận bao gồm lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh và lợi nhuận từ hoạt động khác. Lợi nhuận thuần = Doanh thu thuần - Giá vốn hàng bán - CP bán hàng và CP q.lý DN. = Lãi gộp - Chi phí bán hàng và chi phí quản lý Lợi nhuận tài chính = Doanh thu tài chính - C hi phí tài chính - Thuế. Lợi nhuận bất thường = Doanh thu bất thường - Chi phí bất thường. b) Tỷ suất lợi nhuận Tỷ suất lợi nhuận là chỉ tiêu tương đối phản ánh mối quan hệ giữa lợi nhuận và doanh thu; phản ánh một phần hiệu quả hoạt động kinh doanh của DN. Lợi nhuận Tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu = x 100 Doanh thu Lợi nhuận thuần Tỷ suất lợi nhuận thuần trên doanh thu = x 100 Doanh thu Lãi gộp Tỷ suất lãi gộp trên doanh thu = x 100 Doanh thu -7-
  8. 4.2.3. Phân tích lợi nhuận 4.2.3.1. Phân tích khái quát lợi nhuận Tài liệu dùng để phân tích chung lợi là các báo cáo tài chính của doanh nghiệp (Bảng cân đối kế toán; Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh...). Ðể phân tích lợi nhuận căn cứ vào báo cáo, ta có thể so sánh bằng số tuyệt đối và số tương đối lợi nhuận của các năm liền nhau để thấy được mức độ gia tăng lợi nhuận. Ta có thể đánh giá sự thay đổi cơ cấu lợi nhuận của doanh nghiệp. Ðồng thời cũng có thể so sánh tỷ suất lợi nhuận trong doanh thu, cũng như so sánh sự thay đổi của doanh thu và lợi nhuận qua các năm. Ngoài ra từ mẫu báo cáo về kết quả hoạt động kinh doanh hoặc từ một số báo cáo thu nhập tổng hợp có thể nghiên cứu được sự thay đổi khối lượng và tỷ trọng lợi nhuận phân theo lĩnh vực hoạt động kinh doanh để thấy được sức mạnh và lợi nhuận chính của DN. Ví dụ: Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của một như sau: Bảng 34: Bảng phân tích chung lợi nhuận của doanh nghiệp Năm 2003 Năm 2004 Chênh lệch Chỉ tiêu Số lượng % Số lượng (tr.đ) % Mức % (tr.đ) 1/ L.N từ 83.000 99.64 84.000 99.40 1000 1.2 HÐKD Mặt hàng A 47.000 56.63 47.500 56.55 500 B 22.50 27.10 22.000 26.19 -500 C 9.500 11.45 10.000 11.90 500 D 4.000 4.82 4.500 5.36 500 2/ LN từ HÐTC 300 0.36 400 0.47 400 0.12 3/ LN từ HÐBT 100 0.13 100 0.12 Tổng lợi 100.0 83.300 100.00 84.500 1.200 1.44 nhuận 0 Qua phân tích ta thấy tổng lợi nhuận năm 2004 so với năm 2003 tăng 1.200 trđ. Kết quả ở bảng trên cho thấy lợi nhuận các lĩnh vực đều tăng so với năm trước nhưng mức tăng đối với từng loại hoạt động đều có khác nhau. Lãi thu từ hoạt động kinh doanh vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất, nhưng tỷ trọng đó lại giảm dần qua 2 năm, còn tỷ trọng từ hoạt động tài chính đã tăng lên đánh kể. Sự thay đổi như thế này rất đáng được nhà quả trị qua tâm. Ðể đi sâu phân tích, ta có thể lập bảng phân tích mối quan hệ giữa tốc độ tăng doanh thu và tốc độ tăng lợi nhuận chung của cả DN cũng như của toàn bộ hoạt động kinh doanh. Ngoài ra đối với từng loại hoạt động kinh doanh ta có thể lập bảng mức tăng doanh thu và tăng lợi nhuận và dựa vào tỷ trọng lãi trong doanh thu. 4.2.3.2. Phân tích một số nhân tố ảnh hưởng đến lợi nhuận Ảnh hưởng tới lợi nhuận của doanh nghiệp có rất nhiều nhân tố khác nhau, bao gồm các nhân tố khách quan cũng như nhóm nhân tố chủ quan. Các nhà đầu tư và các nhà quản trị bao giờ cũng quan tâm đến các nhân tố và mức độ ảnh hưởng của nó đến lợi nhuận kinh doanh. -8-
  9. Có thể phân chia các nhân tố tác động tới lợi nhuận một DN thành 3 nhóm gồm: - Mở rộng thị trường hàng hoá. - Giảm chi phí sản xuất kinh doanh. - Hoàn thiện tổ chức kinh doanh. Mỗi nhóm nhân tố bao gồm rất nhiều các nhân tố khác nhau. Trong số các nhân tố này, có rất nhiều nhân tố định tính. Chỉ có các nhân tố định lượng mới có thể xác định được mức tác động đến lợi nhuận. Ở đây chúng ta chỉ xem xét một số nhân tố chủ yếu thuộc nhóm định lượng có thể xác định được. + Khối lượng sản phẩm hàng hoá tiêu thụ: Lợi nhuận của doanh nghiệp có mối tương quan hầu như tỷ lệ thuận với khối lượng sản phẩm hàng hoá tiêu thụ. Khi giá cả ổn định, khối lượng sản phẩm hàng hoá tiêu thụ là nhân tố quan trọng nhất để tăng lợi nhuận. Khối lượng sản phẩm tiêu thụ tác động trực tiếp và gián tiếp (thông qua chỉ tiêu tỷ trọng phí). + Giá tiêu thụ SP hàng hoá: Tác động đến lợi nhuận của doanh nghiệp một cách trực tiếp. + Tiền công lao động, nguyên vật liệu: Tiền công lao động và giá nguyên vật liệu là những yếu tố quan trọng trong giá thành sản phẩm (hoặc trong chi phí hàng bán). Ðơn giá công lao động và nguyên vật liệu có ảnh hưởng không nhỏ tới lợi nhuận của cả doanh nghiệp sản xuất lẫn doanh nghiệp thương mại. Giá nguyên vật liệu tăng thông thường dẫn đến giá thành sản phẩm tăng. Lúc đó giá bán sản phẩm không thay đổi thì lợi nhuận trên một sản phẩm hàng hoá sẽ bị giảm. Nếu trong thành phần giá bán sản phẩm hàng hoá, tỷ lệ lãi được quy định trước, ví dụ 10% giá bán; lúc đó giá nguyên vật liệu tăng làm tổng lợi nhuận thu được trên một sản phẩm sẽ tăng. + Chi phí bình quân: Chi phí bình quân trên một sản phẩm hàng hoá (AC) hoặc trên một đồng doanh thu có tác động ngược chiều tới lợi nhuận của doanh nghiệp. Nếu chi phí bình quân tăng thì lợi nhuận sẽ bị giảm và ngược lại, nếu chi phí bình quân giảm thì lợi nhuận tăng. Trong cơ chế thị trường, giảm mức chi phí bình quân của mỗi loại sản phẩm hàng hoá cũng như toàn doanh nghiệp có vai trò quan trọng trong chiến lược cạnh tranh về giá. Chi phí bình quân thấp hơn có thể áp dụng giá bán thấp hơn, nhưng lợi nhuận thu được không thấp hơn. + Chi phí biên, thu nhập biên: Có liên quan trực tiếp đến lợi nhuận của doanh nghiệp. Người ta đã chứng minh được rằng lợi nhuận tối đa của doanh nghiệp đạt được ở điểm tại đó chi phí biên bằng với thu nhập biên. Nếu giá bán sản phẩm ổn định, thu nhập biên của sản phẩm X bằng với giá bán của sản phẩm X, lợi nhuận tối đa của sản phẩm X đạt được ở mức sản lượng khi chi phí biên của X bằng với giá bán sản phẩm X, tức giới hạn tăng chi phí khả biến là mức giá bán sản phẩm. Ðối với mọi doanh nghiệp, lợi nhuận tối đa luôn là mục tiêu phấn đấu trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Thông thường mọi doanh nghiệp sản xuất không phải -9-
  10. một mà nhiều loại sản phẩm hàng hoá. Nhìn nhận hợp lý chi phí biên, thu nhập biên trong thực tế là một điều cần thiết để đạt được lợi nhuận tối đa. Lý thuyết chi phí biên và thu nhập biên cho biết: Ðối với một doanh nghiệp cụ thể, khi khối lượng sản xuất gia tăng thì tổng chi phí gia tăng và chi phí bình quân cũng có thể gia tăng. Như vậy lợi nhuận của doanh nghiệp sẽ tăng khi sự gia tăng khối lượng sản xuất kinh doanh làm chi phí tăng ít hơn thu nhập đạt được khi tiêu thụ khối lượng gia tăng đó, lợi nhuận sẽ giảm nếu mức tăng chi phí đó tăng nhiều hơn thu nhập từ khối lượng gia tăng. Trong thực tiễn hoạt động kinh doanh, khi phát sinh khả năng thay đổi khối lượng sản phẩm hàng hoá có thể tiêu thụ; ta chỉ cần so sánh giữa chi phí trực tiếp (hoặc biến phí) và doanh thu liên quan đến sự thay đổi khối lượng sản phẩm hàng hoá tiêu thụ để rút ra quyết định có nên thay đổi chúng hay không. 4.2.3.3. Phân tích lợi nhuận tiêu thụ Lợi nhuận tiêu thụ chỉ tiêu được xác định cho những sản phẩm mà doanh nghiệp đã tiêu thụ và đã thu tiền hoặc người mua chấp nhận trả. Ðây là phần còn lại của doanh thu sau khi trừ đi tất cả các chi phí cho việc sản xuất và tiêu thụ sản phẩm đó. Phần chi phí để sản xuất và tiêu thụ gồm chi phí trong sản xuất (chi phí sản phẩm), chi phí sản phẩm tính cho khối lượng đã tiêu thụ chính là giá vốn hàng bán và chi phí ngoài sản xuất (Chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp): L = D - Gv - Cn Trong đó ký hiệu: L là lợi nhuận; D doanh thu, Gv là giá vốn hàng bán Cn chi phí ngoài sản xuất - gồm chi phí bán hàng và quản lý DN Nếu chi tiết cho việc tiêu thụ nhiều loại sản phẩm: L = ∑ Qi pi - ∑ Qi Gvi - ∑ Qi Cni = ∑ Qi (gi - Gvi - Cni) = ∑Qi li Qi sản lượng SP i tiêu thụ; pi giá bán đơn vị SP i; Gvi giá vốn hàng bán đơn vị sản phẩm i, Cni chi phí ngoài sản xuất đơn vị sản phẩm i li là lãi lỗ đơn vị SP i Phương pháp phân tích: Thông thường chúng ta tiến hành so sánh lợi nhuận thực tế năm nay với năm trước hoặc cũng có thể so sánh giữa thực tế và kế hoạch để xác định độ chênh lệch lợi nhuận. + Ðối tượng phân tích: ΔL = L1 - L0 Lợi nhuận năm nay: L1 = Σ Q1i (g1i - Gv1i - Cn1i) = ΣQ1i.l1i Lợi nhuận năm trước: Lo = Σ Q0i (g0i - Gv0i - Cn0i) = ΣQ0i l0i + Nhân tố ảnh hưởng và mức độ ảnh hưởng của chúng - 10 -
  11. Từ chỉ tiêu lợi nhuận được nghiên cứu ở trên, chúng ta có thể xác định có 3 nhân tố ảnh hưởng đến lợi nhuận tiêu thụ (L) đó là: Khối lượng sản phẩm tiêu thụ (Q); Kết cấu tiêu thụ sản phẩm tiêu thụ (K) và lãi lỗ đơn vị sản phẩm tiêu thụ (l). Trong đó, nhân tố lãi lỗ đơn vị sản phẩm tiêu thụ - l- lại chụi ảnh hưởng bởi 3 nhân tố là giá bán đơn vị (p), giá vốn hàng bán (Gv) và chi phí ngoài sản xuất (Cn) đơn vị sản phẩm. Ðây là những nhân tố mà chúng có quan hệ với chỉ tiêu lợi nhuận theo quan hệ tích, thương, cộng và trừ nên chúng ta có thể sử dụng phương pháp loại trừ và liên hệ cân đối để lượng hoá ảnh hưởng của chúng đến lợi nhuận. Ngoài những nhân tố này, trong khi phân tích cũng cần chỉ ra một số nhân tố khác tác động đến lợi nhuận mà chúng ta khó lượng hoá ảnh hưởng của chúng như: Chất lượng sản phẩm, trình độ về công tác tổ chức quản lý sản xuất và tiêu thụ; nhu cầu, thị hiếu và mức thu nhập của khách hàng...vv. Xác định mức ảnh hưởng của các nhân tố đến lợi nhuận tiêu thụ: + Ảnh hưởng của nhân tố khối lượng tiêu thụ (Q): ΔLQ = L0 x Tt - L0 Trong đó: Tt là tỷ lệ phần trăm hoàn thành khối lượng tiêu thụ: ΣQ1i p0i Tt = × 100 ΣQ0i p0i + Ảnh hưởng nhân tố kết cấu sản phẩm tiêu thụ (K): ΔLK = ∑Q1i l0i - L0 Tt + Ảnh hưởng nhân tố lãi lỗ đơn vị sản phẩm (l): ΔLl = L1 - ∑Q1i l0i Trong đó: - Ảnh hưởng nhân tố giá bán đơn vị (p): ΔLp = ∑Q1i ( p1i - p0i ) - Ảnh hưởng nhân tố giá vốn hàng bán đơn vị (Gv): ΔLGv = - ∑Q1i (Gv1i -Gv0i) - Ảnh hưởng nhân tố CP ngoài sản xuất đơn vị (Cn): ΔLCn = -∑Q1i (Cn1i - Cn0i) Tổng hợp ảnh hưởng của các nhân tố: ΔLQ + ΔLK +ΔLl = ΔL hoặc: ΔLQ + ΔLK + ΔLp + ΔLGv + ΔLCn = ΔL Ví dụ: Số liệu thu thập của một doanh nghiệp X về sản xuất và tiêu thụ 4 loại sản phẩm được phản ánh qua Bảng sau: Bảng 35: Bảng phân tích lợi nhuận tiêu thụ của DN Khối lượng tiêu Giá bán đơn vị Giá vốn đơn vị Chi phí ngoài s.x Sản thụ (SP) (1000 đ) s.p (1000) đơn vị (1000) phẩm 2003 2004 2003 2004 2003 2004 2003 2004 A 2.000 2.200 120 126 96 100 14 18 B 1.700 1.500 80 80 68 65 7 9 C 1.200 1.200 75 70 57 57 8 8 - 11 -
  12. D 500 700 80 80 70 74 6 10 Từ số liệu Bảng 35, để phân tích lợi nhuận tiêu thụ cho 4 loại sản phẩm trên, trước hết chúng ta cần phải xác định lãi lỗ đơn vị của từng sản phẩm qua 2 năm và sau đó tính tổng lợi nhuận của từng năm. l1A = 126-100-18 = +8 (nghìn) l0A = 120-96-14 = +10 (nghìn) l1B = 80- 65 - 9 = +6 l0B = 80- 68 - 7 = +5 l1C = 70- 57 - 8 = +5 l0C = 75 -57 - 8 = +10 l1D = 80 - 74-10 = -4 l0D = 80- 70-6 = +4 2.200 × 120 + 1.500 × 80 + 1.200 × 75 + 700 × 80 530.000 Tt = = × 100 = 104,74% 2.200 × 120 + 1.700 × 80 + 1.200 × 75 + 500 × 80 506.000 L1 = (2.200x(+8) + 1.500x(+6) +1.200x (+5) + 700x(- 4) = 29.800 (nghìn đồng) L0 = (2000x (+10) + 1700 x(+5) +1200x(+3) +500x(+10) = 37.100 (nghìn đồng) + Ðối tượng phân tích: ΔL = L1 - L0 = 29.800 - 37.100 (nghìn đồng) = - 7.300 nghìn đồng + Nhân tố ảnh hưởng: - Ảnh hưởng của nhân tố khối lượng tiêu thụ (Q): ΔLQ = 37.100 x 104,74% - 37.100 = 38.858,54 - 37.100 = +1.758,54 nghìn đồng - Ảnh hưởng của nhân tố kết cấu tiêu thụ (K) ΔLK = (2.200x(+10)+1.500x(+5)+1.200x(+10)+700 x(+4))- 38.858,54 = +5.441,46 nghìn đồng - Ảnh hưởng của nhân tố lãi lỗ đơn vị sản phẩm (l): ΔLl = 29.800 - 44.300= -14.500 nghìn đồng Trong đó: Do ảnh hưởng của nhân tố giá bán đơn vị (p): ΔLp = 2.200 x(+6) + 1.200 x (-5) = 13.200 - 6.000 = + 7.200 nghìn đồng Do ảnh hưởng của nhân tố giá vốn hàng bán (Gv): ΔLGv= - (2.200 x(+4) + 1.500 x (-3) + 700 x (+4)) = -7.100 nghìn đồng Do ảnh hưởng của nhân tố chi phí ngoài sản xuất (Cn) ΔLCn = - (2.200 x(+4) + 1.500x (+2) + 700x (+4)) = -14.600 nghìn đồng *Tổng hợp ảnh hưởng của các nhân tố: 1.758,54 + 5.441,46 + (-14.500) = -7.300 nghìn đồng Hoặc: 1.758,54+ 5.441,46 + 7.200 +(-7.100) + (-14.600) = -7.300 nghìn đồng * Nhận xét: Từ bảng số liệu thu thập và qua kết quả phân tích, nếu so sánh năm 2004 với - 12 -
  13. năm 2003, lợi nhuận tiêu thụ 4 loại sản phẩm của doanh nghiệp X đã giảm 7.300 nghìn đồng. Ðể có cơ sở đánh giá, nhận xét và tìm hiểu các nguyên nhân ảnh hưởng đến lợi nhuận, chúng ta cần phải xét xét các nhân tố ảnh hưởng trực tiếp. Trước hết, khối lượng tiêu thụ của 4 loại SP có tăng, có giảm, nhưng nếu xét trên tính bình quân chung thì đã tăng lên 4,74% (tức tăng 104,74%) vì thế đã làm tăng lợi nhuận lên 1.758,54 nghìn đồng. Ðây chính là thành quả chủ quan của doanh nghiệp; bởi vì để tăng được 4,74% khối lượng tiêu thụ đòi hỏi doanh nghiệp phải đẩy nhanh tiến độ sản xuất và tiêu thụ, cải tiến công tác quản lý sản xuất. Như vậy, có thể nói con đường đầu tiên muốn nâng cao lợi nhuận của tất cả các doanh nghiệp là phải tăng khối lượng sản xuất và tiêu thụ. Nhân tố thứ hai làm tăng lợi nhuận chính là nhân tố giá bán đơn vị sản phẩm. Nhân tố này đã làm lợi nhuận tăng lên 7.200 nghìn đồng. Trong trường hợp giá bán không phải do Nhà nước điều chỉnh hoặc không phải do biến động giá của thị trường thì việc tăng giá chính là hệ quả của việc tăng chất lượng sản phẩm. Nếu vậy, trong vấn đề này đã khẳng định doanh nghiệp đã luôn quan tâm đến chất lượng sản phẩm và là một thành tích chủ quan của doanh nghiệp. Kết quả này cũng nói lên rằng con đường thứ hai để nâng cao lợi nhuận chính là nâng cao chất lượng sản phẩm. Nếu trong trường hợp do biến động giá hay do lạm phát thì cần phải thận trọng xem xét để có nhận xét chính xác. Việc thay đổi cơ cấu tiêu thụ cũng đã góp phần tích cực nâng cao lợi nhuận của doanh nghiệp, năm 2004 DN đã lựa chọn một cấu cấu sản xuất và tiêu thụ tương đối hợp lý. Tuy nhiên, nếu xem xét các nhân tố còn lại: Giá vốn hàng bán (chi phí trong sản xuất) và chi phí bán hàng và quản lý DN thì lại là những nhân tố quyết định giảm lợi nhuận của doanh nghiệp (giảm: 14.600 + 7.100 = 21.700 nghìn). Kết quả này đã phản ánh nhược điểm lớn của doanh nghiệp thuộc về công tác quản lý chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm. Rõ ràng, bên cạnh thành tích không thể phủ nhận, thì kết quả phân tích lại phản ánh nhược điểm chủ quan của doanh nghiệp về quản lý chi phí, giá thành và tổ chức công tác tiêu thụ sản phẩm doanh nghiệp cần xem xét để đề xuất những giải pháp phù hợp nhằm cải tiến tình hình thực tại với mong muốn nâng cao lợi nhuận tiêu thụ của doanh nghiệp. 4.3. Lựa chọn phương án sản xuất kinh doanh tối ưu Có hai loại phương án kinh doanh trong doanh nghiệp là phương án kinh doanh ngắn hạn và phương án kinh doanh dài hạn. Trong phạm vi môn học chúng ta chỉ nghiên cứu phương án kinh doanh ngắn hạn. 4.3.1. Bản chất của các phương án kinh doanh ngắn hạn Các phương án kinh doanh ngắn hạn nói chung đều có hai đặc điểm nổi bật là: - Thời gian của phương án thường không quá một năm. - Phương án chỉ đề cập cách sử dụng các nguồn vật chất hiện có hoặc các nguồn lực còn dôi thừa chưa sử dụng hết sao cho có hiệu quả nhất. Quá trình phân tích các PAKD ngắn hạn sẽ được tiến hành qua hai bước: Ở bước 1: Thông tin kế toán được thu thập và tập hợp sau đó được tính toán thành các dạng thích hợp. - 13 -
  14. Ở bước 2: Các yếu tố chất lượng có bản chất quan trọng sẽ được xác định trong nhiều trường hợp, những yếu tố này có thể làm thay đổi quyết định, mà chúng ta chỉ hoàn toàn dựa vào các kết quả tính toán. Ðể phục vụ cho quá trình phân tích các phương án kinh doanh nhằm đề ra quyết định đúng đắn, thì việc cung cấp các nguồn thông tin là một vấn đề hết sức cần thiết. Nhưng, yêu cầu các nguồn thông tin cung cấp phải thích hợp và sát đúng nhằm phục vụ tốt cho quá trình ra các quyết định sản xuất kinh doanh trong các doanh nghiệp. Trong phạm vi phân tích các phương án kinh doanh ngắn hạn và đề xuất các quyết định kinh doanh thì các thông tin được quan tâm chủ yếu là thông tin về các khoản thu - chi khác biệt, hoặc phần thu chi sai biệt và các chi phí cơ hội giữa các phương án đưa ra lựa chọn. Những loại chi phí này của các phương án sẽ có ý nghĩa trong việc so sánh, lựa chọn các phương án với nhau để tìm phương án thỏa mãn tối ưu các yêu cầu đề ra. * Các khoản thu/chi khác biệt: Là những khoản thu/chi của từng phương án cá biệt mà khác biệt nhau giữa các phương án, nó chỉ có ở phương án này thì không có ở phương án khác. Còn các khoản thu/chi gia tăng (hay sai biệt) là những khoản thu/chi của từng phương án cá biệt mà sai biệt (phần chênh lệch) với các khoản thu/chi căn bản phát sinh ở tất cả các phương án. Như vậy, khoản thu/chi gia tăng chỉ bao gồm một phần của khoản thu/chi đó ở các phương án. Khi phân tích một quyết định nào đó thì điều chủ yếu chính là kết quả sai biệt của từng cách lưu chọn đến lợi tức của doanh nghiệp. Thường thì các khoản biến phí và chi phí gia tăng là như nhau. Nhưng, một khi mức sản xuất đã gia tăng vượt quá giới hạn thỏa mãn của năng lực sản xuất hiện có của doanh nghiệp thì cả tổng định phí cũng phải thay đổi và có thể gia tăng. Trong trường hợp này, phân tích cũng phải chú trọng đến các khoản định phí gia tăng. * Chi phí cơ hội Khi doanh nghiệp quyết định thực hiện một phương án kinh doanh nào đó thì điều này cũng có nghĩa là lợi tức của các phương án kinh doanh khác bị bỏ qua. Lợi tức của phương án kinh doanh bị từ bỏ có thể coi là chi phí cơ hội của phương án kinh doanh được lựa chọn. Dù trên thực tế chi phí cơ hội không phát sinh, không được ghi trong sổ sách kế toán, nhưng nó là khoảng thông tin thích hợp cần sử dụng trong quá trình phân tích để ra quyết định kinh doanh. Giá trị thực sự của chi phí cơ hội đôi khi rất khó xác định, vì nó chịu tác động của bởi nhiều yếu tố nhau. Mặt khác, doanh nghiệp cũng rất khó xác định giá trị thực sự của khoản chi phí cơ hội này vì nó xảy ra sau khi phương án kinh doanh đã quyết định thực hiện. Ðồng thời, trong quá trình xác định chi phí cơ hội, doanh nghiệp cần phải hiểu rằng khoản này thực sự sẽ thu được từ một phương án kinh doanh khả thi. 4.3.2. Phân tích các PAKD ngắn hạn trong điều kiện hiện có của doanh nghiệp Những trường hợp cần phải phân tích để ra quyết định kinh doanh, thông thường là những trường hợp mà doanh nghiệp muốn đạt được kết quả kinh doanh tối ưu, nhưng trong điều kiện hiện có của mình. Trong từng trường hợp cụ thể, cần nhận diện điều kiện hiện có để tiến hành phân tích theo điều kiện đó. Ðiều kiện hiện có của doanh nghiệp có thể là năng lực sản xuất, mức tiêu thụ của sản phẩm, tính cạnh tranh... Ngoài ra khi tiến hành phân tích cũng cần tôn trọng yếu tố thị trường. - 14 -
  15. Tuy vậy, khi thực hiện việc lựa chọn các phương án, các kết quả phân tích cần luôn được đánh giá, nhận xét một cách toàn diện, nghĩa là khi quyết định phải có xét đến hệ thống nhiều yếu tố tác động, đặc biệt là vấn đề về các đặc điểm và điều kiện cụ thể sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Chẳng hạn: định phí càng tăng cao, càng đòi hỏi phải tạo ra một mức số dư đảm phí đáng kể, còn nếu số dư đảm phí thấp thì phải được bù lại bằng mức tiêu thụ thật cao. a) Phân tích trường hợp các PAKD có tính chất loại trừ lẫn nhau Các phương án có tính chất loại trừ lẫn nhau là các phương án mà khi ta chọn phương án này thì phải loại bỏ phương án kia. Vì vậy, trước khi quyết định cần phải cân nhắc kỹ lưỡng và tính toán thật đầy đủ các khoản thu và chi để phương án được lựa chọn là phương án thoả mãn về cả hai mặt: mặt lượng lẫn mặt chất. Trình tự phân tích gồm hai bước: Bước 1: Phân tích tuần tự từng phương án kinh doanh cả về mặt số lượng lẫn mặt chất lượng, trong đó chú ý xác định đầy đủ chi phí cơ hội của từng phương án. Bước 2: So sánh kết quả đã phân tích để lựa chọn phương án tối ưu. Ví dụ: Một doanh nghiệp ở T.P Huế sản xuất, kinh doanh 3 loại sản phẩm A, B và C. Năng lực sản xuất tối đa của doanh nghiệp theo từng loại sản phẩm như sau: - Sản phẩm A: 100.000 SP/năm - Sản phẩm B: 100.000 SP/năm - Sản phẩm C: 100.000 SP/năm Ðịnh phí doanh nghiệp phân bổ cho phân xưởng theo các tỷ lệ sau: o Phân xưởng A: 50%; o Phân xưởng B: 40%; o Phân xưởng C: 10%; Số liệu về chi phí, giá bán và khối lượng mỗi năm tiêu thụ tại Huế của doanh nghiệp được tổng hợp ở bảng dưới đây: - 15 -
  16. Bảng 36: Khối lượng, chi phí và giá bán SP của DN trên thị trường Huế (Ðơn vị: 1000 đ) Chỉ tiêu Sản phẩm A Sản phẩm B Sản phẩm C 1. Lượng tiêu thụ mỗi năm tại Huế 80.000 70.000 25.000 2. Giá bán đơn vị 75 48 20 3. Biến phí đơn vị 60 40 15 4. Doanh thu tiêu thụ 6.000.000 3.360.000 500.000 5. Tổng biến phí sản xuất 4.800.000 2.800.000 375.000 6. Tổng Số dư đảm phí 1.200.000 560.000 125.000 + Ðịnh phí phân xưởng 200.000 100.000 25.000 + Ðịnh phí phân bổ cho các phân 325.000 260.000 65.000 xưởng 675.000 200.000 35.000 7. Lợi tức Mức tiêu thụ của doanh nghiệp tương đối ổn định qua các năm. Tuy nhiên, với mức tiêu thụ đó cho thấy doanh nghiệp chưa sử dụng hết năng lực sản xuất tối đa của mình. Cho nên doanh nghiệp đã luôn tìm các phương án để nâng cao kết quả kinh doanh và nâng cao khả năng tiêu thụ những sản phẩm này. Phòng kế toán đã trình lên 3 phương án kinh doanh đề nghị xem xét: Phương án 1: Một doanh nghiệp ở địa bàn Ðà Nẵng muốn ký kết một hợp đồng mua bán với doanh nghiệp Huế với yêu cầu mỗi năm DN Huế sẽ cung cấp cho DN Ðà Nẵng một khối lượng sản phẩm gồm 50.000 sản phẩm A và 50.000 sản phẩm B. Nhưng, DN Huế phải chịu chi phí chuyên chở bằng 2% giá trị hàng hoá bán cho Ðà Nẵng và giá bán sản phẩm phải thấp hơn giá bán hiện tại (ở Huế) là 5%. Phương án 2: Doanh nghiệp Huế dự định mở thêm một số đại lý để giới thiệu và bán SP ở tỉnh Quảng trị. Ở các thị trường mới đó, doanh nghiệp sẽ phải chi thêm 20 triệu đồng cho quảng cáo và định phí hàng năm gồm những khoản như tiền thuê cửa hiệu, lương quản lý, thuế... là 300 triệu đồng/năm. Khi đó mức tiêu thụ dự kiến mỗi năm sẽ đạt được là: 30.000 sản phẩm A; 10.000 sản phẩm B và 10.000 sản phẩm C. Phương án 3: Do năng lực sản xuất của các phân xưởng còn dư thừa tương đối nhiều, với phương châm đa dạng hoá sản phẩm nên doanh nghiệp Huế dự định sản xuất thêm sản phẩm D, vì sản phẩm này đang có nhu cầu tiêu thụ lớn trên thị trường. Nếu sản xuất mỗi năm có thể tiêu thụ được 14000 SP, với giá bán 37.000 đ/SP. Biến phí sản xuất 1 sản phẩm D dự kiến là 28 nghìn đồng. Từ các phương án nêu ra, yêu cầu phân tích để lựa chọn cho doanh nghiệp một phương án tối ưu. Muốn vậy, chúng ta sẽ tiến hành phân tích tuần tự từng phương án rồi sau đó tiến hành so sánh và chọn lựa phương án tối ưu: - Phương án 1: Hợp đồng mua bán với doanh nghiệp “Ðà Nẵng”. Ðây là một phương án có liên quan với việc gia tăng chi phí (doanh nghiệp phải chịu thêm chi phí chuyên chở cho hàng bán và giảm giá bán buôn). Ðồng thời nếu chấp nhận hợp đồng này doanh nghiệp phải giảm bớt một lượng hàng đang tiêu thụ ở thị trường hiện tại -Huế để dành cung cấp cho việc thực hiện hợp đồng. Tổng số - 16 -
  17. dư đảm phí của lượng hàng giảm bán tại Huế đã trở thành chi phí cơ hội của phương án này và quá trình phân tích được tiến hành như sau: - Xác định chi phí cơ hội của phương án: Ðể có đủ lượng hàng cung cấp cho hợp đồng, doanh nghiệp Huế phải giảm 30.000 sản phẩm A và 20.000 sản phẩm B hiện đang cung cấp cho thị trường Huế. Vậy chi phí cơ hội là: 30.000 SPA x (75 ng.đ - 60 ng.đ) = 450.000 ng.đ 20.000 SPB x (48 ng.đ - 40 ng.đ) = 160.000 ng.đ Khoản mục Sản phẩm A Sản phẩm B Lượng tiêu thụ (đôi) 50.000 50.000 Doanh thu 3.562.000 2.280.000 Trừ: Biến phí sản xuất 3.000.000 2.000.000 Số dư đảm phí 562.000 280.000 Trừ: Chi phí cơ hội 450.000 160.000 Trừ: Chi phí chuyên chở 71.240 45.600 Lãi thuần 40.760 74.400 Tổng cộng lãi thuần: 115.160 nghìn đồng. Qua tính toán cho thấy nếu thực hiện hợp đồng với doanh nghiệp Ðà Nẵng thì doanh nghiệp Huế sẽ thu được thêm 115.160 nghìn đồng lợi nhuận. Tuy nhiên bên cạnh kết quả khả quan này doanh nghiệp cũng cần phải xem xét thêm các yếu tố về chất lượng khác như: Việc giảm lượng hàng cung cấp cho thị trường hiện tại để dành hàng cho hợp đồng sẽ là mất thế quân bình cung - cầu ở thị trường hiện tại. Ðiều này tạo điều kiện cho các đối thủ cạnh tranh thâm nhập vào thị trường của doanh nghiệp. Việc giảm giá cho doanh nghiệp Ðà Nẵng có tác động gì đến các đơn vị đang có quan hệ mua bán với doanh nghiệp hay không? Có khả năng họ cũng yêu cầu giảm giá đối với họ hay không? - Phương án 2: Mở rộng thị trường mới Ðây là một phương án nhằm mục đích mở rộng thị trường. Ta có số liệu chi phí và đơn giá bán của từng loại sản phẩm trong bảng dưới đây: ĐVT: nghìn đồng Sản phẩm Biến phí Ðơn giá Số dư đảm phí đơn vị A 60 75 15 B 40 48 8 C 15 20 5 - Xác định chi phí cơ hội của phương án: Ðể có đủ hàng thực hiện phương án này, doanh nghiệp phải giảm một lượng hàng gồm 10.000 SP A đang tiêu thụ ở thị trường Huế để dành tiêu thụ ở thị trường mới. Số dư đảm phí của lượng hàng này (10.000 SP A) trở thành chi phí cơ hội của phương án, vậy: Chi phí cơ hội = 10.000 SP x 15 nghìn đồng = 150.000 ng.đ - Xác định lợi nhuận của phương án: - Số dư đảm phí tăng thêm: - Sản phẩm A: 30.000 x 15 nghìn đ = 450.000 nghìn đồng - Sản phẩm B: 10.000 x 8 nghìn đ = 80.000 nghìn đồng - 17 -
  18. - Sản phẩm C: 10.000 x 5 nghìn đ = 50.000 nghìn đồng Cộng số dư đảm phí 580.000 nghìn đồng Trừ: - Chi phí cơ hội 150.000 - Chi phí quảng cáo 20.000 - Ðịnh phí 300.000 Lãi thuần 110.000 nghìn đồng. Qua tính toán cho thấy nếu thực hiện phương án 2 doanh nghiệp Huế sẽ thu thêm 110.000 nghìn đồng lợi nhuận. Tuy nhiên trước khi quyết định, doanh nghiệp cũng cần nên cân nhắc một số yếu tố chất lượng như: - Ðịnh phí khá lớn, hiện chiếm quá nửa tổng số dư đảm phí. Vì vậy, cần tăng hiệu quả sử dụng định phí, liệu ở các thị trường mới này có khả năng hay không? - Nếu ở các thị trường mới này còn tiềm năng phát triển thì kế hoạch của doanh nghiệp sẽ như thế nào? - Cần xem xét ở thị trường mới này, đối thủ cạnh tranh và đối thủ nào đang chiếm ưu thế? tiềm lực có mạnh không? - Với số chi phí quảng cáo là 20 tr.đ/năm liệu đã đủ để sản phẩm của doanh nghiệp thâm nhập được vào thị trường mới và hoạt động sẽ như dự kiến hay không? - Phương án 3: Ða dạng hoá sản phẩm để tận dụng năng lực dôi thừa Mục đích của phương án 3 là đa dạng hoá mặt hàng để qua đó vừa tận dụng năng lực sản xuất còn nhàn rỗi để làm tăng lợi nhuận chung. Ta có: Giá bán một sản phẩm 37.000 đ Biến phí sản xuất một sản phẩm 28.000 đ Số dư đảm phí đơn vị 9.000 đ Vậy tổng số dư đảm phí tăng thêm (hay lợi nhuận của phương án) là: 14.000 SP x 9 ng.đ = 126.000 ng.đ Như vậy nếu thực hiện PA 3, lợi nhuận của doanh nghiệp sẽ tăng thêm 126 trđ. Tuy nhiên trước khi đi đến kết luận cần xem xét thêm một số yếu tố chất lượng sau: - Sự đa dạng hoá sản phẩm có lợi điểm gì? - Có cần phải quảng cáo hay không? Nếu có thì phải cần chi phí bao nhiêu? - Tay nghề của công nhân như thế nào? Có chuyển qua sản xuất sản phẩm D ngay được không? Theo dự kiến mức tiêu thụ sẽ tăng dần với tốc độ khoảng 20%/năm. Kế hoạch của doanh nghiệp như thế nào? Có sẵn nguồn tài chính để tài trợ cho sự phát triển này chưa? So sánh và chọn lựa phương án Doanh nghiệp Huế cần lựa chọn một phương án trong ba phương án có tính chất loại trừ lần nhau này. Nếu đứng trên quan điểm lợi nhuận qua so sánh và xếp loại, chúng ta có thể xếp theo thứ tự như sau: - 18 -
  19. 1- Phương án 3: 126.000 nghìn đồng 2- Phương án 1: 115.160 nghìn đồng 3- Phương án 2: 110.000 nghìn đồng Như vậy, phương án 3 là phương án mang lại lợi nhuận cao nhất so với 2 phương án còn lại. Ðồng thời nếu chọn phương án 3 doanh nghiệp vừa tăng được lợi nhuận, vừa đa dạng hoá sản phẩm, vừa tận dụng năng lực dôi thừa và vừa tránh được việc phải phụ thuộc vào một khách hàng lớn khác (vì nếu chọn phương án 1, doanh nghiệp Huế sẽ bị phụ thuộc vào doanh nghiệp Ðà Nẵng. Ngoài ra, với phương án 3, doanh nghiệp vẫn còn có cơ hội để phát triển vì đối với sản phẩm D là sản phẩm vẫn còn nhu cầu tiêu thụ rất lớn trên thị trường. Vậy, phương án 3 là PA vừa thoả mãn cả mặt lượng vừa thỏa mãn mặt chất; nên đây là phương án tối ưu mà doanh nghiệp nên quyết định lựa chọn để thực hiện. b) Phân tích trường hợp các PA KD không có tính chất loại trừ lẫn nhau Các phương án kinh doanh không có tính chất loại trừ lẫn nhau là những phương án mà việc chọn lựa một phương án nào đó để hành động cũng không gây ảnh hưởng gì đến các phương án khác. Bởi vì giữa chúng có tính chất độc lập với nhau, nên lựa chọn phương án này thì không ảnh hưởng gì đến việc lựa chọn phương án khác; nên quá trình phân tích các phương án loại này chủ yếu dựa trên các khoản thu- chi sai biệt (gia tăng), nghĩa là giữa các phương án đều có các khoảng thu - chi giống nhau, nhưng sai lệch nhau về giá trị và dựa trên các khoảng thu - chi khác biệt tức là loại thu - chi có ở phương án này nhưng không có ở phương án khác. Phương pháp phân tích được áp dụng là phương pháp so sánh các thông tin thích hợp của các phương án với nhau. ► Phân tích trong trường hợp có các sản phẩm thường xuyên bị lỗ Trong thực tế, một số doanh nghiệp sản xuất một số sản phẩm, trong đó có những sản phẩm bị lỗ thường xuyên. Vấn đề đặt ra là có nên tiếp tục sản xuất những sản phẩm này nữa hay không? Trong nhiều trường hợp, nếu doanh nghiệp cứ tiếp tục sản xuất thì sẽ mang lại loại nhuận chung cao hơn, vì bản thân nó đã gánh chịu một phần chi phí quan trọng đó là tỷ lệ phân bổ định phí chung. Ðể làm rõ vấn đề này ta nghiên cứu ví dụ sau. Ví dụ: Doanh nghiệp X sản xuất và kinh doanh 3 loại sản phẩm A, B và C. Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của 3 loại sản phẩm này trong năm vừa qua như sau: Bảng 37: Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh năm 2004 (Ðơn vị: 1000 đ) Chỉ tiêu SP A SP B SP C Cộng 1. Lượng tiêu thụ (SP) 2.000 4.000 6.000 12.000 2. Doanh thu 200.000 320.000 420.000 940.000 3. Biến phí 80.000 120.000 300.000 500.000 4. Số dư đảm phí 120.000 200.000 120.000 440.000 5. Ðịnh phí 75.000 80.000 125.000 250.000 - 19 -
  20. - Ðịnh phí bộ phận 20.000 30.000 50.000 100.000 - Ðịnh phí chung phân bổ (*) 25.000 50.000 75.000 150.000 6. Lãi thuần 75.000 120.000 (- 5.000) 190.000 * Ðịnh phí chung phân bổ căn cứ trên mức tiêu thụ và Ðịnh phí bộ phận là định phí trực tiếp phát sinh do sự tồn tại của từng bộ phận sản xuất kinh doanh. Với báo cáo này cho thấy sản phẩm C bị lỗ, nên doanh nghiệp cho rằng nên ngưng kinh doanh sản phẩm C thì doanh nghiệp sẽ có lợi hơn, trong khi đó kinh doanh sản phẩm A và B đều có lãi. Vậy, việc quyết định ngưng sản xuất sản phẩm C này của doanh nghiệp có đúng hay không( Ðể có thể trả lời câu hỏi này, chúng ta tiến hành phân tích lựa chọn một trong 2 phương án: một là tiếp tục sản xuất sản phẩm C; hai là ngưng sản xuất sản phẩm C. Như vậy, chúng ta có thể lựa chọn trong 2 phương án sau: + Phương án 1: Sản xuất kinh doanh 3 sản phẩm A, B và C + Phương án 2: Sản xuất kinh doanh 2 sản phẩm A và B Ðể có quyết định đúng đắn nên chọn phương án kinh doanh nào, chúng ta sẽ lập Bảng phân tích 38 để so sánh như sau: Qua so sánh 2 phương án: Nếu chọn lựa phương án 2 (ngưng kinh doanh sản phẩm C) lợi nhuận sẽ giảm 70.000 nghìn đồng. Nếu tiếp tục sản xuất cả 3 sản phẩm thì tổng lợi nhuận sẽ tăng hơn so với không sản xuất sản phẩm C là 70.000 nghìn đồng; cho dù xét riêng từng sản phẩm thì sản phẩm C bị lỗ, song chính bản thân nó đã gánh phần định phí chung phân bổ 75.000 nghìn đồng. Vì vậy, DN nên tiếp tục sản xuất và kinh doanh sản phẩm C, mặc dù nó bị lỗ. Bởi vì, một khi đã tách rời khỏi vấn đề phân bổ đinh phí chung và trình bày riêng biệt số dư bộ phận sản phẩm của từng sản phẩm đóng góp cho quá trình bù đắp định phí chung thì sản phẩm C tự thân nó cũng có tạo ra một phần đóng góp vào lợi nhuận chung. Bảng 38: Bảng phân tích so sánh thông tin thích hợp giữa PA 1 và PA 2 Chỉ tiêu Phương án 1 Phương án 2 So sánh (1-2) Doanh thu 940.000 520.000 +420.000 Trừ: biến phí 500.000 500.000 +300.000 Số dư đảm phí 440.000 320.000 +120.000 Trừ: định phí bộ 100.000 50.000 +50.000 phận 150.000 150.000 0 Trừ: định phí chung 190.000 120.000 + 70.000 Lãi thuần ► Phân tích đối với các đồng sản phẩm Quá trình sản xuất của một số SP thông thường trải qua nhiều giai đoạn hoặc qua nhiều phân xưởng khác nhau hay bao gồm nhiều qui trình sản xuất tạo ra hai hay nhiều sản phẩm tách biệt với nhau. Những sản phẩm này còn được gọi là các đồng sản phẩm nếu chúng có cùng chung một qui trình sản xuất và có giá trị tiêu thụ - 20 -

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản