CHƯƠNG III: CẤU TRÚC TẾ BÀO

Chia sẻ: phuongdung3788

CHƯƠNG III: CẤU TRÚC TẾ BÀO

Bạn đang xem 10 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: CHƯƠNG III: CẤU TRÚC TẾ BÀO

 

  1. III. 1. L ch s nghiên c u t bào 1663: Robert Hooke dùng kính hi n vi quan sát đư c vách t PHAÀN I: SINH HOÏC TEÁ BAØO bào th c v t đã ch t 10 năm sau, Antonio Leeuwenhoek ch t o 500 kính hi n vi, là ngư i đ u tiên mô t CHÖÔNG III: CAÁU TRUÙC TEÁ BAØO vi khu n, t o, nguyên sinh đ ng v t, tinh trùng. TS. Nguy n Hoài Hương T o Spirogyra và nguyên sinh đ ng v t Vorticellla 1838 - Schwann và 1839 - Schleiden đưa ra h c thuy t t bào (theo cell Thí nghi m Pasteur ch ng t ngày theory): nay các sinh v t sinh ra t các sinh T bào là đơn v căn b n c a sinh gi i v t đã t n t i trư c đó T t c đ ng th c v t đ u c u t o nên Thuy t t sinh b bác b . t t bào 1858, R. Virchov b sung cho h c thuy t t bào: T t c các t bào đ u b t ngu n t nh ng t bào s ng trư c đó. T. Schwann và M. Schleiden 1
  2. Hoïc thuyeát teá baøo hieän ñaïi: 1. Taát caû caùc cô theå soáng ñeàu ñöôïc caáu taïo neân töø teá baøo. III. 2. Phương pháp nghiên 2. Teá baøo laø ñôn vò caáu truùc vaø chöùc naêng cuûa moïi cô theå soáng. c u t bào 3. Taát caû teá baøo ñeàu baét nguoàn töø caùc teá baøo ñaõ toàn taïi tröôùc ñoù - Quan sát baèng caùch phaân chia (khoâng phaûi do ngaãu nhieân taïo thaønh). - Phân l p nuôi c y 4. Teá baøo chöùa thoâng tin di truyeàn vaø truyeàn thoâng tin naøy sang - Ly tâm phân đo n teá baøo khaùc trong quùa trình phaân baøo. 1. Quan sát b ng kính hi n 5. Taát caû caùc teá baøo cô baûn ñeàu nhö nhau veà thaønh phaàn hoùa hoïc. vi 6. Taát caû caùc quaù trình chuyeån hoùa naêng löôïng (trao ñoåi chaát) cuûa Kích thư c t bào: µm söï soáng ñeàu xaûy ra beân trong teá baøo. Không nhìn th y b ng m t thư ng http://fix.cox.miami.edu/~cmallery/150/unity/cell.text.htm (Ñoïc theâm veà Hoïc thuyeát teá baøo) Quy lu t hình h c: t l gi a di n tích xung quanh và th tích càng l n n u kích thư c càng nh Th tích V t bào quy t đ nh t c đ ph n ng hóa h c trong t bào Di n tích b m t S quy t đ nh lư ng v t ch t vào và ra t bào Kích thư c l n – V l n – S không đ đáp ng s ra vào v t ch t Vì sao t bào có kích thư c nh 2
  3. Các thông s c a kính hi n vi a) Kính hi n vi quang h c Ph n cơ h c: i) Kính hi n vi n n sáng (bright field microscope) Đ phóng đ i Thân kính, (magnification) Đ kính, = đ phóng đ i c a v t kính x đ Bàn kính phóng đ i c a th Ph n quang h c: kính Ngu n ánh sáng: b ph n t quang và gương. V t kính: (h th ng th u kính) t o nh th c phóng đ i và ngư c chi u v i v t Đư ng đi c a ánh sáng trong kính quan sát hi n vi quang h c Th kính: phóng đ i thêm nh c a v t kính. Đ rõ c a nh = đ phân gi i A) B) (resolution)= kh năng c a th u kính phân ly hai đi m r t g n nhau. d kh ang cách t i thi u (phân ly) gi a dA>dB hai đi m d t l ngh ch v i đ phân gi i Phương trình Abbé: d=0.5λ/nsinθ λ θ Đ m s (numerical aperture) n=h s khúc x c a môi trư ng ti p c a kính hi n vi gíap v i th u kính V t kính d u (h at đ ng trong θ = ½ góc hình nón ánh sáng t v t đi không khí và trong d u) vào th u kính. Đ phân gi i lý thuy t (t i đa) c a Đ tăng đ phân gi i: kính hi n vi có v t kính d u có đ m - Gi m d 1,25 và s d ng ánh sáng xanh (530 - Gi m λ (450-500 nm) nm) là: = Tăng n (nh lên phi n kính m t gi t nư c n = 1,3, glycerine n=1,4, d u bá hương (huile de Kích thư c c a vi khu n nh Cèdre) n=1,5. Dùng v t kính d u. nh t. -Tăng θ Gi i h n đ phóng đ i 1500 x v i v t kính d u và th kính 15x 3
  4. ii) Kính hi n vi tương ph n pha (phase- contrast microscope) iv) Kính hi n vi hùynh quang Cho phép quan sát m u v t s ng không c n c đ nh nhu m màu. D a trên cơ s kh năng phát sáng c a nhi u v t ch t có ngu n g c G m đĩa pha (phase plate) và màn ch n sinh h c ho c các thúôc nhu m khi chi u sáng vào chúng. sáng vòng (annular stop). Ánh sáng hùynh quang: phát sáng khi tr ng thái b kích thích (b i Phát hi n chuy n đ ng c a VSV ánh sáng), th i gian ng n Quan sát hình d ng t bào s ng Ngu n sáng: đèn th y ngân t o ngu n sáng m nh qua m t b l c ch n Phát hi n các thành ph n c a vi khu n như bào t và các n i th bư c sóng mong mu n. iii) Kính hi n vi tương ph n pha giao thoa B t quang n n đen t o n n đen tương ph n v i m u v t phát hùynh phân bi t (differential interference quang r c r . contrast microscope) M u v t đư c nhu m v i các fluochrome ho c t phát hùynh quang Tương t kính hi n vi tương ph n pha b ơc sóng s d ng. B sung thíêt b t o giao thoa các chùm ánh sáng Kính l c l ai b tia c c tím đ n m t. nh 3D Công c đ nghiên c u VSV trong y h c, sinh thái VSV. nh nguyên sinh đ ng v t Hi n rõ màu Amoeba proteus (x160) Fluochrome: acridine orange, DAPI (diamidino-2-phenylindole, thúôc Quan sát thành (vách) t bào, n i bào t , nhu m DNA) t o phát sáng cam ho c xanh lá cây, d dàng phát hi n h t d tr , không bào và nhân t bào eukaryote. khi m u v t bên trong nh ng v t khác. b) Kính hi n vi đi n t (electron microscope) i) Kính hi n vi đi n t truy n Escherichia coli nhu m v i kháng th qua (transmission electron Paramecium tetraurelia đang giao hùynh quang (x600), màu xanh m nh n p (nhu m acridine orange x125) microscope – TEM) v t bào ch t Đ phân gi i kính hi n quang h c 0,2 µm Kích th ơc vi khu n 1 µm Dùng chùm tia đi n t λ= 0,005 nm thay th ánh sáng (λ= 500 nm) truy n qua v t làm tăng đ phân gi i lên 100000 l n. Nguyên sinh đ ng v t Crithidia luciliae Micrococcus luteus và Bacillus nhu m kháng th hùynh quang – nhìn rõ cereus (s ng phát hùynh quang màu nhân đ ng (kinetoplast)(x1000) xanh, ch t-màu đ ) 4
  5. Vi khu n ii) Kính hi n vi đi n t quét Rhodospirill (scanning electronic um rubrum (x600)-kính microscope) – SEM hi n vi Kh o sát chi ti t b m t VSV, quang h c) đ phân gi i có th < 7nm Hình nh do đi n t t b m t v t phát ra T bào lông và t bào lông ti t hoa Vi khu n o i hương (Lavandula vera) - SEM Rhodospirillum rubrum (x100 000), TEM Virus cúm ngư i Staphylococcus aureus (x 32 000) TEM kích thư c 100 nm (x282 000) 2) Phân l p và nuôi c y t bào Nuôi c y t bào Đĩa nuôi c y t bào Phân l p t bào riêng r t mô Môi trư ng dinh dư ng (enzyme protease, EDTA) Hormone, y u t tăng trư ng Phân lo i t bào (l n, nh , t tr ng l n bé; kh năng k t dính vào th y tinh, plastic; kh năng liên k t đ c hi u vào m t lo i kháng th ) Nuôi c y nguyên bào s i chu t (SEM) Nghiên c u tính ch t riêng c a t ng lo i t bào Phân tích sinh hóa Nuôi c y 5
  6. Nuôi c y dòng t bào (cell lines) M t s dòng t bào thư ng đư c nghiên c u T bào có đ i s ng gi i h n (phân chia 50-100 l n r i ch t) Cell line (t bào b t t ) do đ t bi n t bào bình thư ng Cell line t t bào ung thư Ưu đi m: t bào có kh năng phân chia không ng ng, đ ng nh t, có th t n tr Như c đi m: nhi u đi m khác bi t v i t bào bình thư ng cùng lo i Fibroblast: nguyên bào s i Chromaffin cell: t bào t y thư ng th n Epithelial cell: t bào bi u bì Plasma cell: tương bào Myoblast: nguyên bào cơ Siêu ly tâm 3) Phân đo n các thành ph n t bào (ultracentrifugation) T bào sau Phá v t bào khi b phá v (Phương pháp cơ lý, hóa LY TAÂM TOÁC ÑOÄ THAÁP h c) Keát laéng chöùa tb, nhaân, khung söôøn tb Siêu ly tâm DÒCH TRONG LY TAÂM TOÁC ÑOÄ TRUNG BÌNH (phân tách các bào Thi t b siêu ly tâm quan, phân t theo kích Keát laéng chöùa thư c, t kh i ti theå, tieâu Heä soá laéng (coefficient of sedimentation) S theå, vi theå (Svedberg) = 1cm x 10-13 s: ph thu c vào DÒCH TRONG LY TAÂM TOÁC kích thư c hình d ng bào quan ÑOÄ CAO Ví duï: ribosome 80S. Ribosome, virus, caùc ñaïi phaân töû sinh hoïc 6
  7. III.3. C u trúc t bào 1) Phân lo i t bào: nhân sơ và nhân th c VI khu n E.coli Hình thái đa d ng Phân l ai sinh v t thành l ai t bào prokaryote và eukaryote T bào nhân sơ (Prokaryote): t bào vi khu n T bào lympho ngư i T bào nhân th c (Eukaryote): t bào đ ng v t T bào nhân th c (Eukaryote): t bào th c v t 7
  8. T bào nhân th c vi Paramecium sinh v t : Nguyên sinh đ ng v t 2) T ng quan v ch c năng c a t bào Vi t o T bào = đơn v s ng N m (n m men, n m 7 năng l c c a t bào: m c, n m l n) N ml n Nguyên sinh đ ng v t 1. Ch a thông tin di truy n, cho phép s bi u hi n các thông (Amanita tin di truy n chính xác theo th i gian và không gian muscaria, đ c) 2. Phân chia 3. Thu nh n, chuy n đ i và s d ng năng lư ng 4. Th c hi n vô s các ph n ng sinh hóa (dùng enzyme) 5. Th c hi n nhi u h at đ ng cơ h c (v n chuy n các ch t trong các ngăn c a t bào) N ml n Trypanosoma brucei gambiense – ký sinh 6. Đáp ng đ i v i kích thích Vi t o trùng b nh ng châu N m m c Penicillium sp Phi 7. T đi u hòa hay gi n i cân b ng Volvox Chi ti t c u trúc 1. Nang (capsule): polysaccharide hay polypeptide, chöùc naêng baûo veä. Đ c đi m chính : 2. Vách t bào (cell wall): peptidoglucan, chöùc naêng: khung, duy trì hình không có bào quan daïng, chòu aùp suaát thaåm thaáu. có màng bao b c Hai loïai vi khuaån: Gram +: giöõ laïi maøu (Streptococcus, Staphylococcus) Gram - : khoâng giöõ laïi maøu (E. coli) 3) C u trúc cơ b n t bào nhân sơ (Prokaryote) Nang (capsule) Vách t bào (cell wall) Màng sinh ch t (plasma membrane) DNA Ribosome Pilus (pili) Roi (flagellum) 8
  9. 3. Màng sinh ch t (plasma membrane) h th ng màng duy Gram + : nh t c a t bào maøu tím khi nhuoäm Màng sinh ch t phát tri n khi vi vôùi fuchsin khu n có kh năng quang h p vaø tím tinh 4. DNA d ng vòng n m trong m t theå vùng g i là nucleoid, ch a thông tin di truy n 5. Plasmid (DNA d ng vòng) n m r i rác, ch a thông tin di truy n không thi t y u (y u t gây b nh, Gram – : khánhg thu c) nhuoäm maøu coù maøu hoàng 6. Ribosome: n m r i rác trong t (phaàn lôùn vi bào, ch c năng t ng h p protein khuaån gaây 7. Pilus (pili): protein, ch c năng beänh) k t dính vào t bào khác l y th c ăn ho c giao ph i 8. Roi (flagellum): protein, giúp vi khu n chuy n đ ng. 4) C u trúc t bào nhân th c (Eukaryote) Các bào quan có màng bao b c: m i bào quan có ch c năng riêng Vi khu n quang h p có màng r , tránh các phân t ph n ng nh m l n. sinh ch t phát tri n ch a s c t quang h p Xu hư ng ti n hóa. Khu n lam Prochloron (x 14500) 9
  10. T bào đ ng v t T bào th c v t Bào quan x Ti th lý thông tin H ch nhân Nhân Ribosome H th ng n i Nhân C u liên bào màng (m ng B Golgi Khung sư n t bào lư i n i ch t, Ribosome b Golgi, tiêu t do th ) B Golgi Bào quan chuy n hóa năng lư ng B khung M ng lư i sư n n i ch t nhám C u trúc M ng lư i ngo i bào n i ch t nhám Trung t M ng lư i n i ch t M ng lư i n i ch t trơn trơn Peroxisome Màng sinh ch t Màng sinh ch t Vách Ti th L cl p Peroxisome Màng ngoài Màng trong C u t o: i) Màng nhân (nuclear membrane): g m hai l p màng lipid đôi, ch a các l màng nhân 1. Nhân t (nucleare pore complex) bào ii) Nhi m s c ch t (chromatin): (nucleus) – g m DNA liên k t v i protein trung tâm (histone và khác histone). đi u khi n c a Khi t bào phân chia, nhi m s c t bào ch t cu n thành nhi m s c th . iii) D ch nhân (nucleoplasm): Chöùc naêng cuûa nhaân: m ng lư i protein g n v i nhi m Chöùa thoâng tin di truyeàn, nhieãm s c ch t; saéc theå phaân chia ñeàu ñaën baûo H th ng s i lamina t o c u trúc ñaûm truyeàn thoâng tin di truyeàn cho nhân. caùc theá heä sau. Trung taâm ñieàu khieån moïi hoïat iv) H ch nhân (nucleolus): t ng ñoäng cuûa tb (ñieàu khieån sinh toång h p ribosome hôïp enzyme). 10
  11. T bào r hành Các nhi m s c th hình thành rõ r t trong m t s t bào đang trong th i kỳ phân bào Ngu n g c c a nhân và h th ng n i màng t bào nhân th c (Eukaryote): ti n hóa t t bào nhân sơ (Prokaryote) 2. Ribosome: nơi di n ra t ng h p protein Ribosome cuûa Prokaryote G m hai ti u đơn v h p thành Chu i M i ti u đơn v : rRNA và protein ribosome K t thành chu i trong t bào ch t ho c 50S subunit 70S ribosome Đính trên m ng lư i n i ch t nhám 23S rRNA 30S subunit 5S rRNA 16S rRNA 35 proteins 21 proteins Ribosome cuûa Eukaryote 60S subunit 28S rRNA 80S ribosome 5S rRNA 40S subunit ) ni et o r p + A N R r ( e m o s o bi R 5.8S rRNA 18S rRNA 49 proteins 33 proteins 11
  12. 3. M ng lư i n i ch t (endoplasmic reticulum - ER) – xư ng ch bi n i) M ng lư i n i ch t nhám (rough endoplasmic reticulum-RER): các phân t sinh h c C u t o t màng lipid d ng túi Nơi g n các ribosome t ng h p protein C u t o t các l p lipid đôi Cách ly các protein m i t ng h p kh i t bào ch t đ v n chuy n đ n đích Bên trong RER, bi n đ i các protein m i t ng h p xo n cu n thành c u trúc b c 3, t o liên k t -S-S- g n thêm carbohydrate (thành glycoprotein). ii) M ng lư i n i ch t trơn (smouth endoplasmic reticulum-SER) C u t o t màng lipid d ng ng Không có ribosome Bên trong SER, protein và các phân t nh đư c bi n đ i lipid đư c t ng h p glycogen ( t bào đ ng v t đư c th y phân). 4. B Golgi (do Camillio Golgi khám phá) C u t o t các l p màng lipid đôi, có d ng các túi d p Ch c năng: t n tr , bi n đ i, đóng gói, v n chuy n các protein Ví d protein đư c v n chuy n t RER đ n b Golgi và t b Golgi đ n màng t bào NGU N Nh p bóng màng Protein đư c v n vào đích chuy n b ng bóng màng t RER đ n ĐÍCH Sinh bóng m t b Golgi màng Protein đư c bi n đ i bên trong b Golgi Protein theo bóng màng đ n Cơ ch v n chuy n b ng bóng v n chuy n bên trong t bào đích bên trong và (vesicular transport) bên ngoài t bào 12
  13. 5. Tiêu th (lysosome) Dinh dư ng Dinh dư ng Dinh dư ng Do b Golgi t o thành b ng cách quang năng hóa năng h u hóa năng vô 6. Các bào quan xu t bóng màng ch a các enzyme cơ cơ chuy n hóa th y phân các đ i phân t sinh h c năng lư ng c a Không có t bào th c v t t bào Ch c năng: Ti th - nơi x y ra hô h p t bào -Th y phân v t l do t bào “nu t” vào L c l p – nơi x y ra quang -Trung tâm tái ch (th y phân các h p HÔ H P bào quan thoái hóa). QUANG T BÀO H P (Ti th ) T bào có kh năng th c bào (L c l p) (phagocytosis) Hóa năng t Bóng màng ch a v t l dung h p bào (ATP) Công hóa h c v i bóng màng ch a enzyme th y phân (lysosome sơ c p) t o thành Công v n chuy n lysosome th c p. Công cơ h c Sinh công Trong lysosome th c p, v t l b th y phân. ii) L c l p i) Ti th C u t o: 2 l p màng tương t ti th Kích thư c: b ng vi khu n Màng ngoài: nh n S lư ng: tùy nhu c u năng lư ng c a t bào Màng trong t o thành t các thylakoid ch ng lên nhau 1-100 000, trung bình 1000 ti Trên màng thylakoid có các s c t quang h p th (t bào gan ngư i) Kho ng gi a các ch ng thylakoid và màng ngoài g i là stroma, nơi ch a C u t o: hai l p màng ribosome, DNA, các enzyme chuy n hóa CO2 thành đư ng. Màng ngoài: nh n, ch c năng b ov Màng trong (mòng): g p n p đ tăng b m t ti p xúc, ch a protein chu i hô h p. Ch t n n n m gi a hai l p màng ch a ribosome, DNA mã hóa protein c a quá trình hô h p. 13
  14. Thuy t n i c ng sinh (endosymbiosis) gi i thích ngu n g c ti th và l c l p trong t bào nhân th c T bào nhân th c nguyên th y “nu t” t bào vi khu n có kh năng hô 7. Vi th (microbodies) h p hi u khí và/ho c quang h p C u t o túi nh hình c u g m m t Tr i qua th i gian n i c ng sinh, các vi khu n này ti n hóa thành ti th và l p màng. l c l p. i) Peroxisome B ng ch ng: so sánh kích thư c, ribosome, DNA, 2 l p màng. Ch a các enzyme phân h y peroxide (H2O2)= s n ph m ph đ c c a t bào như catalase ii) Glyoxysome Ch a enzyme chuy n hóa lipid thành đư ng nuôi cây non (ch có th c v t) 9. B khung sư n t bào 8. Không bào B n ch t hóa h c: protein Túi ch a nư c và các ch t hòa tan Ch c năng: Nâng đ , đ nh hình t bào Ch c năng không bào th c v t T n tr : H tr v n đ ng t bào ho c các bào quan bên trong t Các s n ph m ph đ c c a t bào TV bào ho c ch t th i, ngăn đ ng v t ăn cây. C u trúc: Chi m 90% th tích t bào TV, ch t hòa tan và màng không bào t o áp S i trung gian su t trương, gi c u trúc cho t bào TV Sinh s n: Vi ng M t s s c t (đ c bi t là màu xanh và h ng-anthocyanin) trong cánh hoa và qu h p d n côn trùng đ n gây th ph n ho c phân tán h t. Tiêu hóa: Trong m t s th c v t, không bào ch a enzyme th y phân protein h t thành monomer làm th c ăn cho phôi th c v t. Vi s i + S i trung gian 14
  15. Lông nh N pg p Vi s i S i trung gian Vi ng Polymer c a protein Polymer c a các ti u Polymer c a protein hình c u actin đơn v protein d ng s i tubulin dimer H tr v n đ ng cho n đ nh c u trúc H th ng vi s i và s i trung gian n n đ nh c u trúc t bào t bào ho c thành ho c bào quan, v trí các đ nh c u trúc cho lông nh trên ph n t bào H tr v n đ ng c a t thành ru t non. bào quan bào và bào quan n đ nh hình d ng Ch có sinh v t đa c a t bào H tr phân bào (thoi bào vô s c). N i các t bào. Ví d v ch c năng vi s i Giúp t bào ch t chuy n đ ng Khi coù tín hieâu töø beân ngoaøi nhö thöùc aên, caùc monomer cuûa vi sôïi taùch Vi s i giúp t bào b t m i rôøi nhau (phaûn öùng khöû nh chân gi Amoeba m c chân gi truøng hôïp) vaø khuyeách taùn nhanh choùng beân trong teá baøo. Sau ñoù caùc monomer taùi truøng hôïp taïo thaønh vi sôïi taïi vò trí khaùc trong teá baøo. Quaù trình thöïc baøo (phagocytosis) thöïc hieän nhôø chaân giaû. B ch c u “nu t” h ng B ch c u “nu t” vi c u thoái hóa khu n 15
  16. Ví d v vai trò c a vi ng trong s v n đ ng c a t bào Lông và roi Töông taùc giöõa actin vaø myosin taïo neân chuyeån ñoäng (co cô) Nguyên sinh đ ng v t Paracemium M t c t c a lông và roi Sôïi nhoâ ra khoûi beà maët t bào, sôïi daøi: roi = tieân mao (flagellum), sôïi ngaén: loâng= tieâm mao (cilium), coù cuøng caáu taïo Caáu taïo: 9 caëp vi oáng xung quanh + 1 caëp ôû giöõa (caáu truùc 9+2). Các đ ng cơ protein Dynein: 9 c p vi ng c a lông và Caùc kieåu bôi khaùc nhau cuûa lông gioáng nhö maùi roi đư c g n v i protein cheøo dynein Dynein đư c cung c p năng lư ng ATP giúp lông và roi chuy n đ ng Kinesin: protein g n v i vi ng và bào quan hay bóng màng v n chuy n và h tr chúng di chuy n d c theo vi ng Roi (flagellum) t bào nhân th c (tinh trùng) có c u t o t vi ng Nh u n cong liên t c t o thành làn sóng mà roi chuy n đ ng Chuyeån ñoäng cuûa loâng (cilia) vaø roi (flagella) 16
  17. 10. C u trúc ngo i bào Trung t , thoi vô s c N m ngoài màng sinh ch t Trung töû (centriole) naèm trong trung Phi n theå (centrosome), nhaân ñoâi khi tb Do t bào sinh ra gi a phaân chia. C u trúc s i Các thoi vô s c (vi ng) ư c t o thành t Vách trung t sơ c p Caáu taïo: caëp trung töû vuoâng goùc nhau, goàm 9 boä ba vi oáng xeáp thaønh voøng Màng troøn (caáu truùc 9+3). sinh ch t Moät trung töû a) C u trúc ngo i bào t bào th c v t Phieán giöõa (middle lamella): pectin. Vaùch sô caáp (primary wall): cellulose, pectin vaø hemicellulose. Trung t có trong h u h t Vaùch thöù caáp (secondary wall): khi tb ngöøng taêng tröôûng, xuaát hieän t bào nhân th c tr t vaùch thöù caáp naèm döôùi vaùch sô caáp chöùa lignin. bào th c v t có hoa Chöùc naêng: boä khung, baûo veä, ch u áp su t trương C u t o hóa h c c a nh dư i TEM Phi n gi a lignin Vách sơ T bào 1 Vách sơ c p c p Vách th c p T bào Phi n gi a Phi n Vách th gi a c p Vách sơ c p T bào 2 Vách th c p= cellulose + hemicellulose + lignin Vách t bào th c v t và phi n gi a 17
  18. b) C u trúc ngo i bào t bào đ ng v t SO SAÙNH PROKARYOTE VAØ EUKARYOTE Heä thoáng chaát ngoaïi baøo (extracellular matrix - ECM): Prokaryote Eukaryote polysaccharide + sôïi protein Kích thöôùc 1-10 m μ 10-100 m μ (collagen, elastin, Boä gene Nucleoid khoâng maøng Nhaân thöïc, coù hai lôùp maøng Caùc caëp NST fibronectin, laminin) Nhieãm saéc theå (NST) Moät phaân töû DNA voøng (DNA voøng trong ti theå/luïc laïp) Thaønh phaàn NST DNA DNA + protein histone Chöùc naêng: Nguyeân phaân (mitosis) Phaân chia teá baøo Phaân ñoâi (binary fission) Giaûm phaân (meiosis) K t dính các t bào trong Enzyme ñöôøng phaân Trong teá baøo chaát Trong teá baøo chaát h th ng mô Enzyme oxy hoùa Treân maøng teá baøo Treân maøng trong cuûa ti theå Enzyme thuûy phaân Treân maøng teá baøo Trong tieâu theå L c các ch t đi qua các mô Treân ribosome naèm raûi raùc Toång hôïp protein Treân polysome vaø maïng löôùi noäi chaát nhaùm trong teá baøo chaát Tham gia vào quá trình Vi sôïi/ vi oáng Khoâng coù Phong phuù truy n thông tin gi a các t Ribosome Nhoû (70S) Lôùn (80S) bào. Khoâng baøo Khoâng coù Ñoäng vaät: nhoû/khoâng coù Thöïc vaät: 1 khoâng baøo lôùn Có nhi u trong m t s mô (da, Laïp theå Khoâng coù Thöïc vaät coù nhieàu daïng laïp theå s n). Vaùch teá baøo Khoâng chöùa cellulose Thöïc vaät: cellulose Coù ôû ñoäng vaät Trung töû Khoâng coù Hieám ôû thöïc vaät 1) C u t o và tính ch t c a màng t bào III. 4. Màng t bào a) Thaønh phaàn lipid cuûa maøng teá baøo: caùc phaân töû löôõng cöïc Mô t : l p màng lipid đôi bao xung quanh t bào ch t ho c các bào quan (phospholipid, cholesterol, glycolipid) có màng C u t o hóa h c: Phaàn aùi nöôùc Lipid (ch y u phospholipid) Protein Carbohydrate (glycolipid, glycoprotein) Tính ch t L ng B t đ i x ng Bán th m (th m ch n l c) Ch c năng: Phaàn kî nöôùc Ngăn cách t bào ch t và môi trư ng bên ngoài (ho c các bào quan) Đi u hòa s v n chuy n v t ch t ra và vào t bào Tương tác gi a t bào và các phân t tín hi u, gi a các t bào. Phosphatidyl choline Sphingomyelin Cholesterol Caùc glycolipid 18
  19. b) Tính ch t c a l p lipid đôi Dao ñoäng ngang (~106 laàn/s) i) Tính loûng cuûa Dao ñoäng ñaûo ngöôïc (~1 laàn/ngaøy) maøng (fluidity): Chuyeån ñoäng cuûa caùc phospholipid trong maøng laøm maøng raát naêng ñoäng Xoay Phaàn aùi nöôùc Quay L p lipid đôi c u t o t các Kh năng phospholipid Phaàn kî nöôùc xu t/ h p c a các bóng v n chuy n Phaàn aùi nöôùc ii) Tính chaát baát ñoái xöùng cuûa maøng Lôùp ngoaøi chöùa nhieàu Noàng ñoä ion beân trong vaø beân ngoaøi moät teá baøo ñoäng vaät ñieån hình iii) Tính thaám choïn loïc phosphatidyl choline, Noàng ñoä trong teá baøo Noàng ñoä ngoaøi teá baøo pH = 7.4 (selective permeability) Ion glycolipid (mM) (mM) Na+ 5-15 145 Lôùp trong chöùa nhieàu K+ 140 5 Cholesterol Glycolipid Mg2+ 0,5 1-2 phosphatidylinositol, Ca2+ 10-4 1-2 phosphatidylethanolamin, H+ 7 x 10-5 4x10-5 phosphatidylserine (10-7,2 M hay pH=7,2) (10-7,4 M hay pH=7,4) Cl- 5-15 110 Benzen Amino Maøng tb e acid Urea Khueách taùn (diffusion) qua Eukaryote chöùa Steroid Glucose maøng teá baøo phuï thuoäc vaøo cholesterol laøm kích thöôùc vaø ñoä phaân cöïc maøng trôû neân oån cuûa phaân töû ñònh hôn. Vaän chuyeån caùc phaân töû phaân cöïc, ion vaø ñaïi phaân töû sinh hoïc qua maøng teá baøo caàn cô cheá ñaëc bieât Ñieän tích aâm ôû maøng trong phuø hôïp vôùi pH sinh lyù =7.0 Ñoä thaám giaûm 19
  20. 2) Mô hình dòng kh m (fluid mosaic model) c a màng t bào do J. 3) Caùc protein cuûa maøng sinh chaát Singer và L. Nicholson đ ngh năm 1972: màng lipid đôi đư c kh m Phaân boá treân maøng teá baoø nhö hình khaûm b ng các protein a) Phân lo i -Protein noäi vi (intrinsic hay integral protein) gaén moät phaàn, toøan boä hay ñi xuyeân qua maøng teá baøo (maøu xanh döông) - Protein ngoïai vi (extrinsic hay peripheral protein) Naèm treân beà maët cuûa maøng, thöôøng gaén vôùi protein noäi vi baèng nhöõng lieân keát yeáu (maøu tím) b) Ch c năng c a các protein màng t bào Ch c năng c a các protein màng t bào 1. V n chuy n (transporter): v n chuy n các ch t không th th m qua l p lipid đôi (phân c c, ion). 2. Enzyme: xúc tác ph n ng x y ra bên trong t bào 3. Th th b m t t bào: nh n thông tin t các phân t tín hi u (ví d hormone) 4. Đánh d u: protein g n v i carbohydrate đánh d u d ng t bào. V n chuy n Enzyme Th th 5. Protein k t dính t bào: k t dính các ê bào trong m t mô 6. G n vào b khung sư n t bào: protein b m t tương tác v i t bào khác thư ng g n vào b khung sư n b ng m t protein n i. Đánh d u K t dính t bào G n vào khung sư n 20
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản