Chương IV: Nguyên nhân của tội phạm

Chia sẻ: nguyenhaohung1988

Khái niệm nguyên nhân của tội phạm Khái niệm: Nguyên nhân là những yếu tố trực tiếp làm phát sinh tội phạm Điều kiện là những yếu tố tuy không trực tiếp làm phát sinh tội phạm nhưng lại tạo điều kiện cho tội phạm xảy ra được thuận lợi. Nguyên nhân bao giờ cũng chứa đựng nội dung bên trong có thể là phẩm chất cá nhân tiêu cực

Bạn đang xem 10 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: Chương IV: Nguyên nhân của tội phạm

CHƯƠNG IV
NGUYÊN NHÂN CỦA TỘI PHẠM

I. KHÁI NIỆM NGUYÊN NHÂN CỦA TỘI PHẠM
1. KHÁI NIỆM 




   
 PHÂN BIỆT:
 Nguyên nhân và điều kiện của 

tình hình tội phạm
 Nguyên nhân của tội phạm




   
Tiếng  Causes of  Situation of the 
Anh crime crime
Tiếng  Ursachen der  Situation der 
Đức Kriminalität Kriminalität
Tiếng  Causes de la  Situation de la 
Pháp criminalité criminalité
Tiếng  Причина  Положение о 
Nga преступления преступлении
   
 Nguyên nhân là những yếu tố 

trực tiếp làm phát sinh tội phạm 
 Điều kiện là những yếu tố tuy 

không trực tiếp làm phát sinh 
tội phạm nhưng lại tạo điều 
kiện cho tội phạm xảy ra được 
thuận lợi 


   
Nguyên nhân bao giờ cũng 
chứa đựng nội dung bên trong 
có thể là phẩm chất cá nhân 
tiêu cực, còn điều kiện là hoàn 
cảnh xã hội nói chung

(Giáo trinh Tội phạm học, khoa luật 
ĐHQGHN, 1999, Tr. 167.)



   
Rất nhiều hoàn cảnh xã hội nói 
chung lại là nguyên nhân của 
tội phạm (trực tiếp làm phát 
sinh tội phạm) chứ không phải 
là điều kiện 




   
“Sự thiếu hoàn thiện của hệ 


thống pháp luật, sự sơ hở trong 
quản lí tài sản chính là điều 
kiện của các tội phạm tham 
nhũng” (Giáo trình tội phạm học, Khoa 
luật, ĐHQGHN 1999)

 Đây chính là các nguyên nhân 
của tội phạm chứ không phải là 
điều kiện của tội phạm 
   
 Điều kiện, với nghĩa không trực 

tiếp làm phát sinh ý định phạm 
tội, không trực tiếp tham dự vào 
việc quyết định thực hiện hành 
vi phạm tội, theo chúng tôi chỉ 
có thể có trong những trường 
hợp phạm tội cụ thể 



   
Ví dụ: A hình thành ý định trộm cắp nhà B. 

Sau khi điều tra kĩ lưỡng, lên kế hoạch bẻ 
khoá đột nhâp vào nhà B. Đúng hôm A thực 
hiện hành vi trộm cắp thì là hôm B phải làm 
việc quá sức, về nhà quên khoá cửa và ngủ 
rất say. Khi A đến nhà B định phá khoá của, 
A mới phát hiện cửa nhà B không khoá. Việc 
quên khoá cửa và ngủ say của B chính là 
điều kiện tốt cho A thực hiện hành vi phạm 
tội. 
Chỉ trong trường hợp cụ thể này, hành vi 

quên khoá cửa của B mới là điều kiện, còn 
trong trường hợp cụ thể khác thì nó lại là 
nguyên nhân 
   
Ví du: C là người nghiên ma tuý. Để có 

tiền mua ma tuý, B thường đi lang thang 
xem co ai sơ hở tài sản để trộm cắp. Đi 
qua nhà D lúc 3 giờ sang, C thấy cửa 
nhà D không khoá nên đột nhập vào để 
trộm cắp. Trong trường hợp này, hành vi 
không khoá cửa của D là nguyên nhân 
thúc đẩy D quyết định thực hiện hành vi 
phạm tội chứ không phải là điều kiện. 
Nếu D khoá cửa cẩn thận thì C sẽ không 
quyết định thực hiện hành vi trộm cắp.

   
Việc phân biệt nguyên nhân và điều kiện của tội 
phạm là không cần thiết, vì:
Việc phân biệt giữa nguyên nhân và điều kiện của 


một trường hợp phạm tội cụ thể đã là rất khó, việc 
phân biệt nguyên nhân và điều kiện của nhóm, loại 
tội cụ thể là không thể. 
Trong các sách báo nước ngoài, họ không bao giờ 


phân biệt giữa nguyên nhân và điều kiện của tội 
phạm. 
Nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của tội 


phạm chỉ nhằm mục đích xây dựng hệ thống biện 
pháp phòng ngừa tội phạm hữu hiệu, việc phân 
biệt nguyên nhân và điều kiện của tội phạm sẽ 
không có ý nghĩa nhiều đối với hoạt động này. 
   
 Vậy nguyên nhân của tội phạm 

là gì?




   
 Nguyên nhân của tội phạm là sự 

tác động qua lại giữa các yếu tố 
bên trong của người phạm tội 
(yếu tố tâm lí, khí chất con 
người) với các yếu tố bên ngoài 
của môi trường sống (kinh tế, xã 
hội, gia đình, trường học...) làm 
phát sinh tội phạm.

   
Các  Các yếu 
yếu tố  tố bên 
Nguyên  bên  ngoài 
nhân của  trong  của môi 
tội phạm = +
của  trường 
người  sống 
phạm 
tội 
   
  Sự tác động qua lại giữa các yếu tố bên 
trong của người phạm tội với các yếu 
tố bên ngoài của môi trường sống là 
một quá trình phức tạp:
  Quá trình hình thành phẩm chất tâm lí 

tiêu cực của cá nhân 
 Quá trình hình thành ý định phạm tội 

 Quyết định thực hiện hành vi phạm tội

 Thực hiện hành vi phạm tội. 


   
1.1. QÚA TRÌNH HÌNH THÀNH PHẨM CHẤT 
TÂM LÍ TIÊU CỰC
Phẩm chất tâm lí tiêu cực được hiểu là 
hậu quả tâm lí của những thiếu sót 
trong quá trình xã hội hoá cá nhân. Đó 
là những  phẩm chất như cẩu thả, ích 
kỉ, tham lam, lừa dối, ham chơi bời, đua 
đòi, coi thường các chuẩn mực xã hội, 
coi thường pháp luật…


   
Phẩm chất tâm lí tiêu cực của 
chủ thể hình thành do:
  Yếu tố di truyền (khí chất 
nóng, tính cách lì lợm…) 
 Yếu tố tiêu cực trong môi 
trường sống mà người đó sinh 
sống (môi trường gia đình, nhà 
trường, bạn bè và xã hội) tác 
động đến sự hình thành nhân 
cách của chủ thể 
   
Cơ chế hình thành phẩm chất 
 
tâm lí tiêu cực:
Quá trình diễn ra các yếu tố 
tiêu cực của môi trường sống 
được lặp đi lặp lại sẽ tác động 
đến tâm sinh lí của chủ thể để 
hình thành các phẩm chất tâm 
lí tiêu cực 

   
Lưu ý: 3 lưu ý
(1) Không phải ai hình thành “phẩm chất tâm 


lí tiêu cực” cũng đều dẫn đến việc hình thành 
tội phạm. Việc phát sinh tội phạm là sự kết 
hợp của nhiều nguyên nhân khác nhau. 
(2) Tuy nhiên trong cùng một tình huống tiêu 


cực có vấn đề, những người có “phẩm chất 
tâm lí tiêu cực” sẽ khó có thể vượt qua những 
tác động xấu của môi trường, khó vượt qua 
sự cám dỗ, khó kiềm chế bản thân hơn 
những người khác (những người không có 
“phẩm chất tâm lí tiêu cực”) 


   
(3) Có những người vốn có bản tính 


hiền lành, được giáo dục cẩn thận 
(không hình thành nhân cách xấu, 
phẩm chất tâm lí tiêu cực) nhưng trong 
một tình huống tiêu cực cụ thể, người 
này vẫn thực hiện hành vi phạm tội. 
Điều này giải thích tại sao “con đường 
phạm tội” không trừ một ai (ai cũng có 
khả năng trở thành nạn nhân của tội 
phạm).


   
1.2. QÚA TRÌNH HÌNH THÀNH Ý 
ĐỊNH THỰC HIỆN HÀNH VI PHẠM 
TỘI
Là quá trình tác động qua lại giữa tâm 
lí của chủ thể và những điều kiện của 
môi trường sống để hình thành trong 
chủ thể ý định thực hiện hành vi 
phạm tội



   
Hình thành ý định phạm tội: 
  Đặc điểm tâm sinh lí (đặc biệt 

là những người có nhân cách 
xấu (lệch lạc), phẩm chất tâm lí 
tiêu cực) 
 Môi trường bên ngoài đặc biệt 

là những tình huống tiêu cực, 
có vấn đề
   
 Tình huống tiêu cực cụ thể đòi 

hỏi chủ thể phải lựa chọn 
những xử sự nhất định. Việc lựa 
chọn xử sự không chỉ phụ 
thuộc vào tình huống cụ thể mà 
còn phụ thuộc vào chủ thể, vào 
đặc điểm, tính chất của nhân 
thân...

   
Lưu ý: Không phải người nào có 


nhân cách sai lệch (hình thành 
phẩm chất tâm lí tiêu cực) thì sẽ tất 
yếu nảy sinh ý định phạm tội. Ý 
định phạm tội chỉ xuất hiện trong 
những tình huống, hoàn cảnh nhất 
định do sự tác động qua lại giữa 
nhân cách xấu của một người với 
những tình huống tiêu cực nhất 
định 

   
Ý định thực hiện hành vi phạm tội được phát 
sinh trên cơ sở sự tác động qua lại giữa 
phẩm chất tiêu cực của con người (phẩm 
chất tiêu cực được hình thành trên cơ sở sự 
tác động qua lại giữa mối trường sống: Môi 
trường gia đình, nhà trường, bạn bè và xã 
hội với quá trình nhận thức, với đặc điểm 
tâm sinh lí, tính cách, tri thức, hiểu biết… để 
hình thành nhân cách, hình thành phẩm 
chất tiêu cực của con người) với những tình 
huống tiêu cực cụ thể (những tình huống 
bắt buộc phải lựa chọn những sử xự nhất 
định). 
   
Môi trường 
sống (gia đình, 
nhà trường, bạn  Phẩm chất 
bè, xã hội...) tiêu cực 
của cá 
+
nhân Phát sinh ý 
Tâm lí, tính 
định thực 
+
cách, quan 
hiện hành vi 
điểm, tri thức,  Tình 
phạm tội
hiểu biêt... của  huống 
con người tiêu cực 
cụ thể
   
1.3 QUYẾT ĐỊNH THỰC HIỆN 
HÀNH VI PHẠM TỘI




   
 Quyết định thực hiện hành vi 

phạm tội cũng là quá trình tác 
động qua lại giữa phẩm chất 
tiêu cực của cá nhân (nhân 
cách, đặc điểm tâm sinh lí, khí 
chất… cá nhân) với những tình 
huống tiêu cực cụ thể để củng 
cố ý định thực hiện hành vi 
phạm tội đã phát sinh. Chủ thể 
quyết định thực hiện hành vi 
phạm tội
   
Chủ thể sau khi hình thành ý 
định thực hiện hành vi phạm tội 
sẽ suy nghĩ cân nhắc và đi đến 
quyết định: 
 Huỷ bỏ ý định thực hiện hành vi 

phạm tội 
 Quyết định sẽ thực hiện hành vi 

phạm tội 

   
Tình huống cụ thể quá tiêu cực cộng với 


phẩm chất cá nhân tiêu cực và những đặc 
điểm tâm sinh lí của người đó như khí chất 
nóng, khó kiềm chế bản thân…sẽ là những 
nhân tố tích cực giúp chủ thể quyết định 
thực hiện hành vi phạm tội.
 Ngược lại, tình huống cụ thể ít tiêu cực 


cộng với phẩm chất tiêu cực của chủ thể 
chưa nghiêm trọng và khí chất điềm tĩnh, 
cân nhắc tính toán kĩ càng, chủ thể sẽ quyết 
định từ bỏ ý định thực hiện hành vi phạm tội 
để lựa chọn sử xự khác phù hợp với pháp 
luật 
   
Quyết định từ 
Tình huống 
bỏ ý định thực 
tiêu cực cụ 
hiện hành vi 
thể
phạm tội
+
Phẩm chất TL 
tiêu cực, đặc 
điểm tâm sinh  Quyết định 
lí, khí chất..của  thực hiện 
con người hành vi 
phạm tội
   
1.4. THỰC HIỆN HÀNH VI PHẠM 
TỘI
Là quá trình lập kế hoạch thực 
hiện hành vi phạm tội, tìm kiếm 
công cụ, phương tiện, lựa chọn 
cách thức thời gian, địa điểm 
thực hiện tội phạm và thực hiện 
hành vi phạm tội cụ thể 

   
Đây là giai đoạn cuối cùng và rất quan 


trọng bởi vì thông qua giai đoạn này, ý 
đích phạm tội sẽ được hiện thực hoá. 
Trong giai đoạn này chính mối quan 
hệ tác động qua lại giữa cá nhân (các 
đặc điểm tâm sinh lí, mức độ nhận 
thức, tính cách…) với tình huống cụ 
thể (môi trường bên ngoài) sẽ có ảnh 
hưởng lớn đến quá trình thực hiện 
hành vi phạm tội 
   
 Nếu chủ thể có phẩm chất tâm lí 

tiêu cực đáng kể, có quyết tâm thực 
hiện hành vi phạm tội đến cùng, có 
mối thù sâu sắc và có tính cách 
cục cằn hung hãn…cộng với tình 
huống cụ thể rất thuận lợi cho việc 
kích động quyết tâm thực hiện 
hành vi phạm tội: Ví dụ nạn nhân 
có lỗi, nạn nhân khiêu khích… 

   
 Ngược lại, với những người mới 

hình thành phẩm chất tiêu cực 
không đáng kể, cộng với khí 
chất hiền lành, trầm tính, suy 
nghĩ cân nhắc cẩn thận cộng 
với tình huống tiêu cực không 
đáng kể thì chủ thể có thể sẽ tự 
ý nửa chừng chấm dứt việc 
phạm tội.
   

Tài Liệu Tiêu chuẩn - Qui Chuẩn Mới Xem thêm » Tài Liệu mới cập nhật Xem thêm »

Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản