CHƯƠNG III: CẤU TRÚC TẾ BÀO

Chia sẻ: phuongdung3788

CHƯƠNG III: CẤU TRÚC TẾ BÀO

Bạn đang xem 10 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: CHƯƠNG III: CẤU TRÚC TẾ BÀO

III. 1. L ch s nghiên c u t
bào
1663: Robert Hooke dùng kính
hi n vi quan sát đư c vách t

PHAÀN I: SINH HOÏC TEÁ BAØO
bào th c v t đã ch t
10 năm sau, Antonio
Leeuwenhoek ch t o 500 kính
hi n vi, là ngư i đ u tiên mô t
CHÖÔNG III: CAÁU TRUÙC TEÁ BAØO vi khu n, t o, nguyên sinh
đ ng v t, tinh trùng.


TS. Nguy n Hoài Hương




T o Spirogyra và nguyên sinh đ ng v t Vorticellla




1838 - Schwann và 1839 - Schleiden
đưa ra h c thuy t t bào (theo cell
Thí nghi m Pasteur ch ng t ngày
theory):
nay các sinh v t sinh ra t các sinh
T bào là đơn v căn b n c a sinh gi i v t đã t n t i trư c đó
T t c đ ng th c v t đ u c u t o nên Thuy t t sinh b bác b .
t t bào
1858, R. Virchov b sung cho h c
thuy t t bào:
T t c các t bào đ u b t ngu n t
nh ng t bào s ng trư c đó.




T. Schwann và M. Schleiden




1
Hoïc thuyeát teá baøo hieän ñaïi:


1. Taát caû caùc cô theå soáng ñeàu ñöôïc caáu taïo neân töø teá baøo. III. 2. Phương pháp nghiên
2. Teá baøo laø ñôn vò caáu truùc vaø chöùc naêng cuûa moïi cô theå soáng. c u t bào

3. Taát caû teá baøo ñeàu baét nguoàn töø caùc teá baøo ñaõ toàn taïi tröôùc ñoù - Quan sát
baèng caùch phaân chia (khoâng phaûi do ngaãu nhieân taïo thaønh). - Phân l p nuôi c y
4. Teá baøo chöùa thoâng tin di truyeàn vaø truyeàn thoâng tin naøy sang - Ly tâm phân đo n
teá baøo khaùc trong quùa trình phaân baøo.
1. Quan sát b ng kính hi n
5. Taát caû caùc teá baøo cô baûn ñeàu nhö nhau veà thaønh phaàn hoùa hoïc. vi
6. Taát caû caùc quaù trình chuyeån hoùa naêng löôïng (trao ñoåi chaát) cuûa Kích thư c t bào: µm
söï soáng ñeàu xaûy ra beân trong teá baøo.
Không nhìn th y b ng m t
thư ng

http://fix.cox.miami.edu/~cmallery/150/unity/cell.text.htm
(Ñoïc theâm veà Hoïc thuyeát teá baøo)




Quy lu t hình h c: t l
gi a di n tích xung
quanh và th tích càng
l n n u kích thư c
càng nh




Th tích V t bào quy t đ nh t c đ ph n ng hóa h c trong t bào
Di n tích b m t S quy t đ nh lư ng v t ch t vào và ra t bào
Kích thư c l n – V l n – S không đ đáp ng s ra vào v t ch t


Vì sao t bào có kích thư c nh




2
Các thông s c a kính hi n vi
a) Kính hi n vi quang h c
Ph n cơ h c:
i) Kính hi n vi n n sáng (bright field microscope)
Đ phóng đ i
Thân kính,
(magnification)
Đ kính, = đ phóng đ i
c a v t kính x đ
Bàn kính
phóng đ i c a th
Ph n quang h c: kính
Ngu n ánh sáng: b
ph n t quang và
gương.
V t kính: (h th ng
th u kính) t o nh
th c phóng đ i và
ngư c chi u v i v t
Đư ng đi c a ánh sáng trong kính
quan sát
hi n vi quang h c
Th kính: phóng đ i
thêm nh c a v t
kính.




Đ rõ c a nh = đ phân gi i
A) B)
(resolution)= kh năng c a th u kính
phân ly hai đi m r t g n nhau.
d kh ang cách t i thi u (phân ly) gi a dA>dB
hai đi m
d t l ngh ch v i đ phân gi i
Phương trình Abbé: d=0.5λ/nsinθ
λ θ
Đ m s (numerical aperture)
n=h s khúc x c a môi trư ng ti p c a kính hi n vi
gíap v i th u kính V t kính d u (h at đ ng trong
θ = ½ góc hình nón ánh sáng t v t đi không khí và trong d u)
vào th u kính.
Đ phân gi i lý thuy t (t i đa) c a
Đ tăng đ phân gi i: kính hi n vi có v t kính d u có đ m
- Gi m d 1,25 và s d ng ánh sáng xanh (530
- Gi m λ (450-500 nm) nm) là:
= Tăng n (nh lên phi n kính m t gi t nư c n
= 1,3, glycerine n=1,4, d u bá hương (huile de Kích thư c c a vi khu n nh
Cèdre) n=1,5. Dùng v t kính d u. nh t.
-Tăng θ
Gi i h n đ phóng đ i 1500 x v i v t
kính d u và th kính 15x




3
ii) Kính hi n vi tương ph n pha (phase-
contrast microscope)
iv) Kính hi n vi hùynh quang
Cho phép quan sát m u v t s ng không c n
c đ nh nhu m màu. D a trên cơ s kh năng phát sáng c a nhi u v t ch t có ngu n g c
G m đĩa pha (phase plate) và màn ch n sinh h c ho c các thúôc nhu m khi chi u sáng vào chúng.
sáng vòng (annular stop).
Ánh sáng hùynh quang: phát sáng khi tr ng thái b kích thích (b i
Phát hi n chuy n đ ng c a VSV
ánh sáng), th i gian ng n
Quan sát hình d ng t bào s ng
Ngu n sáng: đèn th y ngân t o ngu n sáng m nh qua m t b l c ch n
Phát hi n các thành ph n c a vi khu n
như bào t và các n i th bư c sóng mong mu n.
iii) Kính hi n vi tương ph n pha giao thoa B t quang n n đen t o n n đen tương ph n v i m u v t phát hùynh
phân bi t (differential interference quang r c r .
contrast microscope)
M u v t đư c nhu m v i các fluochrome ho c t phát hùynh quang
Tương t kính hi n vi tương ph n pha
b ơc sóng s d ng.
B sung thíêt b t o giao thoa các chùm
ánh sáng Kính l c l ai b tia c c tím đ n m t.
nh 3D Công c đ nghiên c u VSV trong y h c, sinh thái VSV.
nh nguyên sinh đ ng v t
Hi n rõ màu Amoeba proteus (x160) Fluochrome: acridine orange, DAPI (diamidino-2-phenylindole, thúôc
Quan sát thành (vách) t bào, n i bào t ,
nhu m DNA) t o phát sáng cam ho c xanh lá cây, d dàng phát hi n
h t d tr , không bào và nhân t bào
eukaryote.
khi m u v t bên trong nh ng v t khác.




b) Kính hi n vi đi n t
(electron microscope)
i) Kính hi n vi đi n t truy n
Escherichia coli nhu m v i kháng th qua (transmission electron
Paramecium tetraurelia đang giao
hùynh quang (x600), màu xanh m nh n p (nhu m acridine orange x125) microscope – TEM)
v t bào ch t
Đ phân gi i kính hi n quang
h c 0,2 µm
Kích th ơc vi khu n 1 µm
Dùng chùm tia đi n t λ= 0,005
nm thay th ánh sáng (λ= 500
nm) truy n qua v t làm tăng đ
phân gi i lên 100000 l n.

Nguyên sinh đ ng v t Crithidia luciliae Micrococcus luteus và Bacillus
nhu m kháng th hùynh quang – nhìn rõ cereus (s ng phát hùynh quang màu
nhân đ ng (kinetoplast)(x1000) xanh, ch t-màu đ )




4
Vi khu n ii) Kính hi n vi đi n t quét
Rhodospirill
(scanning electronic
um rubrum
(x600)-kính microscope) – SEM
hi n vi Kh o sát chi ti t b m t VSV,
quang h c) đ phân gi i có th < 7nm
Hình nh do đi n t t b m t
v t phát ra



T bào lông và t bào lông ti t hoa
Vi khu n o i hương (Lavandula vera) - SEM
Rhodospirillum
rubrum (x100 000),
TEM


Virus cúm ngư i Staphylococcus aureus (x 32 000)
TEM kích thư c 100 nm
(x282 000)




2) Phân l p và nuôi c y t bào Nuôi c y t bào
Đĩa nuôi c y t bào
Phân l p t bào riêng r t mô Môi trư ng dinh dư ng
(enzyme protease, EDTA) Hormone, y u t tăng
trư ng



Phân lo i t bào
(l n, nh , t tr ng l n bé; kh
năng k t dính vào th y tinh,
plastic; kh năng liên k t đ c
hi u vào m t lo i kháng th ) Nuôi c y nguyên bào s i chu t (SEM) Nghiên c u tính ch t riêng
c a t ng lo i t bào


Phân tích sinh hóa Nuôi c y




5
Nuôi c y dòng t bào (cell lines) M t s dòng t bào thư ng đư c nghiên c u
T bào có đ i s ng gi i h n (phân chia 50-100 l n r i
ch t)
Cell line (t bào b t t ) do đ t bi n t bào bình thư ng
Cell line t t bào ung thư
Ưu đi m: t bào có kh năng phân chia không ng ng,
đ ng nh t, có th t n tr
Như c đi m: nhi u đi m khác bi t v i t bào bình thư ng
cùng lo i




Fibroblast: nguyên bào s i Chromaffin cell: t bào t y thư ng th n
Epithelial cell: t bào bi u bì Plasma cell: tương bào
Myoblast: nguyên bào cơ




Siêu ly tâm
3) Phân đo n các thành ph n t bào (ultracentrifugation)

T bào sau
Phá v t bào khi b phá
v
(Phương pháp cơ lý, hóa LY TAÂM TOÁC ÑOÄ THAÁP
h c)
Keát laéng
chöùa tb,
nhaân, khung
söôøn tb
Siêu ly tâm DÒCH TRONG LY TAÂM TOÁC
ÑOÄ TRUNG BÌNH
(phân tách các bào
Thi t b siêu ly tâm
quan, phân t theo kích Keát laéng chöùa
thư c, t kh i ti theå, tieâu
Heä soá laéng (coefficient of sedimentation) S theå, vi theå
(Svedberg) = 1cm x 10-13 s: ph thu c vào DÒCH TRONG LY TAÂM TOÁC
kích thư c hình d ng bào quan ÑOÄ CAO

Ví duï: ribosome 80S. Ribosome, virus, caùc ñaïi phaân
töû sinh hoïc




6
III.3. C u trúc t bào
1) Phân lo i t bào: nhân sơ và nhân th c VI khu n E.coli
Hình thái đa
d ng




Phân l ai sinh v t thành l ai t bào prokaryote và
eukaryote T bào nhân sơ (Prokaryote): t bào vi khu n




T bào lympho
ngư i




T bào nhân th c (Eukaryote): t bào đ ng v t T bào nhân th c (Eukaryote): t bào th c v t




7
T bào nhân th c vi Paramecium
sinh v t :
Nguyên sinh đ ng v t 2) T ng quan v ch c năng c a t bào
Vi t o T bào = đơn v s ng
N m (n m men, n m
7 năng l c c a t bào:
m c, n m l n)
N ml n Nguyên sinh đ ng v t 1. Ch a thông tin di truy n, cho phép s bi u hi n các thông
(Amanita
tin di truy n chính xác theo th i gian và không gian
muscaria, đ c)
2. Phân chia
3. Thu nh n, chuy n đ i và s d ng năng lư ng
4. Th c hi n vô s các ph n ng sinh hóa (dùng enzyme)
5. Th c hi n nhi u h at đ ng cơ h c (v n chuy n các ch t
trong các ngăn c a t bào)
N ml n Trypanosoma brucei
gambiense – ký sinh 6. Đáp ng đ i v i kích thích
Vi t o trùng b nh ng châu
N m m c Penicillium sp
Phi
7. T đi u hòa hay gi n i cân b ng
Volvox




Chi ti t c u trúc
1. Nang (capsule): polysaccharide hay polypeptide, chöùc naêng baûo veä.
Đ c đi m chính : 2. Vách t bào (cell wall): peptidoglucan, chöùc naêng: khung, duy trì hình
không có bào quan daïng, chòu aùp suaát thaåm thaáu.
có màng bao b c
Hai loïai vi khuaån: Gram +: giöõ laïi maøu (Streptococcus, Staphylococcus)
Gram - : khoâng giöõ laïi maøu (E. coli)


3) C u trúc cơ b n t bào nhân sơ (Prokaryote)
Nang (capsule)
Vách t bào (cell wall)
Màng sinh ch t (plasma membrane)
DNA
Ribosome
Pilus (pili)
Roi (flagellum)




8
3. Màng sinh ch t (plasma
membrane) h th ng màng duy
Gram + : nh t c a t bào
maøu tím
khi nhuoäm Màng sinh ch t phát tri n khi vi
vôùi fuchsin khu n có kh năng quang h p
vaø tím tinh 4. DNA d ng vòng n m trong m t
theå vùng g i là nucleoid, ch a thông tin
di truy n
5. Plasmid (DNA d ng vòng) n m
r i rác, ch a thông tin di truy n
không thi t y u (y u t gây b nh,
Gram – :
khánhg thu c)
nhuoäm maøu
coù maøu hoàng 6. Ribosome: n m r i rác trong t
(phaàn lôùn vi bào, ch c năng t ng h p protein
khuaån gaây
7. Pilus (pili): protein, ch c năng
beänh)
k t dính vào t bào khác l y th c
ăn ho c giao ph i
8. Roi (flagellum): protein, giúp vi
khu n chuy n đ ng.




4) C u trúc t bào nhân th c (Eukaryote)
Các bào quan có màng bao b c: m i bào quan có ch c năng riêng
Vi khu n quang h p có màng r , tránh các phân t ph n ng nh m l n.
sinh ch t phát tri n ch a s c
t quang h p Xu hư ng ti n hóa.




Khu n lam Prochloron (x 14500)




9
T bào đ ng v t T bào th c v t
Bào quan x
Ti th lý thông tin H ch nhân
Nhân
Ribosome H th ng n i Nhân C u liên bào
màng (m ng B Golgi
Khung sư n t bào
lư i n i ch t, Ribosome
b Golgi, tiêu t do
th )
B Golgi Bào quan
chuy n hóa
năng lư ng
B khung M ng lư i
sư n n i ch t
nhám
C u trúc
M ng lư i ngo i bào
n i ch t
nhám
Trung t M ng lư i n i ch t
M ng lư i n i ch t trơn
trơn
Peroxisome Màng sinh ch t
Màng sinh ch t Vách Ti th L cl p
Peroxisome




Màng ngoài
Màng trong C u t o:
i) Màng nhân (nuclear
membrane): g m hai l p màng
lipid đôi, ch a các l màng nhân
1. Nhân t (nucleare pore complex)
bào
ii) Nhi m s c ch t (chromatin):
(nucleus) –
g m DNA liên k t v i protein
trung tâm
(histone và khác histone).
đi u
khi n c a Khi t bào phân chia, nhi m s c
t bào ch t cu n thành nhi m s c th .
iii) D ch nhân (nucleoplasm): Chöùc naêng cuûa nhaân:
m ng lư i protein g n v i nhi m Chöùa thoâng tin di truyeàn, nhieãm
s c ch t; saéc theå phaân chia ñeàu ñaën baûo
H th ng s i lamina t o c u trúc ñaûm truyeàn thoâng tin di truyeàn cho
nhân. caùc theá heä sau.
Trung taâm ñieàu khieån moïi hoïat
iv) H ch nhân (nucleolus): t ng ñoäng cuûa tb (ñieàu khieån sinh toång
h p ribosome hôïp enzyme).




10
T bào r hành
Các nhi m s c th hình
thành rõ r t trong m t s t
bào đang trong th i kỳ phân
bào




Ngu n g c c a nhân và h th ng n i màng t bào nhân th c
(Eukaryote): ti n hóa t t bào nhân sơ (Prokaryote)




2. Ribosome: nơi di n ra t ng h p protein
Ribosome cuûa Prokaryote
G m hai ti u đơn v h p thành
Chu i
M i ti u đơn v : rRNA và protein
ribosome
K t thành chu i trong t bào ch t ho c
50S subunit 70S ribosome
Đính trên m ng lư i n i ch t nhám
23S rRNA 30S subunit
5S rRNA 16S rRNA
35 proteins 21 proteins



Ribosome cuûa Eukaryote




60S subunit
28S rRNA 80S ribosome
5S rRNA 40S subunit
) ni et o r p + A N R r ( e m o s o bi R 5.8S rRNA 18S rRNA
49 proteins 33 proteins




11
3. M ng lư i n i ch t (endoplasmic reticulum - ER) – xư ng ch bi n i) M ng lư i n i ch t nhám (rough endoplasmic reticulum-RER):
các phân t sinh h c C u t o t màng lipid d ng túi
Nơi g n các ribosome t ng h p protein
C u t o t các l p lipid đôi
Cách ly các protein m i t ng h p kh i t bào ch t đ v n chuy n đ n đích
Bên trong RER, bi n đ i các protein m i t ng h p
xo n cu n thành c u trúc b c 3,
t o liên k t -S-S-
g n thêm carbohydrate (thành glycoprotein).
ii) M ng lư i n i ch t trơn (smouth endoplasmic reticulum-SER)
C u t o t màng lipid d ng ng
Không có ribosome
Bên trong SER,
protein và các phân t nh đư c bi n đ i
lipid đư c t ng h p
glycogen ( t bào đ ng v t đư c th y phân).




4. B Golgi (do Camillio Golgi khám phá)
C u t o t các l p màng lipid đôi, có d ng các túi d p
Ch c năng: t n tr , bi n đ i, đóng gói, v n chuy n các protein
Ví d protein đư c v n chuy n t RER đ n b Golgi và t
b Golgi đ n màng t bào


NGU N
Nh p bóng màng
Protein đư c v n vào đích
chuy n b ng bóng
màng t RER đ n ĐÍCH
Sinh bóng
m t b Golgi
màng
Protein đư c
bi n đ i bên trong
b Golgi
Protein theo
bóng màng đ n Cơ ch v n chuy n b ng bóng v n chuy n bên trong t bào
đích bên trong và (vesicular transport)
bên ngoài t bào




12
5. Tiêu th (lysosome)
Dinh dư ng Dinh dư ng Dinh dư ng
Do b Golgi t o thành b ng cách quang năng hóa năng h u hóa năng vô
6. Các bào quan
xu t bóng màng ch a các enzyme cơ cơ
chuy n hóa
th y phân các đ i phân t sinh h c
năng lư ng c a
Không có t bào th c v t t bào
Ch c năng: Ti th - nơi x y
ra hô h p t bào
-Th y phân v t l do t bào “nu t”
vào L c l p – nơi
x y ra quang
-Trung tâm tái ch (th y phân các
h p HÔ H P
bào quan thoái hóa).
QUANG T BÀO
H P (Ti th )
T bào có kh năng th c bào (L c l p)
(phagocytosis)
Hóa năng t
Bóng màng ch a v t l dung h p bào (ATP) Công hóa h c
v i bóng màng ch a enzyme th y
phân (lysosome sơ c p) t o thành Công v n chuy n
lysosome th c p. Công cơ h c
Sinh công
Trong lysosome th c p, v t l b
th y phân.




ii) L c l p
i) Ti th
C u t o: 2 l p màng tương t ti th
Kích thư c: b ng vi khu n
Màng ngoài: nh n
S lư ng: tùy nhu c u năng
lư ng c a t bào Màng trong t o thành t các thylakoid ch ng lên nhau

1-100 000, trung bình 1000 ti Trên màng thylakoid có các s c t quang h p
th (t bào gan ngư i) Kho ng gi a các ch ng thylakoid và màng ngoài g i là stroma, nơi ch a
C u t o: hai l p màng ribosome, DNA, các enzyme chuy n hóa CO2 thành đư ng.

Màng ngoài: nh n, ch c năng
b ov
Màng trong (mòng): g p n p đ
tăng b m t ti p xúc, ch a
protein chu i hô h p.
Ch t n n n m gi a hai l p
màng ch a ribosome, DNA
mã hóa protein c a quá trình
hô h p.




13
Thuy t n i c ng sinh (endosymbiosis) gi i thích ngu n g c ti th và
l c l p trong t bào nhân th c
T bào nhân th c nguyên th y “nu t” t bào vi khu n có kh năng hô 7. Vi th (microbodies)
h p hi u khí và/ho c quang h p C u t o túi nh hình c u g m m t
Tr i qua th i gian n i c ng sinh, các vi khu n này ti n hóa thành ti th và l p màng.
l c l p. i) Peroxisome
B ng ch ng: so sánh kích thư c, ribosome, DNA, 2 l p màng. Ch a các enzyme phân h y
peroxide (H2O2)= s n ph m ph
đ c c a t bào như catalase
ii) Glyoxysome
Ch a enzyme chuy n hóa lipid
thành đư ng nuôi cây non (ch có
th c v t)




9. B khung sư n t bào
8. Không bào
B n ch t hóa h c: protein
Túi ch a nư c và các ch t hòa tan
Ch c năng: Nâng đ , đ nh hình t bào
Ch c năng không bào th c v t
T n tr : H tr v n đ ng t bào ho c các bào quan bên trong t
Các s n ph m ph đ c c a t bào TV bào
ho c ch t th i, ngăn đ ng v t ăn cây.
C u trúc:
Chi m 90% th tích t bào TV, ch t
hòa tan và màng không bào t o áp
S i trung gian
su t trương, gi c u trúc cho t bào TV
Sinh s n: Vi ng
M t s s c t (đ c bi t là màu xanh và
h ng-anthocyanin) trong cánh hoa và
qu h p d n côn trùng đ n gây th
ph n ho c phân tán h t.
Tiêu hóa:
Trong m t s th c v t, không bào ch a
enzyme th y phân protein h t thành
monomer làm th c ăn cho phôi th c
v t. Vi s i + S i
trung gian




14
Lông nh N pg p
Vi s i S i trung gian Vi ng
Polymer c a protein Polymer c a các ti u Polymer c a protein
hình c u actin đơn v protein d ng s i tubulin dimer
H tr v n đ ng cho n đ nh c u trúc H th ng vi s i và s i trung gian n
n đ nh c u trúc t bào
t bào ho c thành ho c bào quan, v trí các đ nh c u trúc cho lông nh trên
ph n t bào H tr v n đ ng c a t thành ru t non.
bào quan
bào và bào quan
n đ nh hình d ng Ch có sinh v t đa
c a t bào H tr phân bào (thoi
bào
vô s c).
N i các t bào.




Ví d v ch c năng vi s i
Giúp t bào ch t chuy n đ ng


Khi coù tín hieâu töø beân
ngoaøi nhö thöùc aên, caùc
monomer cuûa vi sôïi taùch Vi s i giúp t bào b t m i
rôøi nhau (phaûn öùng khöû nh chân gi Amoeba m c chân gi
truøng hôïp) vaø khuyeách
taùn nhanh choùng beân
trong teá baøo.
Sau ñoù caùc monomer taùi
truøng hôïp taïo thaønh vi
sôïi taïi vò trí khaùc trong teá
baøo. Quaù trình thöïc baøo
(phagocytosis) thöïc
hieän nhôø chaân giaû.

B ch c u “nu t” h ng B ch c u “nu t” vi
c u thoái hóa khu n




15
Ví d v vai trò c a vi ng trong s v n đ ng c a t bào
Lông và roi
Töông taùc giöõa actin vaø myosin taïo neân chuyeån ñoäng (co
cô)




Nguyên sinh đ ng v t
Paracemium
M t c t c a lông và roi


Sôïi nhoâ ra khoûi beà maët t bào, sôïi daøi: roi = tieân mao (flagellum), sôïi ngaén:
loâng= tieâm mao (cilium), coù cuøng caáu taïo
Caáu taïo: 9 caëp vi oáng xung quanh + 1 caëp ôû giöõa (caáu truùc 9+2).




Các đ ng cơ protein
Dynein:
9 c p vi ng c a lông và
Caùc kieåu bôi khaùc nhau cuûa lông gioáng nhö maùi roi đư c g n v i protein
cheøo dynein
Dynein đư c cung c p
năng lư ng ATP giúp
lông và roi chuy n đ ng
Kinesin: protein g n v i
vi ng và bào quan hay
bóng màng v n chuy n
và h tr chúng di
chuy n d c theo vi ng
Roi (flagellum) t bào nhân th c (tinh trùng) có c u t o t vi ng
Nh u n cong liên t c t o thành làn sóng mà roi chuy n đ ng

Chuyeån ñoäng cuûa loâng (cilia) vaø roi (flagella)




16
10. C u trúc ngo i bào
Trung t , thoi vô s c
N m ngoài màng sinh ch t
Trung töû (centriole) naèm trong trung Phi n
theå (centrosome), nhaân ñoâi khi tb Do t bào sinh ra gi a
phaân chia. C u trúc s i
Các thoi vô s c (vi ng) ư c t o thành t Vách
trung t sơ
c p
Caáu taïo: caëp trung töû vuoâng goùc nhau,
goàm 9 boä ba vi oáng xeáp thaønh voøng Màng
troøn (caáu truùc 9+3). sinh ch t
Moät trung töû


a) C u trúc ngo i bào t bào th c v t
Phieán giöõa (middle lamella): pectin.
Vaùch sô caáp (primary wall): cellulose, pectin vaø hemicellulose.
Trung t có trong h u h t Vaùch thöù caáp (secondary wall): khi tb ngöøng taêng tröôûng, xuaát hieän
t bào nhân th c tr t vaùch thöù caáp naèm döôùi vaùch sô caáp chöùa lignin.
bào th c v t có hoa Chöùc naêng: boä khung, baûo veä, ch u áp su t trương




C u t o hóa h c c a
nh dư i TEM Phi n
gi a lignin

Vách sơ T bào 1 Vách sơ
c p c p

Vách th
c p


T bào

Phi n
gi a
Phi n
Vách th gi a
c p
Vách sơ
c p
T bào 2
Vách th c p= cellulose + hemicellulose + lignin


Vách t bào th c v t và phi n gi a




17
b) C u trúc ngo i bào t
bào đ ng v t SO SAÙNH PROKARYOTE VAØ EUKARYOTE

Heä thoáng chaát ngoaïi baøo
(extracellular matrix - ECM): Prokaryote Eukaryote
polysaccharide + sôïi protein Kích thöôùc 1-10 m μ 10-100 m μ
(collagen, elastin, Boä gene Nucleoid khoâng maøng Nhaân thöïc, coù hai lôùp maøng
Caùc caëp NST
fibronectin, laminin) Nhieãm saéc theå (NST) Moät phaân töû DNA voøng
(DNA voøng trong ti theå/luïc laïp)
Thaønh phaàn NST DNA DNA + protein histone
Chöùc naêng: Nguyeân phaân (mitosis)
Phaân chia teá baøo Phaân ñoâi (binary fission)
Giaûm phaân (meiosis)
K t dính các t bào trong
Enzyme ñöôøng phaân Trong teá baøo chaát Trong teá baøo chaát
h th ng mô Enzyme oxy hoùa Treân maøng teá baøo Treân maøng trong cuûa ti theå
Enzyme thuûy phaân Treân maøng teá baøo Trong tieâu theå
L c các ch t đi qua các mô Treân ribosome naèm raûi raùc
Toång hôïp protein Treân polysome vaø maïng löôùi noäi chaát nhaùm
trong teá baøo chaát
Tham gia vào quá trình Vi sôïi/ vi oáng Khoâng coù Phong phuù
truy n thông tin gi a các t Ribosome Nhoû (70S) Lôùn (80S)
bào. Khoâng baøo Khoâng coù
Ñoäng vaät: nhoû/khoâng coù
Thöïc vaät: 1 khoâng baøo lôùn
Có nhi u trong m t s mô (da, Laïp theå Khoâng coù Thöïc vaät coù nhieàu daïng laïp theå
s n). Vaùch teá baøo Khoâng chöùa cellulose Thöïc vaät: cellulose
Coù ôû ñoäng vaät
Trung töû Khoâng coù
Hieám ôû thöïc vaät




1) C u t o và tính ch t c a màng t bào
III. 4. Màng t bào
a) Thaønh phaàn lipid cuûa maøng teá baøo: caùc phaân töû löôõng cöïc
Mô t : l p màng lipid đôi bao xung quanh t bào ch t ho c các bào quan
(phospholipid, cholesterol, glycolipid)
có màng
C u t o hóa h c:
Phaàn aùi nöôùc
Lipid (ch y u phospholipid)
Protein
Carbohydrate (glycolipid, glycoprotein)
Tính ch t
L ng
B t đ i x ng
Bán th m (th m ch n l c)
Ch c năng:
Phaàn kî nöôùc
Ngăn cách t bào ch t và môi trư ng bên ngoài (ho c các bào quan)
Đi u hòa s v n chuy n v t ch t ra và vào t bào
Tương tác gi a t bào và các phân t tín hi u, gi a các t bào. Phosphatidyl choline Sphingomyelin Cholesterol Caùc glycolipid




18
b) Tính ch t c a l p lipid đôi
Dao ñoäng ngang (~106 laàn/s)
i) Tính loûng cuûa




Dao ñoäng ñaûo ngöôïc
(~1 laàn/ngaøy)
maøng (fluidity):
Chuyeån ñoäng cuûa
caùc phospholipid
trong maøng laøm
maøng raát naêng ñoäng
Xoay



Phaàn aùi nöôùc Quay
L p lipid đôi
c u t o t các
Kh năng
phospholipid
Phaàn kî nöôùc xu t/ h p
c a các
bóng v n
chuy n
Phaàn aùi nöôùc




ii) Tính chaát baát ñoái xöùng cuûa maøng Lôùp ngoaøi chöùa nhieàu
Noàng ñoä ion beân trong vaø beân ngoaøi moät teá baøo ñoäng vaät ñieån hình
iii) Tính thaám choïn loïc
phosphatidyl choline, Noàng ñoä trong teá baøo Noàng ñoä ngoaøi teá baøo
pH = 7.4 (selective permeability) Ion
glycolipid (mM) (mM)
Na+ 5-15 145
Lôùp trong chöùa nhieàu K+ 140 5
Cholesterol Glycolipid Mg2+ 0,5 1-2
phosphatidylinositol, Ca2+ 10-4 1-2
phosphatidylethanolamin, H+ 7 x 10-5 4x10-5
phosphatidylserine (10-7,2 M hay pH=7,2) (10-7,4 M hay pH=7,4)
Cl- 5-15 110
Benzen
Amino
Maøng tb e
acid
Urea Khueách taùn (diffusion) qua
Eukaryote chöùa Steroid
Glucose maøng teá baøo phuï thuoäc vaøo
cholesterol laøm
kích thöôùc vaø ñoä phaân cöïc
maøng trôû neân oån
cuûa phaân töû
ñònh hôn.


Vaän chuyeån caùc phaân töû
phaân cöïc, ion vaø ñaïi phaân
töû sinh hoïc qua maøng teá
baøo caàn cô cheá ñaëc bieât
Ñieän tích aâm ôû maøng trong phuø
hôïp vôùi pH sinh lyù =7.0 Ñoä thaám giaûm




19
2) Mô hình dòng kh m (fluid mosaic model) c a màng t bào do J. 3) Caùc protein cuûa maøng sinh chaát
Singer và L. Nicholson đ ngh năm 1972: màng lipid đôi đư c kh m Phaân boá treân maøng teá baoø nhö hình khaûm
b ng các protein
a) Phân lo i
-Protein noäi vi (intrinsic hay integral protein) gaén moät phaàn, toøan boä
hay ñi xuyeân qua maøng teá baøo (maøu xanh döông)
- Protein ngoïai vi (extrinsic hay peripheral protein) Naèm treân beà maët
cuûa maøng, thöôøng gaén vôùi protein noäi vi baèng nhöõng lieân keát yeáu
(maøu tím)




b) Ch c năng c a các protein màng t bào Ch c năng c a các protein màng t bào
1. V n chuy n (transporter): v n chuy n các ch t không th th m
qua l p lipid đôi (phân c c, ion).
2. Enzyme: xúc tác ph n ng x y ra bên trong t bào
3. Th th b m t t bào: nh n thông tin t các phân t tín hi u (ví
d hormone)
4. Đánh d u: protein g n v i carbohydrate đánh d u d ng t bào.
V n chuy n Enzyme Th th 5. Protein k t dính t bào: k t dính các ê bào trong m t mô
6. G n vào b khung sư n t bào: protein b m t tương tác v i t
bào khác thư ng g n vào b khung sư n b ng m t protein n i.




Đánh d u K t dính t bào G n vào khung sư n




20
III.5. S v n chuy n qua màng t bào
1) Khu ch tán (diffusion)
Ch t c n v n chuy n
a) Khu ch tán đơn gi n: quá trình chuy n đ ng ng u nhiên đ đ t tr ng
thái cân b ng
= S chuy n đ ng t ng th c a v t ch t t nơi có n ng đ cao đ n nơi
có n ng đ th p
L p lipid Thang
đôi n ng đ



Khu ch
tán đơn
gi n KHU CH TÁN GI M V N CHUY N TÍCH
KHÁNG
C C
V N CHUY N TH Đ NG
Các hình th c v n chuy n qua màng
Khu ch tán đơn gi n (simple diffusion)
Khu ch tán gi m kháng (faciliated diffusion)
V n chuy n tích c c (active transport)
Khu ch tán d n đ n s phân b đ ng đ u các h t màu trong dung d ch
Nh p bào/ xu t bào




Khu ch tán trong t bào, mô, cơ th
Khu ch tán ch hi u qu trong kho ng các đ ng n như trong t bào, qua m t
hai l p t bào m ng
Không hi u qu trong cơ th
a) Teá baøo
Khu ch tán qua màng: ñoäng vaät
Ph thu c vào kích thư c, đ phân c c c a phân t ch t khu ch tán (hoàng caàu)
Nhaên nheo
b) Th m th u qua màng Phình to, vôõ

=Kh ch tán c a nư c qua màng bán th m (ph thu c vào chênh l ch n ng đ
ch t hòa tan bên trong và bên ngoài t bào). b) Teá baøo thöïc
vaät
Dung d ch ưu Dung d ch đ ng Dung d ch như c
Hi n tư ng th m trương (n ng đ trương (n ng đ trương (n ng đ Vách t bào
th u qua màng mu i cao) mu i b ng) mu i th p) ch u ư c áp
t bào đ t trong su t trương
nh ng dung
d ch v i n ng đ Co nguyeân Tröông nöôùc,
ch t hòa tan sinh chaát khoûe maïnh
khác nhau
Teá baøo ñöôïc ñaët trong dung dòch öu tröông, ñaúng tröông
vaø nhöôïc tröông




21
2) Khu ch tán gi m kháng (faciliated diffusion) Các kênh protein trong t nhiên
Khi ch t c n v n chuy n không th khu ch tán đơn gi n qua màng. Kênh v n chuy n ion ra và vào t bào
V n chuy n nh s h tr c a m t protein v n chuy n (transporter): H th n kinh: kênh ion làm phát sinh đi n th ho t đ ng
protein t i (carrier protein) ho c kênh protein (channel protein)
Kênh K+ (n c ong, tò vò làm ngh n kênh K+)
V n chuy n theo chi u thang n ng đ .
Kênh Na+ (đ c t cá nóc tetrodotoxin làm ngh n)


a) Kênh protein:
Khi có chênh l ch
n ng đ ch t v n
chuy n gi a bên
trong và bên ngoài
Tetrodotoxin
t bào binding site
Kênh m khi phân
t kích thích g n
vào kênh,
Ch t v n chuy n
khu ch tán qua
kênh.
Kênh K+
Kênh Na+




b) Protein t i (carrier protein) 3) V n chuy n tích c c (active transport)
V n chuy n các phân t phân c c như đư ng và amino acid V n chuy n ch t t nơi n ng đ th p sang nơi có n ng đ cao
V n chuy n b ng cách thay đ i c u trúc không gian c a protein Nh s giúp đ c a protein v n chuy n (transporter)
Ví d : glucose transporter C n ph i tiêu hao năng lư ng.

Phân lo i v n chuy n
tích c c theo hư ng
v n chuy n
V n chuy n đơn
(uniport): Ca-binding
protein v n chuy n
Ca2+
Thông thư ng t c đ v n
chuy n glucose c a protein Đ ng v n chuy n
t i cao hơn t c đ khu ch (symport): h p thu
tán đơn gi n amino acid t ru t vào
t bào cùng v i Na+
Khi [glucose] quá cao vư t
quá s lư ng cho phép c a Đ i v i chuy n
carrier, t c đ v n chuy n (antiport): bơm Na+, K+
không tăng ti p. theo hai chi u ngư c V n chuy n đơn Đ ng v n chuy n Đ i v n chuy n
nhau




22
3Na+ r i kh i Pi r i protein, thay
3Na+ và 1ATP ADP r i protein, protein – ra kh i t đ i hình d ng,
Phân lo i v n chuy n tích c c theo ngu n năng lư ng g n vào làm thay đ i hình bào, 2K+ g n vào K+r i protein- vào
protein bơm d ng protein protein t bào
a) V n chuy n tích c c sơ c p (primary active transport): v n
chuy n tích c c c n s tham gia tr c ti p c a ATP
ATP → ADP + Pi cung c p năng lư ng
b) V n chuy n tích c c th c p (secondary active transport):
v n chuy n tích c c không s d ng ATP tr c ti p, mà s d ng
năng lư ng do thang n ng đ t o nên nh v n chuy n tích c c
sơ c p.




V n chuy n tích c c sơ c p: bơm K+, Na+ dùng đ duy trì n ng đ
sinh lý c a [K+] và [Na+] trong t bào




V n chuy n tích c c th c p
V n chuy n tích c c sơ c p
Thang n ng đ ion Na+ đư c
t o nên b i bơm Na+, K+, giúp
4) Nh p bào/ xu t bào
Bơm Na+, K+ v n t o ra thang
glucose đ ng v n chuy n n ng đ Na+ nh th y phân ATP Ch t v n chuy n: đ i phân
ngư c thang n ng đ t sinh h c phân c c như
protein, polysaccharide,
acid nucleic Nh p bào

a) Nh p bào
(endocytosis): T o thành
bóng v n chuy n t màng
sinh ch t mang ch t v n
chuy n vào trong t bào
b) Xu t bào (exocytosis):
Bóng v n chuy n dung h p
v i màng sinh ch t gi i
Xu t bào
phóng ch t v n chuy n.



Đ ng v n chuy n glucose và Na+ qua màng t bào




23
Các d ng nh p bào ii) m bào (pinocytosis): v n chuy n các ch t hòa tan kích thư c
nh ho c ch t l ng.
i) Th c bào 1. Chân gi bao
VSV
(Phagocyto quanh VSV
sis): nh p
bào đ i v i 2. VSV b nu t
m t ph n t vào t bào
Đ I TH C BÀO
l n th m chí
m t t bào
3. Không bào
Nguyên sinh ch a VSV
đ ng v t Không bào nguyên d ng
Tiêu th ch a
B ch c u có enzyme 4. Không bào dung
kh năng
h p v i tiêu th
th c bào

5. VSV b enzyme
tiêu th phá h y

6. M nh v VSV m bào là hình th c v n chuy n v t ch t qua
xu t bào l p n i bì mao m ch




iii) Nh p bào nh th th (receptor-mediated endocytosis)
III. 6. S nh n bi t và k t dính các t bào qua trung gian các
Ch t v n chuy n tương tác v i m t s protein th th xuyên màng sinh ch t protein trên màng sinh ch t
Ph n bên trong t bào c a các th th này tương tác v i protein clathrin t o
1) Ph n t đánh d u đ c trưng cho t bào=oligosaccharide
đi u ki n thu n l i cho vi c t o bóng màng
Nh n bi t gi a hai t bào th hi n qua s tương tác m t cách đ c
Nh p bào đ c hi u và nhanh chóng. Ví d LDL v n chuy n cholesterol vào
hi u c a thành ph n oligosaccharide c a glycolipid ho c glycoprotein
t bào.
v i protein b m t t bào khác.




24
2) S k t dính gi a các t bào đ ng v t a) Ch n i kín (tight junction): năn c n s trao đ i v t ch t gi a
các t bào
Các t bào cùng m t mô nh n bi t và k t dính v i nhau t i nh ng v trí g i là ch
n i t bào (cell junction)
Lông nh

Mô cơ trơn




Các t bào l p bi u bì
Ch n i kín ru t n i nhau b ng ch
n i kín b o đ m s v n
Màng sinh ch t chuy n dinh dư ng
Mô liên k t (glucose, amino acid) t
Không gian khoang tiêu hóa vào máu
ngo i bào


D ch ngo i bào

Mô th n
kinh Mô bi u





Protein Protein màng c) Ch n i liên l c (gap junction)
màng (n i vi) t bào đ ng v t
(ngo i vi) Màng sinh
ch t Các kênh protein xuyên màng đ
các ch t h u cơ phân t nh
b) Ch n i bám (anchoring (đư ng, amino acid) và ion
junction): chuy n đ ng qua các t bào.
N i b khung sư n (s i trung Ví d : synapse đi n trong mô th n
gian) các t bào qua các protein kinh
ngo i vi và n i vi trong mô cơ
và mô da.

Khôn S i trung
g gian
gian
ngo i
bào


Ch t ngo i bào




25
3) S k t dính gi a các t bào th c v t
III. 7. Tương tác gi a các t bào = truy n tín hi u gi a các t bào= cell
signaling
1) Nguyên t c chung c a s truy n tín hi u gi a các t bào
M ng lư i n i
Nh n tín hi u: phân t tín hi u (tín hi u hóa h c) tương tác đ c hi u v i t
ch t trơn
bào qua th th protein.
Truy n tín hi u
Phi n Đáp ng Phân t
gi a tín hi u



Vách sơ Th th
c p protein đóng
vai trò nh n
tín hi u hóa
h c
C u liên bào

Caàu lieân baøo (plasmodesmata): ch n i liên l c
gi a các t bào th c v t
Th th protein




Phân t tín hi u Gi i thích ba bư c h at
đ ng c a quá trình 2) Các d ng truy n tín hi u gi a các t bào
Protein th th
1. Nh n tín hi u: phân t Ph thu c vào kho ng cách gi a t bào ti t phân t tín hi u và t bào nh n
hormone g n đ c thù vào thông tin (t bào đích)
protein th th , h at hóa
quá trình truy n tín hi u
bên trong t bào

Protein n i bào 2. Truy n tín hi u: chu i
ph n ng sinh hóa bên
trong t bào qua nhi u
trung gian là protein n i
bào.
3. Đáp ng :
Enzyme c n thi t cho trao
Protein đích đ i ch t đư c h at hóa;
Protein/enzyme c n thíêt a) T truy n tín hi u (Autocrine signaling)
đư c t ng h p
T bào đích chính là t bào ti t ho c t bào cùng lo i d n đ n s thay
Protein trong b khung t đ i chính t bào đó
Thay Thay Thay đ i
bào đư c t ng h p đ thay
đ i trao đ i bi u hình d ng, đ i hình d ng hay v n Ví d : các cytokine c a các t bào thu c h mi n d ch.
đ i ch t hi n v n đ ng đ ng.
gene




26
b) Truy n tín hi u c n ti t (paracrine signaling) c) Truy n tín hi u qua kh p th n kinh (synapse hóa)
T bào ti t tín hi u và t bào đích g n nhau. Gi ng c n ti t, trong đó t bào ti t là neuron th n kinh.
Tín hi u khu ch tán qua không gian ngo i bào đ n t bào đích ho c Phân t tín hi u đư c g i là ch t d n truy n th n kinh (neurotransmitter).
Tín hi u n m trên b m t t bào ti t tương tác v i t bào đích.

T bào ti t
Tín hi u




Tín hi u




Th th


Tb đích




S truy n tín hi u n i ti t (endocrine signaling)
Phân t tín hi u (còn đư c g i là hormone) di chuy n qua dòng máu đ n t
bào đích.
Ví d : insulin do t bào t y ti t, đi qua dòng máu đ n tác đ ng lên t bào
gan, cơ, mô m . Đáp ng: gi m [glucose] trong máu nh tăng cư ng t ng
h p glycogen, oxi hóa glucose, t ng h p ch t béo, t ng h p protein.


T bào ti t

T bào đích




M ch
máu




27
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản