Đặc điểm và phân bố của các loài cây lâm nghiệp- Cây Bời lời đỏ

Chia sẻ: minhphung21051

Họ Long não 9 (lauraceae) trên thế giới hiện nay có khoảng 50 chỉ với trên 2000 loài phân bố ở vùng á nhiệt đới và nhiệt đới. Riêng ở Việt Nam có tới 13 chi và trên 100 loài. Hầu hết các làoi trong họ long não đều có chứ tinh dầu thơm ở vỏ, lá, hoa, quả và phần gỗ...

Bạn đang xem 20 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: Đặc điểm và phân bố của các loài cây lâm nghiệp- Cây Bời lời đỏ

 

  1. dù ¸n hç trî chuyªn ngμnh l©m s¶n ngoμi gç viÖt nam TrÇn Ngäc H¶i - NguyÔn ViÖt Khoa bêi lêi ®á Nhμ xuÊt b¶n lao ®éng - 2007 1
  2. 2
  3. Môc lôc Trang Lêi nãi ®Çu..................................................... 5 I. §Æc ®iÓm h×nh th¸i......................................... 7 II. Gi¸ trÞ sö dông.............................................. 9 III. §Æc ®iÓm sinh th¸i, ph©n bè....................... 13 IV. Gièng vμ t¹o c©y con.................................. 20 V. Kü thuËt trång rõng..................................... 26 VI. Ch¨m sãc vμ qu¶n lý b¶o vÖ...................... 32 VII. Kü thuËt khai th¸c, b¶o qu¶n.................... 34 Tμi liÖu tham kh¶o............................................ 37 Phô lôc.............................................................. 39 3
  4. 4
  5. Lêi nãi ®Çu Hä Long n·o (Lauraceae) trªn thÕ giíi hiÖn nay cã kho¶ng 50 chi víi trªn 2000 loμi ph©n bè ë vïng ¸ nhiÖt ®íi vμ nhiÖt ®íi. Riªng ë ViÖt Nam cã tíi 13 chi vμ trªn 100 loμi. HÇu hÕt c¸c loμi trong hä Long n·o ®Òu cã chøa tinh dÇu th¬m ë vá, l¸, hoa, qu¶ vμ phÇn gç. Loμi Bêi lêi ®á (Machilus Odoratissima Nees) ph©n bè kh¸ réng ë ViÖt Nam, th−êng gÆp trong rõng nhiÖt ®íi Èm th−êng xanh m−a mïa tõ B¾c ®Õn Nam, tËp trung ë mét sè tØnh miÒn Trung vμ T©y Nguyªn. Tinh dÇu cña loμi Bêi lêi ®á cã nhiÒu trong phÇn vá cña th©n c©y, cã mïi th¬m ®Æc biÖt, ®−îc ng−êi d©n khai th¸c vÒ lμm h−¬ng th¾p trong nh÷ng ngμy lÔ tÕt vμ dïng ®Ó xuÊt khÈu. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y, do nhu cÇu sö dông vá cña loμi t¨ng nhanh, ®ång nghÜa víi l−îng khai th¸c vá ë rõng gi¶m m¹nh. V× vËy, nhiÒu ®Þa ph−¬ng, nhiÒu 5
  6. hé gia ®×nh ®Æc biÖt lμ ë vïng T©y Nguyªn ®· ph¸t triÓn g©y trång loμi c©y l©m s¶n ngoμi gç cã gi¸ trÞ nμy. §Ó t¹o thuËn lîi cho viÖc chuyÓn giao kü thuËt tíi ng−êi d©n cña c¸c nhμ khuyÕn l©m còng nh− gióp b¹n ®äc t×m hiÓu thªm vÒ loμi c©y nμy, ®−îc sù hç trî cña Dù ¸n LSNG giai ®o¹n 2, nhãm t¸c gi¶: TrÇn Ngäc H¶i (§¹i häc L©m nghiÖp) vμ NguyÔn ViÖt Khoa (Trung t©m KhuyÕn n«ng Quèc gia) ®· biªn so¹n cuèn s¸ch “Bêi lêi ®á” víi néi dung gåm: Giíi thiÖu ®Æc ®iÓm h×nh th¸i, sinh th¸i, ph©n bè vμ gi¸ trÞ sö dông cña loμi Bêi lêi ®á; kü thuËt t¹o gièng, trång vμ ch¨m sãc Bêi lêi ®á. Dù ¸n hç trî chuyªn ngμnh LSNG giai ®o¹n 2 xin tr©n träng giíi thiÖu cuèn s¸ch nμy víi c¸c b¹n ®äc vμ rÊt mong nhËn ®−îc nhiÒu ý kiÕn ®ãng gãp ®Ó tμi liÖu nμy ®−îc hoμn thiÖn h¬n. Xin ch©n thμnh c¶m ¬n! 6
  7. T£N VIÖT NAM: BêI LêI §á Tªn khoa häc: Machilus odoratissima Ness Hä: Long n·o - Lauraceae Tªn kh¸c: RÌ vμng, Kh¸o th¬m, RÌ th¬m, Kh¸o nhËm, Rè vμng, Bêi lêi ®Ñc. I - ®Æc ®iÓm h×nh th¸i C©y gç trung b×nh hay gç lín, th−êng xanh, cao 25-35m, ®−êng kÝnh 40 - 60cm. Th©n trßn th¼ng, t¸n h×nh trøng hÑp, cμnh nhá vμ Ýt, gèc cã b¹nh vÌ nhá vμ thÊp. Vá th©n mμu x¸m tr¾ng ®Õn n©u x¸m, phÝa ngoμi cã nhiÒu b× kh«ng næi râ, thÞt vá mμu vμng nh¹t, dμy 8 - 10mm, cã mïi th¬m. Cμnh khi non h¬i xanh sau chuyÓn n©u nh¹t, nh½n. L¸ ®¬n mäc c¸ch, phiÕn l¸ dai, cã mïi th¬m nhÑ, h×nh m¸c dμi 12 - 15cm, réng 3 - 3,5cm, ®Çu l¸ h¬i nhän, gèc h×nh nªm, hai mÆt nh½n, mÆt trªn xanh bãng, mÆt d−íi xanh nh¹t, g©n bªn 7 - 10 ®«i, cuèng l¸ m¶nh dμi 7 - 15mm. Côm hoa h×nh chuú, dμi b»ng hoÆc v−ît chiÒu dμi cña l¸, gèc trôc hoa cã l«ng. Hoa l−ìng tÝnh mμu 7
  8. vμng nh¹t, bao hoa 6 thuú b»ng nhau h×nh tr¸i xoan thu«n, ngoμi cã phñ l«ng ng¾n. NhÞ 9 xÕp thμnh 3 vßng, 6 nhÞ ngoμi kh«ng tuyÕn, bao phÊn 4 «, 3 nhÞ trong cã 2 tuyÕn ë gèc, nhÞ lÐp 3. Nhôy cã bÇu h×nh cÇu, nh½n, vßi dμi, nóm h×nh cÇu hay gÇn h×nh cÇu. Qu¶ h×nh cÇu, ®−êng kÝnh 10 - 20mm, cã bao hoa tån t¹i vμ h¬i xoÌ ra. Khi non mμu xanh lôc chÝn qu¶ mμu tÝm ®en, ngoμi cã phñ líp phÊn tr¾ng. Vá qu¶ mÒm cã chøa dÞch mμu vμng, mang 1 h¹t, cuèng qu¶ mμu ®á nh¹t. H×nh 1: H×nh th¸i l¸ 8
  9. II - GI¸ TRÞ Sö DôNG 1. Gi¸ trÞ c¸c s¶n phÈm Qu¶ Bêi lêi ®á chøa dÇu bÐo ®«ng ®Æc ë nhiÖt ®é th−êng, thμnh phÇn chñ yÕu lμ laurin vμ olªin cã thÓ dïng lμm s¸p vμ chÕ biÕn xμ phßng. H¹t Bêi lêi ®á lμ thøc ¨n −a thÝch cña nhiÒu loμi chim. Vá ngoμi tr¾ng x¸m, vá trong vμng nh¹t, dμy 8 - 10 mm. HiÖn nay, vá c©y lμ s¶n phÈm thu ho¹ch chÝnh cña c©y Bêi lêi. Trong y häc, theo GS. §ç TÊt Lîi trong Nh÷ng c©y thuèc vμ vÞ thuèc ViÖt Nam , vá ®−îc dïng ®Ó ®¾p lªn nh÷ng n¬i s−ng, báng, vÕt th−¬ng. Vá cßn dïng s¾c n−íc uèng ch÷a ®i Øa, lþ. N−íc ng©m vá Bêi lêi bμo thμnh tõng m¶ng máng cã thÓ dïng b«i ®Çu cho tãc bãng vμ vá Bêi lêi cßn ®−îc dïng ®Ó lμm nguyªn liÖu s¶n xuÊt keo d¸n. Vá c©y Bêi lêi ®á dïng ®Ó lμm h−¬ng th¾p trong c¸c ngμy lÔ TÕt, ®−îc thÞ tr−êng trong vμ ngoμi n−íc −a chuéng; ngoμi ra cßn ®−îc dïng ®Ó lμm chÊt 9
  10. phô gia bª t«ng trong c«ng nghiÖp x©y dùng. §©y lμ s¶n phÈm chñ yÕu vμ cã gi¸ trÞ cao cña c©y Bêi lêi ®á. Sau khi trång kho¶ng 3 n¨m lμ cã thÓ khai th¸c vá, nh−ng nãi chung nÕu kh«ng v× ®iÒu kiÖn ngÆt nghÌo vÒ kinh tÕ th× nªn ®Ó cμng l©u cμng tèt vμ khi thu ho¹ch sÏ ®−îc nhiÒu h¬n; sè l−îng còng nh− chÊt l−îng tinh dÇu trong vá sÏ cao, do ®ã gi¸ b¸n cao h¬n vμ gi¸ trÞ sö dông cña nã còng cao h¬n. Th«ng th−êng trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay, n«ng d©n th−êng khai th¸c ë ®é tuæi 9 -10 n¨m tuæi, lóc nμy c©y cã ®−êng kÝnh ngang ngùc kho¶ng 15 cm vμ mét c©y cã thÓ cho tõ 13 - 15 kg vá kh« (3kg vá t−¬i = 1kg vá kh«). HiÖn t¹i gi¸ b×nh qu©n 1kg vá kh« lμ 5.000®. T¹i Gia Lai, cã lóc gi¸ lªn cao ®iÓm lμ 10.000® - 13.000®. Gç cã lâi mμu hång nh¹t, gi¸c mμu tr¾ng, kh¸ cøng (tû träng 0,87), Ýt bÞ mèi mät, dïng trong c«ng nghiÖp ®ãng ®å gia dông, nguyªn liÖu cho s¶n xuÊt giÊy, x©y dùng, trô má 10
  11. L¸ c©y Bêi lêi ®á ®−îc dïng ®Ó ch÷a thiªn ®Çu thèng vμ lμm thøc ¨n cho gia sóc. DÇu Bêi lêi dïng lμm s¸p, chÕ xμ phßng. B¶ng 01: Th«ng tin vÒ gi¸ mét sè loμi L©m s¶n ngoμi gç tØnh Kon Tum n¨m 1995. Ghi TT Lo¹i l©m s¶n §VT §¬n gi¸ chó 1 Vá bêi lêi ®á ®/kg 6.500 2 Vá bêi lêi xanh ®/kg 3.200 3 Vá bêi lêi n−íc (gi¶) ®/kg 2.800 4 Chai côc ®/kg 1.000 5 Cñ riÒng kh« ®/kg 1.800 6 Cñ riÒng t−¬i ®/kg 500 7 Hét t−¬i ®/kg 8.000 8 Qu¶ cμ na ®/kg 1.000 9 Nhùa th«ng ®/kg 3.500 10 Vμng ®¾ng t−¬i ®/kg 1.200 11 Qu¶ m¬i ®/kg 8.000 12 Bét Becberin ®/kg 120 13 §òa s¬ chÕ 1.000®/kg 800 14 C©y lå « ®/kg 2.500 15 B«ng ®ãt ®/c©y 30.000 16 Nøa, le sËy ®/c©y 4.000 17 Rïa, ba ba ®/kg 50.000 18 Cua ®inh ®/kg 80.000 19 Kú ®μ, tª tª ®/kg 100.000 11
  12. Nh− vËy vá Bêi lêi ®á lμ mét trong nh÷ng L©m s¶n ngoμi gç cã gi¸ trÞ kh¸ cao so víi c¸c lo¹i l©m s¶n kh¸c, cao h¬n gÊp nhiÒu lÇn so víi chai côc, nhùa th«ng, lå «,... 2. N¨ng suÊt Bêi lêi ®á lμ c©y b¶n ®Þa ®a môc ®Ých mäc nhanh, l−îng sinh tr−ëng hμng n¨m ®¹t 1 - 1,5cm vÒ ®−êng kÝnh vμ tõ 80 - 100cm vÒ chiÒu cao. §©y lμ loμi c©y ®−îc lùa chän thuéc nhãm c©y b¶n ®Þa ®Ó g©y trång vμ lμm giμu rõng cho c¸c tØnh vïng T©y Nguyªn, §«ng Nam bé vμ T©y B¾c, B¾c Trung bé trong ch−¬ng tr×nh trång 5 triÖu ha rõng. T¹i khu vùc Gia Lai vμ Kon Tum c©y trång 7 n¨m tuæi cã thÓ ®¹t ®−êng kÝnh 15cm, cã thÓ khai th¸c ®−îc tõ 13 - 15kg vá kh« t−¬ng ®−¬ng víi 39 - 45kg vá t−¬i/c©y. NÕu trång mËt ®é 800 c©y/ha th× sau 7 n¨m cã thÓ khai th¸c ®−îc kho¶ng trªn 10 tÊn vá kh«/ha. NÕu sau khai th¸c tiÕp tôc ch¨m sãc g©y chåi th× sau 5 n¨m cã thÓ tiÕp tôc khai th¸c vá lu©n kú 2. 12
  13. III - §ÆC §IÓM SINH TH¸I, PH¢N Bè Bêi lêi ®á mäc c¶ trong rõng nguyªn sinh vμ thø sinh. Trong rõng nguyªn sinh th−êng mäc cïng c¸c loμi SÕn, Vï h−¬ng, DÎ ®á , trong rõng thø sinh th−êng mäc cïng Tr¸m, Rμng rμng, V¹ng trøng, Lim xÑt, Bêi lêi lμ lo¹i c©y −a s¸ng, th−êng mäc n¬i ®Êt cã tÇng dμy, nhiÒu mïn vμ tho¸t n−íc. Kh¶ n¨ng t¸i sinh b»ng h¹t vμ chåi tèt. ë ViÖt Nam loμi c©y nμy gÆp ë Lμo Cai, S¬n La, Hμ Giang, Yªn B¸i, L¹ng S¬n, Th¸i Nguyªn, Qu¶ng Ninh, Thanh Ho¸, NghÖ An, Hμ TÜnh, Phó Yªn, Kh¸nh Hoμ, Gia Lai, §ång Nai, Phó Quèc... Mïa hoa th¸ng 5 - 6. Mïa qu¶ th¸ng 10 - 11. C©y cho nhiÒu qu¶ vμ h¹t. 13
  14. H×nh 2: H×nh th¸i hoa vμ l¸ 14
  15. 1. §Æc ®iÓm khÝ hËu BiÓu tæng hîp c¸c chØ tiªu khÝ hËu b×nh qu©n n¨m mét sè khu vùc cã Bêi lêi ®á ph©n bè TØnh Thõa S¬n Hoμ NghÖ Hμ Qu¶ng Phó Kh¸nh §ång Phó Gia Thiªn ChØ tiªu La B×nh An TÜnh B×nh Yªn Hoμ Nai Quèc Lai HuÕ Tæng bøc x¹ (kcl/cm2) 147 147 147 147 147 147 147 147 147 147 147 L−îng m−a (sè phÇn 10) 7.3 7.7 7.9 7.2 7.4 7.2 6 6.1 7.4 6.4 6.6 Tæng sè giê n¾ng (giê) 1905 1556 1643 1755 1861 1919 2450 2554 2650 2340 2377 VËn tèc giã TB (m/s) 2 1.2 1.4 2.3 2.2 1.4 2.5 2.8 1.8 2.9 2.3 NhiÖt ®é TB (oC) 18.5 23 23.5 24 24.3 24.4 26.5 26.4 27 27.2 23.5 NhiÖt ®é tèi cao (oC) 35 41 42 40.4 40.1 41 40 39.5 38.3 38.1 38.3 NhiÖt ®é tèi thÊp (oC) -1.5 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 15
  16. NhiÖt ®é tèi caoTB (oC) 23.4 28.1 28.4 27.5 27.9 30 30.6 29.8 32.3 30.4 28.9 NhiÖt ®é tèi thÊp TB 15.4 19.9 20.4 21.5 21.8 20.9 23.5 23.7 23.2 24.2 20.1 Biªn ®é nhiÖt (oC) 8 8.2 8 6 6.2 9.1 7.1 6.1 9.2 6.1 8.7 L−îng m−a TB (mm) 1560 1833 1791 2929 1932 3400 1592 1359 1642 3067 1466 Sè ngμy m−a (ngμy) 179 130.1 152.8 147.8 129.8 197.8 134.4 119.1 103 162.8 142.1 §é Èm kh«ng khÝ (%) 85 82 86 84 84 85 82 80 78 83 83 §é Èm k.khÝ T.thÊp (%) 64 60 64 69 67 62 63 62 54 66 60 L−îng bèc h¬i (mm) 895.7 910.1 812.9 1161 1035 916.6 1336 1468 1467 1218 1480 Sè ngμy s−¬ng mï 95 24.5 16.4 7.04 20.04 25.8 2 0.3 2.1 0 13.2 Sè ngμy s−¬ng muèi 5 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 16
  17. Sè liÖu b¶ng tæng hîp 17 chØ tiªu khÝ hËu ®· ®−îc tæng hîp ë c¸c tr¹m khÝ hËu trong 40 n¨m trë l¹i ®©y, cho thÊy r»ng loμi Bêi lêi ®á cã ph¹m vi ph©n bè t−¬ng ®èi réng vμ thÝch hîp víi ®iÒu kiÖn nhiÖt ®íi Èm m−a mïa. §«i khi cßn gÆp Bêi lêi ®á ph©n bè ë khu vùc cã s−¬ng muèi nh− ë S¬n La vμ Hoμ B×nh. V× vËy cã thÓ g©y trång Bêi lêi ®á ë nhiÒu tØnh kh¸c nhau trªn ph¹m vi c¶ n−íc. 17
  18. Vïng trång Bêi lêi ®á ®−îc quy ®Þnh chung cho c¸c tØnh T©y B¾c, B¾c Trung bé, T©y Nguyªn vμ Nam Trung bé. C¸c n¬i mμ tho¶ m·n c¸c ®iÒu kiÖn sau ®©y: Yªu cÇu phï hîp Nh©n tè lËp ®Þa RÊt phï Phï hîp H¹n chÕ hîp KhÝ hËu - L−îng m−a > 2500m 1500 -2500m < 1500m hμng n¨m - NhiÖt ®é b×nh > 23oC 18 - 23oC <18oC qu©n n¨m (ToC) - NhiÖt ®é trung b×nh tèi thÊp > 18oC 15 - 18oC < 12oC (Tmin) - Sè ngμy m−a/ > 120 ngμy 90 - 120 ngμy < 90 ngμy n¨m - §é cao so víi < 300m 30 - 700m > 700m mÆt biÓn 18
  19. - NhiÖt ®é b×nh qu©n hμng n¨m: 23 - 25oC - NhiÖt ®é tèi thÊp kh«ng d−íi: 12 - 16oC - L−îng m−a hμng n¨m: 2000 - 3000mm 2. §Æc ®iÓm ®Êt trång - Cã thÓ trång Bêi lêi ®á trªn nhiÒu lo¹i ®Êt kh¸c nhau (trõ ®Êt c¸t, ®Êt ngËp óng vμ ®Êt tr¬ sái ®¸). §Êt trång Bêi lêi ®á ph¶i lμ ®Êt cã thμnh phÇn c¬ giíi tõ thÞt nhÑ ®Õn thÞt trung b×nh, tÇng ®Êt dμy trªn 50cm, ®Êt Èm vμ tho¸t n−íc, ë ®é cao 200 - 500m so víi mÆt n−íc biÓn, ®é dèc < 30%. Yªu cÇu phï hîp Nh©n tè lËp ®Þa RÊt phï Phï hîp H¹n chÕ hîp - Lo¹i ®¸ mÑ PhiÕn mica C¸c lo¹i ®¸ c¸c lo¹i ®¸ phiÕn, ®¸ §¸ c¸t, ®¸ v«i biÕn chÊt macma acid §é s©u tÇng > 80cm 50 - 80cm < 50cm ®Êt Thμnh phÇn ThÞt trung ThÞt nhÑ ®Õn §Êt c¸t vμ c¬ giíi b×nh thÞt trung b×nh thÞt nÆng §é pHKCL 4,5 - 5,0 4,2 - 5,5 < 4; > 5,0 Mïn ë tÇng A > 3,0% 2 - 3% < 2% 19
  20. IV - GIèNG Vμ T¹O C¢Y CON 1. Nguån gièng/chän c©y mÑ lμm gièng Chän c©y mÑ tèt, cã tuæi tõ 8 - 10 n¨m, th©n th¼ng, vá dμy, cμnh l¸ ph¸t triÓn tèt, t¸n réng, cã mμu xanh ®Ëm, kh«ng bÞ s©u bÖnh. §¸nh dÊu c¸c c©y mÑ ®· chän, cã chÕ ®é ch¨m sãc riªng ®Ó lμm gièng. 2. Thu h¸i, ph©n lo¹i vμ b¶o qu¶n h¹t gièng Qu¶ Bêi lêi ®á chÝn tõ th¸ng 9 ®Õn th¸ng 10 trë ®i, vμ chÝn r¶i r¸c kÐo dμi trong kho¶ng tõ 1 - 2 th¸ng, kh«ng tËp trung. Qu¶ chÝn ®Õn ®©u thu h¸i ®Õn ®Êy. Qu¶ thu vÒ ñ vμi ngμy cho chÝn ®Òu råi chμ x¸t, vß nhÑ cho trãc vá ngoμi ®Ó h¹t khái lªn men. Bãc s¹ch vá, röa nhiÒu lÇn cho hÕt nhít råi ph¬i n¾ng nhÑ hoÆc trong bãng r©m ®Ó h¹t kh«, ®Ó n¬i tho¸ng giã. Tr¸nh ph¬i h¹t ngoμi trêi n¾ng to. Lo¹i bá t¹p chÊt, chän h¹t ch¾c mÈy ®Ó lμm gièng. 20
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản