Chụp cắt lớp điện toán sọ não

Chia sẻ: Danh Thanh Tam | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:8

1
264
lượt xem
82
download

Chụp cắt lớp điện toán sọ não

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

MUC̣ TIÊU HỌC TẬP: Qua bài này sinh viên có khả năng: 1. Giải thích đươc nguyên tắc cơ bản của phương pháp chụp cắt lơp điện toán (CLĐT). 2. Triǹ h baỳ các chỉ định của CLĐT trong chấn thương sọ não & một số bệnh lý của hệ thần kinh trung ương. 3. Đọc đươc các dấu hiệu máu tụ, dập não, phù não trên CLĐT sọ não.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Chụp cắt lớp điện toán sọ não

  1. CHUP CĂT LỚP ĐIÊN TOAN SỌ NAO ̣ ́ ̣ ́ ̃ ̉ ̀ ̀ Giang viên: BS. Đam xuân Tung MUC TIÊU HOC TÂP: Qua bai nay sinh viên có khả năng: ̣ ̣ ̣ ̀ ̀ 1. Giai thich đươc nguyên tăc cơ ban cua phương phap chup căt lơp điên toan (CLĐT). ̉ ́ ́ ̉ ̉ ́ ̣ ́ ̣ ́ 2. Trinh bay cac chỉ đinh cua CLĐT trong chân thương sọ nao & môt số bênh lý cua hệ ̀ ̀ ́ ̣ ̉ ́ ̃ ̣ ̣ ̉ thân kinh trung ương. ̀ 3. Đoc đươc cac dâu hiêu mau tu, dâp nao, phù nao trên CLĐT sọ nao. ̣ ́ ́ ̣ ́ ̣ ̣ ̃ ̃ ̃ ̣ ̀ ̉ NÔI DUNG BAI GIANG 1. ĐAI CƯƠNG: ̣ Năm 1895 Nhà vât lý Đưc W.C. RÖntgen đã tim ra tia X, tư đó về sau đã có nhiêu cai tiên kỹ ̣ ̀ ̀ ̉ ́ thuât nhưng vân con han chế trong khao sat và chân đoan cac tang. Năm 1972 G.N. Hounsfield & ̣ ̃ ̀ ̣ ̉ ́ ̉ ́ ́ ̣ A.M. Cormack đã phat minh ra phương phap chup căt lơp điên toan (CLĐT), có thể xem đây là ́ ́ ̣ ́ ̣ ́ bươc tiên bộ lơn nhât kể tư thơi đai sau RÖntgen; chinh vì công lao to lơn nay mà hai tac giả trên ́ ́ ̣ ́ ̀ ́ đã nhân đươc giai Nobel y hoc vao năm 1979. Cho đên ngay nay, phương phap nay cang đươc phổ ̣ ̉ ̣ ̀ ́ ̀ ́ ̀ ̀ biên và kỹ thuât ngay cang đươc nâng cao. ́ ̣ ̀ ̀ 2. NGUYÊN TĂC ́ Phương phap chup CLĐT là phep đo mât độ cua cac điêm khôi (voxel) cua 1 lơp căt sọ nao, ́ ̣ ́ ̣ ̉ ́ ̉ ́ ̉ ́ ̃ chup CLĐT nghiên cưu độ suy giam cua chum tia X khi qua môt lơp căt cua nao. Chum tia X đươc ̣ ̉ ̉ ̀ ̣ ́ ̉ ̃ ̀ nen mong, chỉ quet môt lơp mong để tranh hiên tương chông chât hinh anh, han chế tôi thiêu ́ ̉ ́ ̣ ̉ ́ ̣ ̀ ́ ̀ ̉ ̣ ́ ̉ sư tan xa. ́ ̣ Nhơ may vi tinh xư lý sẽ cho hinh anh 100 lân chinh xac hơn phương phap chup X Quang cổ ́ ́ ̀ ̉ ̀ ́ ́ ́ ̣ điên, tuy nhiên môt măt phăng chiêu không đủ để tai tao tron ven hinh anh cua môt lơp căt nên cân ̉ ̣ ̣ ̉ ́ ́ ̣ ̣ ̣ ̀ ̉ ̉ ̣ ́ ̀ có chuyên đông xoay quanh truc chinh cua bênh nhân. ̉ ̣ ̣ ́ ̉ ̣ Cac bộ dò hay bộ phân cam biên (detectors) tao bơi nhưng tinh thể nhâp nhay (scintillation ́ ̣ ̉ ́ ̣ ́ ́ crystals) hay cac buông khí Xenon, cho phep đo độ suy giam cua chum tia X khi qua lơp căt cua so. ́ ̀ ́ ̉ ̉ ̀ ́ ̉ ̣ Độ hâp thu chum tia X cua cac khôi vât chât đươc tinh theo phương trinh Lamor: ́ ̀ ̉ ́ ́ ̣ ́ ́ ̀ µ I= I0 e- L. I0: cương độ tia ban đâu ̀ I: cương độ tia sau khi xuyên qua lơp căt ́ µ: hệ số hâp thu, phụ thuôc vao mât độ điên tư, bâc nguyên tư cua câu truc mô khac nhau trong ́ ̣ ̀ ̣ ̣ ̣ ̉ ́ ́ ́ cơ thê. ̉ L: bề day cua lơp căt. ̀ ̉ ́ Biêt đ ươc I0, I, L ta tinh đươc cac hệ số hâp thu cua khôi vât chât mà chum tia X đi qua. Trên ́ ́ ́ ́ ̉ ́ ̣ ́ ̀ môt lơp căt, chum tia X quet theo nhiêu hương khac nhau và lơp căt đươc chia thanh nhiêu khôi ̣ ́ ̀ ́ ̀ ́ ́ ̀ ̀ ́ băng nhau, ta có thể tinh đươc tưng hệ số hâp thu µ 1,µ 2,µ 3…µ n, nghia là ta biêt đươc ban chât cua ̀ ́ ́ ̃ ́ ̉ ́ ̉ tưng khôi vât chât câu thanh lơp căt đo. ́ ̣ ́ ́ ̀ ́ ́ Cac dư liêu suy giam cua chum tia X sau khi đi qua lơp căt sẽ đươc chuyên đên môt hệ thông vi ́ ̣ ̉ ̉ ̀ ́ ̉ ́ ̣ ́ tinh để xư lý , chuyên giá trị số thanh giá trị hinh tương tư nghia là hinh anh lơp căt đươc tai tao ́ ̉ ̀ ̀ ̃ ̀ ̉ ́ ́ ̣ vơi cac mưc xam (Gray shadows) khac nhau. ́ ́ ́
  2. 3. KỸ THUÂT ̣ ́ ́ May tinh Lưu trư : đia, băng tư ̃ Hệ thông đo: ́ ̀ Đâu tia X ̀ ̀ Man hinh: - chinh vị tri, cưa sô, đo mât đô. ̉ ́ ̉ ̣ ̣ ̣ bênh nhân ̉ ́ San xuât: Fim Đâu dò ̀ Hinh 1. Qui trinh chup CT Scan sọ nao.2 ̀ ̀ ̣ ̃ 3.1. Thưc hiên ̣ - Bênh nhân năm ngưa, đâu bât đông. Thưc hiên cac lơp căt sat nhau tư 5 đên 10mm theo măt ̣ ̀ ̀ ́ ̣ ̣ ́ ́ ́ ́ ̣ ̉ phăng đuôi măt- ông tai ngoai. ́ ́ ̀ - Cho thuôc an thân hoăc gây mê cho bênh nhân kich đông hay trẻ em. ́ ̀ ̣ ̣ ́ ̣ - Thưc hiên lơp quet toan bộ theo tư thế nghiêng (scout view) tư đó xac đinh vị trí và hương cac ̣ ́ ̀ ́ ̣ ́ lơp căt ngang theo măt phăng đuôi măt-ông tai ngoai. ́ ̣ ̉ ́ ́ ̀ - Thưc hiên môt chuôi lơp căt ngang khoang 20 lơp căt không tiêm thuôc can quang, day 5mm ̣ ̣ ̉ ́ ̉ ́ ́ ̉ ̀ ơ hố sau và 10mm ơ tâng trên lêu tiêu nao; it khi cân tiêm thuôc can quang trong bênh nhân chân ̀ ̀ ̉ ̃ ́ ̀ ́ ̉ ̣ ́ thương sọ nao. ̃ - Trên man hinh TV quan sat cac câu truc mô nao dươi cưa sổ hep và câu truc xương dươi cưa ̀ ̀ ́ ́ ́ ́ ̃ ̣ ́ ́ sổ rông. Có thể tai tao theo măt phăng tran (coronal plan) hay đưng doc (sagittal plan) nhưng hinh ̣ ́ ̣ ̣ ̉ ́ ̣ ̀ anh không rõ net. ̉ ́ 3.2. Thang mât độ HOUNSFIELD ̣ G.N.Hounsfield đã xây dưng 1 hệ thông đơn vị để đo mât độ goi là hệ thông đơn vị ́ ̣ ̣ ́ Hounsfield (UH), phân chia sư hâp thu tia X thanh 2000 mưc khac nhau. Do măt thương chỉ phân ́ ̀ ́ ́ biêt đươc khoang 20 mưc nên phai quan sat dươi nhiêu cưa sô. ̣ ̉ ̉ ́ ̀ ̉ - cưa sổ hep: để khao sat nhu mô nao, dung cưa sổ có độ rông khoang 100 UH, điêm trung ̣ ̉ ́ ̃ ̀ ̣ ̉ ̉ tâm ơ mưc + 20. - cưa sổ rông: (> 400 UH) để khao sat xương: xương sọ sẽ thây ro, cac câu truc khac có mau ̣ ̉ ́ ́ ̃ ́ ́ ́ ́ ̀ ́ xam nhat. ̣ Thang mât độ G.N. Hounsfield gôm : ̣ ̀ - mât độ cao: tư + 40 đên +1000. ̣ ́ - mât độ ngang: tư + 25 UH đên + 40UH, tương ưng vơi mât độ cua chât trăng và chât xam. ̣ ́ ̣ ̉ ́ ́ ́ ́ Hai chât nay có mât độ hơi khac nhau do thanh phân nươc và lipid: chât trăng có 82% nươc, chât ́ ̀ ̣ ́ ̀ ̀ ́ ́ ́ xam có 71% nươc và lipid là 8%. ́ - mât độ thâp: < + 25 UH. ̣ ́
  3. Bang 1. Mât độ cua cac mô nao và dich. ̉ ̣ ̉ ́ ̃ ̣ Câu truc sọ nao ́ ́ ̃ mât độ UH ̣ Hoá vôi, xương sọ 80 - 1000 ́ ̣ Mau tu, xuât huyêt́ ́ 55 – 75 ́ ́ Chât xam 35 – 45 ́ Chât trăng ́ 20 – 35 Phù nao ̃ 10 – 20 ̣ Dich nao tuy ̃ ̉ 0 –10 nươc 0 mơ < 0 – (-100) Khí (-100) – (-1000) 4. CHỈ ĐINH ̣ - Chân thương sọ nao ́ ̃ ̀ ̣ ̃ - Tran dich nao thât, teo nao. ́ ̃ - U nao ̃ ́ - Ap xe nao ̃ - Bênh lý mach mau nao (nhôi mau nao, xuât huyêt nao), dị dang mach mau nao (tui phinh ̣ ̣ ́ ̃ ̀ ́ ̃ ́ ́ ̃ ̣ ̣ ́ ̃ ́ ̀ ̣ ̣ đông mach, u mach mau).̣ ́ 5. TRIÊU CHƯNG CUA CLĐT ̣ ̉ Môt tôn thương trên chup CLĐT đươc trinh bay băng vị tri, thể tich và mât độ riêng so vơi mât ̣ ̉ ̣ ̀ ̀ ̀ ́ ́ ̣ ̣ độ cua cac câu truc binh thương là giam, đăng hay tăng mât đô. ̉ ́ ́ ́ ̀ ̉ ̉ ̣ ̣ Khi tiêm thuôc can quang sẽ cho phep ta nghiên cưu anh hương lên hang rao mau nao cua tôn ́ ̉ ́ ̉ ̀ ̀ ́ ̃ ̉ ̉ thương và phân bố mach mau cua tôn thương. ̣ ́ ̉ ̉ CHUP CLĐT VÀ CHÂN THƯƠNG SỌ NAO ̣ ́ ̃ 1. CHỈ ĐINH ̣ - Bênh nhân tinh (TĐ Glasgow: 14-15), có nưt sọ trên phim X Quang so, hay có nhưc đâu ̣ ̃ ̣ ̀ tăng, nôn oi v.v. ́ - Cac bênh nhân lơ mơ Glasgow 65 tuôi. ̉ ̉ 2. CHÔNG CHỈ ĐINH ́ ̣ Bênh nhân bị choang & suy hô hâp, bênh nhân hôn mê sâu (Glasgow =3 ) và mât phan xạ thân ̣ ́ ́ ̣ ́ ̉ ̃ nao.
  4. 3. ĐOC KÊT QUẢ CLĐT ̣ ́ 3.1. Chân thương sọ nao sơm (< 48 giơ) : CLĐT cân thưc hiên cho tât cả bênh nhân có bât ́ ̃ ̀ ̣ ́ ̣ ́ tinh và rôi loan trí nhơ sau chân thương. Theo Narayan RK, qua 658 bênh nhân CTSN nhẹ ̃ ́ ̣ ́ ̣ (thang điêm Glasgow : 13-15), 18% có bât thương trên CLĐT. Trong nhom CTSN vưa (TĐ ̉ ́ ́ Glasgow : 9- 12), qua nghiên cưu 341 bênh nhân có 40% có bât thương trên CLĐT.3 ̣ ́ 3.1.1. Tôn thương ngoai nao: ̉ ̀ ̃ - Mau tụ ngoai mang cưng (H.1): hinh anh tăng mât đô, hinh thâu kinh lôi, khu trú thương ơ ́ ̀ ̀ ̀ ̉ ̣ ̣ ̀ ́ ́ ̀ vung thai dương, tran, đinh. ̀ ́ ́ ̉ - Mau tụ dươi mang cưng câp (hinh 2): hinh anh tăng mât độ hinh liêm lan toả bơ lom hương ́ ̀ ́ ̀ ̀ ̉ ̣ ̀ ̀ ̃ vô trong. Hinh 2. mau tụ ngoai mang ̀ ́ ̀ ̀ Hinh 3. mau tụ dươi mang ̀ ́ ̀ cưng đinh phai câp ̉ ̉ ́ cưng ban câu phai câp ́ ̀ ̉ ́ - Chay mau mang nhên: xay ra tư 25- 33% trong CTSN, trên CLĐT có hinh anh tăng mât độ ơ ̉ ́ ̀ ̣ ̉ ̀ ̉ ̣ cac bể dich nao tuy hay ranh vỏ nao. ́ ̣ ̃ ̉ ̃ ̃ - Tụ dich nao tuy dươi mang cưng: hinh anh dang liêm ngoai nao và giam mât đô. ̣ ̃ ̉ ̀ ̀ ̉ ̣ ̀ ̀ ̃ ̉ ̣ ̣ - Dâu hiêu tôn thương xương sọ hoăc xoang: nưt so, lom so, gian khơp so, tụ dich trong cac ́ ̣ ̉ ̣ ̣ ̃ ̣ ̃ ̣ ̣ ́ xoang. - Tôn thương da đâu: giup hôi cưu cơ chế chân thương, cơ chế dôi. ̉ ̀ ́ ̀ ́ ̣ 3.1.2. Cac tôn thương trong mô nao: gôm : ́ ̉ ̃ ̀ - mau tụ trong nao (hinh 4): tôn thương mât độ cao (>5ml) trong mô nao. ́ ̃ ̀ ̉ ̣ ̃
  5. Hinh 4. mau tụ trong nao thai dương trai câp. ̀ ́ ̃ ́ ́ ́ - phù nao: tôn thương mât độ thâp, khu trú quanh ổ dâp hay lan toả cả ban câu. ̃ ̉ ̣ ́ ̣ ́ ̀ - dâp nao: cac tôn thương mât độ hôn hơp dang muôi tiêu gôm tổ chưc phù nề và xuât huyêt. ̣ ̃ ́ ̉ ̣ ̉ ̣ ́ ̀ ́ ́ - tôn thương sơi truc lan toả (hinh 5): cac đôm chay mau li ti vai mm ơ thể chai, phân ranh ̉ ̣ ̀ ́ ́ ̉ ́ ̀ ̀ giơi giưa chât xam và chât trăng, phân sau bên trung nao v.v. ́ ́ ́ ́ ̀ ̃ Hinh 5. Tôn thương sơi truc lan toa: (→) ̀ ̉ ̣ ̉ - tụ khí trong nao: vung mât độ thâp trong mô nao. ̃ ̀ ̣ ́ ̃ - xuât huyêt nao thât: xay ra tư 3-10% trong CTSN, có thể đơn thuân hay phôi hơp vơi mau tụ ́ ́ ̃ ́ ̉ ̀ ́ ́ trong nao hay tôn thương sơi truc. ̃ ̉ ̣ - nhôi mau nao: vung giam mât đô, có thể phân bố theo khu vưc tươi mau cua đông mach hay ̀ ́ ̃ ̀ ̉ ̣ ̣ ́ ̉ ̣ ̣ chung quanh ổ mau tu. Ví dụ đông mach nao sau. ́ ̣ ̣ ̣ ̃
  6. Hinh 6. Nhôi mau thai dương châm phai do CTSN năng (→) ̀ ̀ ́ ́ ̉ ̉ ̣ 3.2. Chân thương sọ nao muôn (sau 48 giơ) ́ ̃ ̣ - mau tụ dươi mang cưng ban câp, man tinh: giai đoan nay cac huyêt câu tố (hemoglobin) bị ́ ̀ ́ ́ ̃ ́ ̣ ̀ ́ ́ ̀ phân huy thanh methemoglobin hay hemosiderin sẽ có mât độ ngang hay mât độ giam. ̉ ̀ ̣ ̣ ̉ - tụ mũ dươi mang cưng, ap xe nao… ̀ ́ ̃ - chay dich nao tuy qua tai hay qua mui: chup CLĐT khao sat xương đá và nên sọ trươc băng ̉ ̣ ̃ ̉ ̃ ̣ ̉ ́ ̀ ̀ cac lơp căt theo măt phăng tran để tim mưc nươc hơi hay tụ dich trong cac xoang sang, xoang ́ ́ ̣ ̉ ́ ̀ ̣ ́ ̀ bươm - dò đông mach canh – xoang TM hang : Chup CLĐT + tiêm thuôc cang quang sẽ thây sư gian ̣ ̣ ̉ ̣ ́ ̉ ́ ̃ tinh mach măt và xoang TM hang. ̃ ̣ ́ ̀ ̣ ̉ TAI LIÊU THAM KHAO : 1. CLARISSE J., et al. (1993). Sc anner du cr âne et de l ’ encé phal e. Methode de lecture et d’interpretation.; Masson: Paris. 2. MONNIER J.P., TUBIANA J.M., (1990). Radiodiagnostic . 4e Edit; Masson: Paris. 3. Narayan RK (1994). Closed Head Injury. In: Rengachary SS & Wilkins RH eds. Priciples of Neurosurgery. Wolfe: London, 20p. CÂU HOI LƯƠNG GIÁ ̉ ̣ ́ A. Chon 1 câu đung: 1. Xet nghiêm hinh anh hoc có giá trị nhât đế chân đoan CTSN câp: ́ ̣ ̀ ̉ ̣ ́ ̉ ́ ́ A. Mach nao đồ ̣ ̃ B. Căt lơp điên toan@ ́ ̣ ́ C. Công hương tư ̣ ̃ D. Siêu âm nao. 2. Xet nghiêm hinh anh có giá trị nhât cho CTSN ban câp/man tinh: ́ ̣ ̀ ̉ ́ ́ ́ ̃ ́ A. Căt lơp điên toan ́ ̣ ́ B. Công hương tư@ ̣
  7. C. mach nao đồ ̣ ̃ D. Xạ hinh nao. ̀ ̃ 3. Môt tôn thương tăng mât đô, hinh liêm, lan rông ban câu là đăc trưng cua: ̣ ̉ ̣ ̣ ̀ ̀ ̣ ́ ̀ ̣ ̉ A. mau tụ dươi mang cưng@ ́ ̀ B. ngoai mang cưng ̀ ̀ ̉ ́ ̀ ̣ C. chay mau mang nhên ̉ ́ ̃ ́ D. chay mau nao thât. 4. Mât độ cua mau tụ trong nao sẽ giam dân đên giai đoan đăng mât độ và giam mât độ tư: ̣ ̉ ́ ̃ ̉ ̀ ́ ̣ ̉ ̣ ̉ ̣ A. ngay thư hai ̀ B. ngay thư tư ̀ C. tuân lễ thư nhât ̀ ́ D. tuân lễ thư hai.@ ̀ 5. Môt tổ thương tăng mât độ khu trú hinh thâu kinh lôi là đăc trưng cua: ̣ ̣ ̀ ́ ́ ̀ ̣ ̉ A. mau tụ trong nao ́ ̃ B. mau tụ ngoai mang cưng@ ́ ̀ ̀ C. mau tụ dươi mang cưng ́ ̀ D. mau tụ trong nao thât. ́ ̃ ́ 6. Xuât độ tôn thương trên CLĐT ơ nhom bênh nhân nhẹ có bât tinh và rôi loan trí nhơ: ́ ̉ ́ ̣ ́ ̃ ́ ̣ A. 5% B. 12% C. 18%@ D. 22%. 7. Xuât độ tôn thương trên CLĐT ơ bênh nhân CTSN trung binh la: ́ ̉ ̣ ̀ ̀ A. 10% B. 2)% C. 30% D. 40%.@ ̣ ̣ ̀ ́ B. Chon 1 hoăc nhiêu câu đung: Câu 1. A. Mât độ trên CLĐT phụ thuôc vao bâc nguyên tư@. ̣ ̣ ̀ ̣ B. Mât độ tăng khi giam hông câu dung tich. ̣ ̉ ̀ ̀ ́ C. trong giai đoan man tinh thương mât độ giam.@ ̣ ̃ ́ ̣ ̉ D. CLĐT là phương phap khao sat băng tư trương.@ ́ ̉ ́ ̀
  8. C. ̀ ̀ ́ ̀ Câu 1-4: Điên vao cac hinh sau: ́ ̃ ́ 1.ap xe nao tran P 2: mau tụ dươi mang ́ ̀ 3: mau tụ trong nao thai ́ ̃ ́ 4: lom sọ thai ̃ ́ cưng P câp gây tut nao. ́ ̣ ̃ dương T câp ́ dương T và dâp ̣ ̃ nao.
Đồng bộ tài khoản