Chuyên đề "Các phương pháp tính tích phân"

Chia sẻ: phuctran399

Ngày nay phép tính vi tích phân chiếm một vị trí hết sức quan trọng trong Toán học, tích phân được ứng dụng rộng rãi như để tính diện tích hình phẳng, thể tích khối tròn xoay, nó còn là đối tượng nghiên cứu của giải tích, là nền tảng cho lý thuyết hàm, lý thuyết phương trình vi phân, phương trình đạo hàm riêng...

Bạn đang xem 10 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: Chuyên đề "Các phương pháp tính tích phân"

CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI

L I NÓI ð U
Ngày nay phép tính vi tích phân chi m m t v trí h t s c quan tr ng trong Toán h c,
tích phân ñư c ng d ng r ng rãi như ñ tính di n tích hình ph ng, th tích kh i tròn xoay,
nó còn là ñ i tư ng nghiên c u c a gi i tích, là n n t ng cho lý thuy t hàm, lý thuy t
phương trình vi phân, phương trình ñ o hàm riêng...Ngoài ra phép tính tích phân còn ñư c
ng d ng r ng rãi trong Xác su t, Th ng kê, V t lý, Cơ h c, Thiên văn h c, y h c...
Phép tính tích phân ñư c b t ñ u gi i thi u cho các em h c sinh l p 12, ti p theo
ñư c ph bi n trong t t c các trư ng ð i h c cho kh i sinh viên năm th nh t và năm th
hai trong chương trình h c ð i cương. Hơn n a trong các kỳ thi T t nghi p THPT và kỳ
thi Tuy n sinh ð i h c phép tính tích phân h u như luôn có trong các ñ thi môn Toán c a
kh i A, kh i B và c kh i D. Bên c nh ñó, phép tính tích phân cũng là m t trong nh ng
n i dung ñ thi tuy n sinh ñ u vào h Th c sĩ và nghiên c u sinh.
V i t m quan tr ng c a phép tính tích phân, chính vì th mà tôi vi t m t s kinh
nghi m gi ng d y tính tích phân c a kh i 12 v i chuyên ñ “TÍNH TÍCH PHÂN
B NG PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH - ð I BI N S VÀ T NG PH N” ñ
ph n nào c ng c , nâng cao cho các em h c sinh kh i 12 ñ các em ñ t k t qu cao trong
kỳ thi T t nghi p THPT và kỳ thi Tuy n sinh ð i h c và giúp cho các em có n n t ng
trong nh ng năm h c ð i cương c a ð i h c.
Trong ph n n i dung chuyên ñ dư i ñây, tôi xin ñư c nêu ra m t s bài t p minh
h a cơ b n tính tích phân ch y u áp d ng phương pháp phân tích, phương pháp ñ i bi n s ,
phương pháp tích phân t ng ph n. Các bài t p ñ ngh là các ñ thi T t nghi p THPT và ñ
thi tuy n sinh ð i h c Cao ñ ng c a các năm ñ các em h c sinh rèn luy n k năng tính tích
phân và ph n cu i c a chuyên ñ là m t s câu h i tr c nghi m tích phân.
Tuy nhiên v i kinh nghi m còn h n ch nên dù có nhi u c g ng nhưng khi trình bày
chuyên ñ này s không tránh kh i nh ng thi u sót, r t mong ñư c s góp ý chân tình c a
quý Th y Cô trong H i ñ ng b môn Toán S Giáo d c và ðào t o t nh ð ng Nai. Nhân d p
này tôi xin c m ơn Ban lãnh ñ o nhà trư ng t o ñi u ki n t t cho tôi và c m ơn quý th y cô
trong t Toán trư ng Nam Hà, các ñ ng nghi p, b n bè ñã ñóng góp ý ki n cho tôi hoàn
thành chuyên ñ này. Tôi xin chân thành cám ơn./.


Trang 1
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
M CL C
L i nói ñ u 1
M cl c 2
I. Nguyên hàm:
I.1. ð nh nghĩa nguyên hàm 3
I.2. ð nh lý 3
I.3. Các tính ch t c a nguyên hàm 3
I.4. B ng công th c nguyên hàm và m t s công th c b sung 4
II. Tích phân:
II.1. ð nh nghĩa tích phân xác ñ nh 5
II.2. Các tính ch t c a tích phân 5
II.3 Tính tích phân b ng phương pháp phân tích 5
Bài t p ñ ngh 1 9
II.4 Tính tích phân b ng phương pháp ñ i bi n s 10
II.4.1 Phương pháp ñ i bi n s lo i 1 10
ð nh lý v phương pháp ñ i bi n s lo i 1 13
M t s d ng khác dùng phương pháp ñ i bi n s lo i 1 14
Bài t p ñ ngh s 2 14
Bài t p ñ ngh s 3 15
Bài t p ñ ngh s 4: Các ñ thi tuy n sinh ð i h c Cao ñ ng 16
II.4.2 Phương pháp ñ i bi n s lo i 2 16
Bài t p ñ ngh s 5 21
Các ñ thi T t nghi p trung h c ph thông 22
Các ñ thi tuy n sinh ð i h c Cao ñ ng 22
II.5. Phương pháp tích phân t ng ph n 23
Bài t p ñ ngh s 6: Các ñ thi tuy n sinh ð i h c Cao ñ ng 28
III. Ki m tra k t qu c a m t bài gi i tính tích phân b ng máy tính
CASIO fx570-MS 29
Bài t p ñ ngh s 7: Các câu h i tr c nghi m tích phân 30
Ph l c 36

Trang 2
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
I. NGUYÊN HÀM:
I.1. ð NH NGHĨA NGUYÊN HÀM:
Hàm s F(x) ñư c g i là nguyên hàm c a hàm s f(x) trên (a;b) n u v i m i
x∈(a;b):
F’(x) = f(x)
VD1: a) Hàm s F(x) = x3 là nguyên hàm c a hàm s f(x) = 3x2 trên R
1
b) Hàm s F(x) = lnx là nguyên hàm c a hàm s f(x) = trên (0;+∞)
x
I.2. ð NH LÝ:
N u F(x) là m t nguyên hàm c a hàm s f(x) trên (a;b) thì:
a) V i m i h ng s C, F(x) + C cũng là m t nguyên hàm c a f(x) trên kho ng ñó.
b) Ngư c l i, m i nguyên hàm c a hàm s f(x) trên kho ng (a;b) ñ u có th vi t
dư i d ng F(x) + C v i C là m t h ng s .
Theo ñ nh lý trên, ñ tìm t t c các nguyên hàm c a hàm s f(x) thì ch c n tìm m t
nguyên hàm nào ñó c a nó r i c ng vào nó m t h ng s C.
T p h p các nguyên hàm c a hàm s f(x) g i là h nguyên hàm c a hàm s f(x) và
ñư c ký hi u: ∫ f(x)dx (hay còn g i là tích phân b t ñ nh)

V y: ∫ f(x)dx = F(x)+C
1
VD2: a) ∫ 2xdx = x 2 + C b) ∫ sinxdx = - cosx + C c) ∫ cos x dx = tgx +C
2



I.3. CÁC TÍNH CH T C A NGUYÊN HÀM:
'
1) ( ∫ f(x)dx ) = f(x)
2) ∫ a.f(x)dx = a ∫ f(x)dx (a ≠ 0 )
3) ∫  f(x) ± g(x)  dx = ∫ f(x)dx ± ∫ g(x)dx
 

4) ∫ f(x)dx = F(x)+C ⇒ ∫ f (u(x) ) u'(x)dx = F (u(x) )+C

∫ (5x - 6x 2 + 8x )dx = x 5 - 2x 3 + 4x 2 +C
4
VD3: a)

b) ∫ 6cosx.sinxdx = -6 ∫ cosx.d (cosx ) = -3cos 2 x +C



Trang 3
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
I.4. B NG CÔNG TH C NGUYÊN HÀM:

B NG CÁC NGUYÊN HÀM CƠ B N
NGUYÊN HÀM CÁC HÀM SƠ C P THƯ NG G P NGUYÊN HÀM CÁC HÀM S H P

1/ ∫ dx = x + C 1/ ∫ du = u + C
x α +1 uα +1
2/ ∫ x α dx = +C ( α ≠ -1) 2/ ∫ uα du = +C ( α ≠ -1)
α +1 α +1
dx du
3/ ∫ = ln x + C (x ≠ 0) 3/ ∫ = ln u + C (u = u(x) ≠ 0)
x u
4/ ∫ e x dx = e x + C 4/ ∫ eu du = eu + C
ax au
5/ ∫ a x dx = +C ( 0 < a ≠ 1) 5/ ∫ au du = +C ( 0 < a ≠ 1)
lna lna
6/ ∫ cosx dx = sinx + C 6/ ∫ cosu du = sinu + C
7/ ∫ sinx dx = -cosx + C 7/ ∫ sinu du = - cosu + C
π π
= ∫ (1+ tg 2 x ) dx = tgx + C (x ≠ + k π ) = ∫ (1+ tg2u ) du = tgu + C (u ≠ + kπ )
dx du
8/ ∫ 2
8/ ∫ 2
cos x 2 cos u 2
= ∫ (1+ cotg 2 x ) dx = -cotgx + C (x ≠ k π ) = ∫ (1+ cotg2u ) du = -cotgu + C (u ≠ kπ )
dx du
9/ ∫ 2
9/ ∫ 2
sin x sin u

CÁC CÔNG TH C B SUNG

CÔNG TH C NGUYÊN HÀM THƯ NG G P: CÁC CÔNG TH C LŨY TH A:


1/ ∫
1
dx = 2 x + C (x ≠ 0) 1/ a m . a n = a m+n
x
am 1
1 ( ax + b )
α +1 2/ = a m-n ; n = a -n
2/ ∫ ( ax + b ) dx =
α n
+ C (a ≠ 0) a a
a α +1 1 n
m m m n m
1 1 3/ a =a ; a =a
3/ ∫ dx = ln ax + b + C (a ≠ 0)
ax + b a
1 ax +b CÁC CÔNG TH C LƯ NG GIÁC:
4/ ∫ e ax+b dx = e + C (a ≠ 0)
a a. CÔNG TH C H B C:
a kx
5/ ∫ a kx dx = + C ( 0 ≠ k ∈ R, 0 < a ≠ 1) 1 1
k.lna 1/ sin2 x = (1- cos2x ) 2/ cos2 x = (1+cos2x )
2 2
1
6/ ∫ cos ( ax + b ) dx = sin ( ax + b ) + C (a ≠ 0) b. CÔNG TH C BI N ð I TÍCH THÀNH T NG
a
1
1 1/ cosa.cosb = cos ( a - b ) + cos ( a + b ) 
7 / ∫ sin ( ax + b ) dx = - cos ( ax + b ) + C (a ≠ 0) 2 
a
1
π 2/ sina.sinb = cos ( a - b ) - cos ( a + b ) 
8 / ∫ tgx dx = - ln cosx + C (x ≠
2
+ kπ ) 2 
1
9/ ∫ cotgx dx = ln sinx + C (x ≠ k π ) 3/ sina.cosb =  sin ( a - b ) + sin ( a + b ) 
2 




Trang 4
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
II. TÍCH PHÂN:
II.1. ð NH NGHĨA TÍCH PHÂN XÁC ð NH:
Gi s hàm s f(x) liên t c trên m t kho ng K, a và b là hai ph n t b t kỳ c a K,
F(x) là m t nguyên hàm c a hàm s f(x) trên K. Hi u F(b) – F(a) ñư c g i là tích phân t
a ñ n b c a f(x). Ký hi u:
b
b
∫ f(x)dx = F(x) = F(b)- F(a)
a
a

II.2. CÁC TÍNH CH T C A TÍCH PHÂN:
a
1/ ∫ f (x )dx = 0
a
a b
2/ ∫ f (x )dx = − ∫ f (x )dx
b a
b b
3/ ∫ k.f (x )dx = k.∫ f (x )dx (k ≠ 0)
a a
b b b
4/ ∫ [f (x ) ± g(x )]dx = ∫ f (x )dx ± ∫ g(x )dx
a a a
b c b
5/ ∫ f(x)dx = ∫ f (x )dx + ∫ f (x )dx v i c∈(a;b)
a a c
b
6 / N u f (x ) ≥ 0, ∀x ∈ [a;b ] thì ∫ f (x )dx ≥ 0 .
a
b b
7 / N u f (x ) ≥ g(x ), ∀x ∈ [a;b ] thì ∫ f (x )dx ≥ ∫ g(x )dx .
a a
b
8 / N u m ≤ f (x ) ≤ M , ∀x ∈ [a;b ] thì m(b − a ) ≤ ∫ f (x )dx ≤ M (b − a ) .
a
t
9 / t bi n thiên trên [a;b ] ⇒ G (t ) = ∫ f (x )dx là m t nguyên hàm c a f (t ) và G (a ) = 0
a


II.3. TÍNH TÍCH PHÂN B NG PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH:
b
Chú ý 1: ð tính tích phân I = ∫ f (x )dx ta phân tích f (x ) = k1f1(x ) + ... + km fm (x )
a
Trong ñó: ki ≠ 0 (i = 1,2, 3,..., m ) các hàm fi (x ) (i = 1,2, 3,..., m ) có trong b ng nguyên
hàm cơ b n.
VD4: Tính các tích phân sau:
Trang 5
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
2 2
1) I = ∫(3x - 4x +3)dx =(x - 2x +3x)
2 3 2

-1 -1
= (2 3 - 2.2 2 +3.2) -((-1)3 - 2.(-1)2 +3.(-1)) = 12
Nh n xét: Câu 1 trên ta ch c n áp d ng tính ch t 4 và s d ng công th c 1/ và 2/
trong b ng nguyên hàm.
2
3x 4 -6x 3 + 4x 2 - 2x + 4
2) I = ∫ dx
1
x2
Nh n xét: Câu 2 trên ta chưa áp d ng ngay ñư c các công th c trong b ng nguyên
hàm, trư c h t tách phân s trong d u tích phân (l y t chia m u) r i áp d ng tính ch t 4
và s d ng công th c 1/, 2/, 3/ trong b ng nguyên hàm.
2 2
3x 4 -6x 3 + 4x 2 - 2x + 4 2 4
⇒ I= ∫ dx = ∫(3x 2 -6x + 4 - + 2 )dx
1
x2 1
x x
4 2
= (x 3 -3x 2 + 4x - 2ln |x |- ) = 4 - 2ln2
x 1
2
x 2 -5x +3
3) I = ∫ dx
0
x +1
Nh n xét: Câu 3 trên ta cũng chưa áp d ng ngay ñư c các công th c trong b ng
nguyên hàm, trư c h t phân tích phân s trong d u tích phân (l y t chia m u) r i áp d ng
tính ch t 4 và s d ng công th c 1/, 2/ trong b ng nguyên hàm và công th c 3/ b sung.
2 2 2
x -5x +3  9 
⇒ I= ∫ dx = ∫  x − 6 +  dx
0 
0
x +1 x +1 
 x2 2
=  -6x +9ln | x +1 | = 2 -12 +9ln3 = 9ln3 -10
2 0

1
4) I = ∫ e x (2xe-x +5 x e-x -e-x ) dx
0
Nh n xét: Câu 4: bi u th c trong d u tích phân có d ng tích ta cũng chưa áp d ng
ngay ñư c các công th c trong b ng nguyên hàm, trư c h t nhân phân ph i rút g n r i áp
d ng tính ch t 4 và s d ng công th c 1/, 2/, 5/ trong b ng nguyên hàm.
1 1
 2 5x 1 4
⇒ I = ∫ e (2xe +5 e -e ) dx = ∫ (2x +5 -1 ) dx =  x +
x -x x -x -x x
-x  =
0 0  ln5  0 ln5

π
4 π
2
5) I = ∫(4cosx +2sinx - 2 )dx =(4sinx - 2cosx - 2tgx) 4 = 2 2 - 2 - 2+2 = 2
0
cos x
0

Nh n xét: Câu 5 trên ta ch c n áp d ng tính ch t 4 và s d ng công th c 6/, 7/ và 8/
trong b ng nguyên hàm.
Trang 6
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
π
8 π
6) I = ∫(4sin2x - 12cos4x)dx = (-2cos2x - 3sin4x) 8 = - 2 -3 + 2 = -1- 2
0 0

Nh n xét: Câu 6 trên ta cũng ch c n áp d ng tính ch t 4 và s d ng công th c 6/ ,
7/ trong b ng nguyên hàm ph n các công th c b sung.
π
12
π
∫ sin (2x -
2
7) I = )dx
0
4
Nh n xét: Câu 7 h c sinh có th sai vì s d ng nh m công th c 2/ trong b ng b ng
π
nguyên hàm c t bên ph i, b i ñã xem u 2 = sin 2(2x -) (hơi gi ng ñ o hàm hàm s h p).
4
V i câu 7 trư c h t ph i h b c r i s d ng công th c 6/ trong b ng nguyên hàm ph n các
công th c b sung.
π π π
12
π
1 12  π  1 12
⇒ I = ∫ sin (2x - )dx = ∫  1 - cos(4x - ) dx = ∫ (1 - sin4x )dx
2

0
4 2 0 2  2 0
π
1 1  1 π 1 π  1 1  π 1
=  x + cos4x  12 =  + cos  - 2 0 + 4 cos0  = 24 - 16
2 4  2  12 4 3   
0


π
16
8/ I = ∫ cos6x.cos2xdx
0
Nh n xét: câu 8: bi u th c trong d u tích phân có d ng tích ta cũng chưa áp d ng
ngay ñư c các công th c trong b ng nguyên hàm, trư c h t ph i bi n ñ i lư ng giác bi n
ñ i tích thành t ng r i áp d ng tính ch t 4 và s d ng công th c 6/ trong b ng nguyên hàm
ph n các công th c b sung.
π π
π
16
1 16
1 1 1 
⇒ I = ∫ cos6x.cos2xdx = ∫ (cos8x + cos4x )dx =  sin8x + sin4x  16
0
2 0
2 8 4  0

π 1 π  11  1 1 2 1
=
1 1

2 8 2 4 4  2 8
1
sin + sin  −  sin 0 + sin 0  =  +
4  2 8
=

8  16
1+ 2 ( )

2

∫x
2
9) I = -1dx
-2
Nh n xét: Câu 9 bi u th c trong d u tích phân có ch a giá tr tuy t ñ i, ta hư ng
h c sinh kh d u giá tr tuy t ñ i b ng cách xét d u bi u th c x2 – 1 trên [-2;2] và k t h p
v i tính ch t 5/ c a tích phân ñ kh giá tr tuy t ñ i.

Trang 7
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
2 -1 1 2
⇒ I= ∫x ∫ (x -1 )dx − ∫ ( x 2 -1 ) dx + ∫ ( x 2 -1 ) dx
2 2
-1dx =
-2 -2 -1 1

x  -1  x
3
 1 x 2 3 3
=  -x  − -x  + -x  = 5
3  -2  3  -1  3 1
3
3x +9
10) I = ∫ 2
dx
2
x - 4x -5
Nh n xét: Câu 10 trên ta không th c hi n phép chia ña th c ñư c như câu 2 và 3,
m t khác bi u th c dư i m u phân tích ñư c thành (x -5)(x +1) nên ta tách bi u th c
3x+9 A B 4 1
trong d u tích phân như sau: 2 = + = - (phương pháp h s
x - 4x -5 x -5 x+1 x -5 x+1
b t ñ nh)
3 3
3x +9  4 1 
dx = ( 4ln |x -5 |-ln |x +1 |) 2
3
⇒ I= ∫ 2 dx = ∫  -
2
2
x - 4x -5 x -5 x +1 
4
= 4ln2 -ln4 - 4ln3 +ln3 = 2ln2 -3ln3 = ln
27


a'x + b'
Chú ý 2: ð tính I = ∫ dx (b2 - 4ac ≥ 0) ta làm như sau:
ax 2 + bx + c
b 2
TH1: N u b2 - 4ac = 0 , khi ñó ta luôn có s phân tích ax 2 +bx + c = a(x + )
2a
b ba' ba'
a'(x + )+ b' - b' -
2a 2a dx = a' dx dx
⇒ I= ∫
b ∫ b + a2a ∫
a x+ b
a(x + )2 (x + )2
2a 2a 2a




TH2: N u b2 - 4ac > 0 ⇒ ax 2 + bx + c = a(x - x1 )(x - x 2 ) . Ta xác ñ nh A,B sao cho
A+ B = a'
a'x + b' = A(x - x1 )+ B(x - x 2 ) , ñ ng nh t hai v ⇒ 
Ax1 + Bx 2 = -b'
1 A(x - x1 )+ B(x - x 2 ) 1 A B
I= ∫ dx = ∫( + )dx .
a (x - x1 )(x - x 2 ) a x - x 2 x - x1




Trang 8
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI


Chú ý 3:
P(x)
TH1: ð tính I = ∫ dx ta làm như sau:
(x - a1 )(x -a2 )...(x -an )
P(x) A1 A2 An
= + + ...+
(x -a1 )(x -a2 )...(x -an ) (x -a1 ) (x -a2 ) (x -an )
P(x)
TH2: ð tính I = ∫ dx ta làm như sau:
(x -a1 ) (x -a2 )k ...(x -an )r
m


P(x) A1 A2 Am
= + + ...+ + ...
(x -a1 )m(x -a2 )k ...(x -an )r (x - a 1 ) m (x - a 2 ) m -1 (x - a m )
P(x)
TH3: ð tính I = ∫ dx v i P(x) và Q(x) là hai ña th c:
Q(x)
* N u b c c a P(x) l n hơn ho c b ng b c c a Q(x) thì l y P(x) chia cho Q(x).
* N u b c c a P(x) nh hơn b c c a Q(x) thì tìm cách ñưa v các d ng trên.

Nh n xét: Ví d 4 trên g m nh ng bài t p tính tích phân ñơn gi n mà h c sinh có
th áp d ng ngay b ng công th c nguyên hàm ñ gi i ñư c bài toán ho c v i nh ng phép
bi n ñ i ñơn gi n như nhân phân ph i, chia ña th c, ñ ng nh t hai ña th c, bi n ñ i tích
thành t ng...Qua ví d 4 này nh m giúp các em thu c công th c và n m v ng phép tính
tích phân cơ b n.
BÀI T P ð NGH 1: Tính các tích phân sau:
1
2
1) I = ∫(x x + 2x 3 + 1)dx 2x 2 x + x 3 x - 3x + 1
2) Ι = ∫ dx
0 1 x2
0 2
x 3 -3x 2 -5x +3
∫ (x + x - 3 ) dx
2
3) I = ∫ dx 4) I = 2

-1
x -2 -2
π π
6 12
5) I = ∫ (sinx + cos2x - sin3x )dx
0
6) I = ∫ 4sinx.sin2x.sin3xdx
0
π
16 2

∫x
2
∫ cos
4 8) I = + 2x -3 dx
7) I = 2xdx
0 -2
4 1
dx dx
9) I = ∫ 2 10) I = ∫
1
x -5x +6 x +1+ x
0
2
x + 2x +6 x 2 +1
11) I = ∫ dx 12) I = ∫ dx
(x - 1)(x - 2)(x - 4) (x -1)3 (x +3)
xdx x 7 dx
13) I = ∫ 4 14) I = ∫
x -6x 2 +5 (1+ x 4 )2

Trang 9
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
II.4. TÍCH PHÂN B NG PHƯƠNG PHÁP ð I BI N S :
II.4.1. Phương pháp ñ i bi n s lo i 1:
b

Ta có chú ý (SGK trang 123): Tích phân ∫ f(x)dx
a
ch ph thu c vào hàm s f(x),

c n a và b mà không ph thu c vào cách ký hi u bi n s tích phân. T c là:
b b b

∫ f(x)dx = ∫ f(t)dt = ∫ f(u)du = ...
a a a

Trong m t s trư ng h p tính tích phân mà không tính tr c ti p b ng công th c hay
qua các bư c phân tích ta v n không gi i ñư c. Ta xét các trư ng h p cơ b n sau:
VD5: Tính các tích phân sau:
2
2
dx
1) I = ∫
0 2 -x2
Phân tích: Bi u th c trong d u tích phân có ch a căn b c hai, ta không kh căn
b ng phép bi n ñ i bình phương hai v ñư c, ta th tìm cách bi n ñ i ñưa căn b c hai v
2 2
d ng A 2 , khi ñó ta s liên tư ng ngay ñ n công th c: 1-sin x = cos x = cosx , do ñó:
π π
ð t x = 2sint ⇒ dx = 2costdt , t ∈ - ; 
 2 2
 

2 2 π
ð i c n: x= ⇒ 2sint = ⇒t =
2 2 6

x =0 ⇒ 2sint = 0 ⇒ t = 0
π π π
π
6
2cost.dt 2cost.dt
6 6
π π
⇒ I= ∫ =∫ = ∫ dt = t =
6
( vì t ∈ 0;  ⇒ cost > 0 )
 6
0
2 2
2 -2sin t 0 2(1-sin t) 0 6  
0

2
dx
Trong VD trên khi ta thay ñ i như sau: I = ∫
0 2 -x2
. H c sinh làm tương t và

π 1
ñư c k t qu I = . K t qu trên b sai vì hàm s f (x) = không xác ñ nh khi x= 2 .
2 2-x2
Do ñó khi ra ñ d ng trên Giáo viên c n chú ý: hàm s f (x) xác ñ nh trên [a;b]
6
2
2) I = ∫
0
3 - x 2 dx

Trang 10
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
π π
ð t x = 3 sint ⇒ dx = 3 costdt , t ∈ - ; 
 2 2
 

6 6 π
ð i c n: x= ⇒ 3sint = ⇒t =
2 2 4

x =0 ⇒ 2sint = 0 ⇒ t = 0
π π π
π
4 4
34 3 1 3 π 1 
⇒I = ∫ 3 -3sin t . 3cost.dt = ∫ 3cos t.dt = ∫ (1+cos2t ).dt =  t+ sin2t  =  + 
2 2 4
 
0 0
20 2 2  24 2
0
β β
dx
∫ ∫
2 2
a) Khi g p d ng a - x dx hay (a > 0)
α α a2 - x 2
π π
ð t x = a.sint ⇒ dx = a.cost.dt , t ∈ - ; 
 2 2
 
2 2 2 2 2
( ð bi n ñ i ñưa căn b c hai v d ng A 2 , t c là: a -a sin x = a cos x =a. cosx )
π π
ð i c n: x = β ⇒ t = β’ ∈ - ; 
 2 2
 
π π
x = α ⇒ t = α’ ∈ - ; 
 2 2
 
  π π   π π
Lưu ý: Vì t ∈ - ;  ⇒ α ', β ' ∈ - ;  ⇒ cost > 0
 2 2  2 2
β β' β'
⇒ ∫ a - x dx =
2 2
∫ a -a sin t .acostdt = ∫ a 2cost 2dt , h b c cos2t.
2 2 2

α α' α'

β β' β'
dx a.costdt
hay ∫
α
=∫ = ∫ dt
a 2 - x 2 α ' a 2 -a 2sin 2 t α '
ð n ñây, công th c nguyên hàm không ph thu c vào bi n s nên ta tính ñư c tích
phân theo bi n s t m t cách d dàng. ñây ta c n lưu ý: Bi u th c trong d u tích phân
này là hàm s theo bi n s t ñơn ñi u trên [α;β].
Ta m r ng tích phân d ng trên như sau:
β β
dx
b) Khi g p d ng ∫
α
a 2 -u 2(x)dx hay ∫
α a 2 -u 2(x)
(a > 0)

π π
ð t u(x) = a.sint ⇒ u'(x).dx = a.cost.dt , t ∈ - ; 
   2 2
π π
ð i c n: x = β ⇒ t = β’ ∈ - ; 
 2 2
 
π π
x = α ⇒ t = α’ ∈ - ; 
 2 2
 
Trang 11
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
6 6
2+ 2+
2 2
3 - (x -2 ) dx
2
VD6: Tính tích phân sau: I = ∫
2
-x 2 + 4x -1 dx . Ta có: I = ∫
2


π π
ð t x - 2 = 3 sint ⇒ dx = 3 cost.dt , t ∈ - ; 
 2 2
 

6 2 π
ð i c n: x = 2+ ⇒ sint = ⇒t =
2 2 4

x = 2 ⇒ sint = 0 ⇒ t = 0
π π
4 4

⇒ I= ∫ 3 - 3sin 2 t . 3cost.dt = ∫ 3cos 2 t.dt
0 0
π
π
3 4 3 1  3 π 1 
= ∫ (1+ cos2t ).dt =  t + sin2t 
4
= + 
20 2 2  24 2

0

2
dx
VD7: Tính tích phân sau: I = ∫ dx
0
2+x 2
Nh n xét: Ta th y tam th c b c hai m u s vô nghi m nên ta không s d ng
phương pháp h s b t ñ nh như ví d 4.10 và không phân tích bi u th c trong d u tích
phân ñư c như chú ý 2 và chú ý 3.
 π π
ð t: x = 2tgt ⇒ dx = 2. (1+tg 2t )dt , t ∈  - ; 
 2 2
π
ð i c n: x = 2 ⇒ 2tgt = 2 ⇒ t =
4

x =0 ⇒ 2tgt = 0 ⇒ t = 0
π π
2.(1+tg 2t )dt 4 2
π
4
2 4 2π
⇒ I= ∫ = ∫ dt = t =
0
2+2tg 2t 0
2 2 8
0

β
dx
c) Khi g p d ng
+x2 ∫
(a > 0)
αa
2


Nh n xét: a2 + x2 = 0 vô nghi m nên ta không phân tích bi u th c trong d u tích
phân ñư c như chú ý 2 và chú ý 3.
 π π
ð t x = a.tgt ⇒ dx = a. (1+ tg t )dt , t ∈  - ; 
2

 2 2
 π π
ð i c n: x = β ⇒ t = β’ ∈  - ; 
 2 2
 π π
x = α ⇒ t = α’ ∈  - ; 
 2 2

Trang 12
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
Ta xét ví d tương t ti p theo:
1+ 2
dx
VD8: Tính tích phân sau: I = ∫
1
2
x -2x+3
Nh n xét: Ta th y tam th c b c hai m u s vô nghi m nên ta phân tích m u s
ñư c thành: a2 + u2(x).
1+ 2 1+ 2
dx dx
Ta có: I = ∫
1
2
x -2x+3
= ∫
1 2+ ( x -1)
2




 π π
ð t x -1= 2tgt ⇒ dx = 2.(1+tg 2t )dt , t ∈  - ; 
 2 2
ð i c n:
π
x = 1+ 2 ⇒ tgt = 1 ⇒ t =
4
x = 1 ⇒ tgt = 0 ⇒t= 0
π π
2.(1+tg 2t )dt 4 2
π
4
2 2π
⇒I= ∫
4
2
= ∫ dt = t =
0
2+2tg t 0
2 2 8
0

V y:
β
dx
d) Khi g p d ng ∫
+u 2 (x )
αa
(a > 0)
2


V i tam th c b c hai a 2 +u 2 (x ) vô nghi m thì
 π π
ð t u(x) = a.tgt ⇒ u'(x)dx = a. (1+tg 2t )dt , t ∈  - ; 
 2 2
 π π
ð i c n: x = β ⇒ t = β’ ∈  - ; 
 2 2
 π π
x = α ⇒ t = α’ ∈  - ; 
 2 2
Tóm l i: Phương pháp ñ i bi n s d ng 1:

ð nh lý: N u
1. Hàm s x = u(t) có ñ o hàm liên t c, ñơn ñi u trên ño n [α;β].
2. Hàm s h p f [u(t)] ñư c xác ñ nh trên ño n [α;β].
3. u(α) = a, u(β) = b.
b β

thì ∫ f(x)dx = α f [u(t) ]u'(t).dt
a


Trang 13
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
T ñó ta rút ra quy t c ñ i bi n s d ng 1 như sau:
B1: ð t x = u(t) (v i u(t) là hàm có ñ o hàm liên t c trên [α ;β ] , f(u(t)) xác ñ nh trên
[α ;β ] và u(α ) = a, u( β ) = b ) và xác ñ nh α , β
b β β
B2: Thay vào ta có: I = ∫ f(u(t)).u'(t)dt = ∫ g(t)dt = G(t) α = G( β ) -G (α )
a α
M t s d ng khác thư ng dùng phương pháp ñ i bi n s dang 1:
1 a
* Hàm s trong d u tích phân ch a a 2 - b2 x 2 hay ta thư ng ñ t x = sint
a 2 -b 2 x 2 b
1 a
* Hàm s trong d u tích phân ch a b2 x 2 - a 2 hay ta thư ng ñ t x =
b2 x 2 - a 2 bsint
1 a
* Hàm s trong d u tích phân ch a 2 2 2
ta thư ng ñ t x = tgt
a +b x b
a
* Hàm s trong d u tích phân ch a x(a - bx) ta thư ng ñ t x = sin 2t
b
BÀI T P ð NGH 2: Tính các tích phân sau:
1 1
2 x2
1) I = ∫ x 1 - x dx 2) I = ∫ dx
2
0 0 4 - 3x
1 2
x x2 - 1
3) I = ∫
0 3 + 2x - x 2
dx 4) I = ∫ x
dx
1
3
2 1
x +1 dx
5) I = ∫ x(2 - x)
dx 6) I = ∫ 2
0 x + x +1
1
1
Hư ng d n: Câu 4: ð t x = Câu 5: ð t x = 2sin 2t
sint
π
VD9: Ch ng minh r ng: N u hàm s f(x) liên t c trên 0;  thì
 2
 
π π
2 2
∫ f (sinx )dx = ∫ f (cosx )dx
0 0
Áp d ng phương pháp trên ñ tính các tích phân sau :
π π
4
2 sin 4x
1) I = ∫ dx 2) I = ∫ ln(1+ tgx)dx
0 sin 4x + cos 4x 0
Gi i
π
2 π
VT = ∫ f (sinx )dx ð t x=
2
- t ⇒ dx = -dt .
0
π π
ð i c n x =0 ⇒t = ;x= ⇒t =0
2 2
Trang 14
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
π
 π 0
 2
⇒ VT = − ∫ f  sin  − t  dt = ∫ f (cosx )dx = VP (ñpcm)
π  2  0
2
Áp d ng phương pháp trên ñ tính các tích phân sau :
π
2 sin 4x
1) I = ∫ 4 4
dx
0 sin x + cos x
π
ð t x= - t ⇒ dx = -dt .
2
π π
ð i c n x =0 ⇒t = ;x= ⇒t =0
2 2
π π π
0 sin 4( - t) 2 4
cos t 2 cos 4x
I= - ∫ 2
π π
dt = ∫ sin 4t + cos 4t dt = ∫
sin 4x + cos 4x
dx
π sin 4( - t)+ cos 4( - t) 0 0
2 2 2
π π π
2 sin x 4
cos x 22 π π 4
⇒ 2I = ∫ sin 4x + cos 4x dx + ∫ 4 4
dx = ∫ dx = ⇒ I = .
0 0 sin x + cos x 0 2 4
π
4
2) I = ∫ ln(1+ tgx)dx
0

ð t x = π - t ⇒ dx = -dt
4
π π
ð i c n x =0 ⇒t = ;x= ⇒t =0
4 4
π π π
0
1-tgt π 4 4 4
⇒ I = - ∫ ln[1+tg( -t)]dt = ∫ ln(1+ )dt = ∫ [ln2 -ln(1+tgt)]dt = ln2. ∫ dt - I
π 4 0 1+tgt 0 0
4
πln2 π.ln2
⇒2I = ⇒I =
4 8

BÀI T P ð NGH 3: Tính các tích phân sau:
π π
2
n n
2 π
1) ∫ sin xdx = ∫ cos xdx HD: ð t x = -t .
0 0
2
a
2) Cho I = ∫ f(x)dx . CMR:
-a
a
a) I = 2 ∫ f(x)dx n u f(x) là hàm s ch n.
0
b) I = 0 n u f(x) là hàm s l .
Trang 15
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
b b
f(x)
3) Ch ng minh r ng: N u f(x) là hàm s ch n thì ∫ x dx = ∫ f(x)dx .
-b a +1 0
2
2x 2 + 1
Áp d ng: Tính I = ∫ x dx .
-2 2 +1
π
ππ
4) Ch ng minh r ng: ∫ xf(sinx)dx =
2 ∫ f(sinx)dx (HD: ð t x = π - t )
0 0
π
xsinx
Áp d ng: Tính I = ∫ 4+ sin 2 x dx .
0
BÀI T P ð NGH 4: Tính các tích phân sau: (Các ñ tuy n sinh ð i h c)
2
1
2
x2
a) I = ∫ dx (ðH TCKT 1997) b) I = ∫ (1- x ) dx
2 3
(ðH Y HP 2000)
0 1- x 2 0
2 a
c) I = ∫ x 2 4 - x 2 dx (ðH T.L i 1997) d) I = ∫ x 2 a 2 - x 2 dx (ðH SPHN 2000)
0 0
3
2 1
dx dx
e) I = ∫x
1 1- x 2
(ðH TCKT 2000) f) I = ∫
0
x + 4x 2 +3
4
(ðH T.L i 2000)
2
1 2
dx dx
g) I = ∫ (ðH N.Ng 2001) h) I = ∫x (ðH BKHN 1995)
-1 (1+ x ) 2 2
2
3
x 2 -1

II.4.2. Phương pháp ñ i bi n s lo i 2: (D ng ngh ch)
b
N u tích phân có d ng ∫ f u(x)  u'(x)dx
 
a


ð t: u = u(x) ⇒ du = u'(x)dx
ð i c n: x = b ⇒ u2 = u(b)

x = a ⇒ u1 = u(a)
u2

⇒ I = ∫ f (u )du
u1


a) M t s d ng cơ b n thư ng g p khi ñ i bi n s lo i 2:(D ng ngh ch)
Trong m t s trư ng h p tính tích phân b ng phương pháp phân tích hay tính tích
phân b ng tích phân ñ i bi n s lo i 1 không ñư c nhưng ta th y bi u th c trong d u tích
phân có ch a:
1. Lũy th a thì ta th ñ t u b ng bi u th c bên trong c a bi u th c có ch a lũy th a
cao nh t.
2. Căn th c thì ta th ñ t u b ng căn th c.
Trang 16
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
3. Phân s thì ta th ñ t u b ng m u s .
4. cosx.dx thì ta th ñ t u = sinx.
5. sinx.dx thì ta th ñ t u = cosx.
dx
6. hay (1 + tg2x)dx thì ta th ñ t u = tgx.
cos x
2



dx
7. hay (1 + cotg2x)dx thì ta th ñ t u = cotgx.
sin x
2



dx
8. và ch a lnx thì ta th ñ t u = lnx.
x
VD 10: Tính các tích phân sau:
1

1. a) I = ∫(x +1) x dx
3 5 2

0


du
ð t: u = x +1 ⇒ du = 3x dx ⇒ x dx =
3 2 2

3
ð i c n:
x 0 1
u 1 2
2
du 1 2 5 u6 2 2 6 16 7
⇒ I= ∫u
3 3∫
5
= u du = = - =
1 1
18 1 18 18 2
π
2
b) I = ∫(1+sinx )3 .cosx.dx (Tương t )
0

2
2. a) I = ∫ 4+3x 2 .12x.dx
0


ð t: u = 4+3x 2 ⇒ u 2 = 4+3x 2
⇒ 2udu = 6xdx ⇒ 12xdx = 4udu

ð i c n:
x 0 2
u 2 4
4 4 4
4u 3 4.43 4.2 3 224
⇒ I = ∫ u.4u.du = ∫ 4u .du = 2
= - =
2 2
3 2
3 3 3
2 2
b) I = ∫ 1+2x .x .dx 2 3
(HD: I = ∫ x 2 . 1+2x 2 .xdx )
0 0

Trang 17
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
u2 -1
ð t u = 1+2x 2 ⇒ u 2 = 1+2x 2 ⇒ x 2 =
2
udu
⇒ 2udu = 4xdx ⇒ xdx = ...
2
1
x2
c) I = ∫ 3 dx ð t u 3 = 3 1+7x 3 ⇒ u 3 = 1+7x 3
0 1+7x 3
u 2du
⇒ 3u du = 21x dx ⇒ x dx =
2 2 2

7
ð i c n:
x 0 1
u 1 2
2
u2 12 1u 2 2 2 2 12 3
⇒I = ∫ du = ∫ udu = = - =
1
7u 71 14 1 14 14 14
1 1
x3 x 2 .x
3.a) I = ∫ dx Ta có: I = ∫ dx
x 2 +1
0 0
x 2 +1
ð t u = x 2 +1 ⇒ x 2 = u -1
du
⇒ du = 2xdx ⇒ xdx =
2
ð i c n:
x 0 1
u 1 2
2
u -1 12 1 2
1 1
⇒ I= ∫ du = ∫ 1- du = (u -ln |u |) = (2 -ln2 -1 ) = (1-ln2 )
 
1
2u 2 1 u 1
2 2
2
x2
b) I = ∫ dx (HD: ð t u = x 3 +2 )
1 x 3 +2
π
6
4.a) I = ∫ sin 4x.cosx.dx ð t: u = sinx ⇒ du = cosx.dx
0


ð i c n:
π
x 0
6
1
u 0
2
1
1
2
 u5  2 1
⇒ I = ∫ u du =   4
=
0 5  0
160

Trang 18
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
π
2
sinx
b) I = ∫ dx (HD: ð t u = 1+3cosx )
0
1+3cosx
π
2
c) I = ∫ 1+3sinx.cosxdx (HD: ð t u = 1+3sinx )
0

π
2
sin2x +sinx
5.a) I = ∫ dx (ð ðH kh i A – 2005)
0 1+3cosx
π π

2sinxcosx +sinx
2 2
sinx (2cosx +1 )
Ta có I = ∫ dx = ∫ dx
0 1+3cosx 0 1+3cosx
u2 -1
ð t u = 1+3cosx ⇒ u 2 = 1+3cosx ⇒ cosx =
3
-2udu
⇒ 2udu = -3sinxdx ⇒ sinxdx =
3
ð i c n:
π
x 0
2
u 2 1
 u2 -1   -2udu 
1 
2 +1   2
3   3  dx = 2
⇒I = ∫ 
u 9∫
(2u 2
+ 1 )du
2 1

2  2u 3  2 2  2.2 3 2.13  34
= +u  =  +2 - -1 =
9 3
 1 9 3 3  27

Nh n xét: ð i v i nh ng bài ch a căn th c, h c sinh có th ñ t u b ng bi u th c
trong d u căn, nhưng sau khi ñ i bi n thì tích phân m i v n còn ch a căn th c nên vi c
tính ti p theo s ph c t p hơn (t c là h c sinh ph i ñưa v xα). Ví d : Cách 2 c a câu 5
π
2
sin2x +sinx
5.a) I = ∫ dx (ð ðH kh i A – 2005)
0 1+3cosx
π π

2sinxcosx +sinx
2 2
sinx (2cosx +1 )
Ta có I = ∫ dx = ∫ dx
0 1+3cosx 0 1+3cosx
u -1
ð t u = 1+3cosx ⇒ cosx =
3
-du
⇒ du = -3sinxdx ⇒ sinxdx =
3

Trang 19
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
ð i c n:
π
x 0
2
u 4 1
+1  
 u -1 -du 
2  
 3  du = 1 (2u+1 ) du
1 4

⇒I = ∫  3
4 u∫ 9 1 u
1  1  1 − 
4
1 4 4 1
14 
= ∫ 2 u +
u  9 ∫
= 2u + u  =  u u + 2 u 
2 2
9 1 1  9 3 1
1  32 4  34
=  + 4- -2  =
9 3 3  27
Nh n xét: Rõ ràng cách gi i 2 ñ t u b ng bi u th c trong căn th y ph c t p hơn so
v i cách 1.
π
2
sin2x.cosx
b) I = ∫
0
1+cosx
dx (ðH kh i B – 2005)
π

(tgx +1 ) dx
4 2
dx
6.a) I = ∫ 2 ð t: u = tgx +1 ⇒ du =
0
cos x cos 2x
ð i c n:
π
x 0
4
u 1 2
2
 u3  2 8 1 7
⇒ I = ∫ u 2du =   = - =
1 3 1 3 3 3
π
4
tg 2 x - 3tgx +1
b) I = ∫ dx (HD: ð t u = tgx )
0
cos 2 x
π

ecotgx 2

7.a) I = ∫ sin 2 x dx
π
4

-dx
ð t: u = cotgx ⇒ du =
sin 2x
ð i c n:
π π
x
4 2
u 1 0
0 1 1
⇒ I = - ∫e udu = ∫e udu = e u = e - 1
1 0 0



Trang 20
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
π
2
3cotgx +1
b) I = ∫ p sin 2 x
dx (HD: ð t u = 3cotgx +1 )
4

e3
1+lnx.dx dx
8.a) I = ∫ ð t u = 1+lnx ⇒ u 2 = 1+lnx ⇒ 2udu =
1
x x
ð i c n:
x 1 e3
u 1 2
2 2 2
2u 3 2.2 3 2.13 14
⇒ I = ∫ u.2udu = 2 ∫ u 2du = = - =
1 1
3 1 3 3 3
e7
lnx.3 1+lnx
b) I = ∫
1
x
dx

dx
ð t u = 3 1+lnx ⇒ u 3 = 1+lnx ⇒ u 3 - 1= lnx ⇒ 3u 2du =
x
ð i c n:
x 1 e7
u 1 2
2
 u7 u 4  2
2
 2 7 2 4  300
⇒ I = ∫ (u -1 ).u.3u du = 3 ∫ (u -u )du = 3  -  = 3  -  =
3 2 6 3

1 1 7 4 1 7 4  7

BÀI T P ð NGH 5:
1. Tính các tích phân sau:
π
2 1
2
x2
a) I = ∫ (5sinx -1 ) cos 3 x.dx b) I = ∫ 1+ 2x 2 .x 3 .dx ∫
3
c) I = dx
3 3
0 0 0 1+ 26x
p π p
2 6 4
sinx
d) I = ∫ dx e) I = ∫ sin 4x.cosx.dx f) I = ∫ cos 5 x.dx
0
1+3cosx 0 0
π π π
6 2 4
g) I = ∫ sin x.cos x.dx 2 3
h) I = ∫ 1+3sinx .cosxdx i) I = ∫(1+sin2x )3 .cos2x.dx
0 0 0
p π π

e tgx + 1
2 2 4
sin2x
j) I = ∫
0
sinx - sin 3 x .dx k) I = ∫ 1+cos 2 x dx
0
l) I = ∫ cos 2x dx
0

2. Tính các tích phân sau: (Các ñ thi t t nghi p)



Trang 21
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
π
2
2
x2
a) I = ∫ sin 5 x.dx (TNTHPT Năm 93-94) b) I = ∫ dx (TNTHPT Năm 95-96)
0 1 x3 + 2
π
2 2


2
∫ x + 2.x .dx (TNTHPT Năm 96-97) d) I = cos 4x.dx (TNTHPT Năm 98-99)
2 3
c) I =
1 0
π π
6 2
e) I = ∫(sin6xsin2x+6).dx (TNTHPT 00-01) f) I = ∫(x+sin2x)cosx.dx (TNTHPT 04-05)
0 0
3. Tính các tích phân sau: (Các ñ thi tuy n sinh ð i h c)
π
2
sin2x +sinx
a) I = ∫
0 1+3cosx
dx (ðH kh i A – 2005)
π
2
sin2x.cosx
b) I = ∫
0
1+cosx
dx (ðH kh i B – 2005)
π
2
c) I = ∫ (esinx +sinx )cosxdx (ðH kh i D – 2005)
0
π
2
sin2x
d) I =
0

cos x + 4sin 2 x
2
dx (ðH kh i A – 2006)
ln5
dx
e) I = ∫ x (ðH kh i B – 2006)
ln3
e + 2e -x -3
1
f) I = ∫(x -2)e 2xdx (ðH kh i D – 2006)
0

4. Tính các tích phân sau: (Các d ng khác)
13 3 1
dx dx
a) I = ∫
0
3
2x +1
b) Ι = ∫ x x +1.dx
0
c) I = ∫
0 1+ x +1
3

p
3 e7 e3
2sin2x +3sinx 1 1+lnx .dx
d) I = ∫ dx e) I = ∫ 3 dx f) I = ∫
0 6cosx - 2 1 x 1+lnx 1
x.lnx
5
e7 e4 4
lnx.3 1+lnx 1 x +1
g) I = ∫ dx h) I = ∫ x.lnx.ln(lnx) dx i) I = ∫ .dx
1
x e -1 5 x -1
3
1 ln5 e
dx (x +1) x
k) I = ∫ l) I = ∫ e x - 1 dx m) I = ∫ x
dx (HD: t = xe )
0 1+e x 0 0
x(1+ xe )
5. Tính các tích phân sau: (Các ñ thi tuy n sinh ð i h c)
1
2) I = ∫x5 (1-x3 ) dx (ðH KTQD 1997)
7 3 6
x dx
1) I = ∫
0 1+ x 2
(ðH T.M i 1997);
0
π
1
2
sin 3 x xdx
3) I = ∫ dx (ðH QGHN 1997); 4) I = ∫ (ðHQGTPHCM 1998)
0
1+cos 2 x 0 2x +1
Trang 22
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
π
π 2
5) Ι = ∫ cosx sinxdx (ðHBKHN98); 6) I = ∫cos2x (sin4x+cos 4x ) dx (ðHBKHN 98)
0
0
7
3 1
x +1 dx
7) I = ∫ 3 dx (ðH GTVT 1998); 8) I = ∫ x
(ðH QGHN 1998)
0 3x +1 0
e +1
π
π 2
sin2x
9) I = ∫ sin 3 xcosxdx (ðH DLHV 1998); 10) I = ∫ dx (ðHQGTPHCM 1998)
0 0
1+cos 4x
π π
2 2
sin 4x
11) I = ∫ sin2x (1+ sin 2 x ) dx (ðHNT 1999); 12) I = ∫
3
dx (ðH GTVT 1999)
0 0
sin 4x +cos 4x
1 ln2
dx e 2xdx
13) I = ∫ 2x
(ðH Cñoàn 2000); 14) I = ∫ (ðH BKHN 2000)
0
e +3 0 e x +1
π
4 2
sin4x dx
15) I = ∫ dx (ðH CThơ 2000); 16) I = ∫ (ðH NNghi p 2000)
1 x ( x +1 )
4 4 3
0
sin x +cos x
π π
2 6 2
sin x cosx
17) I = ∫ dx (ðH Hu 2000); 18) I = ∫ dx (ðHNN1-KB 01)
0
cos x + sin 6 x
6
0 sinx + cosx
π
2 2
dx
19) I = ∫ (ðH Aninh 2001) 20) Ι = ∫ cos 2 xsin2xdx (ðH NL HCM 2001)
1 x ( x +1 )
4
0
1 3
x7
21) I = ∫ x 5
1- x dx (ðH Lu t HCM 2001); 22) I = ∫
3
dx (CðSPNtrang 2002)
0 2
1+ x 8 - 2x 4
π π


( )
4
2
1- 2sin 2 x
23) I = ∫ 3
cosx - 3 sinx dx (CðSPQN 2002); 24) I = ∫ dx (ðHCð kh i B 2003)
0 0
1+ sin2x
2 3 1
dx
25) I = ∫ x x2 + 4
(ðH-Cð kh i A 2003); 26) I = ∫ x 3 1- x 2 dx (ðH-Cð kh i D 2003)
5 0




II.5. TÍCH PHÂN B NG PHƯƠNG PHÁP TÍCH PHÂN T NG PH N:


ð nh lý: N u u(x) và v(x) là hai hàm s có ñ o hàm liên t c trên ño n [a;b] thì:
b b b

∫ u(x).v'(x)dx = [u(x).v(x) ]
a a
− ∫ v(x).u'(x).dx
a
b b b

hay ∫ u(x).dv = [u(x).v(x) ]
a a
− ∫ v(x).du
a
b b b

hay ∫ u.dv = u.v - ∫ v.du
a a a




Trang 23
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
a) Phương pháp tính tích phân t ng ph n:
b b

Bư c 1: Bi n ñ i I = ∫ f ( x ) dx = ∫ f1 ( x ) f2 ( x ) dx
a a

u = f1 ( x )
 du = df1 ( x )

Bư c 2: ð t  ⇒
dv = f2 ( x ) dx
 v = ∫ f2 ( x ) dx (v là m t nguyên hàm c a f2(x) )

b
b
Bư c 3: Tính I = u.v - ∫a v.du
a
Chú ý: Khi tính tích phân t ng ph n ta ph i n m nguyên t c sau:
+ Ch n phép ñ t dv sao cho d xác ñ nh ñư c v
b b
+ ∫a vdu ph i d xác ñ nh hơn ∫ udv
a

b) M t s d ng thư ng dùng phương pháp tích phân t ng ph n:

N u bi u th c trong d u tích phân có ch a:

D ng 1: P ( x ) sin(nx).dx ; P ( x )cos(nx).dx ; P ( x ) .enxdx ; P ( x ).a nxdx ta nên ñ t:

u = P(x)
 nx nx
dv = sin(nx)dx hay cos(nx)dx hay e dx hay a dx
D ng 2: P ( x )lnx.dx ; P ( x ) loga x.dx ta nên ñ t:

u = lnx hay u = loga x

dv = P(x)dx
D ng 3: a x sin(nx)dx hay e xcos(nx)dx hay a xcos(nx)dx hay a xcos(nx)dx thì
ph i s d ng tích phân t ng ph n ñ n hai l n.
VD 11: Tính các tích phân sau:
π
3
1. I = ∫(3x -1)cos3xdx
0


du = 3dx
u = 3x -1 
ð t:  ⇒ 1
dv = cos3xdx v = sin3x

 3
π
π π
3
2
⇒ I = 1 (3x -1)sin3x - ∫ sin3xdx = 0+ 1 cos3x = -
3 3

3 0 0
3 0 3
1
2. I = ∫(2x +1)ln(x +1)dx
0




Trang 24
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
dx 
u = ln(x +1)
 du =

ð t:  ⇒ x+1
dv =(2x +1)dx
  2
v = x + x = x(x + 1)


1 1
x2 1 1 1
⇒ I = (x + x)ln(x +1) 0 - ∫ xdx = 2ln2 -
2
= 2ln2 - = - +ln4
0
2 0 2 2
1

3. I = ∫ ( 4x - 2x -1 )e dx (ðH GTVT 2004)
2 2x

0
du = (8x - 2)dx
u = 4x 2 - 2x -1
 
ð t:  ⇒
 1
2x
dv = e dx
  v = e2x

 2
1 1
1 1
⇒ I = (4x - 2x - 1). e 2x 2
- ∫(4x - 1) e 2xdx = A - Β
2 0 0 2
1
1 1 1
A =(4x - 2x -1). e 2x
2
= e2 +
2 0 2 2
du = 4dx
1
u = 4x - 1
Β = ∫(4x - 1)e dx 2x
ð t:  ⇒
 1
0 dv = e dx v = 2 e2x
2x

1 1 1
1 3 1 1 3
⇒ ( 4x -1 ) e 2x − ∫ 2e 2x dx = e 2 + -e 2x = e2 +
2 0 0
2 2 0
2 2
⇒ I = A - Β = -1
Nh n xét: Ví d trên là d ng 1 c a tích phân t ng ph n ∫ P ( x ) .enxdx do ñó hư ng

h c sinh ñ t u = P(x) nhưng do P(x) là tam th c b c hai nên ta tính tích phân t ng ph n

hai l n. Tù ñó rút ra nh n xét chung cho h c sinh: N u P(x) là ña th c b c k thì tính tích

phân t ng ph n k l n.
π
4

4. I = ∫ 4e cos xdx
x 2

0

∫ e sin(nx)dx
x
Nh n xét: D ng 3 c a tích phân t ng ph n là tích phân có d ng

nhưng bi u th c trong d u tích phân c a ví d trên ch a cos 2 x do ñó h b c ta s ñưa tích
phân v ñúng d ng 3.
π π π π π
4 4 4 4 4

I = ∫ 4e cos xdx = ∫ 2e (1+cos2x )dx = ∫ 2e (1+cos2x )dx = ∫ 2e dx+ ∫ 2excos2x. x = I1 + I2
x 2 x
dx x

0 0 0 0 0
Ta có:

Trang 25
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
π
π π
4
x 4
I1 = ∫ 2e dx = 2e
x
= 2e 4 -2
0
0
π
4

I2 = ∫ 2excos2x. x
d
0

u = cos2x du = -2.sin2xdx
ð t:  x
⇒

dv = 2e dx  v = 2e x

π
1
4
⇒ I2 = 2e cos2x x
+ ∫ 4e xsin2xdx = -2 + Β
0
0
1
Β = ∫ 4e x sin2xdx
0

u = sin2x du = 2.cos2xdx
ð t:  ⇒

dv = 4e xdx v = 4ex

π π
1
4
⇒ B = 4e sin2x x
− ∫ 8e cos2xdx = 4e 4 − 4I 2
x

0
0
π

⇒ I2 = -2 + B = -2 + 4e 4 − 4I 2
π π
1 
⇔ 5 I2 = -2 + 4e ⇔ I2 =  -2 + 4e 4 
4

5



π π
1  14 π 12
I = I1 + I2 = 2e -2+  -2 + 4e  = e 4 −
4 4

5


 5 5
Nh n xét: ví d trên h c sinh ph i tính tích phân t ng ph n hai l n, trong khi tính
l n hai bi u th c xu t hi n tích phân I c n tính ban ñ u nên ta còn g i d ng trên là
tích ph n t ng ph n l p. Trong d ng bài t p này khi làm h c sinh c n lưu ý v d u
khi s d ng công th c tích phân t ng ph n.
π π
4 4
x
5. A = ∫ 2
dx . T ñó suy ra: B = ∫ x.tg 2 xdx (ðH NN Kh i B 2000)
0
cos x 0

π
π π
u = x 4
du = dx

⇒ A = x.tgx - ∫ tgxdx = π + ∫ d(cosx)
4 4
ð t dx ⇒ 
dv = cos 2 x v = tgx 0 4 0 cosx
 0




Trang 26
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
π π
π 1
= + ln cosx 4
= - ln2
4 0
4 2

π π π π
4
1 4
1 4
π 1 π2 4

⇒ B = ∫ x.tg xdx = ∫ x.( -1)dx = ∫ x.
2
dx - ∫ xdx = - ln2 -
0 0
cos 2x 0
cos 2 x 0
4 2 32
3

6. I = ∫ ln ( x - x )dx (ðHCð Kh i D 2004)
2

2
 (2x - 1)dx = (2x - 1)dx
u = ln(x 2 - x) du =
ð t: 
 ⇒
 x2 - x x ( x - 1)
dv = dx
 
v = x - 1

(nguyên hàm v = x + c nên thay c = -1 ñ kh m u s )
3 3
2x - 1
⇒ I = (x -1).ln(x - x) - ∫
2
dx = 2ln6 -2ln2 +1 = 2ln3 + 1
2 2 x
Nh n xét: Trong d ng bài t p tích phân t ng ph n có ch a ln(u(x)) thư ng xu t hi n
phân s nên rèn luy n cho h c sinh khéo léo k t h p thêm tính ch t c a nguyên hàm
∫ f(x)dx = F(x)+C v i C là m t h ng s thích h p ta có th ñơn gi n ñư c phân
s ñ cho bư c tính tích phân ti p theo ñơn gi n hơn.
4

M t ví d tương t : I = ∫ 2xln(x - 2)dx
3
3
π 
 
2 

7. I = ∫
0
sin 3 x dx (ðH KTrúc HN 2001);

Nh n xét: ví d trên h c sinh ph i nh n xét ñư c r ng bư c ñ u ph i ñ i bi n s .
ð t u = 3 x ⇒ u 3 = x ⇒ 3u 2 = dx
ð i c n:
π 
3

x 0  
2
π
u 0
2
π π
2 2
⇒ I = ∫ 3u sinudu ⇒ I = ∫ 3x 2sinx dx ta bi n ñ i như trên ñ h c sinh d nh n d ng tích
2

0 0

phân t ng ph n d ng 1.
Nh n xét: ð n ñây tích phân ti p theo có d ng 1 c a tích phân t ng ph n.
Do ña th c là b c hai nên ñ tính I, h c sinh ph i tính tích phân t ng ph n 2 l n:
u = 3x 2 du = 6xdx
ð t ⇒
dv = cosx.dx v = sinx


Trang 27
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
π
π
2
2
3π 2
⇒ I = 3x 2sinx − ∫ 6xsinx dx = − I1
0
4
0
π
2
I1 = ∫ 6xsinx dx
0

u = 6x du = 6dx
ð t ⇒
dv = sinxdx v = -cosx
π
π π
2
2 2
⇒ I1 = −6x.cosx + ∫ 6cosx dx = 6x.sinx = 3π
0
0 0

3π 2
3π 2
⇒I=− + I1 = − 3π
4 4
Nh n xét: Qua ví d trên, ñ tính tích phân ñôi khi h c sinh ph i áp d ng c hai
phương pháp ñ i bi n s lo i 2 và tích phân t ng ph n.
Ví d tương t : (ph i h p hai phương pháp)
π2 π2
4 1 e4
cos lnx
a) I = ∫ sin
0
x dx b) I = ∫ x.ln(1+ x 2 )dx
0
c) I = ∫
0
x
dx
π π
2 3 4
ln tgx
d) I = ∫ e cosx
sin2x.dx e) I = ∫ 2
dx f) I = ∫ e x dx
0 π cos x 0
4



BÀI T P ð NGH 6:
1. Tính các tích phân sau:
π π
ln2 6 6

∫ xe dx
-x
a) I = b) I = ∫(12x - 2)cos2xdx c) I = ∫(2x 2 -4)sin2xdx
0 0 0
π
1 3 2
xdx
d) I = ∫(2x -1)ln(x +1)dx e) I = ∫(2x -1)ln(x -1)dx f) I = ∫ 2
π sin x
0 2
4
π
1 2 3

g) I = ∫ 2xln (x +1)dx 2
h) I = ∫(12x - 4+e )sinxdx x
i) I = ∫ 2xln2(x -1)dx
0 0 2
π
2
j) I = ∫(x + sin 2 x)cosxdx (TNTHPT – 2005)
0
2. Tính các tích phân sau: (Các ñ thi tuy n sinh ð i h c)
π
4

b) I = ∫ ( x -1)e2xdx (ðH DLNN-T.H c 1997)
1
a) I = ∫ e3x sin4xdx (ðH A.Ninh 1997)
0
0



Trang 28
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
2
π 
 
π 4
c) I = ∫ x 2sinxdx (ðH A.Ninh 1998)
0
d) I = ∫
0
cos xdx (ðH DLNN-T.H c 1998)
π
2 4
lnx
e) I = ∫ x 2 dx (ðH Hu 1998) f) I = ∫ x (2cos 2 x -1 )dx (ðH TCKT 1998)
1 0

ln ( x +1 )
2 10

g) I = ∫ ∫ xlg xdx
2
dx (ðH Cñoàn 2000) h) I = (ðH Y Dư c 2001)
1
x2 1
3
π 
 
2 
e
i) I = ∫ sin 3 x dx (ðH KTrúc HN 2001); j) I = ∫ x 2ln 2 xdx (ðH KT HDương 2002)
1
0
e
x 2 +1
( )
0
k) I = ∫ lnxdx (ðHCð D b 2-2003); l) I = ∫ x e2x + 3 x +1 dx (ðHCð D.b 2003)
1
x -1
1
m) I = ∫ x 3e x dx (ðHCð D b 2-2003); n) I = ∫ ( x 2 + 2x )e -xdx (ðH GTVT 2003)
1 2

0
0



III. Ki m tra k t qu c a m t bài gi i tính tích phân b ng máy tính CASIO fx570-MS
Trong m t s trư ng h p m t s bài tích phân ph c t p ñã gi i ñư c k t qu
nhưng chưa ñánh giá ñư c ñ chính xác c a k t qu là ñúng hay sai, khi ñó ta có th
s d ng máy tính c m tay CASIO fx-570MS ñ ki m tra k t qu . Ví d v i ñ thi
π
2
sin2x +sinx
Kh i A năm 2005 I = ∫ dx ta s d ng máy tính như sau:
0 1+3cosx
34
+ V i k t q a gi i tay là ta chuy n sang s th p phân ≈ 1,259259…
27
+ ð i v i bài tích phân lư ng giác trư c h t chuy n sang ch ñ Rad.
+ Quy trình b m máy CASIO fx-570MS như sau:
∫ dx ( ( sin ( 2 ALPHA X ) + sin

ALPHA X ) ÷ ( 1 + 3 cos ALPHA


X ) , 0 , SHIFT π ÷ 2 ) =


Và k t q a máy tính là 1,2593. So v i k t qu g n ñúng trên ñ ng nghĩa v i ñáp s
bài gi i b ng tay trên ñã ñúng.




Trang 29
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
BÀI T P ð NGH 7: CÂU H I TR C NGHI M TÍCH PHÂN
1
Câu 1: ∫ 2x +1 dx có giá tr b ng:
0


A. 2 B. 0 C. -2 D. 3
e
Câu 2: ∫ x 2 -1 dx có giá tr b ng:
0


1
A. 1 B. 0 C. -1 D.
2
Câu 3: Ch n m nh ñ ñúng:
3π 3π

π π π
4 4
dx dx
A. ≤ ∫ ≤2
B. 0 ≤ ∫ 2

4 π 3 - 2sin x 2 π 3 - 2sin x 2
4 4

3π 3π

π π
4 4
dx 1 dx
C. 0 ≤ ∫ ≤2
D. ≤ ∫ 2

π 3 - 2sin x 4 4 π 3 - 2sin x 2
4 4

e
lnx
Câu 4: ∫
1
x
dx có giá tr b ng:

A. 1 B. 0 C. -1 D. e
1
Câu 5: ∫ (x + 2 ) dx có giá tr b ng:
4

0


211 201
A. B. 211 C. 201 D.
5 5
π
2
Câu 6: ∫ e sinxcosx dx có giá tr b ng:
0


A. e - 1 B. 0 C. e D. 1 - e
π
2
Câu 7: ∫ 3 1 + 3cosx . sinx dx có giá tr b ng:
0


5
A. 3 B. C. 1 D. 2
3
1
dx
Câu 8: ∫x
0
2
+ x +1
có giá tr b ng:

π 3 π π π 3
A. B. C. D.
9 9 9 3 3

Trang 30
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
2
(2x -1 )dx
Câu 9: ∫
1
x 2 - x -1
có giá tr b ng:

2 3 4 9
A. ln B. ln C. ln D. ln
3 2 9 4
1
( 4x + 2 )dx có giá tr b ng:
Câu 10: ∫ 2
0
x + x +1

A. 3ln2 B. 2ln3 C. ln4 D. ln6
1
dx
Câu 11: ∫
-1 x 2 + 2x + 2
có giá tr b ng:

A. ln (2 + 5 ) B. ln ( 2 +5 ) C. ln ( 2 + 5 ) D. ln ( 5 - 2 )
2
dx
Câu 11: ∫
1 -3x 2 +6x +1
có giá tr b ng:

π 3 π 3 π 3 π 3
A. B. C. D.
3 9 12 15
2
( 4x +6 )dx có giá tr b ng:
Câu 12: ∫
1
2
x - 2x +3

A. 4ln (2 + 3 ) B. 6ln (2 + 3 ) C. 8ln (2 + 3 ) D. 10ln (2 + 3 )
2 2
Câu 13: ∫
0
x x 2 +1 dx có giá tr b ng:

26 28 32 34
A. B. C. D.
3 3 3 3
6
dx
Câu 14: ∫x
2 x 2 -3
có giá tr b ng:

π 3 π 3 π 3 π 3
A. B. C. D.
2 6 12 36
1
dx
Câu 15: ∫
0 x 2 +1
có giá tr b ng:

A. ln 2 B. ln2 C. ln ( 2 +1 ) D. ln ( 2 + 2 )
2
dx
Câu 16: ∫ cosx +1
1
có giá tr b ng:

A. 0 B. 1 C. 2 D. 3


Trang 31
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
π
dx
Câu 17: ∫ có giá tr b ng:
0
sinx +1

A. 0 B. 1 C. 2 D. 3
π
dx
Câu 18: ∫ sinx - 2cosx - 2
0
có giá tr b ng:

A. -ln2 B. ln2 C. 1 -ln2 D. 1+ln2
π 2

Câu 19: ∫ 
sinx -cosx 
  dx có giá tr b ng:
0 
sinx +cosx 

π π π π
A. 1+ B. -1+ C. 1 - D. -1 -
4 4 4 4
π
cosx
Câu 20: ∫ 11 -7sinx -cos x dx
0
2
có giá tr b ng:

1 5 1 1 8 1 5
A. - ln B. - ln5 C. ln D. ln
3 8 3 3 5 3 8
π
2
x +cosx
Câu 21: ∫ 4 - sin x dx
π
-
2
có giá tr b ng:
2


1 1 1 1
A. ln3 B. ln3 C. ln3 D. ln3
8 6 4 2
π
2
Câu 22: ∫ ln  
1+ sinx
  dx có giá tr b ng:
0  1+cosx 
π 3π
A. B. C. 0 D. 1
2 2
π
4
sin4x
Câu 23: ∫ sin x +cos x dx
0
4 4
có giá tr b ng:

A. -ln2 B. -ln2 C. -ln3 D. -ln3
π
-
2
Câu 24: Cho hàm s f(x) liên t c trên R và th a f(-x) + f(x) = cos7x. ∫ f(x) dx có giá tr
π
-
2


b ng:
16 32 24 12
A. B. C. D.
35 35 35 35



Trang 32
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
π
-
2
Câu 25: Cho hàm s f(x) liên t c trên R và th a 3 f(-x) + f(x) = cos4x.sin5x . ∫ f(x) dx có
π
-
2


giá tr b ng:
1 1 1
A. - B. - C. 0 D.
4 2 4
2
Câu 26: ∫ x 2 - x dx có giá tr b ng:
0


A. 0 B. 1 C. 2 D. 3
2

∫x
3
Câu 27: - 2x 2 - x + 2 dx có giá tr b ng:
-1


9 37 41
A. B. C. 14 D.
4 12 12
2

∫x
2
Câu 28: - 3x + 2 dx có giá tr b ng:
-3


59 2 59 2
A. B. C. - D. -
2 59 2 59
π
2
π2
π
2

 
Câu 29: ∫
2
5 - 4cos x - 4sinx dx có giá tr b ng:  ∫ 5 - 4cos x - 4sinx dx = ∫ 2sinx - 1 dx
2

0 0 0 
 
π π π π
A. -2 3 - 2 - B. 2 3 - 2 - C. 2 3 + 2 - D. 2 3 + 2 +
6 6 6 6
π
2
Câu 30: ∫ 2cosx - 1 dx có giá tr b ng:
0


π π π π
A. 2 3 - 2 + B. 2 3 - 2 - C. 2 3 - 2 + D. 2 3 - 2 -
3 3 6 6


∫( 2 )
2
x
Câu 31: - 4 dx có giá tr b ng:
-1


1 1 1 1
A. 2 + B. 3 + C. 4+ D. 5 +
ln2 ln2 ln2 ln2
2
dx
Câu 32: ∫ 1+ 1- x
-1
có giá tr b ng:

A. ln2 B. 2ln2 C. 3ln2 D. 4ln2


Trang 33
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
2
Câu 33: ∫ ( x - x - 1 )dx
-1
có giá tr b ng:

A. 0 B. 1 C. 2 D. 3
2
Câu 34: ∫ ( 1- x - 1+ x )dx
0
có giá tr b ng:

A. 5 B. 7 C. 9 D. 11
1
Câu 35: ∫ xlnxdx có giá tr b ng:
0


e 2 +1 e 2 +1 e 2 +1 e 2 +1
A. B. C. D.
2 4 1 3
π
2
Câu 36: ∫ xcosxdx có giá tr b ng:
0


π π π π
A. +2 B. -2 C. +1 D. -1
2 2 2 2

1
Câu 37: ∫ xe xdx có giá tr b ng:
0


A. 7 B. 5 C. 3 D. 1
π
2
Câu 38: ∫ e x sin2x dx có giá tr b ng:
0


2 π  1 π  2 π  1 π 
A. -  e 2 +1  B. -  e 2 +1  C.  e 2 +1  D.  e 2 +1 
5  5  5  5 
π
2
Câu 39: ∫ e 2xcosx dx có giá tr b ng:
0



A.
5
(e + 2 )
1 π
B.
5
(e - 2 )
1 π
C.
1
5
(2 eπ +1 ) D.
1
5
(2 eπ - 1 )
1
Câu 40: ∫ e 2x (x - 2 ) dx có giá tr b ng:
0


5 -3e 2 3e 2 -5 3e 2 -5 5 -3e 2
A. B. C. D.
4 4 2 2
ex
Câu 41: ∫ cos (lnx )dx có giá tr b ng:
0




Trang 34
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
A. ( eπ +1 ) B. − ( eπ +1 ) C. ( eπ - 1 ) D. (-eπ +1 )
1 1 1 1
2 2 2 2
e
Câu 42: ∫ sin (lnx ) dx có giá tr b ng:
0



A.
(sin1- cos1 )e+1 B. (sin1- cos1 )e -1 C.
(cos1- sin1 )e+1 D.
(cos1-sin1)e+1
2 2 2 2
e
1+ sinx
Câu 43: ∫ e x dx có giá tr b ng:
0
1+cosx
π 3π
A. e 2 B. eπ C. e 2 D. e2 π
e
1+ x 2
Câu 44: ∫ e x dx có giá tr b ng:
(1+ x )
2
0


A. 0 B. 1 C. e D. 2
e
x
Câu 45: ∫ e x dx có giá tr b ng:
(1+ x )
2
0


e-2 e+ 2 e -1 e+1
A. B. C. D.
2 2 2 2




Trang 35
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI


Nh n xét: Trong ph n n i dung chuyên ñ trên, tôi ch nêu ra m t s bài t p minh
h a cơ b n tính tích phân ch y u áp d ng phương pháp phân tích, phương pháp ñ i bi n s ,
phương pháp tích phân t ng ph n. Các bài t p ñ ngh là các ñ thi T t nghi p THPT và ñ
thi tuy n sinh ð i h c Cao ñ ng c a các năm trư c ñ các em h c sinh rèn luy n k năng
tính tích phân, bên c nh ñó cũng hư ng d n h c sinh ki m tra k t qu bài gi i c a mình có
k t qu ñúng hay sai b ng máy tính c m tay CASIO fx-570MS và ph n cu i c a chuyên ñ
là m t s câu h i tr c nghi m tích phân. ð ph n nào c ng c , nâng cao cho các em h c sinh
kh i 12 ñ các em ñ t k t qu cao trong kỳ thi T t nghi p THPT và kỳ thi Tuy n sinh ð i
h c và giúp cho các em có n n t ng trong nh ng năm h c ð i cương c a ð i h c.
Tuy nhiên v i kinh nghi m còn h n ch nên dù có nhi u c g ng nhưng khi trình bày
chuyên ñ này s không tránh kh i nh ng thi u sót, r t mong ñư c s góp ý chân tình c a
quý Th y Cô trong H i ñ ng b môn Toán S Giáo d c và ðào t o t nh ð ng Nai. M t l n
n a tôi xin c m ơn Ban lãnh ñ o nhà trư ng t o ñi u ki n t t cho tôi và c m ơn quý th y cô
trong t Toán trư ng Nam Hà, các ñ ng nghi p, b n bè ñã ñóng góp ý ki n cho tôi hoàn
thành chuyên ñ này. Tôi xin chân thành cám ơn./.




Trang 36
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI




TÀI LI U THAM KH O
1. Sách giáo khoa gi i tích 12
2. Sách giáo viên gi i tích 12
3. Tuy n t p các chuyên ñ và k thu t tính tích phân - Tr n Phương
4. ð o hàm và tích phân - Võ ð i Mau & Võ ð i Hoài ð c
5. Chuyên ñ tích phân và ñ i s t h p xác su t - Ph m An Hòa & Nguy n Vũ Thanh
6. Các d ng toán cơ b n gi i tích 12 - Nguy n Ng c Khoa
7. Tr c nghi m khách quan gi i tích và tích phân - ðoàn Vương Nguyên.




Trang 37
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI

NH N XÉT
.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................
Trang 38
CHUYÊN ð :”CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TÍCH PHÂN” GV: NGUY N DUY KHÔI
.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

Trang 39
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản