Đánh giá tác động lũy tích

Chia sẻ: Minhanh Minhanh | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:42

0
251
lượt xem
161
download

Đánh giá tác động lũy tích

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tài liệu tổng hợp nội dung qua các bài sau: bài 1 giới thiệu về đánh giá các tác động lũy tích, bài 2 thí dụ về các tác động lũy tích đến cá hồi ở sông Columbia, bài 3 các nguyên tắc và các bước của CEA, bài 4 các đặc điểm của các phương pháp CEA hiệu quả, bài 5 các thách thức trong việc áp dụng CEA ở lưu vực sông Mê Công.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Đánh giá tác động lũy tích

  1. Ban th− ký Uû héi s«ng Mª C«ng Ch−¬ng tr×nh ®µo t¹o m«i tr−êng §¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch Phnom Penh 10/2001
  2. §¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch Môc lôc Bµi 01 - Giíi thiÖu vÒ ®¸nh gi¸ c¸c t¸c ®éng luü tÝch.............................................. 2 Tæng quan ®¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch .........................................................................2 §Þnh nghÜa cña c¸c thuËt ng÷ c¬ b¶n...........................................................................3 C¸c lo¹i t¸c ®éng luü tÝch ............................................................................................5 Bµi 02 - ThÝ dô vÒ c¸c t¸c ®éng luü tÝch ®Õn c¸ håi ë s«ng Columbia............... 7 L−u vùc s«ng Columbia - lÞch sö tãm t¾t...................................................................9 C¸c t¸c ®éng luü tÝch do sù ph¸t triÓn .......................................................................11 §o l−êng c¸c t¸c ®éng lªn c¸ håi s«ng Columbia .....................................................14 Sù phøc t¹p vÒ thÓ chÕ................................................................................................16 Tãm t¾t.......................................................................................................................17 Bµi 03 - C¸c nguyªn t¾c vµ c¸c b−íc cña CEA .......................................................... 18 C¸c vÊn ®Ò ®Æc biÖt trong CEA..................................................................................19 Bµi 04 - C¸c ®Æc ®iÓm cña c¸c ph−¬ng ph¸p CEA hiÖu qu¶.................................... 26 Rµ so¸t vµ so s¸nh c¸c ph−¬ng ph¸p CEA.................................................................27 C¸c ph−¬ng ph¸p dù ®o¸n t¸c ®éng luü tÝch..............................................................34 Quan tr¾c c¸c ¶nh h−ëng luü tÝch ..............................................................................35 Bµi 05 - C¸c th¸ch thøc trong viÖc ¸p dông CEA ë l−u vùc s«ng Mª C«ng .. 36 Sù kh«ng ch¾c ch¾n ...................................................................................................37 Nh÷ng h−íng dÉn cho CEA.......................................................................................37 B¶n tãm t¾t.................................................................................................................38 tµi liÖu tham kh¶o.............................................................................................................. 40 Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh M«i tr−êng G-1
  3. §¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch Bµi 01 - Giíi thiÖu vÒ ®¸nh gi¸ c¸c t¸c ®éng luü tÝch C¸c kho¸ häc tr−íc khi ®Ò cËp ®Õn ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng (EIA) ®· tËp trung vµo c¸c dù ¸n riªng lÎ. Trong kho¸ häc nµy, chóng ta sÏ më réng quy tr×nh EIA vµ xem xÐt viÖc ®¸nh gi¸ c¸c t¸c ®éng luü tÝch (CEA). C¸c t¸c ®éng luü tÝch cã thÓ ®−îc coi nh− c¸c t¸c ®éng bæ sung vµ t−¬ng t¸c lÉn nhau cña nhiÒu dù ¸n vµ ho¹t ®éng kh¸c nhau tíi hÖ sinh th¸i theo c¶ kh«ng gian vµ thêi gian. Nãi mét c¸ch kh¸c, c¸c biÕn ®æi dµi h¹n trong mét hÖ sinh th¸i cã thÓ x¶y ra kh«ng chØ lµ kÕt qu¶ cña mét hµnh ®éng ®¬n lÎ, mµ c¶ do c¸c t¸c ®éng kÕt hîp cña c¸c ho¹t ®éng liªn tôc. Chóng ta h·y trë l¹i chñ ®Ò vÒ kh¶ n¨ng chÞu ®ùng cña hÖ sinh th¸i, hoÆc sè d©n tèi ®a mµ hÖ sinh th¸i hoÆc vïng cã thÓ chÞu ®ùng ®−îc. Mét d¹ng t−¬ng tù lµ kh¶ n¨ng ®ång ho¸ chÊt th¶i hoÆc n¨ng lùc bÒn v÷ng cña mét tµi nguyªn cô thÓ. C¸c t¸c ®éng luü tÝch ®−îc liªn hÖ ®Çu tiªn cho tÊt c¶ c¸c tiªu chuÈn ®¸nh gi¸ nµy, bëi v× nã ®¹i diÖn cho øc ng−ìng chÞu ®ùng sù nhiÔu lo¹n cña mét hÖ sinh th¸i. C¸c hÖ sinh th¸i kh«ng thÓ lu«n lu«n ®−¬ng ®Çu víi sù nhiÔu lo¹n cña con ng−êi mµ kh«ng thay ®æi chøc n¨ng c¬ b¶n hay cÊu tróc. Nh÷ng t¸c ®éng m«i tr−êng cña mét sè dù ¸n riªng lÎ cã thÓ "gÆm nhÊm" mét c¸ch hiÖu qu¶ chøc n¨ng cña hÖ sinh th¸i vµ n¨ng lùc sinh tån cña c¸c loµi ®éng vËt hoang d·. V−ît qu¸ ng−ìng chÞu ®ùng cña hÖ sinh th¸i th× mét hoÆc nhiÒu chøc n¨ng quan träng h¬n cña hÖ sinh th¸i cã thÓ kh«ng cßn n÷a. Sù v−ît qu¸ ng−ìng x¸o trén cña mét hÖ sinh th¸i cã thÓ dÉn ®Õn sù gÇn nh− ph¸ huû hÖ sinh th¸i ®ã. Trong giai ®o¹n ng¾n, nhiÒu hµnh ®éng nhá riªng biÖt, kh«ng cã ý nghÜa l¾m cã thÓ t¹o nªn kÕt qu¶ tæng hîp dÉn ®Õn nh÷ng t¸c ®éng ®¸ng kÓ sau mét thêi gian. Tæng quan ®¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch MÆc dÇu c¸c thuËt ng÷ "t¸c ®éng luü tÝch" vµ "¶nh h−ëng luü tÝch" ®· ®−îc ®Ò cËp trong c¸c luËt, qui ®Þnh, hoÆc h−íng dÉn EIA cña mét sè quèc gia vµo ®Çu nh÷ng n¨m 1970, nh−ng cho ®Õn tËn gi÷a vµ cuèi nh÷ng n¨m 1980 chóng míi b¾t ®Çu ®−îc ®−a vµo ¸p dông trong thùc tÕ. Trong kho¸ häc nµy chóng ta sÏ sö dông hai thuËt ng÷ nµy víi cïng mét nghÜa. Do ®ã, môc ®Ých cña bµi giíi thiÖu nµy lµ tr×nh bµy tæng quan vÒ thùc tiÔn CEA trªn toµn thÕ giíi, nhÊn m¹nh vµo c¸c nguyªn t¾c, thñ tôc vµ ph−¬ng ph¸p. Hy väng r»ng c¸c thµnh phÇn nµo ®ã cña CEA sÏ ®−îc t¨ng c−êng øng dông ë c¸c quèc gia ven s«ng trong l−u vùc s«ng Mª C«ng v× chóng cã thÓ tr¶ lêi c¸c th¸ch thøc cña viÖc qu¶n lý nhiÒu ho¹t ®éng ph¸t triÓn ®ang t¸c ®éng ®Õn c¸c tµi nguyªn thiªn nhiªn cã gi¸ trÞ c¶ ë mçi quèc gia riªng lÎ còng nh− trªn toµn l−u vùc. B»ng c¸ch nµy, viÖc xem xÐt t¸c ®éng luü tÝch nh− lµ mét phÇn cña EIA cho tõng dù ¸n ®¬n lÎ vµ cho Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh M«i tr−êng G-2
  4. §¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch c¸c dù ¸n cã kh¶ n¨ng t¸c ®éng xuyªn biªn giíi cã thÓ dÇn dÇn trë thµnh thùc tiÔn ®−îc chÊp nhËn ë L−u vùc. §Þnh nghÜa cña c¸c thuËt ng÷ c¬ b¶n C¸c t¸c ®éng luü tÝch, c¸c ¶nh h−ëng luü tÝch vµ c¸c sù biÕn ®æi m«i tr−êng luü tÝch lµ c¸c thuËt ng÷ th−êng ®−îc sö dông cã thÓ thay thÕ cho nhau. C¸c ®Þnh nghÜa sau cho c¸c thuËt ng÷ "c¸c t¸c ®éng luü tÝch" hoÆc "c¸c ¶nh h−ëng luü tÝch" ®−îc ¸p dông phæ biÕn ë B¾c Mü vµ Ch©u ¢u: • C¸c t¸c ®éng luü tÝch ®Ò cËp tíi sù tÝch tô cña c¸c thay ®æi do con ng−êi g©y ra trong c¸c thµnh phÇn sinh th¸i hoÆc m«i tr−êng cã gi¸ trÞ (VEC) qua kh«ng gian vµ thêi gian. Nh÷ng t¸c ®éng nh− vËy cã thÓ x¶y ra theo c¸ch bæ sung hoÆc t−¬ng hç. • ë Mü, c¸c qui ®Þnh cña Héi ®ång chÊt l−îng M«i tr−êng (CEQ) ®Þnh nghÜa c¸c t¸c ®éng luü tÝch lµ "nh÷ng t¸c ®éng m«i tr−êng do nh÷ng t¸c ®éng gia t¨ng cña hµnh ®éng khi mµ bæ sung víi c¸c ho¹t ®éng qu¸ khø, hiÖn t¹i vµ t−¬ng lai cã thÓ ®o¸n tr−íc ®−îc mét c¸ch hîp lý bÊt kÓ hµnh ®éng ®ã do c¸c tæ chøc (chÝnh phñ) hoÆc c¸ nh©n nµo tiÕn hµnh ". C¸c t¸c ®éng luü tÝch cã thÓ do c¸c ho¹t ®éng nhá ®¬n lÎ g©y ra, nh−ng khi kÕt hîp l¹i víi nhau sÏ g©y t¸c ®éng ®¸ng kÓ trong thêi gian dµi. • N¨m 1998, Héi ®ång Nghiªn cøu §¸nh gi¸ M«i tr−êng cña Canada ®Þnh nghÜa c¸c t¸c ®éng luü tÝch lµ nh÷ng ¶nh h−ëng x¶y ra khi c¸c t¸c ®éng lªn m«i tr−êng tù nhiªn vµ x· héi x¶y ra th−êng xuyªn theo thêi gian hoÆc cã mËt ®é lín theo kh«ng gian mµ nh÷ng t¸c ®éng cña c¸c dù ¸n riªng lÎ kh«ng thÓ ®−îc ®ång ho¸. Chóng còng cã thÓ x¶y ra khi nh÷ng t¸c ®éng cña ho¹t ®éng nµy kÕt hîp víi c¸c t¸c ®éng cña ho¹t ®éng kh¸c theo c¸ch thøc hiÖp lùc. LuËt vÒ §¸nh gi¸ m«i tr−êng cña Canada chØ ra r»ng quy tr×nh EIA nªn bao gåm viÖc xem xÐt " bÊt kú t¸c ®éng m«i tr−êng luü tÝch nµo cã thÓ g©y ra do t¸c ®éng cña dù ¸n nµy kÕt hîp víi c¸c t¸c ®éng dù ¸n hoÆc ho¹t ®éng kh¸c ®ang hoÆc sÏ ®−îc tiÕn hµnh, vµ møc ®é ®¸ng kÓ cña c¸c t¸c ®éng nµy". Mét sè chñ ®Ò ®i kÌm c¸c ®Þnh nghÜa vÒ c¸c t¸c ®éng luü tÝch bao gåm: • Sù cÇn thiÕt trong viÖc x¸c ®Þnh nhiÒu lo¹i ho¹t ®éng ®¹i diÖn cho c¸c nguån cã thÓ g©y ra c¸c t¸c ®éng m«i tr−êng bÊt lîi. • Sù quan t©m ®Õn c¸c mèi liªn kÕt gi÷a c¸c nguån nãi trªn vµ n¬i tiÕp nhËn c¸c t¸c ®éng; vµ nhËn thøc r»ng c¸c t¸c ®éng nh− vËy cã thÓ lµ t¸c ®éng bæ sung, ®èi nghÞch hoÆc t−¬ng hç (xem b¶ng 1). Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh M«i tr−êng G-3
  5. §¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch B¶ng 1. ThuËt ng÷ phæ biÕn trong ®¸nh gi¸ c¸c t¸c ®éng luü tÝch C¸c t¸c ®éng bæ C¸c x¸o trén lÆp ®i lÆp l¹i cña mét tr¹ng th¸i tù nhiªn t−¬ng tù sung mµ cuèi cïng nã v−ît qu¸ kh¶ n¨ng cña hÖ sinh th¸i ®Ó ®ång ho¸ x¸o trén nµy. C¸c t¸c ®éng gi¸n C¸c x¸o trén më ®Çu mét chuçi c¸c sù kiÖn g©y ra c¸c ¶nh tiÕp h−ëng chËm vÒ thêi gian hoÆc theo kh«ng gian tÝnh tõ sù b¾t ®Çu x¸o trén. C¸c t¸c ®éng hiÖp C¸c t¸c ®éng qua l¹i cña c¸c lo¹i x¸o trén kh¸c nhau g©y ra c¸c lùc t¸c ®éng kh¸c víi c¸c x¸o trén ®¬n lÎ c¶ vÒ sè lÉn vµ chÊt l−îng. C¸c t¸c ®éng khi kÕt hîp l¹i cßn nghiªm träng h¬n tæng c¸c t¸c ®éng riªng lÎ. TËp trung theo C¸c x¸o trén x¶y ra liªn tiÕp trong kho¶ng thêi gian ng¾n lµm thêi gian cho hÖ thèng kh«ng thÓ phôc håi gi÷a kho¶ng thêi gian ®ã. TËp trung theo C¸c x¸o trén chång chÐo trong kh«ng gian/x¶y ra rÊt gÇn nhau kh«ng gian mµ c¸c t¸c ®éng cña chóng kh«ng thÓ tiªu tan gi÷a c¸c kho¶ng trèng. GÆm nhÊm C¸c x¸o trén sinh ra c¸c t¸c ®éng do nh÷ng thay ®æi nhá, nghÜa lµ c¸c t¸c ®éng t¨ng thªm. CEA lµ mét kiÓu ®¸nh gi¸ nh»m x¸c ®Þnh c¸c hËu qu¶ cña nhiÒu h¬n mét t¸c ®éng cña mét sù ph¸t triÓn ®¬n lÎ. CEA còng h÷u Ých trong viÖc ®¸nh gi¸ mèi t−¬ng t¸c cña c¸c t¸c ®éng cña mét dù ¸n/ph¸t triÓn nµy víi c¸c t¸c ®éng cña c¸c dù ¸n/ph¸t triÓn kh¸c x¶y ra trong cïng mét vïng hoÆc mét hÖ sinh th¸i. CEA liªn quan ®Õn viÖc dù ®o¸n vµ ®¸nh gi¸ c¸c t¸c ®éng hiÖn t¹i, qu¸ khø vµ gÇn nh− ch¾c sÏ ch¾n x¶y ra trong t−¬ng lai ®Õn m«i tr−êng do nh÷ng sù x¸o trén tËp trung trong kh«ng gian/thêi gian, t−¬ng hç, gi¸n tiÕp, hoÆc x¶y ra 'tõ tõ". Sù tËp trung trong kh«ng gian vµ thêi gian ®· ®−îc ®Ò cËp ë trªn. HiÖp lùc lµ h×nh thøc kh¸c cña nh÷ng x¸o trén x¶y ra trªn cïng mét khu vùc, t¸c ®éng qua l¹i sinh ra c¸c t¸c ®éng kh¸c c¶ vÒ sè l−îng còng nh− chÊt l−îng tíi m«i tr−êng. C¸c t¸c ®éng luü tÝch còng cã thÓ x¶y ra ë c¸c thêi ®iÓm kh¸c nhau hoÆc c¸ch xa t¸c ®éng ban ®Çu, hoÆc theo c¸ch phøc t¹p h¬n, ®−îc gäi lµ nh÷ng t¸c ®éng gi¸n tiÕp. Cuèi cïng, "tõ tõ" ®Ò cËp tíi nh÷ng thay ®æi nhá tõ nhiÒu ho¹t ®éng phøc t¹p t−¬ng tù. Ngoµi ra, CEA cßn ®−îc dïng ®Ó: • §¸nh gi¸ c¸c t¸c ®éng x¶y ra trªn vïng réng cã thÓ v−ît qua biªn giíi ph¸p lý. • §¸nh gi¸ c¸c t¸c ®éng l©u dµi. • Quan t©m ®Õn nh÷ng t¸c ®éng lªn c¸c VEC do sù t−¬ng t¸c víi nh÷ng ho¹t ®éng kh¸c, vµ kh«ng chØ rµ so¸t c¸c t¸c ®éng cña dù ¸n ®¬n lÎ. Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh M«i tr−êng G-4
  6. §¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch • Bao gåm c¶ nh÷ng ho¹t ®éng trong qu¸ khø, hiÖn t¹i vµ cã thÓ dù ®o¸n ®−îc mét c¸ch hîp lý trong t−¬ng lai. • §¸nh gi¸ c¸c t¸c ®éng trªn qui m« lín, kh«ng chØ xem xÐt c¸c ¶nh h−ëng t¹i chç, trùc tiÕp. Nh÷ng m« t¶ vÒ CEA tËp trung vµo qu¸ tr×nh x¸c ®Þnh vµ ®Þnh l−îng c¸c t¸c ®éng luü tÝch, vµ quan t©m phï hîp ®Õn viÖc ®¸nh gi¸ tÇm quan träng cña c¸c t¸c ®éng. Qu¶n lý m«i tr−êng theo kh«ng gian vµ thêi gian x¸c ®Þnh còng lµ mét thµnh phÇn quan träng cña CEA. Môc tiªu cao h¬n cña CEA lµ x©y dùng c¸c chiÕn l−îc qu¶n lý c¸c t¸c ®éng luü tÝch phï hîp. Ngoµi ra, c¸c môc tiªu kÕt hîp cña CEA vµ viÖc lËp kÕ ho¹ch qu¶n lý tµi nguyªn lµ ®−a ra c¸c ph©n tÝch vÊn ®Ò mét c¸ch logic, mang tÝnh khoa häc vµ kÞp thêi; gióp c¸c tæ chøc chÝnh phñ cïng nhau ph¸t triÓn mét kÕ ho¹ch qu¶n lý tæng thÓ; x©y dùng c¸c kÕ ho¹ch tæng thÓ cho viÖc duy tr× vµ cñng cè c¸c loµi vµ m«i tr−êng sèng cña hÖ sinh th¸i ®−îc nghiªn cøu. CEA hiÖn t¹i ®−îc ghi râ ë trong luËt EIA cña mét sè n−íc, bao gåm: óc, Canada, New Zealand vµ Mü. Ph¸p luËt, qui chÕ/hoÆc c¸c h−íng dÉn cña c¸c quèc gia qui ®Þnh trùc tiÕp vÒ CEA, hoÆc qui ®Þnh CEA cÇn ®−îc xem xÐt trong qui tr×nh EIA. TiÒn ®Ò c¬ b¶n lµ CEA cÇn ®−îc xem lµ mét phÇn trong qui tr×nh EIA cho mét dù ¸n hoÆc ho¹t ®éng ®Ò xuÊt, chø kh«ng ph¶i lµ mét nghiªn cøu hoÆc ®¸nh gi¸ ®¬n lÎ. BiÓu 1 C¸c thuËt ng÷ phæ biÕn trong ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng luü tÝch C¸c t¸c ®éng t¨ng Sù x¸o trén tù nhiªn lÆp ®i lÆp l¹i lÊn ¸t kh¶ n¨ng hÊp thô sù x¸o thªm trén cña hÖ sinh th¸i. C¸c t¸c ®éng gi¸n C¸c x¸o trén khëi ®Çu mét chuçi c¸c sù kiÖn sinh ra c¸c t¸c tiÕp ®éng trÔ theo thêi gian vµ kh«ng gian tõ x¸o ®éng gèc. C¸c t¸c ®éng hiÖp Sù t−¬ng t¸c cña c¸c lo¹i x¸o trén kh¸c nhau sinh ra c¸c t¸c lùc ®éng cã chÊt vµ l−îng kh¸c víi c¸c x¸o trén ban ®Çu. Tæng phèi hîp c¸c t¸c ®éng th−êng bÊt lîi h¬n tæng céng c¸c t¸c ®éng riªng lÎ. TËp trung theo thêi C¸c x¸o trén x¶y ra qu¸ tËp trung vµ liªn tôc nªn hÖ sinh th¸i gian kh«ng thÓ phôc håi trong kho¶ng thêi gian gi÷a 2 x¸o trén. TËp trung theo thêi C¸c x¸o trén chång chÐo trong kh«ng gian vµ/hoÆc qu¸ gÇn gian nhau dÉn ®Õn c¸c t¸c ®éng cña chóng kh«ng thÓ tiªu t¸n ®−îc trong kho¶ng kh«ng gi÷a 2 x¸o trén. Tõ biÕn C¸c x¸o trén sinh ra c¸c t¸c ®éng thay ®æi chËm, tøc lµ c¸c t¸c ®éng t¨ng dÇn. C¸c lo¹i t¸c ®éng luü tÝch C¸c t¸c ®éng luü tÝch cã thÓ do nhiÒu nguyªn nh©n kh¸c nhau vµ cã thÓ ®−îc biÓu lé ë c¶ tµi nguyªn thiªn nhiªn vµ kinh tÕ - x· héi. H×nh 2 minh ho¹ tÇm quan träng cña tÝch Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh M«i tr−êng G-5
  7. §¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch tô c¸c t¸c ®éng m«i tr−êng, c¶ t¸c ®éng míi vµ t¸c ®éng t−¬ng hç. VÝ dô con ®−êng tÝch tô thø hai cã thÓ bao gåm c¸c ¶nh h−ëng sinh häc cña c¸c ho¸ chÊt ®Õn c¸c thùc thÓ h÷u c¬ trong chuçi thøc ¨n cña sinh vËt c¹n hoÆc sinh vËt thuû sinh. Ngoµi ra, t¸c ®éng luü tÝch cã thÓ ®−îc ph©n lo¹i nh− sau: • Qu¸ tr×nh tÝch tô: sù luü tÝch lÆp l¹i cña mét ¶nh h−ëng t−¬ng tù ( a + a + a + a...). • Qu¸ tr×nh t−¬ng t¸c: dÉn ®Õn mét t¸c ®éng ®¸ng kÓ (a + b + c + n ...). • C¸c t¸c ®éng tuÇn tù. • C¸c t¸c ®éng t−¬ng hç. • C¸c t¸c ®éng v−ît ng−ìng g©y hËu qu¶ lµ ' bïng næ t¸c ®éng' • 'C¸c t¸c ®éng bÊt ngê' bÊt b×nh th−êng. • C¸c t¸c ®éng bïng næ do qu¸ tr×nh ph¶n håi ('t−¬ng ph¶n' - ph¶n håi cã xu h−íng t¨ng c−êng hoÆc 'c¶i thiÖn' - ph¶n håi cã xu h−íng gi¶m bít). Tiªu tan chËm Sù më réng C¸c ¶nh h−ëng Tiªu tan chËm (bæ sung) (t−¬ng t¸c) phøc t¹p (bæ (bæ sung) 1. C¸c bæ sung liªn tôc 2. C¸c ¶nh h−ëng kÕt hîp liªn quan tíi tõ mét qu¸ tr×nh hai hoÆc nhiÒu qu¸ tr×nh C¸c con ®−êng g©y ra c¸c t¸c ®éng luü tÝch H×nh 2. C¸c con ®−êng c¬ b¶n g©y ra c¸c t¸c ®éng luü tÝch Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh M«i tr−êng G-6
  8. §¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch Bµi 02 - ThÝ dô vÒ c¸c t¸c ®éng luü tÝch ®Õn c¸ håi ë s«ng Columbia Mét vµi vÊn ®Ò m«i tr−êng ®ang ®−îc quan t©m trªn thÕ giíi chØ ra r»ng c¸c t¸c ®éng cña c¸c ho¹t ®éng ph¸t triÓn cã thÓ tÝch luü l¹i vµ biÕn thµnh nh÷ng vÊn ®Ò míi kh«ng ®−îc mong muèn. Tr¸i ®Êt ®ang nãng lªn vµ sù ®a d¹ng sinh häc ®ang mÊt dÇn ®i trªn ph¹m vi toµn cÇu do sö dông ®Êt thay ®æi lµ minh chøng cô thÓ cho c¸c t¸c ®éng do ho¹t ®éng ph¸t triÓn cña con ng−êi trong c¸c thËp kû qua lªn nhiÒu hÖ sinh th¸i. C¸c t¸c ®éng luü tÝch còng cã thÓ ®−îc t×m thÊy ë qui m« nhá h¬n, ë møc ®é dù ¸n riªng biÖt. §Ó minh ho¹ mét sè th¸ch thøc trong viÖc x¸c ®Þnh, nghiªn cøu vµ qu¶n lý mét sè c¸c vÊn ®Ò t¸c ®éng luü tÝch, chóng t«i sÏ ®−a ra mét thÝ dô cô thÓ vÒ c¸ch thøc mµ nhiÒu t¸c ®éng cña mét sè dù ¸n kÕt hîp l¹i trong mét th¸ch thøc vÒ viÖc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch liªn quan ®Õn nhiÒu khÝa c¹nh ph¸p lý. Chóng ta sÏ tËp trung vµo l−u vùc s«ng Columbia ë miÒn T©y B¾c n−íc Mü. NhiÒu vÊn ®Ò t¸c ®éng luü tÝch ®−îc xem xÐt xung quanh viÖc khai th¸c tiÒm n¨ng c¸c s«ng lín ®Ó s¶n xuÊt ®iÖn n¨ng, n«ng nghiÖp vµ c«ng nghiÖp. Bëi v× c¸c hÖ thèng n−íc ngät ®−îc liªn kÕt víi nhau th«ng qua chu tr×nh thuû v¨n, ®èi víi mét hÖ thèng cÊu tróc ®¬n gi¶n viÖc x¸c ®Þnh nguån vµ hËu qu¶ cña c¸c t¸c ®éng cã thÓ ®¬n gi¶n h¬n (gièng nh− c¸c t¸c ®éng kh«ng khÝ). Tuy nhiªn, viÖc gi¶i quyÕt c¸c t¸c ®éng nµy còng rÊt khã kh¨n bëi gi¸ trÞ cao ®−îc ®Æt lªn trªn c¸c quyÒn liªn quan ®Õn n−íc vµ sù phøc t¹p cña c¸c khu«n khæ ph¸p lý xung quanh viÖc qu¶n lý nguån n−íc. S«ng Columbia lµ vÝ dô thÝch hîp ®Ó cho c¸c quèc gia ven s«ng cña l−u vùc s«ng Mª C«ng tham kh¶o. NghÒ c¸ truyÒn thèng cã gi¸ trÞ kinh tÕ cao ®· bÞ t¸c ®éng nghiªm träng bëi mét sè lín c¸c ®Ëp ®−îc x©y dùng däc theo s«ng Columbia vµ rÊt nhiÒu s«ng nh¸nh cña nã. C¸ håi lµ mét thµnh phÇn chÝnh cña hÖ sinh th¸i vµ tæ chøc x· héi cña vïng T©y b¾c Th¸i B×nh D−¬ng, nh−ng ®· bÞ tµn ph¸ bëi c¸c t¸c ®éng luü tÝch cña sù ph¸t triÓn thuû ®iÖn kÐo dµi h¬n 100 n¨m qua. C¸c bµi häc ®−îc rót ra tõ s«ng Columbia cã thÓ gióp cho c¸c nhµ qu¶n lý m«i tr−êng ë l−u vùc s«ng Mª C«ng cè g¾ng tr¸nh x¶y ra c¸c t¸c ®éng kh«ng mong muèn t−¬ng tù ë l−u vùc s«ng Mª C«ng. Ph¹m vi vÊn ®Ò TÊt c¶ c¸c ho¹t ®éng ®em l¹i lîi Ých kinh tÕ dùa trªn tµi nguyªn, dï lµ trùc tiÕp (vÝ dô cung cÊp n−íc s¹ch, ®¸nh c¸, s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, khai th¸c gç, dÇu löa) hay gi¸n tiÕp (®iÖn n¨ng, giao th«ng, ph¸t triÓn c«ng nghiÖp) ®Òu g©y ra c¸c t¸c ®éng phøc t¹p ®Õn hÖ hÖ sinh th¸i. Sù phøc t¹p nµy do lµ c¸c t¸c ®éng cña ph¸t triÓn th−êng kh«ng ph¶i tuyÕn tÝnh; sù nèi kÕt gi÷a c¸c kÕt qu¶ cña ho¹t ®éng nµy víi c¸c ho¹t ®éng kh¸c Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh M«i tr−êng G-7
  9. §¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch kh«ng nhËn diÖn ®−îc, vµ c¸c t¸c ®éng ®¬n lÎ luü tÝch l¹i theo c¸c c¸ch thøc kh«ng dù ®o¸n ®−îc. HÇu hÕt c¸c qu¸ tr×nh sinh th¸i vµ t−¬ng t¸c gi÷a chóng ®−îc biÕt rÊt ®Õn Ýt. D÷ liÖu th−a thít vµ c¸c tham sè quan träng kh«ng thÓ ®o ®−îc (vÝ dô: sù tån t¹i cña c¸ ë ®¹i d−¬ng). Lý thuyÕt còng bÞ h¹n chÕ. C¸c quan tr¾c thùc tÕ rÊt Ýt, sù x¸o trén do con ng−êi g©y ra th−êng cã qui m« lín vµ kh«ng cã tiÒn lÖ trong lÞch sö tù nhiªn, v× thÕ rÊt khã biÕt ®−îc sö dông lý thuyÕt nµo ®Ó nghiªn cøu dù ®o¸n c¸c vÊn ®Ò nµy. Dù b¸o ®ßi hái cho mét thêi gian dµi vµ cho mét ph¹m vi réng. §Ó x¸c ®Þnh c¸c t¸c ®éng ®Õn c¸ håi, ph¹m vi thêi gian tèi thiÓu lµ 5 n¨m hoÆc h¬n n÷a, vµ ph¹m vi kh«ng gian lµ trªn toµn thÕ giíi. Do ®ã, c¸c kÕt qu¶ kh«ng ®¸p øng ®−îc mong ®îi lµ ®iÒu b×nh th−êng. C¸c thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch (CEA) ph¶i ®−îc thiÕt kÕ ®Ó t×m kiÕm vµ tr¶ lêi c¸c sù kiÖn x¶y ra bÊt ngê hoÆc kh«ng dù ®o¸n ®−îc. Sè l−îng lín nh÷ng bªn ®Ò xuÊt dù ¸n, c¸c c¬ quan ®iÒu tiÕt vµ c¸c nhãm quan t©m tham gia vµo vÊn ®Ò t¸c ®éng luü tÝch ®ßi hái ph¶i chó ý ®Õn c¸c quy tr×nh chia xÎ th«ng tin, ra quyÕt ®Þnh vµ nhÊt trÝ x©y dùng. B¶n chÊt cña vÊn ®Ò lµ g×? Quay l¹i viÖc c¸c loµi c¸ håi cña s«ng Columbia ®· bÞ gi¶m tõ 16 triÖu tíi cßn 2 triÖu. C¸c loµi c¸ b¾t ®Çu ®i vµo con ®−êng diÖt vong tõ nh÷ng n¨m 1920. H×nh 1 chØ ra sù suy gi¶m nghÒ ®¸nh c¸ håi Chinook trong giai ®o¹n 100 n¨m. §å thÞ chØ ra sù suy gi¶m vÒ sè l−îng c¸ t−¬ng øng víi sù ph¸t triÓn c¸c ®Ëp thuû ®iÖn. H×nh 1 Mèi quan hÖ gi÷a sù suy gi¶m c¸ håi Chinook vµ sù gia t¨ng ph¸t triÓn thuû ®iÖn. Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh M«i tr−êng G-8
  10. §¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch §ã cã ph¶i lµ mét vÊn ®Ò ®¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch kh«ng? Sù ph¸t triÓn cña l−u vùc s«ng Columbia §óng, rÊt nhiÒu yÕu tè gãp phÇn vµo sù suy gi¶m nµy. 1860-1900: Ch©u ¢u kh«ng kiÓm so¸t nghÒ c¸. N¨m 1890 c¸c nhµ m¸y ®å hép ®−îc T¹i sao ®©y lµ mét vÊn ®Ò quan x©y dùng trong l−u vùc s«ng Columbia vµ träng? vïng bê biÓn cña vÞnh, lµ ngµnh c«ng nghiÖp ®em l¹i mét hµng triÖu ®« la. Trong vïng bê biÓn Th¸i B×nh D−¬ng cña B¾c Mü, c¸ håi lµ mét 1900-®Õn nay: T¨ng c−êng qui ®Þnh ph¸p nguån tµi nguyªn v« cïng quan luËt vÒ nghÒ c¸ ®Ó b¶o vÖ c¸c ®µn c¸. C¸c träng bëi v×: luËt míi tiÕp tôc ®−îc ban hµnh cho ®Õn nay, vµ trªn qui m« quèc tÕ (vÝ dô, tho¶ • Chóng lµ mét nguån thøc ¨n thuËn c¸ håi Canada-Mü 1985). quan träng trong khu vùc, vµ trªn thÕ giíi. 1902: S¾c luËt Khai hoang ®Êt cña Mü ®· qui ®Þnh quyÒn vÒ sö dông n−íc cho n«ng • C¸ håi di c− hµng ngh×n ki-l«- nghiÖp cho c¸c c¸ nh©n së h÷u ®Êt ë l−u mÐt däc theo c¸c s«ng vµ biÓn, vùc s«ng Columbia. do ®ã chóng lµ mét yÕu tè chØ thÞ tèt cho t×nh tr¹ng m«i tr−êng 1902 - 1950s: ChuyÓn ®æi trªn qui m« lín t¹i c¸c m«i tr−êng sinh sèng cña ®Êt trang tr¹i vµ ®Êt rõng thµnh ®Êt c¸nh chóng. n«ng nghiÖp cã t−íi. • NÒn t¶ng v¨n ho¸ v÷ng ch¾c tån 1935-1986: X©y dùng c¸c ®Ëp thuû ®iÖn t¹i gi÷a con ng−êi vµ c¸ håi. míi (tæng sè lµ 28). H¬n 60 ®Ëp vµ c¸c kÕt cÊu c«ng tr×nh bæ sung ®· ®−îc x©y dùng • Qu¶n lý c¸ håi lµ mét vÊn ®Ò ®Ó kiÓm so¸t lò vµ ®iÒu tiÕt dßng ch¶y. chÝnh trÞ nh¹y c¶m mang tÝnh khu vùc vµ quèc tÕ. 1968-1982: T¨ng 50% c«ng suÊt ph¸t ®iÖn b»ng c¸ch l¾p ®Æt thªm c¸c turbine cho c¸c T¹i sao l¹i nghiªn cøu vÊn ®Ò ®Ëp s½n cã. nµy? 1980: S¾c luËt vÒ N¨ng l−îng ®iÖn T©y b¾c LÞch sö cuéc sèng cña c¸ håi ë s«ng Th¸i b×nh d−¬ng vµ B¶o tån ®−îc th«ng qua Columbia ®· ®−îc hiÓu biÕt kh¸ râ. ®Ó gi¶m thiÓu c¸c t¸c ®éng cã h¹i cña viÖc Sù am hiÓu vÒ c¸c t¸c ®éng luü tÝch ph¸t triÓn thuû ®iÖn trªn s«ng Columbia, vµ t¸c ®éng thÕ nµo ®Õn sè l−îng c¸ håi ®Ó b¶o vÖ vµ c¶i thiÖn sè l−îng c¸c loµi c¸ cã thÓ gióp chóng ta hiÓu biÕt râ h¬n vµ c¸c loµi hoang d· bÞ t¸c ®éng. vÒ c¸c hÖ thèng kh¸c Ýt ®−îc biÕt ®Õn. 1980-®Õn nay: C¸c nç lùc gi¶m thiÓu c¸c mÊt m¸t c¸ non vµ c¸ tr−ëng thµnh ®−îc L−u vùc s«ng Columbia tiÕn hµnh víi mét chi phÝ hµng n¨m lµ 100 triÖu USD. - lÞch sö tãm t¾t 1992: Snake River chinook trë thµnh loµi S«ng Columbia lµ s«ng lín thø 4 ë c¸ håi ®Çu tiªn ®−îc ghi vµo S¾c luËt vÒ c¸c B¾c Mü, vµ cã chiÒu dµi 1900 km loµi bÞ ®e do¹. ch¶y qua qua 2 quèc gia (Canada vµ Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh M«i tr−êng G-9
  11. §¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch Mü). Ngoµi ra tæng chiÒu dµi c¸c s«ng nh¸nh cña nã lµ vµi ngh×n kil«mÐt. Theo lÞch sö, s«ng Columbia lµ nguån cung cÊp c¸ håi lín nhÊt ë bê biÓn phÝa T©y cña B¾c Mü. C¸c nguån tµi nguyªn kh¸c trong l−u vùc s«ng ®· bÞ khai th¸c tr−íc ®©y bao gåm ®éng vËt hoang d·, gç, vµng, da vµ l«ng thó. Do kÕt qu¶ cña sù ph¸t triÓn c«ng nghiÖp m¹nh mÏ trong 100 n¨m qua, s«ng Columbia hiÖn nay cã 19 ®Ëp thuû ®iÖn chÝnh, 9 ®Ëp nhá h¬n vµ h¬n 60 dù ¸n thuû ®iÖn quy m« nhá, lµm cho s«ng Columbia trë thµnh l−u vùc khai th¸c thuû ®iÖn lín nhÊt thÕ giíi. Trong l−u vùc s«ng Columbia, ng−êi ta ®· khai th¸c, chuyÓn ®æi mét diÖn tÝch lín ®Êt sang canh t¸c n«ng nghiÖp víi diÖn tÝch gÇn 1,2 triÖu ha ®Êt canh t¸c ®−îc cÊp n−íc t−íi tõ s«ng. KÕt qu¶ cña sù ph¸t triÓn nµy lµ tæng diÖn tÝch hÖ sinh th¸i ‘Columbia’ (nh− lµ: cöa s«ng, hå chøa thuû ®iÖn, c¸c vïng ®Êt ven s«ng, c¸c c¸nh rõng vµ c¸c vïng ®Êt t−íi) cÇn qu¶n lý t−¬ng ®−¬ng diÖn tÝch n−íc Ph¸p. L−u vùc nµy hiÖn lµ n¬i sinh sèng cña sè d©n ®«ng gÊp 100 lÇn møc ban ®Çu cña nã. C©u hái lµ liÖu nh÷ng sù ph¸t triÓn nµy vµ c¸c ¶nh h−ëng cña nã chóng bÒn v÷ng vÒ mÆt sinh th¸i (vµ kinh tÕ) hay kh«ng. C¸c nguyªn t¾c chñ ®¹o ®»ng sau sù ph¸t triÓn hoÆc 'chÕ ngù' lµ t¨ng tèi ®a tØ lÖ hoµn tr¶ kinh tÕ cña tµi nguyªn Columbia. C¸c ho¹t ®éng ph¸t triÓn gãp phÇn t¸c ®éng nguån c¸ håi cã nguån gèc ë s«ng Columbia ®−îc lµm râ trong c¸c phÇn tiÕp theo: C¸c ®Ëp thuû ®iÖn RÊt nhiÒu ®Ëp ®· ®−îc x©y dùng tr−íc khi cã c¸c yªu cÇu vÒ ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng (EIA). C¸c t¸c ®éng ®Çu tiªn cña c¸c ®Ëp tíi c¸ håi bao gåm viÖc c¸ håi non bÞ tuèc bin giÕt chÕt hoÆc c¸ tr−ëng thµnh bÞ m¾c bÉy trªn c¸c tÊm ch¾n g¹ch vì khi chóng di c− ng−îc trë l¹i (c¸c con sè −íc tÝnh gÇn ®©y cho kÕt qu¶ kho¶ng 5-11 triÖu c¸ håi tr−ëng thµnh bÞ giÕt chÕt hµng n¨m). Mét sè gièng c¸ ph¶i v−ît qua kho¶ng 8 ®Ëp ®Ó tíi ®−îc vïng sinh s¶n cña chóng. C¸c t¸c ®éng thø cÊp bao gåm lµm ngËp c¸c vïng sinh s¶n, vµ lµm chËm sù di c− cña c¸ håi th«ng qua viÖc thay ®æi chÕ ®é thuû lùc (®Èy c¸ con vµ c¸ trung niªn tíi chç diÖt vong). C¸c t¸c ®éng thø ba x¶y ra th«ng qua sù gia t¨ng ph¸t triÓn c«ng nghiÖp vµ n«ng nghiÖp ®ång thêi víi sù gia t¨ng mËt ®é d©n sè do kÕt qu¶ cña n¨ng l−îng rÎ. §« thÞ ho¸/C«ng nghiÖp ho¸ C¸c t¸c ®éng ®Çu tiªn lµ sù suy gi¶m chÊt l−îng n−íc h¹ l−u do bÞ « nhiÔm (vÝ dô nh− n−íc th¶i cña nhµ m¸y nghiÒn giÊy) vµ gi¶m l−u l−îng dßng ch¶y do lÊy n−íc t−íi. C¸c t¸c ®éng thø hai lµ thay ®æi nhiÖt ®é vµ båi l¾ng do mÊt th¶m phñ rõng vµ mÊt vïng sinh s¶n do khai th¸c vµng. N«ng nghiÖp C¸c t¸c ®éng ®Çu tiªn lµ sù thiÖt h¹i cña viÖc di c− c¸ non vµ c¸ tr−ëng thµnh do chóng ®i vµo c¸c kªnh t−íi vµ tíi c¸c vïng sinh sèng kh«ng phï hîp. C¸c t¸c ®éng thø hai lµ gi¶m dßng ch¶y do ®iÒu tiÕt cña hå trong giai ®o¹n c¸ di c−, sù l¾ng ®äng bïn c¸t ë c¸c vïng sinh s¶n vµ mÊt th¶m phñ rõng. Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh M«i tr−êng G - 10
  12. §¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch KiÓm so¸t lò lôt C¸c t¸c ®éng thø cÊp lªn c¸ håi lµ sù gi¶m l−îng dßng ch¶y cÇn thiÕt cho c¸ håi v−ît qua c¸c ch−íng ng¹i vËt trong mïa xu©n vµ mïa thu, vµ do sù x©m nhËp cña c¸c loµi ngo¹i lai vµo dßng ch¶y qua c¸c dßng n−íc th¶i. N¹o vÐt N¹o vÐt c¸c kªnh giao th«ng thuû g©y nªn nh÷ng t¸c ®éng thø cÊp ®èi víi c¸ håi do sù mÊt nguån thøc ¨n vµ c¸c b·i sinh s¶n ë c¸c vïng cöa s«ng mïa mì cña l−u vùc. Gi¶i trÝ C¸c t¸c ®éng s¬ cÊp cña ho¹t ®éng gi¶i trÝ lµ sù mÊt m¸t cña c¸c vïng nu«i trång do x©y dùng c¸c khu nhµ nghØ hÌ vµ ®¸nh b¾t c¸c loµi ®ang bÞ tuyÖt chñng. Thuû s¶n C¸c t¸c ®éng s¬ cÊp cña viÖc ®¸nh b¾t c¸ lµ gi¶m l−îng c¸ tr−ëng thµnh trë l¹i (®Æc biÖt ®èi víi c¸c loµi ®ang bÞ tuyÖt chñng) qua c¸c vÞnh th−¬ng m¹i. §¸nh b¾t c¸ ë ®¹i d−¬ng rÊt khã kiÓm so¸t. C¸c t¸c ®éng luü tÝch do sù ph¸t triÓn C¸c ho¹t ®éng ph¸t triÓn hµnh ®ång ®−îc m« t¶ ë trªn ®· t¸c ®éng nghiªm träng tíi sè l−îng c¸ håi ë s«ng Columbia. Mçi ph¸t triÓn míi l¹i khuyÕn khÝch c¸c ph¸t triÓn bæ sung, vµ mçi ph¸t triÓn riªng biÖt t¹o nªn nhiÒu h¬n mét lo¹i t¸c ®éng. RÊt nhiÒu t¸c ®éng rÊt khã ®Þnh l−îng ®−îc. HËu qu¶ chÝnh cña c¸c t¸c ®éng nµy lµ phÇn th−îng l−u cña l−u vùc ®· bÞ c¸c ®Ëp ng¨n l¹i, trong khi c¸c vïng sinh s¶n ë h¹ l−u hÇu nh− bÞ ph¸ huû do sù l¾ng ®äng bïn c¸t, gi¶m l−u l−îng dßng ch¶y hoÆc nhiÖt ®é cao (nh− ®−îc m« t¶ ë h×nh 2). Tû lÖ tö vong c¸ di c− rÊt biÕn ®éng lín, phô thuéc vµo khÝ hËu vµ c¸c chu kú phong phó cña c¸ håi. C¸c t¸c ®éng cô thÓ vµ hËu qu¶ cña c¸c t¸c ®éng ®èi víi c¸ håi trong suèt thêi gian sinh sèng trong m«i tr−êng n−íc ngät vµ m«i tr−êng ®¹i d−¬ng ®−îc m« t¶ ë c¸c phÇn sau: Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh M«i tr−êng G - 11
  13. §¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch N−íc MÊt c¸ håi non ë h¹ l−u Gi¶m l−îng dßng ch¶y. §éng vËt ¨n thÞt. T−íi Tua bin L¾ng ®äng bïn Gi¶m l−îng dßng ch¶y Trµn x¶ lò T−íi §éng vËt ¨n thÞt Thu ho¹ch ¤ nhiÔm Trµn x¶ lò MÊt c¸ håi ¤ nhiÔm lín ë th−îng Thu ho¹ch H×nh 2 C¸c t¸c ®éng luü tÝch cña ph¸t triÓn lªn c¸ håi C¸c t¸c ®éng luü tÝch ë m«i tr−êng n−íc ngät C¸c t¸c ®éng tíi viÖc di c− ng−îc dßng (sù quay trë l¹i cña c¸ tr−ëng thµnh, giai ®o¹n sinh s¶n) bao gåm: • §¸nh b¾t c¸ ë vïng cöa s«ng cã thÓ g©y tæn th−¬ng ®Õn ®µn c¸. • « nhiÔm lµm suy tho¸i/m«i tr−êng sinh s¶n vµ nu«i d−ìng ë vïng h¹ l−u. • N¹o vÐt vµ c¸c c¬ së c«ng nghiÖp lµm mÊt m«i tr−êng sinh sèng. • C¸c mÊt m¸t do sù qu¸ b·o hoµ c¸c khÝ tõ c¸c ®Ëp trµn. • C¸c mÊt m¸t do c¸c ®Ëp vµ kÕt cÊu kh«ng thÓ v−ît qua (phô thuéc vµo møc n−íc). • C¸c mÊt m¸t do ®¸nh c¸ ë hå chøa t¹i c¸c vïng lßng hå. T¨ng kh¶ n¨ng trë thµnh måi cña c¸c loµi kh¸c. C¸c t¸c ®éng tíi sù di c− xu«i dßng (trøng, giai ®o¹n c¸ håi non), bao gåm: Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh M«i tr−êng G - 12
  14. §¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch • LÊy n−íc t−íi vµ ph¸t ®iÖn lµm cho c¸c b·i sinh s¶n bÞ c¹n næi lªn mÆt n−íc vµ c¸ håi con bÞ mÊt ®i trong c¸c kªnh t−íi. • Thay ®æi chÕ ®é dßng ch¶y (gi¶m dßng ch¶y mïa xu©n) g©y kÐo dµi thêi gian c− tró cña c¸ håi con, t¨ng kh¶ n¨ng bÞ trë thµnh måi vµ bÞ ¨n thÞt. • Gi¶m ®é ®ôc cña n−íc t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c loµi s¨n måi dÔ ph¸t hiÖn. • BÞ chÕt trong c¸c tuèc bin (tíi 30% c¸ håi non t¹i mçi ®Ëp) vµ c¸c bÉy g¹ch vì. • C¸ bÞ chÕt ë c¸c ®Ëp trµn do n−íc qu¸ b·o hoµ c¸c khÝ vµ bÞ sèc vÒ nhiÖt ®é. • C¸c mÊt m¸t do « nhiÔm c«ng nghiÖp. C¸c t¸c ®éng luü tÝch ë §¹i d−¬ng C¸ håi ®ßi hái m«i tr−êng sèng trªn mét ph¹m vi kh«ng gian réng lín h¬n nhiÒu l−u vùc s«ng Columbia. M«i tr−êng sèng cña chóng më réng rÊt xa so víi ph¹m vi c¸c con s«ng tíi tËn B¾c Th¸i B×nh D−¬ng, biÓn NhËt b¶n vµ Bª Ring. Thêi gian c¸ håi sèng ë ®¹i d−¬ng (2 - 4n¨m) nhiÒu h¬n thêi gian chóng sèng ë s«ng (vµi th¸ng tíi 1 n¨m). Trong kh«ng gian réng lín vµ thêi gian dµi nh− vËy, c¸c t¸c ®éng tõ c¸c ho¹t ®éng ph¸t triÓn cña con ng−êi ë L−u vùc s«ng Columbia dï m¹nh hay yÕu sÏ t−¬ng t¸c víi víi c¸c nh©n tè kh¸c (viÖc qu¶n lý ®¸nh b¾t c¸ quèc tÕ vµ c¬ chÕ khÝ hËu). Mét sè nh©n tè cã thÓ v−ît ra tÇm kiÓm so¸t cña c¸c chÝnh phñ, vµ c¸c t¸c ®éng cña c¸c nh©n tè nµy lªn tµi nguyªn cã thÓ cÇn nhiÒu n¨m hay nhiÒu thËp kû ®Ó hiÓu ®−îc. §¸nh b¾t ë ®¹i d−¬ng PhÇn lín giai ®o¹n tõ 2-4 n¨m sèng ë ®¹i d−¬ng, c¸ håi s«ng Columbia lµ ®èi t−îng rÊt Ýt ®−îc hiÓu biÕt vµ hÇu nh− kh«ng kiÓm so¸t ®−îc viÖc ®¸nh b¾t c¸ ë ®¹i d−¬ng (®¸nh b¾t b»ng l−íi quÐt). Chóng ta kh«ng biÕt ®−îc s¶n l−îng ®¸nh b¾t c¸ håi ë ®¹i d−¬ng cña ngµnh c«ng nghiÖp c¸ lµ bao nhiªu, v× ®©y lµ th«ng tin nh¹y c¶m vÒ chÝnh trÞ vµ khã thu thËp. Khi c¸ håi b¾t ®Çu di c− trë l¹i s«ng, chóng chÝnh lµ ®èi t−îng cña ngµnh ®¸nh c¸ th−¬ng m¹i gÇn bê vµ xa bê cña nh÷ng c− d©n ë c¶ Canada vµ Mü. ViÖc ®¸nh b¾t c¸ håi ë s«ng Columbia diÔn ra nhiÒu nhÊt ë ngoµi bê biÓn cña Alaska vµ British Columbia. ViÖc ®¸nh b¾t c¸ håi ®· ®−îc ®iÒu chØnh bëi HiÖp −íc c¸ håi quèc tÕ 1985, nh−ng tõ n¨m 1994, tÊt c¶ c¸c n−íc ®· x©m ph¹m tíi c¸c ®iÒu lÖ cña hiÖp −íc. Chu tr×nh khÝ hËu vµ n¨ng suÊt ®¹i d−¬ng Tõ n¨m 1990, th«ng qua ph©n tÝch c¸c chuçi sè liÖu khÝ hËu dµi h¹n ®· b¾t ®Çu kh¸m ph¸ ra chu kú 20 n¨m cña nhiÖt ®é ®¹i d−¬ng (8-11 n¨m cña n−íc Êm, 8-11 n¨m cña n−íc m¸t) ®iÒu nµy t¸c ®éng tíi c¸ håi ë s«ng Columbia. C¸c t¸c ®éng theo xu h−íng nµy ®· lµm thay ®æi n¨ng suÊt c¸ håi (n−íc Êm th−êng cho n¨ng suÊt cao h¬n n−íc m¸t) vµ lµm thay ®æi sù ph©n bè cña nh÷ng ®éng vËt s¨n måi (trong nh÷ng n¨m nãng h¬n c¸ thu di chuyÓn nhiÒu h¬n vÒ phÝa b¾c, chóng s¨n måi chñ yÕu lµ c¸ håi con). C¸c t¸c ®éng nµy n»m xa ngoµi kh¶ n¨ng dù ®o¸n vµ qu¶n lý cña con ng−êi, vµ t¸c ®éng cña chóng lªn mËt ®é c¸ håi rÊt khã x¸c ®Þnh. Chóng cã thÓ g©y ra mét t¸c ®éng lín tíi Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh M«i tr−êng G - 13
  15. §¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch hiÖu qu¶ cña viÖc gi¸m s¸t sù di c− (n¬i ñ trøng, di chuyÓn cña c¸ håi non) hiÖn t¹i ë s«ng Columbia. Tæng kÕt c¸c nh©n tè ®ãng gãp vµo sù suy gi¶m c¸ håi. C¸c nh©n tè gãp phÇn vµo sù suy gi¶m cña c¸ håi ë s«ng Columbia lµ rÊt ®a d¹ng (ph¸t sinh tõ rÊt nhiÒu nguån) vµ kÕt nèi chÆt chÏ víi nhau. C¸c nh©n tè trùc tiÕp C¸c nh©n tè nµy bao gåm nh÷ng mÊt m¸t do sù quay trë l¹i c¸c ®Ëp cña c¸ håi con vµ tr−ëng thµnh, suy gi¶m m«i tr−êng sèng, ¸p lùc ®¸nh b¾t, vµ c¸c loµi s¨n måi còng rÊt phong phó vµ sù ph©n bè cña chóng còng thay ®æi do c¸c biÕn ®æi sinh th¸i vµ c¸c ho¹t ®éng cña con ng−êi. C¸c nh©n tè gi¸n tiÕp C¸c nh©n tè nµy bao gåm sù thay ®æi bÊt lîi chÕ ®é dßng ch¶y t¸c ®éng tíi thêi gian vµ tû lÖ di chuyÓn cña c¸ håi vµ kh¶ n¨ng v−ît qua ch−íng ng¹i vËt trªn s«ng cña chóng. C¸c sù thay ®æi vÒ nhiÖt ®é cña ®¹i d−¬ng vµ c¸c chu kú dßng ch¶y cã thÓ gi¸n tiÕp t¸c ®éng tíi n¨ng suÊt vµ tû lÖ chÕt cña c¸ håi. Nh×n chung, c¸c nh©n tè nµy t¸c ®éng qua l¹i vµ g©y ra mét t¸c ®éng luü tÝch lªn c¸ håi. Kh«ng thÓ lo¹i bá mét yÕu tè vµ xem xÐt trùc tiÕp viÖc gi¶m t¸c ®éng t−¬ng øng. Sè l−îng, c−êng ®é vµ c¸c t¸c ®éng m«i tr−êng cña nh÷ng nh©n tè nµy t¸c ®éng qua l¹i vµ kh«ng xuÊt hiÖn ra cho c¸c nhµ qu¶n lý m«i tr−êng vµ nghÒ c¸ thÊy. Mét thùc tÕ hiÓn nhiªn gÇn ®©y lµ sè l−îng c¸ håi kh«ng thÓ tiÕp tôc thÝch nghi víi sù thay ®æi cña m«i tr−êng do c¸c ho¹t ®éng ph¸t triÓn g©y ra. §o l−êng c¸c t¸c ®éng lªn c¸ håi s«ng Columbia CÇn thiÕt cã nhiÒu lo¹i d÷ liÖu ®Ó lµm s¸ng tá mét vÊn ®Ò t¸c ®éng luü tÝch phøc t¹p. Ba khã kh¨n chÝnh cho viÖc quan tr¾c c¸c t¸c ®éng luü tÝch lµ: (i) quyÕt ®Þnh ®o ®¹c c¸i g× (c¸c chØ sè cã kh¶ n¨ng x¸c ®Þnh c¸c nguyªn nh©n rÊt ®a d¹ng); (ii) ®o ®¹c vµo thêi ®iÓm thÝch hîp (®−a ra c¸c d÷ liÖu c¬ b¶n cÇn ®o ®¹c); (iii) x¸c ®Þnh c¸c ¶nh h−ëng cña c¸c sai sè trong ®o ®¹c. §èi víi vÊn ®Ò c¸ håi s«ng Columbia, sù phong phó cña c¸ håi lµ chØ sè chÝnh, nh−ng kh«ng mét ph−¬ng ph¸p hoÆc mét nguån d÷ liÖu ®¬n lÎ nµo cã thÓ x©y dùng ®−îc tÊt c¶ c¸c xu h−íng vµ c¸c nh©n tè t¸c ®éng lªn sè l−îng c¸ håi. Bèn lo¹i d÷ liÖu chÝnh ®−îc sö dông trong viÖc quan tr¾c c¸ håi s«ng Columbia lµ: 1. Sè liÖu vÒ ®¸nh b¾t, bao gåm nhËt ký hµng h¶i c¸c thuyÒn ®¸nh c¸, ghi chÐp cña c¸c nhµ m¸y chÕ biÕn c¸, c¸c thèng kª vÒ sè l−îng ®¸nh b¾t ®−îc, vµ c¸c kh¶o s¸t vÒ giá c©u. C¸c h¹n chÕ ®èi víi c¸c d÷ liÖu nµy bao gåm sù cÈu th¶ cã chñ ®Þnh, sù bÞa ®Æt sè l−îng ®¸nh b¾t (th−êng ®Ó trèn thuÕ), kh«ng x¸c ®Þnh ®−îc c¸c loµi, kh«ng ghi chÐp ®−îc ®¸nh c¸ tr¸i phÐp, ng−êi thùc hiÖn quan tr¾c ®−îc ®µo t¹o kÐm, cã sai sè kh«ng x¸c ®Þnh ®−îc khi ®¸nh gi¸. 2. §Õm c¸ tr−ëng thµnh di chuyÓn ng−îc dßng qua c¸c ®Ëp bao gåm ®Õm b»ng m¾t, video hoÆc thiÕt bÞ ®iÖn tö. VÊn ®Ò víi nh÷ng d÷ liÖu nµy lµ viÖc ®Õm lu«n ®−îc b¾t Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh M«i tr−êng G - 14
  16. §¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch ®Çu sau khi x©y dùng xong ®Ëp. C«ng nghÖ ®o ®Õm thay ®æi vµi n¨m mét lÇn, lµm cho viÖc so s¸nh sè liÖu hiÖn t¹i víi sè liÖu qu¸ khø rÊt khã kh¨n. 3. ¦íc tÝnh l−îng sèng sãt sau khi sinh s¶n, th−êng ®−îc dùa trªn viÖc tÝnh ®Õm c¸ tr−ëng thµnh trong vïng sinh s¶n ë mét giai ®o¹n. C¸c h¹n chÕ bao gåm: kh«ng cã d÷ liÖu tr−íc n¨m 1950, nhiÒu vïng sinh s¶n kh«ng ®−îc quan tr¾c th−êng xuyªn, viÖc −íc tÝnh th−êng kh«ng ®−îc tin cËy vµ cã tranh c·i. Mét c¸ch ®Õm kh¸c (®Õm trøng hoÆc c¸ håi non), nã cã thÓ lµ mét chØ sè chÝnh x¸c h¬n trong t−¬ng lai, vµ tèn kÐm h¬n lµ −íc tÝnh tû lÖ sèng sãt. 4. Hoµn tr¶ l¹i thÎ ghi tªn vµ ®Þa chØ th−êng ®−îc thùc hiÖn ë n¬i −¬m trøng c¸. Tuy nhiªn, c¸ nu«i cã thÓ cã c¸c tËp tÝnh kh¸c c¸ hoang d·, lµm phÐp ngo¹i suy bÞ sai. Sù thµnh c«ng hoÆc thÊt b¹i cña c¸c ch−¬ng tr×nh qu¶n lý vµ gi¶m thiÓu ®−îc ®¸nh gi¸ trªn c¬ së c¸c −íc tÝnh nµy. Tuy thÕ nh÷ng −íc l−îng nµy kh«ng thÓ t¸ch rêi ®−îc sù ¶nh h−ëng cña c¸c t¸c ®éng x¶y ra ë c¸c giai ®o¹n kh¸c nhau trong lÞch sö ®êi sèng c¸ håi, hoÆc chóng kh«ng thÓ t¸ch ra ngoµi c¸c nh©n tè t¸c ®éng tíi sù sèng sãt cña c¸ ë c¸c m«i tr−êng n−íc ngät vµ biÓn. gi¶m thiÓu C¸c t¸c ®éng luü tÝch trªn s«ng Columbia Chi phÝ cña c¸c biÖn ph¸p gi¶m thiÓu hiÖn nay lªn tíi h¬n 100 triÖu USD hµng n¨m. C¸c biÖn ph¸p gi¶m thiÓu bao gåm tõ c¸c ®iÒu chØnh vµ c¸c gi¶i ph¸p vÒ c«ng nghÖ ®Õn c¸c biÖn ph¸p qu¶n lý hÖ sinh th¸i më réng. C¸c biÖn ph¸p gi¶m thiÓu hiÖn t¹i ®−îc tæng kÕt tãm t¾t nh− sau: B¶o vÖ c¸ C¸c nç lùc ®Çu tiªn trong viÖc gi¶m thiÓu c¸c t¸c ®éng ®Õn c¸ håi lµ gi¶m l−îng c¸c håi con chÕt do c¸c ®Ëp trùc tiÕp g©y ra. C¸c kiÕn nghÞ nµy bao gåm: • §¸nh b¾t c¸ håi non trong lßng hå vµ khu vùc quanh ®Ëp vµ chuyÓn chóng ®i (−íc tÝnh ®¹t hiÖu qu¶ kho¶ng tõ 60-80%). • Bæ sung c¸c ®−êng vßng cho c¸ håi nhá ®i qua, vµ b¶o vÖ c¸ ë c¸c ®Ëp trµn n−íc b»ng "sù c¶i tiÕn" ®¾t tiÒn vµ thiÕt kÕ l¹i c¸c ®Ëp. • X©y dùng c¸c l−íi ch¾n ë c¸c kªnh t−íi. • T¨ng l−îng dßng ch¶y s«ng trong giai ®o¹n c¸ di c−, tæn thÊt do nguyªn nh©n nµy lµ 40 triÖu USD tæng lîi nhuËn hµng n¨m. T¨ng s¶n l−îng c¸ b»ng c¸c biÖn ph¸p nh©n t¹o Tíi n¨m 1990, h¬n 100 vïng −¬m trøng vµ c¸c b·i sinh s¶n ®−îc x©y dùng, chñ yÕu ë h¹ l−u s«ng. C¸c vïng −¬m trøng míi ®ang ®−îc x©y dùng ë th−îng l−u. Sù tÝch hîp c¸c vïng −¬m trøng vµo chu tr×nh qu¶n lý lµ mét vÊn ®Ò chÝnh trÞ phøc t¹p vµ c¸c hiÓu biÕt vÒ bÖnh dÞch vµ sù nh©n gièng, c¸c hËu qu¶ di truyÒn häc ®éc h¹i ®èi víi c¸ hoang d·, vµ c¸c t¸c ®éng lªn sù suy gi¶m cña c¸c gièng hoang d¹i cßn h¹n chÕ. Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh M«i tr−êng G - 15
  17. §¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch Phôc håi l¹i m«i tr−êng sèng §iÒu nµy bao gåm viÖc phôc håi l¹i m«i tr−êng sinh s¶n tù nhiªn b»ng c¸ch më l¹i c¸c ®−êng c¸ ®i ®· bÞ ng¨n chÆn bëi c¸c ho¹t ®éng tr−íc ®©y cña con ng−êi vµ x¸c ®Þnh 65.000 km dßng ch¶y cña "vïng ®−îc b¶o vÖ" n¬i kh«ng ®−îc x©y dùng c¸c dù ¸n thuû ®iÖn nhá. Qu¶n lý cÈn thËn c¸c c¸nh rõng lµm vïng ®Öm ë xung quanh khu vùc sinh s¶n vµ ng¨n chÆn c¸c dßng r¸c r−ëi ®æ xuèng dßng ch¶y còng ®ang ®−îc thùc hiÖn. Lo¹i bá c¸c ®Ëp HiÖn nay ®ang xem xÐt lo¹i bá 4 ®Ëp däc theo s«ng Snake, mét nh¸nh chÝnh cña s«ng Columbia. Trong khi d−êng nh− nã ®−îc coi lµ mét chiÕn l−îc gi¶m thiÓu tiÕn bé, viÖc ph¸ bá cña c¸c ®Ëp vµ phôc håi m«i tr−êng sèng ven s«ng ®−îc mét sè nhµ qu¶n lý m«i tr−êng nh×n nhËn lµ hy väng thùc sù duy nhÊt cho sù tån t¹i l©u dµi cña c¸c quÇn thÓ c¸ håi. C¸c th¸ch thøc trong viÖc gi¶m thiÓu c¸c t¸c ®éng luü tÝch phøc t¹p bao gåm chi phÝ, sù phèi hîp cña c¸c gi¶i ph¸p kh¸c nhau, gi¶i thÝch c¸c biÕn ®éng cña hÖ thèng tù nhiªn ch−a ®−îc biÕt ®Õn, quan hÖ víi c¸c gi¸ trÞ x· héi ®ang thay ®æi vµ sù hiÓu biÕt vÒ hÖ sinh th¸i. ViÖc qu¶n lý n¬i −¬m trøng c¸ ë s«ng Columbia minh ho¹ sù phøc t¹p nµy. ChÝnh s¸ch vÒ n¬i −¬m trøng c¸ lµ vÊn ®Ò phøc t¹p vµ g©y nhiÒu tranh c·i. C¸c b·i −¬m trøng c¸ tr−íc ®©y ®· ®−îc thiÕt kÕ ®Ó thay thÕ c¸c gièng c¸ ®· mÊt, vµ rÊt khã qu¶n lý sù lai t¹p c¸c gièng c¸ - còng nh− g©y ra sù gia t¨ng nhãm bÖnh dÞch, biÕn ®æi gien cña c¸c loµi c¸ hoang d·. C¸c b·i −¬m trøng c¸ ®−îc x©y dùng cho môc ®Ých sö dông "t¹m thêi", c¸c b·i −¬m trøng ®−îc thiÕt kÕ ®Ó hç trî kh«i phôc c¸c ®µn c¸ ®ang tån t¹i chø kh«ng ph¶i ®Ó thay thÕ chóng. Tuy nhiªn, viÖc qu¶n lý ®ßi hái ph¶i thay ®æi c¸c ph−¬ng ph¸p ®¸nh b¾t c¸, ®iÒu nµy cã sù c¶n trë x· héi. Sù phøc t¹p vÒ thÓ chÕ. NhiÒu tæ chøc cña chÝnh phñ vµ c¸c nhãm c¸ nh©n quan t©m ®ang tham gia vµo viÖc qu¶n lý s«ng Columbia. Nhãm tham gia qu¶n lý nµy bao gåm: 11 c¬ quan quèc gia vµ bang, 13 bé téc b¶n ®Þa, 8 nhµ m¸y thuû ®iÖn vµ rÊt nhiÒu c¸c tæ chøc quan t©m kh¸c. Vµo cuèi nh÷ng n¨m 1980 vµ ®Çu nh÷ng n¨m 1990, kh«ng khÝ chÝnh trÞ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho sù hîp t¸c gi÷a c¸c c¬ quan chÝnh phñ ë l−u vùc s«ng Columbia, nh− viÖc chia sÎ c¸c sè liÖu vµ th«ng tin vµ sù ph¸t triÓn c¸c chÝnh s¸ch chung. T×nh h×nh hiÖn nay ®· kh«ng cßn thuËn lîi nh− vËy, lµm cho nh÷ng nç lùc hîp t¸c trong t−¬ng lai trë nªn khã kh¨n h¬n. ViÖc x©y dùng sù ®ång lßng lµ cÇn thiÕt ®Ó qu¶n lý vÊn ®Ò t¸c ®éng luü tÝch. C¸c c¬ quan ph¶i cã kh¶ n¨ng x¸c ®Þnh nh÷ng c¸i ®−îc mÊt vµ phèi hîp cho hµnh ®éng chung, vµ cã kh¶ n¨ng rót ra c¸c bµi häc tõ nh÷ng kÕt qu¶ kh«ng mong ®îi. C¸c hµnh ®éng söa ch÷a lµ rÊt khã thiÕt kÕ vµ thùc hiÖn bëi v× c©u hái hiÓn nhiªn - Ai sÏ tr¶ tiÒn? Sù ph¸ huû m«i tr−êng cña c¸c ho¹t ®éng trong qu¸ khø lµ mét "vòng lÇy phÝ tæn"; gi¸ trÞ cña nguån tµi nguyªn ®· bÞ nh÷ng ng−êi khai khÈn lÊy ®i vµ nh÷ng ng−êi hiÖn nay kh«ng cã kh¶ n¨ng chi tr¶ c¸c chi phÝ ®Ó kh¾c phôc chóng. Nh− vËy, kh¶ n¨ng phôc håi c¸c hÖ sinh th¸i bÞ ph¸ huû th−êng kh«ng thùc tÕ, gièng nh− tr−êng hîp c¸ håi cña s«ng Columbia. Mét sù ®ång t©m nhÊt trÝ gi÷a c¸c tæ chøc chÝnh phñ x¸c ®Þnh tr¸ch nhiÖm phôc håi lµ cÇn thiÕt ®Ó biÖn hé cho c¸c phÝ tæn. Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh M«i tr−êng G - 16
  18. §¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch ThiÕt kÕ c¸c chiÕn l−îc hiÖu qu¶ cho ph¸t triÓn bÒn v÷ng cã kÓ ®Õn c¸c t¸c ®éng luü tÝch ®ßi hái sù quan tr¾c vµ c¸c nç lùc lµm gi¶m thiÓu l©u dµi. Trong tr−êng hîp cña c¸ håi, kho¶ng thêi gian tèi thiÓu cho viÖc ®¸nh gi¸ ¶nh h−ëng cña bÊt kú t¸c ®éng nµo còng Ýt nhÊt lµ 5 n¨m h¬n hiÖu lùc cña c¸c s¸ng kiÕn chÝnh trÞ. Mét sè gi¶i ph¸p mang tÝnh c«ng nghÖ vµ chi phÝ cã thÓ ®−îc ®¸nh gi¸. C¸c gi¶i ph¸p kh¸c mang tÝnh thÝ ®iÓm ®ßi hái sù thay ®æi th¸i ®é vµ c¸c mong muèn cña x· héi, viÖc ®¸nh gi¸ chi phÝ trong tr−êng hîp nµy lµ khã kh¨n. Ph¸t triÓn kh¶ n¨ng häc hái kinh nghiÖm cña c¸c c¬ quan vµ thiÕt kÕ c¸c chiÕn l−îc gi¶m thiÓu mÒm dÎo dùa trªn c¸c kiÕn thøc míi, ®ßi hái cã mét quü ®Çu t− dµi h¹n. Tãm t¾t Tãm l¹i, hai nh©n tè n»m bªn ngoµi sù kiÓm so¸t cña bÊt kú tæ chøc chÝnh phñ nµo t¹o nªn c¸c c¬ héi vµ th¸ch thøc trong viÖc thiÕt kÕ c¸c ph−¬ng ph¸p gi¶m thiÓu thÝch hîp c¸c t¸c ®éng luü tÝch cña s«ng Columbia. T×nh h×nh kinh tÕ vµ chÝnh trÞ cña mét vµi thËp kû gÇn ®©y t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho ho¹t ®éng gi¶m thiÓu. ë Mü, trong suèt nh÷ng n¨m cuèi thËp niªn 70, viÖc ®¶m b¶o cung cÊp n¨ng l−îng rÎ lµ mét trong nh÷ng −u tiªn chÝnh trÞ cao. Tuy nhiªn, viÖc sö dông n¨ng l−îng h¹t nh©n ®Ó thay thÕ thuû ®iÖn ®· thÊt b¹i trong ®Çu nh÷ng n¨m 1980. Nhu cÇu sö dông ®· lµm t¨ng gi¸ c¶ gÇn 700% ë ®Çu nh÷ng n¨m 1980, phÇn lín lµ chi phÝ cho c¸c nhµ m¸y n¨ng l−îng h¹t nh©n mµ nã kh«ng bao giê ®−îc x©y dùng trªn thùc tÕ. Nguån thu nhËp nµy ®·, vÉn vµ ®ang ®−îc sö dông ®Ó chi phÝ cho gi¶m thiÓu c¸c t¸c ®éng cña ph¸t triÓn thuû ®iÖn ®èi víi c¸c tµi nguyªn nh− c¸ håi. Nã ®Æt ra c©u hái lµ liÖu c¸c chiÕn l−îc t−¬ng tù cho viÖc x©y dùng h−íng tíi qu¶n lý bÒn v÷ng cã thÓ ®−îc thùc hiÖn trong ®iÒu kiÖn Ýt −u ®·i vÒ kinh tÕ hay kh«ng. C¸c ho¹t ®éng gi¶m thiÓu hiÖn nay diÔn ra trong giai ®o¹n kh«ng thuËn lîi cña chu kú ®¹i d−¬ng. Tõ cuèi nh÷ng n¨m 1970, chu kú nhiÖt ®é ®¹i d−¬ng ®· kh«ng thuËn lîi cho cho sù ph¸t triÓn vµ tån t¹i cña c¸ håi. C¸c khã kh¨n cña viÖc ®o l−êng c¸c t¸c ®éng nµy dÉn ®Õn rÊt tèn kÐm cho c¸c chi phÝ gi¶m thiÓu, g©y ra bÊt lîi cho viÖc thóc ®Èy c¸c ¸p lùc chÝnh trÞ cho thay ®æi hay h¹n chÕ c¸c ¶nh h−ëng bÊt lîi nµy. C¸c ph−¬ng ph¸p ®o ®Õm cã thÓ xem lµ kh«ng hiÖu qu¶, v× viÖc −íc tÝnh sè l−îng sèng sãt cã tÝnh t−¬ng quan kÐm. Tuy nhiªn, trong ®iÒu kiÖn khÝ hËu kh¸c th× ph−¬ng ph¸p ®o ®Õm cã thÓ cã hiÖu qu¶ cao h¬n. §©y lµ m©u thuÉn c¬ b¶n gi÷a c¸c môc tiªu chÝnh trÞ tr−íc m¾t, sù kh«ng ch¾c ch¾n vÒ mÆt khoa häc vµ môc tiªu bÒn v÷ng l©u dµi. Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh M«i tr−êng G - 17
  19. §¸nh gi¸ t¸c ®éng luü tÝch Bµi 03 - C¸c nguyªn t¾c vµ c¸c b−íc cña CEA HiÖn nay cã rÊt nhiÒu c¸c ®Þnh nghÜa vÒ c¸c t¸c ®éng luü tÝch (CEA), phÇn lín c¸c cè g¾ng kÕt hîp CEA vµo quy tr×nh ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng (EIA) ®Òu tËp trung vµo viÖc xem xÐt c¸c dù ¸n hoÆc ho¹t ®éng ®Ò xuÊt trong mèi liªn hÖ víi c¸c dù ¸n ®ang ho¹t ®éng. C¸c ®iÒu kiÖn c¬ b¶n ph¶i ®−îc ®Þnh nghÜa mét c¸ch phï hîp vµ c¸c t¸c ®éng kÕt hîp gi÷a c¸c ho¹t ®éng dù kiÕn vµ c¸c dù ¸n ®ang tån t¹i ®Õn m«i tr−êng, tµi nguyªn thiªn nhiªn vµ c¸c hÖ thèng kinh tÕ x· héi ph¶i x¸c ®Þnh. ë Mü, t¸m nguyªn t¾c ®· ®−îc v¹ch ra cho CEA. C¸c nguyªn t¾c nµy ®−îc rót ra tõ ®Þnh nghÜa cña "c¸c ¶nh h−ëng luü tÝch" trong c¸c ®iÒu luËt cña Héi ®ång ChÊt l−îng M«i tr−êng (CEQ), tõ c¸c cuéc ®iÒu tra nh÷ng ng−êi thùc hiÖn EIA, vµ tõ viÖc ®iÓm l¹i c¸c tµi liÖu ®· ®−îc xuÊt b¶n. C¸c nguyªn t¾c nµy cã thÓ ®−îc tãm t¾t l¹i nh− sau: 1. C¸c t¸c ®éng luü tÝch g©y ra bëi sù kÕt hîp c¸c ho¹t ®éng trong qu¸ khø, hiÖn t¹i, vµ ho¹t ®éng dù ®o¸n sÏ x¶y ra trong t−¬ng lai (RFFA). 2. C¸c t¸c ®éng luü tÝch lµ tæng t¸c ®éng cña tÊt c¶ c¸c ho¹t ®éng ®−îc tiÕn hµnh, bao gåm c¶ c¸c t¸c ®éng trùc tiÕp vµ gi¸n tiÕp lªn mét nguån tµi nguyªn, mét hÖ sinh th¸i, hay mét céng ®ång con ng−êi, mµ kh«ng kÓ ®Õn ai lµ ng−êi thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng ®ã. 3. C¸c t¸c ®éng luü tÝch cÇn thiÕt ®−îc ph©n tÝch trong mèi quan hÖ víi lo¹i tµi nguyªn, hÖ sinh th¸i, vµ céng ®ång con ng−êi bÞ ¶nh h−ëng. 4. SÏ lµ kh«ng thùc tÕ nÕu ph©n tÝch c¸c t¸c ®éng luü tÝch cña mét hµnh ®éng trªn ph¹m vi toµn cÇu. Danh s¸ch cña c¸c t¸c ®éng m«i tr−êng ph¶i tËp trung vµo nh÷ng ¶nh h−ëng thùc sù cã ý nghÜa. 5. C¸c t¸c ®éng luü tÝch ®Õn mét nguån tµi nguyªn, mét hÖ sinh th¸i hay mét céng ®ång con ng−êi cô thÓ hiÕm khi ®ång nhÊt víi c¸c ®−êng biªn giíi chÝnh trÞ hoÆc hµnh chÝnh. 6. C¸c t¸c ®éng luü tÝch cã thÓ lµ do sù tÝch tô cña c¸c t¸c ®éng t−¬ng tù hoÆc do sù t¸c ®éng gi÷a c¸c t¸c ®éng kh¸c nhau. 7. C¸c t¸c ®éng luü tÝch cã thÓ kÐo dµi nhiÒu n¨m, v−ît ra ngoµi thêi gian tån t¹i cña ho¹t ®éng g©y t¸c ®éng. 8. Ph¶i ph©n tÝch tõng tµi nguyªn, hÖ sinh th¸i vµ céng ®ång con ng−êi bÞ ¶nh h−ëng theo khÝa c¹nh kh¶ n¨ng thÝch nghi víi c¸c t¸c ®éng bæ sung, dùa trªn c¸c th«ng sè thêi gian vµ kh«ng gian cña b¶n th©n chóng. Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh M«i tr−êng G - 18

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản