Đề cương thi Học sinh giỏi 8

Chia sẻ: phamlan

Tài liệu ôn thi học sinh giỏi môn Sinh giỏi lớp 8 gồm hệ thống các câu hỏi ôn tập giúp các bạn học sinh hệ thống lại kiến thức, mời các bạn cùng tham khảo.

Bạn đang xem 10 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: Đề cương thi Học sinh giỏi 8

§Ò c¬ng sinh hoc 8            NguyÔn 
V¨n Néi 
  ¬ng I : kh¸i qu¸t c¬ thÓ ng  
Ch   êi

Bµi 2 : cÊu t¹o c¬ thÓ ngêi
I/ Các phần, các cơ quan trong cơ thể`
- Cơ thể người gồm 3 phần: đầu, thân và tay chân
- Khoang ngực ngăn cách với khoang bụng nhờ cơ hoành.
- Cơ quan nằm trong khoang ngực: tim, phổi
- Cơ quan nằm trong khoang bụng: dạ dày, ruột, gan, tụy, thận, bóng đái và cơ
quan sinh sản.

Hệ cơ Các cơ quan trong từng hệ
Chức năng của hệ cơ quan
quan cơ quan
Hệ vận
Cơ và xương Vận động cơ thể
động
Hệ tiêu Miệng, ống tiêu hóa, và các Tiếp nhận và biến đổi thức ăn thành
hóa tuyến tiêu hóa chất dinh dưỡng cung cấp cho cơ thể
Hệ Vận chuyển chất dinh dưỡng, oxi tới
tuần Tim và hệ mạch các tế bào và vân chuyển chất thải,
hoàn CO2
Hệ hô Mũi, khí quản, phế quản và hai Thực hiện trao đổi khí O2, CO2 giữa
hấp lá phổi cơ thể và môi trường
Hệ bài Thận, ống dẫn nước tiểu và
Bài tiết nước tiểu
tiết bóng đái
Hệ Tiếp nhận và trả lời các kích thích
Não, tủy sống, dây thàn kinh và
thần của môi trường, điều hòa hoạt động
hạch thần kinh
kinh các cơ quan
Bµi 3 : TÕ bµo
I/ Cấu tạo - chøc n¨ng của tế bào:

Các bộ phận Các bào quan Chức năng
Màng sinh
chất Giúp tế bào thực hiện trao đổi chất

Chất tế bào Thực hiện các hoạt động sống của tế bào
Lưới nội chất Tổng hợp và vận chuyển các chất
Riboxom Nơi tổng hợp protein
Tham gia hoạt động hô hấp giải phóng năng
Ti thể lượng
Bộ máy
Gôngi Thu nhận, hoàn thiện, phân phối sản phẩm
Trung thể Tham gia quá trình phân chia tế bào

Nhân Điều khiển mọi hoạt động sống của tế bào

­ Trang 1 ­
§Ò c¬ng sinh hoc 8            NguyÔn 
V¨n Néi 
Nhiễm sắc Là cấu trúc quy định sự hình thành protein, có vai
thể trò quyết định trong di truyền
Nhân con Tổng hợp ARN riboxom (rARN)
4. Chứng minh Tế bào là đơn vị chức năng của cơ thể:
- Chức năng của tế bào là thực hiện trao đổi chất và năng lượng cung cấp năng
lượng cho mọi hoạt động sống của cơ thể. Ngoài ra, sự phần chia tế bào giúp cơ
thể lớn lên tới giai đoạn trưởng thành có thể tham gia vào quá trình sinh sản của
cơ thể. Như vậy, mọi hoạt động sống của cơ thể đều liên quan đến hoạt động
sống của tế bào nên tế bào còn là đợn vị chức năng của cơ thể.
III/ Thành phần hóa học của tế bào: gồm chất vô cơ và hữu cơ:
- Hữu cơ: + Protein: Cacbon (C ), oxi (O), hidro (H) nito (N), lưu huỳnh (S),
photpho (P), trong đó nito là nguyên tố đặc trưng cho chất sống.
+ Gluxit: gồn 3 nguyên tố là: C,H,O trong đó tỉ lệ H:O là 2H:1
+ Lipit: gồm 3 nguyên tố: C, H, O trong đó tỉ lệ H:O thay đổi theo từng loại
lipit
+ Axit nucleic gồm 2 loại: ADN (Acid deoxyribonucleic) và ARN (AXIT
RIBÔNUCLÊIC)
-Chất vô cơ: các loại muối khoáng như Canxi(Ca), kali (K), natri(Na), sắt (Fe),
đồng (Cu)
Bµi 4 : M«
I/ Kh¸i niªm m« :
Mô là tập hợp các tế bào chuyên hóa,có cấu trúc giống nhau, cùng thực hiện 1
chức năng nhất định.
Mô biểu bì Mô liên kết Mô cơ Mô thần kinh
Đặc
điểm Tế bào nằm Noron có thân
cấu Tế bào xếp xít trong chất Tế bào dài, xếp nối với sợi trục
tạ o nhau nền thành từng bó và sợi nhánh
Tiếp nhận kích
thích, dẫn
truyền xung
thần kinh, xử lí
Bảo vệ, hấp thụ, Nâng đỡ Co dãn, tạo nên sự thông tin, điều
tiết ( mô sinh sản ( máu vận vận động của các hòa các hoạt
Chức làm nhiệm vụ sinh chuyển các cơ quan và vận động các cơ
năng sản) chất) động của cơ thể quan
1, So sánh mô biểu bì và mô liên kết về vị trí của chúng trong cơ thể và sự
sắp xếp tế bào trong hai loại mơ đó:
Vị trí của mô:
+ Mô biểu bì phủ phần ngoài cơ thể, lót trong các ống nội quan
+ Mô liên kết: dưới lớp da, gân, dây chằng, sụn, xương
Mô biểu bì Mô liên kết Mô cơ Mô thần kinh

­ Trang 2 ­
§Ò c¬ng sinh hoc 8            NguyÔn 
V¨n Néi 
Đặc
điểm Tế bào nằm Noron có thân
cấu Tế bào xếp xít trong chất Tế bào dài, xếp nối với sợi trục
tạ o nhau nền thành từng bó và sợi nhánh
2 Cơ vân, cơ trơn, cơ tim có gì khác nhau về đặc điểm cấu tạo, sự phân
bố trong cơ thể và khả năng co dãn?
Đặc điểm cấu tạo:
Cơ vân Cơ trơn Cơ tim
Số nhân Nhiều nhân Một nhân Nhiều nhân
Ở phía ngoài
Vị trí nhân sát màng Ở giữa Ở giữa
Có vân ngang Có không Có
-Phân bố: cơ vân gắn với xương tạo nên hệ cơ xương. Cơ trơn tạo nên thành nội
quan, cơ tim tạo nên thành tim
- Khả năng co dãn: tốt nhất là cơ vân, đến cơ tim, kém hơn là cơ trơn
3. Máu thuộc loại mô gì? Vì sao?
- Máu thuộc loại mô liên kết, vì máu sản sinh ra chất không sống ( chất cơ bản,
chất nền) là huyết tương
Bµi 6 : Ph¶n x¹
I/ CÊu t¹o vµ chøc năng của noron
- Cảm ứng là khả năng tiếp nhận các kích thích và phản ứng lại các kích thích
bằng hình thức phát sinh xung thần kinh
- Dẫn truyền xung thần kinh là khả năng lan truyền xung thần kinh theo 1 chiều
nhất định từ nơi phát sinh hoặc tiếp nhận về thân noron và truyền đi dọc theo
sợi trục
    C¸c loại noron?
- noron huong tam: có thân nằm ngoài trung ương thần kinh, đảm nhiệm chức
năng truyền xung thần kinh về trung ương thần kinh
- noron trung gian: nằn trong trung uong thần kinh, đảm bảo liên hệ giữa các
noron
- Noron li tâm: có thân nằm trong trung ương thần kình ( hoặc hạch sinh dưỡng),
sợi trục hướng ra cơ quan phản ứng, truyền xung thần kinh tới các cơ quan
phản ứng
II/ Cung ph¶n x¹
1. Phản xạ là gì?
Phản ứng của cơ thể để trả lời các kích thích của môi trường trong hoặc
mội trường ngoài thông qua hệ thần kinh gọi là phản xạ.
2 Cung phản xạ là gì?
Là con đường mà xung thần kinh truyền từ cơ quan thụ cảm qua trung ương
thần kinh đến cơ quan phản ứng
3 Vòng phản xạ là gì?
Cơ thể biết được các phản ứng đã đáp ứng được yêu cầu trả lời kích thích
hay chưa là nhờ có luồng thông tin ngược từ cơ quan thụ cảm cũng như thụ
quan trong cơ quan phản ứng theo dây hướng tầm về trung ương thần kinh.
­ Trang 3 ­
§Ò c¬ng sinh hoc 8            NguyÔn 
V¨n Néi 
Nếu chưa đáp ứng đúng được yêu cầu trả lời kích thích thì trung ương thần
kinh tiếp tục phát lệnh điều chỉnh phản ứng theo dây li tâm tới cơ quan trả lời
Như vậy, phạn xả được thực hiện 1 cách chính xác là nhờ có các luồng
thông tin ngược báo về trung ương để điều chỉnh phản xạ tạo nên vòng phản
xạ.




  ¬ng II: VËn §éng
Ch   
Bµi 7 : bé x¬ng
I/ C¸c phÇn chÝnh cña bé x¬ng
- Bộ xương gồm có 3 phần: xương đầu, xương thân và xương chi.
- Xương sọ ở người có 8 xương ghép lại tạo tra hộp sọ lớn chứa não. Xương
mặt nhỏ, xương hàm bớt thơ. Sự hình thành lồi cằm liên quan đến các vận
động ngôn ngữ.
- Cột sống gồm niều đốt sống khớp với nhau, cong ở 4 chỗ, thành 2 chữ S tiếp
nhau giúp cơ thể đứng thẳng. Các xương sườn gắn với cốt sống và gắn với
xương ức tạo thành lồng ngực bảo vệ tim, phổi.Xương tay và chân có các phần
tương ứng ứng với nhau nhưng phân hóa khác nhau cho phù hợp với chức năng
đứng thẳng và lao động
II/ Ph©n biÖt c¸c lo¹i x¬ng
- Xương dài: hình ống, giữa chứa tủy đỏ trẻ em và chứa mỡ vàng ở người lớn:
xương ống tay, xương đùi……..
- Xương ngắn: kích thước ngắn, chẳng hạn như xương đốt sống, xương cổ
chân, cổ tay
- Xương dẹt: hình bản dẹt, mỏng như xương bả vai, xương cánh chậu, các
xương sọ.
III/ C¸c khíp x¬ng
- Khớp bất động giúp xương tạo thành hộp, thành khối để bảo vệ nội quan ( hộp
sọ bảo vệ não) hoặc nâng đỡ ( xương chậu)
- Khớp bán động giúp xương tạo thành khoang bảo vệ ( khoang ngực). ngoài ra
còn có vai trò quan trọng đối với việc giúp cơ thể mềm dẻo trong dáng đi thẳng
và lao động phức tạp.
- Khớp động đảm bảo sự hoạt động linh hoạt của tay, chân


Bµi 8 : CÊu t¹o vµ tÝnh chÊt cña x¬ng
I/ Đặc điểm cấu tạo và chức năng của xương dài:
 
1.CÊu t¹o cña x   ¬ng dµi 



­ Trang 4 ­
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
các phần của
cấu tạo Chức năng
xương
Giảm ma sát trong các khớp
Đầu xương Sụn bọc đầu xương
xương
Mô xương xốp gồm các
Phân tán lực tác động
nan xương
Tạo các ô chứa tủy đỏ
Giúp xương phát triển to về bề
Thân xương Màng xương
ngang
Mô xương cứng chịu lực, đảm bảo vững chắc
Chứa tủy đỏ ở trẻ em, sinh hồng
Khoang xương
cầu, chứa tủy vàng ở người lớn
2 Chức năng của xương dµi :
- là phần cứng của cơ thể tạo thành bộ khung giúp cơ thể có hình dạng nhất
định, đồng thời làm chỗ bám của cơ, vì vậy cơ thể vận động được. Xương còn
bảo vệ cho các cơ quan mềm, nằm sâu trong cơ thể khỏi bị tổn thương
Những điểm khác nhau giữa xương ch© và xương tay là:
n
- Xương chi trên gắn với cột sống nhờ xương đai vai, xương chi dưới gắn với
cột sống nhờ xương đai hông. Do tư thế đứng thẳng và lao động mà đai vai và
đai hông phân hóa khác nhau.
- Đai vai gồm 2 xương đòn, 2 xương bả. Đai hông gồm 3 đôi xương là xương
chậu, xương háng và xương ngồi gắn với xương cùng cụt và gắn với nhau tạo
nên khung chậu vững chắc.
- Xương cổ tay, xương bàn tay, và xương cổ chân, xương bàn chân cũng phân
hóa. Các khớp cổ tay và bàn tay linh hoạt. Xưởng cổ chân có xương gót phát
triển về phía sau làm cho diện tích bàn chân đế lớn, đảm bảo sự cân bằng vững
chắc cho tư thế đứng thẳng. Xương bàn chân hình vòm là cho bàn chân có diện
tích tiếp xúc với mặt đất nhỏ hơn hơn diện tích bàn chân đế, giúp việc đi lại
dễ dàng hơn.
3Cấu tạo xương ngắn và xương dài:
- không có cấu tạo hình ống, bên ngoài là mô xương cứng, bên trong lớp mô
xương cứng là mô xương xốp gồm nhiều nan xương và nhiều hốc nhỏ chứa
t ủ y đỏ .
II/ Sự to ra và dài ra của xương:
- Xương to ra về bề ngang là nhờ các tế bào màng xương phân chia tạo ra những
tế bào mới đẩy vào trong và hóa xương
- Các tế bào ở sụn tăng trưởng phân chia và hóa xương làm xương dài ra. Đến
tuổi trưởng thành, sự
III/Thµnh phÇn ho¸ häc vµ t Ýnh chÊt cña x¬ ng
- ThÝ nghiÖm 1 :
- ThÝ nghiÖm 2 :
Thành phần hóa học của xương có ý nghĩa gì với chức năng của xương?
- Thành phần hữu cơ là chất kết dính và đảm bảo tính đàn hồi của xương.
- Trang 5 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
- Thành phần vô cơ: canxi và photpho làm tăng độ cứng của xương. Nhờ vậy
xương vững chắc, là cột trụ của cơ thể.
Giải thích vì sao xương động vật được hầm thì bở?
- Khi hầm xương bò, lợn…….chất cốt giao bị phân hủy, vì vậy nước hầm
xương thường sánh và ngọt lại. Phần xương còn lại là chất vô cơ không còn
được liên kết bởi cốt giao nên bị bở




Bµi 9 : CÊu t¹o vµ tÝnh chÊt cña c¬
I/ Cấu tạo bắp cơ và tế bào cơ:
- Bắp cơ bao gồm nhiều bó cơ. Bó cơ gồm rất nhiều sợi cơ bọc trong màng liên
kết. hai đầu bắp cơ có gân bám với xương qua khớp, phần giữa phình to là
bụng cơ
- Sợi cơ gồm nhiều tơ cơ. Tơ cơ có 2 loại là: tơ cơ dày có mấu sinh chất và tơ
cơ mảnh trơn xen kẽ nhau.
- Phần tơ cơ giữa 2 tấm Z là đơn vị cấu trúc của tế bào cơ.
Cơ chế phản xạ của sự co cơ:
- Khi có kích thích tác động vào cơ quan thụ cảm trên cơ thể sẽ làm xuất hiện
xung thần kinh theo dây hướng tâm về trung ương thần kinh. Trung ương thần
kinh phát lệnh theo dây li tâm tới cơ làm cơ co. khi cơ co, các tơ cơ mảnh xuyên
sâu vào vùng phân bố của tơ cơ dày làm cho đĩa sáng ngắn lại.
Sự phối hợp hoạt động co, dãn giữa cơ hai đầu ( cơ gấp) và cơ ba đầu
( cơ duỗi) ở cánh tay:
- Cơ nhị đầu ở cánh tay co nâng cẳng tay về phía trước. cơ tam đầu co thì duỗi
cẳng tay ra.
- Trong sự vận động của cơ thể có sự phối hợp nhịp nhàng giữa các cơ: cơ này
co thì cơ đối kháng dãn và ngược lại.
Có khi nào cả cơ gấp và cơ duỗi cùng 1 bộ phận cơ thể cùng co tối đa
hoặc cùng dãn tối đa không? Vì sao?
-Không khi nào cả 2 cơ gấp và cơ duỗi cùng co tối da
- Cơ gấp và cơ duỗi của 1 bộ phận cơ thể cùng duỗi tối đa khi các cơ này mất
khả năng tiếp nhận kích thích do đó mất trương lực cơ ( trường hợp người bị
liệt)
Khi đi hoặc đứng, có lúc nào cả cơ gấp và cơ duỗi cẳng chân cùng co?
Giải thích,
- Khi đi hoặc đứng cả cơ gấp và cơ duỗi cùng co, nhưng không tối đa. Cả 2 cơ
đối kháng tạo ra thế cân bằng cho hệ thống xương chân thẳng để trọng tâm cơ
thể rời vào chân đế.


- Trang 6 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 




Bµi 10 : Ho¹t ®éng cña c¬
I/Công là gì? Sử dụng khi nào?
- Khi cơ co tạo 1 lực tác động lên vật, làm vật di chuyển, tức là sinh ra 1 cung.
- Công cơ được sử dụng vào các thao tác vận động và lao động
Khối lượng như thế nào thì công cơ sản ra lớn nhất?
- Công cơ có trị số lớn nhất khi cơ co để nâng 1 vật có khối lượng thích hợp với
nhịp co vừa phải
II/Sù m c¬
ái
Nguyên nhân của sự mỏi cơ:
-Sự oxi hóa các chất dinh dưỡng do máu mang tới tạo ra năng lượng cung cấp
cho sự co cơ, đồng thời sản sinh ra nhiệt và chất thải là khí cacbonic.
- Nếu cơ thể không được cung cấp đầy đủ oxi trong thời gian dài sẽ tích tụ axit
lactic đầu độc cơ, dẫn tới sự mỏi cơ.
Khả năng co cơ phụ thuộc vào những yếu tố nào?
4 yếu tố:
- Thần kinh: tinh thần sảng khoái, ý thức cố gắng thì co cơ tốt hơn
- Thể tích của cơ: bắp cơ lớn thì khả năng co mạnh hơn
- Lực co cơ
- Khả năng dẻo dai bền bỉ: làm việc lâu mệt mỏi
Những hoạt động nào được gọi là sự luyện tập cơ?
- thường xuyên tập thể dục buổi sáng, thể dục giữa giờ,
- tham gia các môn thể thao như chạy, nhảy, bơi lội, bóng chuyền, bóng bàn……
một cách vừa sức
- tham gia lao động sản xuất phù hợp với sức lực
Khi bị mỏi cơ cần làm gì?
- nghỉ ngơi , thở sâu kết hợp với xoa bóp cho máu lưu thông nhanh
- Sau hoạt động chạy ( khi tham gia thể thao) nên đi bộ từ từ đến khi hô hấp trở
lại bình thường mới nghỉ ngơi và xoa bóp.
Trong lao động cần có những biên pháp gì để cho cơ lâu mỏi và có năng
suất lao động cao?
- cần làm ciệc nhịp nhàng, vừa sức
- cần có tinh thần thoải mai, vui vẻ
- Trang 7 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
Luyện tập thường xuyên có tác dụng dụng như thế nào đến các hệ cơ
quan trong cơ thể và dẫn tới kết quả gì đối với cơ thể?
- tăng thể tích của cơ
- tăng lực co cơ và làm việc dẻo dai. Do đó năng suất lao động cao.
- Làm xương thêm cứng rắn, phát triển cân đối
- Làm tăng năng lực hoạt động của các cơ quan khác như tuần hoàn, hô hấp, bài
tiết, tiêu hóa
- Làm cho tinh thần sảng khoái
Nêu các phương pháp luyện tập như thế nào để có kết quả tốt nhất?
- Thường xuyên lao động, tập thể dục thể thao


Bµi 11: TiÕn ho¸ cña hÖ vËn ®éng
vÖ sinh hÖ vËn ®éng
I/ Sự khác nhau giữa bộ xương người và bộ xương thú:


Các phần so sánh Bộ xương người Bộ xương thú

Tỉ lệ sọ/ mặt lớn hơn nhỏ hơn
Lồi cằm xương
phát triển không có
mặt
Cột sống Cong ở 4 chỗ Cong hình cung
Lồng ngực Nở sang 2 bên nở theo chiều lưng-bụng
Xương chậu Nở rộng Hẹp
Xương đùi Phát triển, khỏe Bình thường
Xương ngón ngắn,
Xương bàn chân Xương ngón dài, bàn chân phẳng
bàn chân hình vòm
Lớn, phát triển về
Xương gót nhỏ hơn
phía sau
Những đặc điểm nào của bộ xương người thích nghi với tư thế đứng
thẳng và đi bằng 2 chân?
- đó là các đặc điểm về cột sóng, lồng ngực, sự phân hóa xương tay và chân, đặc
điểm về khớp tay, chân.
II/ Trình bày những đặc điểm tiến hóa của hệ cơ ở người:
- Cơ tay và chân ở người phân hóa khác với động vật. Tay có nhiều cơ phân hóa
thành nhóm nhỏ phụ trách các phần khác nhau giúp tay cử động linh hoạt hơn
chân, thực hiện nhiều động tác lao động phức tạp. Riêng ngón cái có 8 cơ phụ
trách trong tổng số 18 cơ vận động bàn tay. Cơ chân lớn, khỏe, hoạt động chủ
yếu lá gấp, duỗi.
- Người có tiếng nói phong phú là nhờ cơ vận động lưỡi phát triển. Cơ mặt phân
hóa giúp người biểu hiện tình cảm]
Để xương và cơ phát triển cân đối chúng ta cần làm gì?
- Trang 8 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
- Có 1 chế độ dinh dưỡng hợp lí
- Tắm nắng để cơ thể chuyển hóa tiền vitamin D thành vitamin D. Nhờ có
vitaminD mà cơ thể có thể chuyển hóa canxi tạo ra xương)
- Rèn luyện thân thể và lao động vừa sức.
Để chống con vẹo cốt sống, trong lao động phải chú ý những điểm gì?
- Khi mang vác vật nặng, ko nên vượt quá sức chịu đựng, không mang vác về 1
bên liên tục trong thời gian dài mà phải đổi bên. Nếu có thể thì phân chia làm 2
nửa để 2 tay cùng xách cho cân
- Khi ngồi vào bàn học tập hay làm việc cần đảm bảo tư thế ngồi ngay ngắn,
không cuối gò lưng, không nghiêng vẹo.




  ¬ng III: tuÇn hoµn
Ch   

BÀI 13 : MÁU VÀ MÔI TRƯỜNG TRONG CƠ THỂ

I/ MÁU

1. Tìm hiểu thành phần cấu tạo của máu:
Gồm 55% là huyết tương và 45% là các tế bào máu:
- Huyết tương gồm: 90% là nước, 10% là các chất dinh dưỡng, chất cần thiết
khác, chất thải của tế bào, muối khoáng
- Các tế bào máu gồm:
+ Hồng Cầu: màu hồng, hình đĩa, lõm 2 mặt, không có nhân
+ Bạch cầu: có 5 loại: ưa kiềm, ưa axit, trung tính, limpho và môno: Trong suốt,
kích thước khá lớn, có nhân
+ Tiểu cầu: chỉ là các mảnh chất tế bào của tế bào sinh tiểu cầu.
2. Tìm hiểu chức năng của hồng cầu và huyết tương.
- Hồng cầu: vận chuyển O2 và CO2
- Huyết tương:
Các chất Tỉ lệ
Nước 90%
- Các chất dinh dưỡng : prôtêin, lipit, gluxit, vitamin… 10%
-Các chất cần thiết khác : Hoocmôn, kháng thể,….
-Các muối khoáng.
-Các chất thải của tế bào : urê, axit uric,……
- duy trì máu ở trạng thái lỏng để dễ dàng lưu thông trong mạch; vận chuyển
các chất dinh dưỡng, các chất cần thiết khác và chất thải.
II/ Môi trường trong của cơ thể gồm có những thành phần nào? Chúng có
quan hệ với nhau như thế nào?
- Trang 9 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
- Môi trường trong gồm những thành phần: máu, nước mô, bạch huyết.
- Quan hệ của chúng:
+ Một số thành phần của máu thảm thấu qua thành mạch máu tạo ra nước mô
+ Nước mô thảm thấu qua thành mạch bạch huyết tạo ra bạch huyết
+ Bạch huyết lưu chuyển trong mạch bạch huyết rồi lại đổ về tĩnh mạch máu
và hòa vào máu.

BÀI 14: BẠCH CÂU MIỄN DỊCH
I/ Các hoạt động chủ yếu của bạch cầu
Kháng nguyên là gì? Kháng thể là gì?
- Kháng nguyên là những phân tử ngoại lai có khả nangf8 kích thích cơ thể tiết ra
kháng thể. Các phân tử này có trên bề mặt tế bào vi khuẩn, bề mặt vỏ virus,
hay trong các nọc độc của ong, rắn…..
- Kháng thể là những phân tử protein do cơ thể tiết ra để chống lại các kháng
nguyên
- Tương tác giữa kháng nguyên và kháng thể theo cơ chế chìa khóa và ổ khóa,

Sự thực bào là gì? Những loại bạch cầu nào thường thực hiện thực bào?
- Sự thực bào là hiện tượng các bạch cầu hình thành chân giả bắt và nuốt các vi
khuẩn vào trong tế bào rồi tiêu hóa chúng. Có 2 loại bạch cầu chủ yếu tham gia
thực bào là: bạch cầu trung tính và đại thực bào.
Tế bào B đã chống lại các kháng nguyên bằng cách nào?
- Tế bào B đã chống lại các kháng nguyên bằng cách tiết ra các kháng thể, rồi các
kháng thể sẽ gây kết dính các kháng nguyên
Tế bào T đã phá hủy các tế bào cơ thể nhiễm vi khuẩn, virus bằng cách
nào?
- Tế bào T đã tiếp nhận, tiếp xúc với chúng, tiết ra các protein đặc hiệu làm tan
màng tế bào nhiễm và tế bào nhiễm bị phá hủy.
II/Miễn dịch là gì? Có mấy loại?
- miễn dịch là khả năng cơ thể không bị mắc1 bệnh truyền nhiễm nào đó.
Có 2 loại: miễn dịch tự nhiên và miễn dịch nhân tạo:
- Miễn dịch tự nhiên có được 1 cách ngẫu nhiên, bị động từ khi cơ thể mới sinh
ra ( bẩm sinh) sau khi cơ thể đã nhiễm bệnh.
- Miễn dịch nhân tạo: có được một cách không ngẫu nhiên, chủ động, khi cơ thể
chưa bị nhiễn bệnh

Bài 15 : ĐÔNG MÁU VÀ NGUYÊN TẮC TRUYỀN MÁU
I/ Đông máu .
Sự đông máu liên quan tới yếu tố nào của máu?
- liên quan tới hoạt động của tiểu cầu là chủ yếu
Sự đông máu có ý nghĩa gì với sự sống của cơ thể?
- Đông máu là 1 cơ chế tự bảo vệ của cơ thể. Nó giúp cho cơ thể không bị mất
nhiều máu.
- Máu không chảy ra khỏi mạch nữa là do đâu?
- Trang 10 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
- là nhờ các búi tơ máu ôm giữ các tế bào máu làm thành khối máu đông bịt kín
vết rách ở mạch máu.
Tiểu cầu có vai trò gì trong quá trình đông máu?
- Bám vào vết rách và bám vào nhanh để tạo thành nút tiểu cầu bịt tạm thời vết
rách
- Giải phóng chất giúp hình thành búi tơ máu để tạo thành khối máu đông.
Sự đông máu:
- Trong huyết tương có 1 loại protein hòa tan gọi là chất sinh tơ máu. Khi va
chạm vào vết rách trên thành mạch máu của vết thương, các tiểu cầu bị vỡ và
giải phóng enzim. Enzim này làm chất sinh tơ máu biến thành tơ máu. Tơ máu
kết thành mạng lưới ôm giữ các tế bào máu và tạo thành khối máu đông. Tham
gia hình thành khối máu đông còn có nhiều yếu tố khác, trong đó có ion canxi
(Ca2+ )
Nguyên tắc truyền máu:
- Khi truyền máu cần làm xét nghiệm trước để chọn loại máu truyền cho phù
hợp, tránh tai biến ( hồng cầu người cho bị kết dính trong huyết tương người
nhận gây tắc mạch) và tránh bị nhận máu nhiệm các tác nhân gây bệnh.




BÀI 16 : TUẦN HOÀN MÁU VÀ LƯU THÔNG BẠCH HUYẾT

I/ Tuần hoàn máu .
- Vòng tuần hoàn nhỏ: bắt đầu từ tâm thất phải qua động mạch phổi, rồi vào
mao mạch phổi, qua tĩnh mạch phổi rồi trở về tâm nhĩ trái.
- Vòng tuần hoàn lớn: bắt đầu từ tâm thất trái qua động mạch chủ, rồi tới các
mao mạch phần trên cơ thể và các mao mạch phần dưới cơ thể, từ mao mạch
phần trên cơ thể qua tĩnh mạch chủ trên rồi về tâm nhĩ phải, từ mao mạch
phần dưới cơ thể qua tĩnh mạch chủ dưới rồi cũng trở về tâm nhĩ phải
Phân biệt vai trò của tim và hệ mạch trong sự tuần hoàn máu:
- tim: co bóp tạo lực đẩy máu đi qua các hệ mạch
- hệ mạch: dẫn máu từ tim ( tâm thất) tới các tế bào của cơ thể, rồi lại từ các tế
bào trở về tim ( tâm nĩ)
II/ Lưu thông bạch huyết
- Phân hệ lớn: bắt đầu từ các mao mạch bạch huyết của các phần cơ thể ( nửa
trên bên trái và toàn bộ phần dưới cơ thể), qua các mạch bạch huyết nhỏ, hạch
bạch huyết rồi tới các mạch bạch huyết lớn hơn, rồi tập trung đổ vào ống
bạch huyết và cuối cùng tập trung vào tĩnh mạch máu ( tĩnh mạch dưới đòn)
- Phân hệ nhỏ: tương tự như trên, chỉ khác ở nơi bắt đầu là các mao mạch bạch
huyết của nửa trên bên phải cơ thể.

BÀI 17 : TIM VÀ MẠCH MÁU
I/ Nếu cấu tạo và vị trí của tim:
- Trang 11 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
- Tim được cấu tạo bởi các cơ tim và mô liên kết, tạo thành các ngăn tim ( tâm
nhĩ phải, tâm nhĩ trái, tâm thất phải và tâm thất trái) và các van tim ( van nhĩ-
thất, van động mạch)
- Tim nằm gọn giữa 2 lá phổi trong lồng ngực, hơi dịch ra phía trước gần xương
ức và lệch sang trái
- Bao ngoài tim còn có 1 màng bọc bên ngoài, gọi là màng ngoài tim; lót trong các
ngăn tim còn có màng trong tim
- Tim nặng khoảng 300 g,
- Mỗi ngăn tim chứa khoảng 60ml máu

- Tâm thất trái có thành cơ tim dày nhất. Tâm nhĩ phải có thành cơ tim mỏng nhất
- Giữa các ngăn tim và giữa tim đi ra các động mạch ( động mạch chủ và động
mạch phổi) đều có van bảo đảm cho máu chỉ vận chuyển theo 1 chiều nhất
định
Cấu tạo của mạch máu:
các loại
Sự khác biệt về cấu tạo Giải thích
mạch máu
Thành có 3 lớp với lớp mô liên
thích hợp với chức năng dẫn
kết và lớp cơ trơn dày hơn của
Động mạch máu từ tim đến các cơ quan với
tĩnh mạch; lòng mạch hẹp hơn
vận tốc cao, áp lực lớn
tĩnh mạch
Thích hợp với chức năng dẫn
Thành có 3 lớp nhưng lớp mô liên
máu từ khắp tế bào của cơ thể
Tĩnh mạch kết và lớp cơ trơn mỏng hơn của
về tim với vận tốc và áp lực
động mạch
nhỏ
Lòng rộng hơn của động mạch
Có van 1 chiều ở những nơi máu
chảy ngược chiều trọng lực
Thích hợp với chức năng tỏa
rộng tới từng tế bào của các
Mao mạch Nhỏ và phân nhiều nhánh
mô, tạo điều kiện cho sự trao
đổi chất với các tế bào
Thành mỏng, chỉ gồm 1 lớp biểu

Lòng hẹp

Trong mỗi chu kì:
- Tâm nhĩ làm việc 0.1s, nghỉ 0.7s
- Tâm thất làm việc 0.3s, nghỉ 0.5s
- Tim nghỉ ngơi toàn bộ là 0.4s
- Tim co dãn theo chu kì.
- Mỗi chu kì gồm 3 pha: pha nhĩ co, pha thất co, pha dãn chung
- Trang 12 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
- Sự phối hợp hoạt động của các thành phần cấu tạo tim qua 3 pha làm cho máu
được bơm theo 1 chiều từ tâm nhĩ vào tâm thất và từ tâm thất vào động mạch.




BÀI 18 : VẬN CHUYỂN MÁU QUA HỆ MẠCH
VỆ SINH HỆ TUẦN HOÀN
I/Sự vận chuyển máu qua mạch:
Lực chủ yếu giúp máu tuần hoàn liên tục và theo 1 chiều trong hệ mạch
được tạo ra từ:
- sự hoạt động phối hợp các thành phần cấu tạo của tim ( các ngăn tim và các
van) và hệ mạch
Huyết áp trong tĩnh mạch rất nhỏ mà máu vẫn vận chuyển được qua tĩnh
mạch về tim là nhờ các tác động chủ yếu nào?
- sức đẩy tạo ra do sự co bóp của các cơ bắp quanh thành mạch
- sức hút của lồng ngực khi ta hít vào thở ra
- sức hút của tâm nhĩ khi dãn ra
- các van tĩnh mạch
Nguyên nhân làm tăng huyết áp trong động mạch:
- kết quả nhất thời của sự luyện tập TDTT, cơn sốt, sự tức giận
- Một số vi khuẩn, virus có hại cho tim
- Món ăn chứa nhiều mỡ động vật
Đề ra các biện pháp bảo vệ tránh các tác nhân có hại cho tim, mạch:
- Khắc phục và hạn chế các nguyên nhân làm tăng nhịp tim và huyết áp không
mong muốn:

- Trang 13 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
+ Không sử dụng các chất kích thích có hại như thuốc lá, heroin, rượu,
doping…..
+ Cần kiểm tra sức khỏe định kì hằng năm để phát hiện khuyết tật liên quan
đến tim mạch sẽ được chữa trị kịp thời hay có chế độ hoạt động, sinh hoạt phù
hợp theo lời khuyên của bác sĩ
+ Khi bị shock hoặc stress cần điểu chỉnh cơ thể kịp thời theo lời khuyên của
bác sĩ


  ¬ng IV: H« hÊp
Ch   

BÀI 20 : HÔ HẤP VÀ CÁC CƠ QUAN HÔ HẤP
I/ Khái niệm hô hấp
- Hô hấp là quá trình không ngừng cung cấp O2 cho các tế bào của cơ thể và
loại CO2 do các tế bào thải ra khỏi cơ thể
- Quá trình hô hấp bao gồm sự thở, trao đổi khí ở phổi, trao đổi khí ở tế bào
Hô hấp có liên quan như thế nào với các hoạt động sống của tế bào và cơ
thể? Hoặc Hô hấp có vai trò quan trọng ntn với cơ thể sống?
- Hô hấp cung cấp O2 cho tế bào để tham gia vào các phản ứng tạo ATP cung
cấp cho mọi hoạt động sống của cơ thể, đồng thời thải CO2 ra khỏi cơ thể
Sự thở có ý nghĩa gì với hô hấp?
- Sự thở giúp thông khí ở phổi, tạo điều kiện cho trao đổi khí diễn ra liên tục ở
tế bào



Các cơ quan Đặc điểm cấu tạo
-Có nhiều lông mũi: lọc tạp chất trong không
Đường Mũi
khí
dẫn - Có lớp niệm mạc tiết chất nhày: làm ẩm ko khí
khí - Có lớp mao mạch dày đặc: làm ấm ko khí
Có tuyến amidan và tuyến VA có nhiều tế bào
Họng
limpo: bảo vệ cơ thể
Có nắp thanh quản( sụn thanh nhiệt) có thể cử
Thanh quản động để đậy kín đường hô hấp: để thức ăn ko
lọt vào đường hô hấp khi nuốt, và giúp phát âm

Khí quản Có 15-20 vòng sụn khuyết xếp chồng lên nhau
Có lớp niêm mạc tiết chất nhày với nhiều lông
rung chuyển động liên tục
Phế quản Cấu tạo bởi các vòng sụn. Ở phế quản, nơi tiếp
xúc các phế nang ko có các vòng sụn mà là các

- Trang 14 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 

thớ cơ

Bao ngoài 2 lá phổi là 2 lớp màng. Lớp ngoài
Hai lá phổi phải dính với lồng ngực. Lớp trong dính với phổi.
Chính giữa có chất dịch
đơn vĩ cấu tạo là của phổi là các phế nang tập
lá phổi trái có
lá phổi hợp thành từng cụm và được bao bởi mạng mao
2 thùy
mạch dày đặc. Có tới 700-800 triệu phế nang
So sánh hệ hô hấp của người và hệ hô hấp của thỏ:
Giống nhau:
- Đều có đường dẫn khí và 2 lá phổi
- Đều nằm trong khoang ngực và ngăn cách với khoang bụng bởi cơ hoành
- Trong đường dẫn khí đều có: Mũi, Họng, Thanh quản, Khí quản, Phế quản
- Bao bọc 2 lá phổi có 2 lớp màng. Lớp ngoài dính với lồng ngực, lớp trong dính
với phổi. Chính giữa là chất dịch.
- Mỗi lá phổi đều được cấu tạo bởi các phế nang, tập hợp thành từng cụm, bao
mỗi túi phổi là mạng mao mạch dày đặc
Khác nhau:
- Đường dẫn khí ở người có thanh quản phát triển hơn về chức năng phát âm




BÀI 21 : HOẠT ĐỘNG HÔ HẤP
I/ Thông khí ở phổi
Các cơ xương ở lồng ngực đã phối hợp hoạt động với nhau ntn để làm
tăng thể tích lồng ngực khi hít vào và làm giảm thể tích lồng ngực khi thở
ra?
- Cơ liên sườn ngoài co làm tập hợp các xương sườn và xương ức có điểm tựa
linh hoạt với cột sống, sẽ chuyển động theo 2 hướng: lên trên và ra 2 bên lồng
ngực làm mở rộng ra 2 bên là chủ yếu
- Cơ hoành co làm lồng ngực mở rộng thêm về phía dưới, ép xuống khoang
bụng.
- Cơ liên sườn và cơ hoành dãn làm lồng ngực thu nhỏ, trở về vị trí cũ.
- Ngoài ra, còn có sự tham gia của 1 số cơ khác trong các trường hợp thở gắng
sức.
Dung tích phổi khi hít vào, thở ra bình thường và gắng sức có thể phụ
thuộc vào các yếu tố nào?
- Trang 15 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
- Sự luyện tập
- Tầm vóc
- Giới tính
- Tình trạng sức khỏe, bệnh tật
Giải thích sự khác nhau ở mỗi thành phần của khí hít vào và thở ra:
- Tỉ lệ % O2 trong khí thở ra thấp rõ rệt do O2 đã khuếch tán từ khí phế nang vào
máu mao mạch
- Tỉ lệ % CO2 trong ko khí thở ra cao rõ rệt là do CO2 đã khuếch tán từ máu mao
mạch ra ko khí phế nang
- Hơi nước bão hóa trong khí thở ra do đc làm ẩm bởi lớp niêm mạc tiết chất
nhày phủ toàn bộ đường dẫn khí
- Tỉ lệ % N2 trong ko khí hít vào và thở ra khác nhau ko nhiều, ở khí thở ra có cao
hơn chút do tỉ lệ O2 bị hạ thấp hẳn. Sự khác nhau này ko có ý nghĩa sinh học.
Mổ tả sự khuếch tán của 02 và CO2:
Trao đổi khí ở phổi:
- Nồng độ oxi trong ko khí phế nang cao hơn máu mao mạch nên O2 bị khuếch
tán từ từ ko khí phế nán vào máu
- Nồng độ C02trong máu mao mạch cao hơn khí phế nang nên CO2 khuếch tán từ
máu vào ko khí phế nang.
Trao đổi khí ở tế bòa:
- Nồng độ 02 trong máu cao hơn tế bào nên 02 khuech tán từ máu vào tế bào
- -Nồng độ CO2 trong tế bao cao hơn trong máu nên CO2 khuech tán tế nào vào
máu

Tóm tắt quá trình hô hấp ở cơ thể người:
- Nhờ hoạt động của các cơ hô hấp làm thay đổi thể tích lồng ngực mà ta thực
hiện được hít vào và thở ra, giúp cho ko khí trong phổi thường xuyên được đổi
mới.
- Trao đổi khí ở phổi bao gồm sự khuech tán 02 từ ko khí ở phế nang vào máu và
CO2 từ máu vào ko khí phế nang
- Trao đổi khí ở tế bào bao gồm sự khuech O2 từ máu vào tế bao và CO2 từ tế bào
vào máu.
Hô hấp ở cơ thể và thỏ có gì giống và khác nhau?
Giống nhau:
- Cũng gồm các giai đoạn thông khí ở phổi, trao đổi khí ở phổi, trao đổi khí ở tế
bào
- Sự trao đổi khí ở phổi và tế bào cũng theo cơ chế khuech tán từ nơi có nồng độ
cao về nơi có nồng độ thấp
Khác nhau:
- Ở thở, sự thông khí ở phổi chủ yếu do hoạt động của cơ hoành và lồng ngực,
do bị ép giữa 2 chi trước nên ko dãn nở về phía 2 bên
- Ờ người, sự thông khí ở phổi do nhiều cơ phối hợp hơn và lồng ngực dãn nở
cả về phía 2 bên

- Trang 16 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
Khi lao động hay chơi thể thao, nhu cầu trao đổi khí của cơ thể tăng cao,
hoạt động hô hấp của cơ thể có thể biến đổi thế nào để đáp ứng nhu cầu
đó?
- hoạt động hô hấp của cơ thể biến đổi vừa tăng nhịp hô hấp ( thở nhanh hờn),
vừa tăng dung tích hô hấp ( thở sâu hơn)
Không khí bị ô nhiễm và gây tác hại tới hoạt động hô hấp từ những loại
tác nhân ntn?
- Bụi
- Các khí độc hại như: NOX, SOX,CO, nicotin……
- Các vi sinh vật gây bệnh

BÀI 22 : VỆ SINH HÔ HẤP
Các tác nhân gây hại đường hô hấp:

Tác nhân Nguồn gốc tác nhân Tác hại
Từ các cơn lốc, núi lửa phun,
đám cháy rừng, khai thác
Bụi than, khai thác đá, khí thải các Gây bệnh bụi phổi
máy móc động cơ sử dụng
than hay dầu
Gây viêm, sưng lớp niêm mạc,
Nito oxit (NOX) Khí thải ô tô, xe máy cản trở trao đổi khí, có thể
gây chết ở liều cao
Lưu huỳnh oxit Khí thải sinh hoạt và công Làm các bệnh đường hô hấp
(Sox) nghiệp them trầm trọng
Chiếm chỗ của oxi trong máu
Khí thải công nghiệp, sinh
Cacbon oxit (hồng cầu), làm giảm hiệu
hoạt, khói thuốc lá
quả hô hấp, có thể gây chết
Làm tê liệt lớp lông rung phế
Caác chất độc
quản, giảm hiệu quả lọc
hại( nicotin, Khói thuốc lá
sạch không khí. Có thể gây
nitrozamin,….)
ung thư phổi
Gây các bệnh viêm đường dẫn
Trong ko khí ở bệnh viện,
Các vi sinh vật khí và phổi, làm tổn thương
môi trường thiếu vệ sinh
hệ hô hấp, có thể gây chết
Giải thích vì sao khi luyện tập thể dục thể thao đúng cách, đều đặn từ bé
có thể có được dung tích sống lí tưởng?
- Dung tích sống là thể tích không khí lớn nhất mà 1 cơ thể có thể hít vào và thở
ra
- Dung tích sông phụ thuộc tổng dung tích phổi và dung tích khí cặn. Dung tích
phổi phụ thuộc vào dung tích lồng ngực, mà dung tích lồng ngực phụ thuộc vào
sự phát triển của khung xương sườn trong độ tuổi phát triển, sau độ tuổi phát
- Trang 17 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
triển sẽ ko phát triển nữa. Dung tích khí cặn phụ thuộc vào khả năng có tối đa
của các cơ thở ra, các cơ này cần luyện tập từ bé.
- Cần luyện tập thể dục thể thao đúng cách, thường xuyên từ bé sẽ có dung tích
sống lí tưởng
Hãy đề ra các biện pháp bảo vệ hệ hô hấp tránh các tác nhân có hại:

Biện pháp Tác dụng
Trồng nhiều cây xanh 2 bên đường phố,
Điều hòa thành phần ko khí theo hướng
nơi công sở, trường học, bệnh viên, nơi
có lợi cho hô hấp


Nên đeo khẩu trang khi dọn vệ sinh và
Hạn chế ô nhiễm ko khí từ bụi
ở những nơi có bụi

Đảm bảo nơi ở, nơi làm việc đủ nắng, Hạn chế ô nhiễm ko khí từ các vi sinh
gió, tránh ẩm thấp vật gây bệnh
Thường xuyên dọn vệ sinh
Không khạc nổ bừa bãi
Hạn chế sử dụng các thiết bị có thải ra Hạn chế ô nhiễm kho khí từ các chất
các khí độc hại khí độc( NOX, SOX, CO, nicotin….)
Không hút thuốc là và vận động mọi
người ko nên hút thuốc




  ¬ng V: Tiªu 
Ch   

BÀI 24 : TIÊU HOÁ VÀ CÁC CƠ QUAN TIÊU HOÁ

I/Thức ăn và sự tiêu hoá
- Trang 18 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
-Quá trình tiêu hóa được thực hiện bởi các cơ quan trong hệ tiêu hóa và các
tuyến tiêu hóa
- Quá trình tiêu hóa bao gồm: ăn và uống, đẩy thức ăn vào ống tiêu hóa, tiêu hóa
thức ăn, hấp thụ chất dinh dưỡng và thải phân.
- Hoạt động tiêu hóa thực chất lá biến đổi thức ăn thành các chất dinh dưỡng mà
cơ thể có thể hấp thụ được qua thành ruột và thải bỏ các chất thừa ko cần ko
thể hấp thụ đc.
Các chất trong thức ăn được phân nhóm thế nào? Nêu đặc điểm của mỗi
nhóm.
- Căn cứ vào đặc điểm cấu tạo hóa học:
+ Chất vô cơ: nước, muối khoáng
+ Chất hữu cô: Gluxit, lipit, protein, axit nucleic
- Căn cứ vào đặc điểm biến đổi qua quá trình tiêu hóa
+ Các chất bị biến đổi qua quá trình tiêu hóa: gluxit, protein, lipit, axit nucleic
+ Các chất ko bị biến đổi qua quá trình tiêu hóa: vitamin, nước, muối khoáng
Vai trò của quá trình tiêu hóa đối với cơ thể:
- Biến đổi thức ăn thành các chất dinh dưỡng mà cơ thể hấp thụ được, thải bỏ
các chất thừa trong thức ăn
Các chất cần cho cơ thể như nước, vitamin, muối khoáng khi vào cơ thể
theo đường tiêu hóa thì cần phải qua những hoạt động nào? Cơ thể người
có thể nhận các chất này theo con đường nào khác không?
- Các chất cần cho cơ thể như nước, vitamin, muối khoáng khi vào cơ thể phải
qua các hoạt động: ăn, đẩy thức ăn vào ống tiêu hóa, hấp thụ chất dinh dưỡng
- Cơ thể người có thể nhận các chất này theo con đường tiêm (chích) qua tĩnh
mạch vào hệ tuần hoàn máu, hoặc qua kẽ giữa của tế bào vào nước mô rồi lại
vào hệ tuần hoàn máu
Khi ta nhai cơm lâu trong miệng thấy có cảm giác ngọt là vì sao?
- Vì tinh bột trong cơm đã chịu tác dụng của enzim amilaza trong nước bọt biến
đổi một phần thành đường mantozo, đường này đã tác dụng vào các gai vị giác
trên lưỡi cho ta cảm giác ngọt.
Hoạt động biến đổi thức ăn ở khoang miệng:

Biến đổi
Các thành
thức ăn ở Các hoạt động
phần tham gia Tác dụng của hoạt động
khoang tham gia
hoạt động
miệng
Biến đổi lí
Sự tiết nước bọt tuyến nước bọt làm mềm và ướt thức ăn
học
Nhai răng làm mềm và nhuyễn thức ăn
Lưỡi, cơ môi, làm thức ăn thấm đẫm nước
Đảo trộn thức ăn
cơ má, răng bọt
Lưỡi, cơ môi,
Tạo viên thức ăn tạo viên thức ăn vừa nuốt
cơ má, răng
- Trang 19 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
Hoạt động của
Biến đổi Biến đổi 1 phần tinh bột
enzim amilaza enzim amilaza
hóa học ( chín) thành đường mantozo
trong nước bọt
Với cháo: thấm một ít nước bọt, một phần tinh bột trong cháo bị enzim amilaza
biến đổi thành đường matozo
- Với sữa: thấm 1 ít nước bọt, sự tiêu hóa không diễn ra ở khoang miệng vì thành
phần chính của sữa là protein và đường đôi hoặc đường đơn
Trình bày đặc điểm cấu tạo của dạ dày:
- Có3lớp cơ rất dày và khỏe ( cơ vòng, cơ dọc, cơ chéo)
- Lớp niêm mạc với nhiều tuyến tiết dịch vị
Sự đẩy thức ăn xuống ruột nhờ hoạt động của các cơ quan, bộ phận nào?
- nhờ các cơ ở dạ dày phối hợp với sự co cơ vòng ở môn vị
Loại thức ăn xuống gluxit và lipit được tiêu hóa trong dạ dày như thế nào?
- Thức ăn lipit không được tiêu hóa trong dạ dày, vì dịch vị không có các men tiêu
hóa lipit
- Thức ăn gluxit tiếp tục được tiêu hóa ở khoang miệng một phần nhỏ ở giai
đoạn đầu ( không lâu), khi dịch vị chưa HCL làm pH thấp (2-3) chưa trộn đều
với thức ăn. Enzim amilaza đã được trộn đều với thức ăn từ khoang miệng tiếp
tục phân giải một phần tinh bột thành đường mantozo.
Vì sao protein trong thức ăn bị dịch vị phân hủy nhưng protein của lớp
niêm mạc dạ dày lại được bảo vệ và không bị phân hủy?
- Protein trong thức ăn bị dicht vị phân hủy, nhưng protein của lớp niêm mạc lại
được bảo vệ và không bị phân hủy là nhờ các chất nhày được tiết ra từ các tế
bào tiết chất nhày ở cô tuyến vị. Các chất nhày phủ lên bề mặt lớp niêm mạc,
ngăn cách các tế bào niêm mạc với pepsin.
Ở dạ dày có những hoạt động tiêu hóa nào?
- Tiết dịch vị
- Biến đổi lí học của thức ăn
- Biến đổi hóa học của thức ăn
- Đẩy thức ăn từ dạ dày xuống ruột non.
Biến đổi lí học ở dạ dày diễn ra như thế nào?
- Thức ăn chạm lưỡi, chạm dạ dày kích thích tiết dịch vị ( sau 3 giờ tiết ra 1 lít
dịch vị) để hòa loãng thức ăn
- Sự phối hợp hoạt động của các lớp cơ dạ dày giúp làm nhuyễn và đảo trộn
thức ăn cho thấm đều dịch vị.
Biến đổi hóa học ở dạ dày diễn ra như thế nào?
- Một phần nhỏ tinh bột tiếp tục được phân giải nhờ enzim amilaza ( đã được
trộn đều từ khoang miệng) thành đường mantozo ở giai đoạn đầu khi thức ăn
chưa thấm đều dịch vị
- Một phần protein chuỗi dài được enzim pepsin trong dịch vị phân cắt thành
protein chuỗi ngắn gồm 3-10 axit amin.
hức ăn xuống tới ruột non còn chịu sự biến đổi lí học nữa không? Nếu có
thì biểu hiện như thế nào?

- Trang 20 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
- Thức ăn được hòa loãng và trộn đều với dịch tiêu hóa ( dịch mật, dịch ruột, dịch
tụy)
- Các khối lipit nhỏ được các muối mật len lỏi và tách chúng thành những giọt
lipit nhỏ biệt lập với nhau, tạo dạng nhũ tương hóa.
Sự biến đổi hóa học ở ruột non được thực hiện đối với những loại chất
nào trong thức ăn? Biểu hiện như thế nào?
- Sự biến đổi hóa học ở ruột non được thực hiện đối với: tinh bột và đường đôi,
lipit, protein
- Tinh bột và đường đôi được enzim amilaza phân giải thành đường mantozo,
đường mantozo tiep tục được enzim mantaza phân giải thành đường glucozo
( đường đơn)
- Protein được enzim pepsin và trypsin phân cắt thành peptit, peptit tiếp tục được
enzim chymotrysin phân giải thành axit amin
- Lipit được các muối mật trong dịch mật tách chúng thành các giọt lipit nhỏ, từ
các giọt lipit nhỏ, chúng được enzim lipaza phân giải thành aixt béo và glixerin.
Vai trò của lớp cơ trong thành ruột non là gì?
- Tạo lực đẩy thức ăn xuống các phần tiếp theo của ruột
- Nhào trộn thức ăn cho thấm đều dịch tiêu hóa
Hoạt động tiêu hóa chủ yếu ở ruột non:
- là sự biến đổi hóa học của thức ăn dưới tác dụng của các enzim trong dịch tiêu
hóa ( dịch ruột, dich mật, dịch tụy)
Một người bị triệu chứng thiếu axit trong dạ dày thì sự tiêu hóa ở ruột
non có thể thế nào?
- Môn vị khi bị thiếu axit sẽ không nhận được tín hiệu đóng, làm cho thức ăn từ
môn vị xuống ruột non liên tục và nhanh hơn. Thức ăn sẽ không đủ thời gian
thấm đều dịch tiêu hóa của ruột non nên hiệu quả tiêu hóa sẽ thấp
Nêu cấu tạo chung của ruột non:
- Trong ống tiêu hóa, tiếp theo môn vị của dạ dày là ruột non.
- Ruột non có cấu tạo 4 lớp giống dạ dày, nhưng lớp cơ chỉ có cơ vòng và cơ
dọc
- Tá tràng là đoạn đầu ruột non, nơi có ống dẫn chung dịch mật và dịch tụy cùng
đổ vào
- Ở lớp niêm mạc của ruột non có nhiều tuyến ruột tiết dịch ruột và các tế bào
tiết chất nhày
- Trong dịch tụy và dịch ruột của ruột non có nhiều loại enzim xúc tác các phản
ứng phân cắt các phân tử thức ăn. Dịch mật có muối mật và muối kiềm cũng
tham gia vào quá trình tiêu hóa
Đặc điểm cấu tạo trong của ruột non có ý nghĩa gì với chức năng hấp thụ
chất dinh dưỡng của nó?
- Diện tích bề mặt bên trong ruột non rất lớn là điều kiện cho sự hấp thụ chất
dinh dưỡng đạt hiệu quả cao
- Ruột non có mạng mao mạch máu và mạch bạch huyet61 dày đặc, phân bố tới
từng lông cũng là điều kiện cần thiết cho sự hấp thụ các chất dinh dưỡng đạt
hiệu quả cao
- Trang 21 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
Căn cứ vào đâu người ta khẳng định rằng ruột non là cơ quan chủ yếu củ
hệ tiêu hóa đảm nhận vai trò hấp thụ các chất dinh dưỡng?
- Ruột non có bề mặt hấp thụ rất lớn ( 400-500m2) , lớn nhất so với các đoạn
khác của ống tiêu hóa. Ruột non có hệ mao mạch máu và mạch bạch huyết dày
đặc
- Thực nghiệm phân tích thành phần các chất dinh dưỡng của ống tiêu hoaq
chứng tỏ sự hấp thụ các chất dinh dưỡng diễn ra ở ruột non
Gan đóng vai trò gì trên con đường vận chuyển các chất dinh dưỡng về
tim?
- Điều hòa nồng độ các chất dinh dưỡng ( axit béo và đường glucozo) ở mức ổn
định trong máu, phần dư sẽ được tích trữ hoặc thải bỏ
- Loại bỏ các chất độc hại lọt vào cùng chất dinh dưỡng.
Vai trò chủ yếu của ruột già trong quá trình tiêu hóa ở cơ thể người:
- Hấp thụ thêm phần nước cần thiết cho cơ thể
- Thải phân ra môi trường ngoài.
Các con đường vận chuyển chất dinh dưỡng đã được hấp thụ:

Các chất dinh dưỡng được hấp
Các chất dinh dưỡng được hấp thụ và
thụ và vận chuyển theo đường
vận chuyển theo đường bạch huyết
máu
axit béo và glixerin lipit ( các giọt nhỏ đã được nhũ tương hóa)
vitamin tan trong nước Các vitamin tan trong dầu ( A, D, E, K)
nước
muối khoáng
aixit amin
đường
Những đặc điểm cấu tạo nào của ruột non giúp nó đảm nhiệm tốt vai trò
hấp thụ các chất dinh dưỡng?
- Lớp niêm mạc ruột non có những nếp gấp với các lông ruột và lông cực nhỏ
làm cho diện tích bề mặt bên trong ruột non tăng gấp 600 lần so với diện tích
mặt ngoài
- Ruột non rất dài ( từ 2.8-3m ở người trưởng thành), dài nhất so với các đoạn
khác của ống tiêu hóa
- Hệ mao mạch máu và mạch bạch huyết dày đặc, phân bố tới từng lông ruột
Với 1 khẩu phần ăn đầy đủ các chất và sự tiêu hóa có hiệu quả thì thành
phần các chất dinh dưỡng được hấp thụ ở ruột non?
- Đường
- Aixt béo và glixerin
- Axit amin
- Muối khoáng
- Vitamin
- Nước
Gan đảm nhận những vai trò gì trong quá trình tiêu hóa ở cơ thể người?
- Trang 22 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
- Tiết ra dịch mật giúp tiêu hóa lipit
- Điều hòa nồng độ các chất dinh dưỡng trong máu
- Khử chất độc lọt vào mao mạch máu cùng các chất dinh dưỡng.
Thế nào là vệ sinh răng miệng đúng cách?
- Cần chải răng sau khi ăn và trước khi đi ngủ với bàn chải mềm và kem đánh
răng có chứa canxi (Ca) và flo (F). Chải răng đúng cách như đã học.
Thế nào là ăn uống hợp vệ sinh?
- Ăn chín, uống sôi
- Rau sống, trái cây tươi phải rửa sạch trước khi ăn
- Không để thức ăn bị ôi thiêu
- Không để ruội, nhặng bâu vào thức ăn
Các tác nhân gây hại cho hệ tiêu hóa:

Cơ quan hoặc hoạt
Tác nhân Mức độ bị ảnh hưởng
động bị ảnh hưởng
Vi sinh Tạo nên môi trường axit tấn
Vi khuẩn Răng
vật công men răng
Dạ dày Bị viêm loét
Ruột Bị viêm loét
Các tuyến tiêu hóa Bị viêm
Giun, sán Ruột Gây tắc ruột
Các tuyến tiêu hóa Gây tắc ống dẫn mật
Ăn uống
Chế độ
không đúng Các cơ quan tiêu hóa Có thể bị viêm
ăn uống
cách
Hoạt động tiêu hóa Kém hiệu quả
Hoạt động hấp thụ Kém hiệu quả
Khẩu phần
Dạ dày và ruột bị mệt mỏi,
ăn không Các cơ quan tiêu hóa
gan có thể bị xơ
hợp lí
Bị rối loạn hoặc kém hiệu
Hoạt động tiêu hóa
quả
Bị rối loạn hoặc kém hiệu
Hoạt động hấp thụ
quả
Tại sao ăn uống đúng cách lại giúp cho sự tiêu hóa đạt hiệu quả?
- Ăn chậm, nhai kĩ giúp thức ăn được nghiền nhỏ, dễ thấm dịch tiêu hóa nên tiêu
hóa đạt hiệu quả hơn
- An đúng giờ, đúng bữa giúp cho sự tiết dịch tiêu hóa được thuận lợi, số lượng
và chất lượng tiêu hóa cao hơn nên tiêu hóa đạt hiệu quả tốt
- Ăn uống hợp khẩu vị cũng như ăn trong bầu không khí vui vẻ đều giúp sự tiết
dịch tiêu hóa tốt hơn nên sự tiêu hóa sẽ hiệu quả hơn
- Trang 23 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
- Sau khi ăn cần có thời gian nghỉ ngơi, giúp hoạt động tiết dịch tiếu hóa, hoạt
động co bóp của dạ dày và ruột được tập trung hơn nên sự tiêu hóa hiệu quả
hơn




Bµi 31: Trao ®æi chÊt
I - Tr ao ® i chÊt gi ÷ c¬ t hÓ vµ m t rêng ngoµi
æ a «i
C¬ thÓ cã b¶o ®¶ mèi l i ªn hÖ thêng xuyªn ví i m«i tr êng
m
xung quanh th× míi tån t¹ i vµ ph¸t tr iÓn ® .
îc
C¬ thÓ tiÕp nhËn c¸c chÊt dinh dìng vµ «xxi tê m«i tr -
êng ngoµi th«ng qua thøc ¨n vµ kh«ng khÝ b»ng con ® êng
t iªu hãa vµ h« hÊp .
§ång thêi th¶i ra m«i tr êng xung quanh nh÷ng chÊt thõa mµ
c¬ thÓ kh«ng dïng ®Õn nhê c¸c c¬ quan bµi tiÕt vµ th¶i b·
. §©y lµ sù trao ® chÊt ë ph¹m vi c¬ thÓ lµ nh÷ng biÕn
æi
® bªn ngoµi cña nh÷ng biÕn ® bªn trong x¶y ra ë c¸c
æi æi
tÕ bµo .
II – Trao ® chÊt gi÷a tÕ bµo víi m«i tr êng trong .
æi
TÕ bµo lµ ® vÞ cÊu tróc lµ ®¬n vÞ chøc n¨ng cña c¬
¬n
thÓ sèng . Mäi tÕ bµo ®Òu ph¶i trao ® chÊt ví i m¸u vµ
æi
níc m« ®Ótån t¹ i vµ ph¸t tr iÓn .
M¸u vµ níc m« cung cÊp c¸c chÊt dinh dìng vµ «xi cho
c¸c ho¹t ®éng sèng cña tÕ bµo . Ho¹t ®éng cña tÕ bµo ®·
t¹o ra s¶n phÈm h÷u c¬ riªng cho m×nh th«ng qua qu¸ tr×nh
dång hãa vµ ®ång thêi th¶i ra m«i tr êng c¸c chÊt cÆn b·
chuyÓn t í i c¸c c¬ quan bµi t iÕt .

Bµi 32 ChuyÓn hãa
I – ChuyÓn hãa vËt chÊt vµ n¨ng l îng
- Mäi ho¹t ®éng sèng cña c¬ thÓ ®Òu g¾n chÆt ví i ho¹t
®éng sèng cña tÕ bµo vµ dÒu cÇn n¨ng l îng .
- C©y xanh quang hîp t¹o ra chÊt h÷u c¬, tÝch lòy n¨ng
l îng . Ng vµ ®éng vËt lÊy chÊt h÷u c¬ trùc tiÕp hoÆc
êi


- Trang 24 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
gi¸n tiÕp tõ thùc vËt ®Óx©y dùng c¬ thÓ , tÝch lòy vµ sö
dông n¨ng l îng cho mäi ho¹t ®éng sèng .
trong tÕ bµo ,qu¸ tr×nh biÕn ® c¸c chÊt ® gi¶n ®· ®
æi ¬n îc
hÊp thô thµnh nh÷ng chÊt ® tr ng cã cÊu tróc phøc t¹p vµ
Æc
tÝch lòy n¨ng l îg ®ång thêi x¶y ra qu¸ tr×nh «xi hãa c¸c
chÊt phøc t¹p ®Ógi¶I phãng n¨ng l îng gäi lµ qu¸ tr×nh
chuyÓn hãa.
- Trao ® chÊt cu¶ tÕ bµo ví i m«I tr êng trong lµ m
æi Æt
biÓu hiÖn bªn ngoµi cña qu¸ tr×nh chuyÓn hãa v¹t chÊt vµ
n¨ng l îng diÏn ra ë tÕ bµo. Qu¸ tr×nh ®ã diÔn ra hai m Æt
lµ ®ång hãa vµ dÞ hãa.
- §ång hãa lµ qu¸ tr×nh tæng hîp nªn nh÷ng chÊt ®Ë tr ng
c
cña tÕ bµo vµ tÝch lòy n¨ng l îng trong c¸c l i ªn kÕt hãa
häc, DÞ hãa lµ qu¸ tr×nh ph©n gi¶I c¸c chÊt ® tÝch lòy
îc
rong qu¸ tr×nh ®ång hãa thµnh c¸c chÊt ®¬n gi¶n, bÎ g·y
c¸c l i ªn kÕt hãa häc ®Ógi¶I phãng n¨ng l îng, cung cÊp
cho ho¹t ®éng cña tÕ bµo ( ®Ósinh c«ng, ®Î tæng hîp chÊt
míi vµ sinh ra nhiÖt vµ bï vµo ph©n nhiÖt ®· mÊt ).
- Dång hãa vµ dÞ hãa lµ hai m cña mét qu¸ tr×nh thèng
Æt
nhÊt. §ã lµ nh÷ng biÕn ® diÔn ra mét c¸ch l i ªn tôc
æi
trong c¸c tÕ bµo cña c¬ thÓ. Chóng m uthuÉn nhng g¾n bã
©
chÆt chÏ vµ t iÕn hµnh song song ví i nhau. NÕu thiÕu mét
trong hai m kia kh«ng thÓ x¶y ra vµÖ sèng kh«ng cßn
Æt
n÷a.
- Kh«ng cã ®ång hãa th× kh«ng cã chÊt ®Ósö dông trong
dÞ hãa, m kh¸c kh«ng cã dÞ hãa th× kh«ng cã n¨ng l îng
Æt
®Ótæng hîp c¸c ch¸t trong ®ång hãa.
- NÕu ®ång hãa lµ qu¸ tr×nh tæng hîp nªn nh÷ng ch¸t ® Æc
tr ng cña c¬ thÓ th× ngîc l¹ i , dÞ hãa lµ ph©n gi¶I c¸c
chÊt do ®ång hãa t¹o nªn.
- Trong ®ång hãa cã tÝch lòy n¨ng l îng th× dÞ hãa sÏ
gi¶i phãng n¨ng l îng .
Nh vËy tao ® chÊt lµ ®iÒu kiÖn tån t¹ i vµ ph¸t tr iÓn
æi
cña c¬ thÓ , nã g¾n l iÒn ví i sù sèng vµ lµ biÓu hiÖn cñ
sù sèng .
MÆc dï ®ång hãa vµ dÞ hãa g¾n bã chÆt chÏ ví i nhau vµ phô
thuéc vµo nhau, nhng kh«ng bao giê còng gi÷ quan hÖ c©n
b»ng, ë c¬ thÓ ®ang l ín qu¸ tr×nh ®ång hãa l ín h¬n dÞ hãa
, ngîc l¹ i ë ngêi giµ qua str×nh dÞ hãa l¹ i vît ®ång
hãa .
I I / ChuyÓ hãa c¬ b¶n .
n
- Ng ta chØ cã thÓ so s¸nh møc ®é trao ® chaats ë c¸c
êi æi
løa tuæi kh¸c nhau , c¸c tr¹ng th¸I søc kháe vµ tr¹ng
th¸I thÇn kinh kh¸c nhau qua so s¸nh trao ® c¬ b¶n .
æi
- Trang 25 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
- Trao ® c¬ b¶n lµ n¨ng l îng t iªu ding khi c¬ thÎ ë
æi
tr¹ng th¸i hoµn toµn nghØ ng¬I b»ng KJ trong ® vÞ thêi
¬n
gian lµ 1h®èi ví i 1kg c©n nÆng .
- §èi ví i mçi ngêi , trao ® c¬ b¶n lµ ®¹i l îng x¸c
æi
®Þnh, nã phô thîc trùc t iÕp vµo tuæi , gií i , tr¹ng th¸I
thÇn kinh, ho¹t déng néi tiÕt vµ ®iÒu kiÖn khÝ hËu .
- N¨ng l îng sö dông trong c¸c tr êng hîp nµy gi¶m xuèng
t í i møc tèi thiÓu , chñ yÕu lµ ®Ó®¶ b¶o cho ho¹t ®éng
m
cñ c¸c c¬ quan trong c¬ thÓ : tim, gan, thËn vµ nhiÖt l -
îng gi¶i phãng dñ gi÷ cho nhiÖt ®é c¬ thÓ kh«ng ® . æi
- ý nghÜa cña viÖc x¸c ®Þnh chuûen hãa c¬ b¶n. ngêi ta ®·
x¸c ®Þnh ® mét thang chuyÓn hãa c¬ b¶n cña løa tuæi
îc
kh¸c nhau ë tr¹ng th¸I b×nh thêng. Khi kiÓm tra chuyÓn
hãa c¬ b¶n ë mét ngêi, nÕ sù chªnh lÖch qu¸ l ín th× ngêi
®Ý ®ang ë tr¹ng th¸I bÖnh lý .
_ n¨ng l îng nµy cã thÓ ®o trùc t iÕp “ phßng ®o nhiÖt” .
® lµ mét phßng c¸ch nhiÖt , cã hÖ thãng èng dÉn níc ®i
©y
qua ®Óthu nhiÖt táa ra cña ngêi ® thÝ nghiÖm .
îc
I I I / §i Ò hßa sù chuyÓ hãa vËt chÊt vµ n¨ng l î ng.
u n
- Sù chuyÓn hãa vËt chÊt vµ n¨ng l îng cña c¬ thÓ phô
thuéc vµo sù ®iÒu khiÓn cña hÖ thÇn kinh vµ c¸c hoocm«n
do tuyÕn néi tiÕt tiÕt ra .
- Trao ® chÊt cña c¬ thÓ t¨ng hay g¶m phô thuéc vµo l -
æi
îng m¸u ® c¸c chÊt dinh dìng vµ «xi t í i tÕ bµo , t í i c¸c
a
c¬ quan nhiÒu hay Ýt, nghÜa lµ phô thuéc vµo m¹ch gi·n
nhiÒu hay co, tim ®Ëp nhanh hay chËm do sù ®iÒu khiÓn cña
hÖ thÇn kinh .
- C¸c trung khu riªng biÖt n»m trong n·o trùc tiÕp ®iÒu
khiÓn c¸c qu¸ tr inh trao ® chÊt ë tÕ bµo , cã trung khu
æi
®iÒu khiÓn sù trao ® gluxit , l ip i t ,
æi
- Ngoµi ra c¸c tuyÕn néi tiÕt còng tham gia vµo sù ®iÒu
hßa trao ® chÊt trong c¬ thÓ b¶o ®¶ sù c©n b»ng c¸c
æi m
thµnh phÇn cña m«i tr êng trong . Ch¼ng h¹n a®rªnalin cña
tuyÕn trªn thËn , insul in cña tuyÕn tôy cã ¶nh hëng ®Õn
sù trao ® gluc«z¬ .
æi
- Toµn bé n¨ng l îng t¹o ra trong qu¸ tr×nh dÞ hãa ® sö
îc
dông trong mäi ho¹t ®éng sèng cña c¬ thÓ vµ cuèi cïng sÏ
biÕn thµnh nhiÖt , n¨ng l îng gi¶i phãng trong sù trao ® æi
chÊt cã thÓ ®o ® trùc t iÕp b»ng phßng ®o nhiÖt hoÆc
îc
tÝnh gi¸n tiÕp nÕu biÕt ® l îng «xi mµ c¬ thÓ ®· sö dông
îc
vµ l îng khÝ c¸cb«nic ®· th¶i ra .

Bµi 33 : Th©n nhiÖt

- Trang 26 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
I/ Th© nhi Ö .
n t
N¨ng l îng gi¶i phãng trong qu¸ tr×nh dÞ hãa ® sö
îc
dông trong mäi ho¹t ®éng sèng cña c¬ thÓ cuèi cïng ®Òu
biÕn thµnh nhiÖt lµm c¬ thÓ nãng lªn . Tuy nhiªn nhiÖt ®é
c¬ thÓ vÉn gi÷ ® t ¬ng ®èi æn ®Þnh ë 370C , kh«ng giao
îc
®éng qu¸ nöa ®é m dï nhiÖt ®é cña m«i tr êng ngoµi cã
Æc
thÓ cao hay thÊp .Qu¸ tr×nh chuyÓn hãa n¨ng l îng trong tÕ
bµo sinh ra nhiÖt , nhiÖt ® táa ra m«i tr êng xung quanh
îc
th«ng qua da qua h« hÊp vµ bµi t iÕt .
- Khi th©n nhiÖt dao ®éng qu¸ nöa ®é th× c¬ thÓ ë tr¹ng
th¸i bÖnh lý .
II/ Sù ®iÒu hßa th©n nhiÖt .
1. Vai trß vña da trong ®iÒu hßa th©n nhiÖt .
a. Khi trêi nãng .
- NÕu nhiÖt ®é kh«ng khÝ nãng, nhng cßn thÊp h¬n nhiÖt
®é c¬ thÓ th× hÖ m¹ch dí i da d·n ra lµm cho c¬ thÓ táa
nhiÖt vµo kh«ng khÝ mét c¸ch dÔ dµng .
- NÕu nhiÖt ®é kh«ng khÝ cao h¬n nhiÖt ®é c¬ thÓ, sù táa
nhiÖt khã kh¨n, c¬ thÓ ®iÒu hßa nhiÖt b»ng c¸ch t iÐt må
h«i. Khi må h«i bay h¬i sÏ lµm c¬ thÓ h¹ nhiÖt (mçi gam å
h«i må hoi bèc h¬ sÏ thu cña c¬ thÓ 480 calo). §é b·o hßa
h¬i níc trong kh«ng khÝ cµng thÊp, hoÆc kh«ng khÝ cµng
tho¸ng th× må h«i cµng dÔ bay h¬i, ta cµng thÊy m¸t, dÔ
chÞu. Tuy nhiªn c¬ thÓ ®ang nãng, må h«i ®ang ra nhiÒu
th× kh«ng nªn ngåi ¬i hót giã (giã l ïa) , nhiÖt ®é c¬ thÓ
gi¶m ®ét ngét, cã thÓ ng©y nguy hiÓm( tróng giã). Sù gi·n
m¹ch vµ t iÕt må h«i kh«ng chØ x¶y ra kkhi trêi nãng mµ
cßn c¶ khi lao ®éng nÆng.
- NÕu nhiÖt ®é xung quanh lªn cao mµ kh«ng b¶o ®¶ ®m îc
kh«ng khÝ tho¸ng th× sù táa nhiÖt va tiÕt må h«i ®Òu bÞ
ngõng trÖ, c¬ hÓ kh«ng cã c¸ch nµo ®Óh¹ nhiÖt xuèng møc
b×nh thêng, ta dª bÞ c¶m. Trong nh÷ng tr êng hîp nµy ph¶i
uèng thuèc, kÕt hîp ®¸nh giã hoÆc x«ng.
b. Khi trêi l ¹nh.
- Mét c¬ thÓ gi¶m sù tho¸t nhiÖt, b»ng c¸ch co c¸c m¹ch
m¸u dí i da,rót m¸u vµo bªn trong , ®ång thêi c¸c c¬ ch©n
l«ng co lµm sën gai èc , da s¨n l¹ i : m kh¸c c¬ thÓ
Æt
t¨ng sinh nhiÖt .Khi qu¸ l¹nh c¬ thÓ cã ph¶n x¹ run .
2. Vai trß cña hÖ thÇn kinh trong ®iÒu hßa th©n nhiÖt .
- Sù co hay d·n m¹ch m¸u dí i da , sù tiÕt må h«i , sù co
c¬ ch©n l«ng ®Òu lµ ph¶n x¹



- Trang 27 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
- Ngoµi ra, hÖ thÇn kinh cßn ®iÒu hßa qu¸ tr×nh trao ®æi
chÊt thoe híng gi¶m hay t¨ng sinh nhiÖt b»ng c¸ch gi¶m
hay t¨ng m dÞ hãa cña qu¸ tr×nh nµy .
Æt
TÊt c¶ c¸c ph¶n øng trªn ® ®Òu ® thùc hiÖn b»ng ph¶n
©y îc
x¹, ®ã lµ ph¶n x¹ kh«ng ®iÒu kiÖn
I I I / Ph¬ng ph¸p phßng chèng nãng l ¹ nh.


Bµi 38 : Bµi tiÕt vµ cÊu t¹o 
hÖ bµi tiÕt níc tiÓu
I/ Bµi tiÕt.
Trong qu¸ tr×nh trao ® chÊt vµ n¨ng l îng, tÕ bµo th¶i
æi
ra nh÷ng chÊt kh«ng cÇn thiÕt, chÊt cã h¹i cho c¬ thÓ
.Ngoµi ra cßn mét sè chÊt ® ® vµo qu¸ l iÒu l îng còng
îc a
cã h¹i ®èi ví i c¬ thÓ .thùc hiÖn viÖc lo¹ i th¶i ®è lµ
nhê c¸c c¬ quan bµi t iÕt nh thËn, phæi, da .
C¬ quan bµi tiÕt chñ yÕu lµ thËn v× khi nhiÖt ®é m«i
tr êng ngoµi thÊp , må h«i kh«ng t iÕt ra th× thËn ph¶i
hoµn toµn ®¶ nhiÖm chøc nÆng lo¹ i vµ th¶i c¸c chÊt ®éc
m
h¹i .
I I / CÊu t¹o cña hÖ bµi t iÕt níc tiÓu .
- ThËn gåm 2 qu¶ thËn tr¸ i cao h¬n thËn ph¶i .chóng nèi
ví i ®éng m¹ch chñ vµ tÜnh m¹ch chñ vµ èng dÉn níc t iÓu
t¹ i rèn . Trªn mçi thËn cã mét tuyÕn trªn thËn .
- ThËn gåm hai phÇn lµ phÇn vá vµ phÇn tñy .
PhÇn vá gåm nh÷ng chÊm ®á lµ qu¶n cÇu Manpighi do c¸c
®éng m¹ch thËn ph©n nh¸nh ngµy cµng nhá cuén thµnh c¸c
bói mao m¹ch h×nh cÇu. Tõ qu¶n cÇu ®i ra l¹ i cã c¸c m¹ch
ph©n nh¸nh thµnh l í i mao m¹ch thø 2 bao quanh c¸c èng uèn
khóc sau ®ã tËp hîp thµnh c¸c tÜnh m¹ch nhá r«i vµo tÜnh
m¹ch thËn.
Nang cÇu thËn, cÇu thËn, vµ èng thËn hîp l¹ i thµnh mét
®¬n vÞ chøc n¨ng. mçi thËn cã tí i hµng tr iÖu ® vÞ chøc
¬n
n¨ng.
- PhÇn tñy cã mµu nh¹t h¬n phÇn vá lµ tËp hîp cña c¸c èng
gãp t¹o thµnh th¸p thËn . T¹i nóm th¸p thËn cã nh÷ng lç
® níc t iÓu vµo bÓ thËn . Tõ ® níc tiÓu theo èng dÉn
æ ©y
xuèng chøa ë bãng ®¸i ®Óchê th¶i ra ngoµi khi t iÓu t iÖn.
- M¸u tõ ®éng m¹ch chñ, qua thËn ® läc dÇn c¸c chÊt
îc
th¶i råi theo tÜnh m¹ch thËn ® vµo tÜnh m¹ch chñ dí i trë
æ
vÒ t im.


- Trang 28 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 

Bµi 39 : Bµi tiÕt níc tiÓu
I / Q t r × t ¹ o t hµnh ní c t i Ó
u¸ nh u
sù t¹o thµnh níc t iÓu diÔn ra ë c¸c ® vÞ chøc n¨ng
¬n
cña thËn. §Çu tiªn lµ qu¸ tr×nh läc m¸u ë cÇu thËn ®Ót¹o
thµnh níc t iÓu ®Çu ë nang cÇu thËn. TiÕp ®ã qu¸ tr×nh hÊp
thô l¹ i vµo m¸u c¸c chÊt cÇn thiÕt vµ bµi tiÕt t iÕp c¸c
chÊt kh«ng cÇn thiÕt vµ cã h¹i ë èng thËn, t¹o ra níc
t iÓu chÝnh thøc vµ duy tr× æn ®Þnh nång ®é c¸c chÊt trong
m¸u.

II / Sù th¶i níc tiÓu ra ngoµi c¬ thÓ .
Mçi ngµy thËn läc ® kho¶ng 1.5 lÝt níc tiÓu . Lîng n-
îc
íc t iÓu cã thÓ thay ® tuú thuéc vµo l ¬nngj níc ® vµo
æi a
c¬ thÓ hµng ngµy , hoÆc vµo l îng må h«i tiÕt ra , Ngoµi
ra, l îng níc t iÓu cßn cã thÓ thay ® do mét sè chÊt kÝch
æi
thÝch lµm t¨ng huyÕt ¸p ë c¸c m¹ch thËn hoÆc dïng mét sè
chÊt l î i tiÓu .
Thêng níc t iÓu tõ thËn ® dån xuèng bãng ®¸i nhê nhu
îc
®éng cña èng dÉn níc tiÓu . khi l îng níc t iÓu trong bãng
®¸i lªn t í i 200ml sÏ lµm c¨ng bãng ®¸i , t¨ng ¸p suÊt
tronng bãng ®¸i vµ c¶m gi¸c buån ®i t iÓu xuÊt hiÖn Chç
bãng ®¸i th«ng ví i èng ®¸i cã hai c¬ vßng bÞt chÆt trong
.

Bµi 40 : VÖ sinh bµi tiÕt níc tiÓu .
I / C¸c t¸c nh©n chñ yÕu g©y h¹i cho hÖ tiªu bµi tiÕt n-
íc tiÓu .
C¸c vi khuÈn g©y viªm c¸c bé phËn kh¸c (tai , mòi,
häng… )cã thÓ gi¸n t iÕp g©y viªm cÇu thËn. C¸c cÇu thËn
cßn l¹ i ph¶i lµm viÖc nhiÒu, dÉn ®Õn suy tho¸i dÇn råi
suy thËn toµn bé.
Cèng thËn sÏ lµm viÖc kÐm hiÖu qu¶ nÕu bÞ ®Çu ®éc
hoÆc thiÕu «xi .
Qu¸ tr×nh bµi t iÕt níc tiÓu cã thÓ bÞ ¸ch t¾c do :
C¸c chÊt trong níc t iÓu ( axit uric, canxi , Phètph¸t ,
«xalat …) cã thÓ kÕt tinh ë nång ®é cao vµ PH thÝch hîp
t¹o thµnh sái lµm t¾c nghÏn ® êng dÉn níc t iÓu . BÓ thËn,
èng dÉn níc tiÓu vµ bãng ®¸i bÞ viªm do vi khuÈn g©y ra .
I I / Lµm thÕ nµo ®Ó b¹o vÖ hÖ bµi tiÕt níc tiÓu
H·y t×m c¸c côm tõ thÝch hîp ®iÒn vµo chç trèng ®Óhoµn
chØnh b¶ng : “ C¬ së khoa häc vµ thãi quen sèng khoa häc”
.
- Trang 29 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
STT C¸c thãi quen sèng khoa häc C¬ së khoa häc
1 Thêng xuyªn gi÷ vÖ sinh cho toµn
c¬ thÓ còng nh cho hÖ bµi tiÕt
níc tiÓu .
2 KhÈu phÇn ¨n hîp lý
- Kh«ng ¨n qu¶ nhiÒu pr«tªin,
qu¶ m Æn, qu¶ chua, qu¸ nhiÒu
chÊt t¹o sái.
- Kh«ng ¨n thøc ¨n «i thiu vµ
nhiÔm chÊt ®éc h¹i
- Uèng ®ñ níc
3 Khi muèn ®i tiÓu th× nªn di
ngay kh«ng nªn nhin nhiÒu
M kh¸c, còng cÇn ph¶i uèng níc ®Çy ®ñ, t¹o ®iÒu kiÖn
Æt
cho viÖc th¶i c¸c chÊt th¶i ® dÔ dµng, tr¸nh ®Ól¾ng
îc
®äng c¸c chÊt th¶i dÔ g©y sái thËn, viªm thËn viªm ãng
dÉn níc tiÓu…. H»ng ngµy ph¶i röa r¸y bé phËn bªn ngoµi
c¬ quan bµi t iÕt níc tiÓu, tr¸nh ®Óníc tiÓu l¾ng ®äng,
gaay viªm èng ®¸i.
Ghi nhí
C¸c t¸c nh©n cã thÓ g©y h¹i cho hÖ bµi t iÕt níc tiÓu lµ
c¸c chÊt ®éc trong thøc ¨n, ®å uèng, khÈu phÇn ¨n uèng
kh«ng hîp lÝ, c¸c vi sinh vËt g©y bÖnhs



CH¦¥NG IX : THÇN kinh vµ gi¸c quaN
Bµi 43 : giíi thiÖu chung hÖ thÇn kinh

I / C¸c bé phËn cña hÖ thÇn kinh 
1 : ThÇn kinh trung ¬ng vµ thÇn kinh ngo¹i biªn .
a) ThÇn ki nh w gåm cã
- Bé n·o n»m trong hép sä gåm ®¹i n·o , trô n·o vµ tiÓu
n·o
- Tuû sèng n»m trong cét sèng
- PhÝa ngoµi tuû sèng vµ n·o bé ®Òu cã mµng bäc gäi lµ
mµng n·o tuû gåm ba l íp :mµng cøng mµng nhÖn vµ mµng nu«i
.
+ Mµng cøng lµ mét mµng dµy vµ dai cã nhiÖm vô b¶o vÖ
n·o tuû
+ Mµng nhÖn lµ mµng l i ªn kÕt n»m trong mµng cøng ,s¸t
mµng nu«i . cã chøa khoang chøa mét chÊt dÞch trong su«t

- Trang 30 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
gäi lµ dÞch n·o tuû b¶o vÖ n·o vµ tuû sèng kh«ng bÞ ¶nh
hëng bëi chÊn ®éng m¹nh .
+ Mµng nu«i lµ mµng l i ªn kÕt rÊt máng ë ® cã nhiÒu
©y
m¹ch m¸u tí i nu«i m« thÇn kinh .
- Trong bé n·o vµ tuû sèng ngêi ta ph©n biÖt thanhnf hai
phÇn chÊt x¸m vµ chÊt tr¾ng
+ ChÊt x¸m do th©n noron vµ c¸c tua ng¾n t¹o nªn ë
n·o chÊt x¸m lµm thµnh l íp vá bao phÝa ngoµi cßn ë tuû
sèng lµm thµnh mét gi¶i l i ªn tôc
+ ChÊt tr¾ng do c¸c tua dµi cña c¸c n¬ ron t¹o nªn lµm
thµnh c¸c ® êng thÇn kinh nèi c¸c miÒn cña vá n·o ví i
nhau .Nhng tua dai di tõ trong chÊt tr¾ng ra khái phÇn
thÇn kinh trung ¬ng lµm thµnh d©y thÇn kinh
b) ThÇn ki nh ngo¹ i bi ªn gåm cã:
- C¸c d©y thÇn kinh n·o gåm 12 ®«i xuÊt ph¸t tõ bé n·o vµ
to¶ ra kh¾p c¬ quan
- C¸c d©y thÇn kinh tuû cã 31®«i xuÊt ph¸t tõ tuû sèng vµ
to¶ ra kh¾p c¬ quan ë m×nh, cæ vµ chi
- C¸c h¹ch thÇn kinh lµ nh÷ng khèi n¬ron n»m ngoµi phÇn
thÇn kinh trung ¬ng ®Òu thuéc phÇn thÇn kinh ngo¹i biªn
cña phÇn sinh dìng cã 2 chuçi h¹ch n»m 2 bªn cét sèng vµ
1 h¹ch n»m ë khoang bông
II/ Chøc n¨ng hÖ thÇn kinh: 
- §iÒu hoµ ho¹t ®éng cña c¸c c¬ quan trong c¬ thÓ, sù co
d·n cña c¬, tiÕt dÞch.. .
- Phèi hîp ho¹t ®éng cña c¸c c¬ quan. VD: ®i xe m¸y...
- §iÒu hoµ ho¹t ®éng cña c¸c c¬ quan. Nh t¨ng gi¶m nhÞp
tim, nhÞp h« hÊp.. .
- Do sù ®iÒu khiÓn, phèi hîp vµ ®iÒu hoµ cña hÖ thÇn
kinhnªn hoµt ®éng cña c¸c c¬ quan trong c¬ thÓ ® îc
thèng nhÊt ví i nhau vµ c¬ thÓ thÝch nghi ® nh÷ng
îc
biÕn kh«ng ngõng x¶y ra ë m«i tr êng xung quanh
+ HÖ thÇn kinh vËn ®éng ®iÒu khiÓn sù vËn ®éng cña c¸c
c¬ v©n trong hÖ vËn ®éng vµ mét sè c¬ qu¸n trong c¬ thÓ
nh l ì i , hÇu, thanh qu¶n
+ HÖ thÇn kinh sinh dìng ®iªï khiÓn sù ho¹t ®éng cña tÊt
c¶ c¸c c¬ quan bªn trong nh tuÇn hoµn h« hÊp.. . tgong
hÖ nµy cã phan hÖ thÇn kinh giao c¶n vµ ph©n hÖ thÇn
kinh ®èi giao c¶n.

Bµi 44 : tuû sèng


 III/ CÊu t¹o cña tuû sèng:
- Trang 31 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
1. CÊu t ¹ o ngoµi :
Tuû sèng h×nh trô, dµi trung b×nh 50 cm, ® êng kÝnh
1cm, nÆng chõng 30g, mµu
tr¾ng, mÒ n»m trong èng x¬ng sèng kÐo dµi tõ ®èt x¬ng
m,
sèng cæ I ®Õn ®èt x¬ng sèng th¾t l ng I I (xem SGK- h×nh
44.1). PhÝa trªn, tuû sèng nèi l iÒn ví i bé n·o.
MÆt tr íc vµ m sau tuû sèng cã r·nh tr íc vµ r·nh
Æt
sau. C¸c r·nh bªn lµ n¬i xuÊt ph¸t rÔ tr íc vµ rÔ sau cña
d©y thÇn kinh tuû.
Tuû sèng cã 2chç ph×nh lµ ph×nh cæ vµ ph×nh th¾t l -
ng. T¹i c¸c chç ph×nh cã c¸c d©y thÇn kinh ch¹y ®Õn tay
vµ ch©n.
2. CÊu t¹o trong:
C¾t ngang tuû sèng ta thÊy chÊt x¸m (ë gi÷a) lµ tËp
hîp th©n vµ tua ng¾n cña
n¬ron, cã d¹ng h×nh ch÷ H, cßn chÊt tr¾ng (bao quanh chÊt
x¸m) lµ nh÷ng bã sî i thÇn kinh dÉn chuyÒn xung thÇn kinh
(xem SGK- h×nh 44.2)
IV/ Chøc n¨ng cña tuû sèng:
ChÊt x¸m cña tuû sèng lµ trung khu cña c¸c ph¶n x¹
kh«ng ®iÒu kiÖn. §ã lµ nh÷ng ph¶n x¹ ® gi¶n, v« ý thøc
¬n
vµ cã tÝnh chÊt bÈm sinh.
VÝ dô, khi ta v« ý ®Ótay ch¹m vµo ®iÖn. tay tù co l¹ i
mµ ta kh«ng cÇn ph¶i suy nghÜ.
HoÆc lÊy kim chÝch nhÑ vµo ch©n 1 ngêi ®ang ngñ, ch©n ng-
êi ®ã tù co l¹ i mµ vÉn ngñ.
- ChÊt tr¾ng cña tuØy sèng bao gåm c¸c bã d©y thÇn kinh
híng t©m vµ l i t©m dÉn c¸c xung thÇn kinh tõ c¸c c¬ quan
vÒ c¸c trung khu thÇn kinh, vµ tõ c¸c trung khu ®ã ®i tí i
c¸c c¬ quan. Ngoµi ra trong chÊt tr¾ng cßn cã c¸c bã sî i
nèi l iÒn c¸c trung khu thÇn kinh ví i nhau
Bµi 45: D©y thÇn kinh tuû
  
   I/ CÊu t¹o cña d©y thÇn kinh tuû
D©y thÇn kinh tuû gåm 31 ®«i. Mçi d©y thÇn kinh tuû
bao gåm c¸c nhãm sî i thÇn kinh c¶m gi¸c nèi ví i tuû sèng
qua rÔ sau (rÔ c¸m r gi¸c ) vµ nhãm sî i thÇn kinh vËn
®éng nèi ví i tuû sèng b»ng c¸c rÔ tr íc (rÔ vËn ®éng).
ChÝnh c¸c nhãm sî i l i ªn quan ®Õn c¸c rÔ nµy sau khi ®i
qua khe gi÷a hai ®èt sèng l i ªn t iÕp ®· nhËp l¹ i thµnh d©y
thÇn kinh tuû (xem SGK- h×nh 45.1 vµ 45.2)
  
   II/ Chøc n¨ng cña d©y thÇn kinh tuû

- Trang 32 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
• C¸c d©y thÇn kinh híng t©m dÉn truyÒn xung thÇn kinh
c¶m gi¸c tõ c¸c thô quan vÒ trung ¬ng thÇn kinh
( qua rÔ sau).
• C¸c sî i d©y thÇn kinh l i t©m dÉn truyÒn xung thÇn
kinh tõ trung ¬ng thÇn kinh®i ra c¬ quan ®¸p øng
(qua rÔ tr íc) .
 




Bµi 46: Trô n∙o, tiÓu n∙o, n∙o trung gian
I/ VÞ trÝ vµ c¸c thµnh phÇn cña n·o bé:
N·o bé gåm: trô n·o, tiÓu n·o, n·o trung gian vµ ®¹i
n·o.
Trô n·o tiÕp l iÒn ví i tuû sèng ë phÝa dí i . N»m gi÷a
trô n·o vµ ®¹i n·o lµ n·o trung gian. Trô n·o gåm hµnh
tuû, cÇu n·o vµ n·o gi÷a. N·o gi÷a gåm cuèng n·o ë m Æt
tr íc vµ cñ n·o sinh t ë m sau.
Æt
PhÝa sau trô n·o lµ tiÓu n·o (h×nh 46.1 )
II/ CÊu t¹o vµ chøc n¨ng cña trô n·o
Còng nh tuû sèng, trô n·o gåm chÊt tr¾ng ( ngoµi) vµ
chÊt x¸m (trong). ChÊt tr¾ng lµ c¸c ® êng l i ªn l¹c däc nèi
tuû sèng ví i c¸c phÇn trªn cña n·o vµ bao quanh chÊt x¸m.
ChÊt x¸m ë trô n·o tËp trung thµnh c¸ nhÊn x¸m. §ã lµ c¸c
trung khu thÇn kinh, n¬i xuÊt ph¸t c¸c d©y thÇn kinh n·o.
Cã 12 ®«i d©y thÇn kinh n·o, gåm 3 lo¹ i : d©y c¶m gi¸c,
d©y vËn ®éng vµ d©y pha( xem SGK – h×nh 46.2)
Chøc n¨ng chñ yÕu cña trô n·o lµ ®iÒu khiÓn, ®iÒu hoµ
ho¹t ®éng cña c¸c néi quan, ® biÖt lµ ho¹t ®éng tuÇn
Æc
hoµn, h« hÊp, tiªu ho¸, do c¸c nh©n xam ®¶ nhiÖmm
ChÊt tr¾ng lµm nhiÖm vô dÉn truyÒn bao gåm c¸c ® êng
dÉn truyÒn lªn (c¶m gi¸c) vµ c¸c ® êng dÉn truyÒn xuèng
(vËn ®éng).I I I / N·o trung gian
N·o trung gian n»m gi÷a trô n·o vµ ®¹i n·o, gåm ®åi
thÞ vµ vïng dí i ®åi. §åi thÞ lµ tr¹m trung gian chuyÓn
t iÕp cña c¸c ® êng dÉn truyÒn c¶m gi¸c tõ dí i ®i lªn n·o.
C¸c nh©n x¸m n»m ë vïng dí i ®åi lµ trung ¬ng ®iÒu
khiÓn c¸c qu¸ tr×nh trao ® chÊt vµ ®iÒu hoµ th©n nhiÖt.
æi
IV/ TiÓu n·o :


- Trang 33 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
TiÓu n·o còng gåm 2 thµnh phÇn c¬ b¶n lµ chÊt tr¾ng
vµ chÊt x¸m. ChÊt x¸m n»m ngoµi lµm thµnh l íp vá tiÓu
n·o.
ChÊt tr¾ng n»m ë phÝa trong, lµ c¸c ®õng dÉn truyÒn
nèi vá t iÓu n·o ví i c¸c phÇn kh¸c cña hÖ thÇn kinh (tuû
sèng, trô n·o, n·o trung gian vµ b¸n cÇu ®¹i n·o)
Bµi 47 : §¹i n∙o
I / CÊu t ¹ o cña ® i n· o
¹
§µi n·o ë ngêi rÊt ph¸t tr iÓn, che lÊp c¶ n·o trung
gian vµ n·o gi÷a. BÒ m cña ®¹i n·o ® phñ bëi 1 l íp
Æt îc
chÊt x¸m lµm thµnh vá n·o. BÒ m cña ®µi n·o cã nhiÒu
Æt
nÕp gÊp ®ã lµ c¸c khe vµ r·nh , vá n·o dµy kho¶ng 2- 3m m
gåm s¸u l íp chñ yÕu lµ c¸c tÕ bµo h×nh th¸p
C¸c r·nh chia mçi nöa ®¹i n·o thµnh c¸c thuú , r·nh
®Ønh ng¨n c¸ch thuú tr¸n ví i thuú ®Ønh , r·nh th¸i d¬ng
ng¨n c¸ch thuú tr¸n thuú ®Ønh ,thuú th¸i d¬ng . Trong c¸c
thuú c¸c khe d· t¹o thµnh c¸c håi hay khóc cuén
D i vá n·o lµ chÊt tr¾ng trong ®ã chøa c¸c nh©n nÒn
í
ChÊt tr¾ng lµ c¸c ® êng nèi c¸c vïng cña vá n·o vµ nèi
hai nöa ®¹i n·o ví i nhau ngoµi ra cßn cã c¸c ® êng dÉn
truyÒn nèi gi÷a vá cña ®¹i n·o ví i c¸c phÇn dí i cña vá
n·o ví i tuû sèng .do ®ã khi tæn th¬ng ë mét bªn ®¹i n·o
sÏ lµm tª l iÖt phÇn th©n phÝa ®èi diÖn .
II/ Sù ph©n vïng chøc n¨ng cñ ®¹i n·o .
ë vá n·o cã c¸c vïng c¶m gi¸c vµ vËn ®éng cã ý thøc
thuéc ph¶n x¹ cã ®iÒu kiÖn .Vïng thÞ gi¸c ë thuú chÈm ,
vïng thÝnh gi¸c cña thuú th¸i d¬ng , vïng c¶m gi¸c xóc
gi¸c ë håi ®Ønh , vïng vËn ®éng n»m ë håi tr¸n lªn
Ngoµi ra ë ngêi cßn xuÊt hiÖn vïng vËn ®éng t iÕng nãi
vµ ch÷ viÕt n»m gÇn vïng vËn ®éng ,®ång thêi còng h×nh
thµnh vïng hiÓu t iÕng nãi vµ ch÷ viÕt n»m gÇn vïng thÝnh
gi¸c vµ thÞ gi¸c .

Bµi 48 : hÖ thÇn kinh sinh dìng
I / cÊu t¹o cña hÖ thÇn kinh sinh dìng .
HÖ thÇn kinh sinh dìng cung cã phÇn trung ¬ng vµ phÇn
ngo¹i biªn l i ªn hÖ chÆt chÏ ví i hÖ thÇn kinh vËn ®éng vµ
®iÒu khiÓn chung sù ho¹t ®éng cña toµn bé c¬ thÓ .c¸c
noron l i t©m cña hÖ thÇn kinh sinnh dìng kh«ng ®i th¼ng
t í i c¸c c¬ quan mµ t«ng qua h¹ch thÇn kinh sinh dìng
- mçi xung tk ®i tõ T¦ ®Õn mét c¬ quan nµo ®ã ®Òu ph¶i
tr¶i qua hai n¬ron
- C¸c h¹ch thÇn kinh sinh dìng ph©n bè ë hai bªn cét
sèng hoÆc trªn thµnh cña c¸c c¬ quan .
- Trang 34 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
- Dùa vµo mét sè ® ®iÓm h×nh th¸i sinh lý kh¸c nhau
Æc
ngêi ta chia hÖ thÇn kinh sinh dìng thµnh hai ph©n hÖ
giao c¶m vµ ®èi giao c¶m .
1/ Ph©n hÖ giao c¶m 
- C¸c tÕ bµo thÇn kinh nµm ë sõng bªn cña tuû sèng tõ
®èt sèng tuû I ®Õn ®èt th¾t l ng I I I .
- Toµn bé chuçi h¹ch giao c¶m ® chia lµm 4 ®o¹n :
îc
cæ ,ngùc ,th¾t l ng vµ cõng
- §o¹n cæ cã c¸c h¹ch sao vµ ®¸mrèi tim .
- §o¹n ngùc cã c¸c ®¸mrèi m trêi hay ®¸mrèi t¹ng .Tõ
Æt
c¸c ®¸m rèi nµy cã c¸c nh¸nh t í i thËn ,tuyÕn sinh
dôc ,gan thËn . .Ngoµi ra cã c¸c nh¸nh ®i ®Õn trùc
trµng bãng ®¸i ,
  2/ Ph©n hÖ ®èi giao c¶m .
C¸c tÕ bµo thÇn kinh n»m trong trô n·o vµ trong ®o¹n
cïng cña tuû sèng . ra khái thÇn kinh trung ¬ng chóng
tham gia vµo thµnh phÇn c¸c d©y thÇn kinnh n·o .hoÆc d©y
tk tuû vµ tËn cïng ë c¸c h¹ch gÇn hoÆc nµm ngay trªn c¸c
c¬ quan nh¬ khÝ qu¶n ,phæi .t im,thùc qu¶n.. .
- Trong hµnh tuû cßn cã c¸c h¹ch ®èi giao c¶m tõ ® cã
©y
c¸c sî i thÇn kinh ®i tí i tuyÕn níc bät mang tai dí i
hµm dí i l ì i .
- ë n·o g÷a cã c¸c sî i ®i ®Õn c¸c h¹ch mi m , tõ mÝ
¾t
m cã c¸c sî i ®i t í i c¸c c¬ co ®ång tö vµ c¬ mÝ m .
¾t ¾t
- §o¹n cïng cña tuû sèng cã c¸c sî i ®i t í i c¸c c¬ tr¬n
vµ tuyÕn t iªu ho¸
I I / Chøc n¨ng cña hÖ t hÇn ki nh si nh dì ng .
- HÖ tk sinh dìng thùc hiÖn chøc n¨ng ®iÒu hoµ ho¹t ®éng
cña c¸c c¬ quan sinh dìng nh tim phæi ,d¹ dµy , gan
,ruét . . .Nhê t¸c dông ®èi lËp cña phan hÖ giao c¶m vµ
®èi giao c¶m . VD d©y giao c¶m lµm tim ®Ëp nhanh nhng
®èi giao c¶m la i lµm t im ®Ëp chËm . .
- HÖ tk sinh dìng còng t¸c ®éng lªn chøc n¨ng sinh dìng
ë c¸c bé phËn cña thÇn kinh trung ¬ng nhê nh÷ng sî i
ph©n bè tí i tËn c¸c tÕ bµo tk n·o .
Bµi 49 : C¬ quan ph©n tÝch thÞ gi¸c
I / CÊu t¹o cña cÇu m .¾t
CÇu m n»m trong hèc m cña x¬ng sä , phÝa ngoµi ®
¾t ¾t îc
b¶o vÖ bëi c¸c mÝ m , l«ng mµy vµ l«ng mi nhê tuyÕn lÖ
¾t
lu«n lu«n tiÕt níc m lµm m kh«ng bÞ kh« .
¾t ¾t
CÇu m gåm 3 l íp : l íp ngoµi cïng lµ mµng cøng cã nhiÖm
¾t
vô b¶o vÖ phÇn trong cña m . PhÝa tr íc cña mµng cøng lµ
¾t
mµng gi¸c trong suèt ®Ó ¸nh s¸ng ®i vµo trong cÇu m : ¾t
TiÕp ®Õn lµ l íp mµng m¹ch cã nhiÒu m¹ch m¸u vµ c¸c tÕ bµo
- Trang 35 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
s¾c tè ®en t¹o thµnh mét phßng tèi trong m cÇu . nlíp
¾t
trong cïng lµ mµng l í i , trong ®ã chøa tÕ bµo thô c¶m thÞ
gi¸c bao gåm tb nãn vµ tb que
I I / CÊu t ¹ o cña mµng l í i
- c¸c tÕ bµo nãn tiÕp nhËn c¸c kÝch thÝch as m¹nh vµ mµu
s¾c . c¸c tb que cã kh¶ n¨ng t iÕp nhËn kÝch thÝch as
yÕu gióp ta nh×n râ vÒ ban ®ªm.
- C¸c tÕ bµo nãn tËp trung chñ yÕu ë ®iÓm vµng cµng xa
®iÓm vµng sè l îng tÕ bµo nãn cµng i t vµ chñ yÕu lµ c¸c
tb que . H¬n n÷a thêng mçi tb nãn l i ªn hÖ ví i mét tb
thÇn kinh thÞ gi¸c qua mét tb hai cùc , nyhng nhiÒu tb
que míi l i ªn hÖ ® ví i mét tb thÇn kinh thÞ gi¸c .
îc
chÝnh v× vËy khi muèn quan s¸t mét vËt cho râ ph¶i h-
íng trôc m vÒ phÝa vËt quan s¸t ®Î ¶nh cña vËt hiÖn
¾t
trªn ®iÓmvµng .
- Cßn ®iÓm mï lµ n¬i ®i ra cña c¸c sî i trôc ,c¸c tb
thÇn kinh thÞ gi¸c , kh«ng cã tb thô c¶m thÞ gi¸c nªn
nÕu ¶nh cña vËt r¬i vµo ®ã sÏ kh«ng nh×n thÊy g× .nh
vËy , sù ph©n tÝch còng x¶y ra ngay ë c¬ quan thô
c¶m .
I I I / Sù t¹o ¶nh ë mµng l í i
- ta nh×n ® vËt lµ do c¸c t ia as ph¶n chiÕu tõ vËt ®i
îc
vµo t í i mµng l í i qua mét hÖ thèng m«i tr êng trong suèt
gåm mµng gi¸c , thuû dÞch ,thÓ thuû tinh , dÞch thuû
tinh
- Lîng as vµ trong phßng tèi cña cÇu m nhiÒu hay Ýt lµ
¾t
nhê lç ®ång tö ë mèng m gi·n réng hay co hÑp
¾t
- Nhê kh¶ n¨ng ®iÒu t iÕt cña thÓ thuû tinh mÇ ta cã thÓ
nh×n râ vËt ë xa còng nh gÇn . vËt cµng gÇn mÊ , thÓt
thuû t inh cµng phång lªn ®Ónh×n râ
- Khi c¸c tia as ph¶n chiÕu tõ vËt qua thÓ thuû t inh tí i
mµng l í i sÏ t¸c ®éng lªn c¸c tÕ bµo thô c¶m thÞ gi¸c
lµm hng phÊn c¸c tb nµy vµ truyÒn tí i tb thÇn kinh thÞ
gi¸c .xuÊt hiÖn luång tk theo d©y tk thÞ gi¸c vÒ vá
n·o t ¬ng øng ë thuú chÈm cña ®¹i n·o cho ta c¶m nhËn
vÒ h×nh ¶nh cña vËt .


Bµi 50 : VÖ sinh m¾t

I / C¸c tËt cña m ¾t
1) CËn thÞ lµ tËt mµ m chØ cã kh¶ n¨ng nh×n gÇn .
¾t


- Trang 36 -
§Ò c¬ng sinh hoc 8 NguyÔn 
V¨n Néi 
- ë ngêi cËn thÞ khi nh×n nh ngêi b×nh thêng , ¶nh cña
vËt thêng ë phÝa tr íc mµng l í i , muèn cho ¶nh r¬i ®óng
trªn mµng l í i ®Ónh×n râ ph¶i ® vËt l¹ i gÇn h¬n .
a
- Nguyªn nh©n cËn thÞ cã thÓlµ tËt bÈm sinh do cÇu m ¾t
dµi , hoÆc do kh«ng gi÷ ®óng kho¶ng c¸ch trong vÖ sinh
häc ® êng lµm cho thÓ thuû tinh lu«n lu«n phång , l©u
dÇn mÊt kh¶ nang d·n .
- C¸ch kh¾c phôc : muèn nh×n râ vËt ë kho¶ng c¸ch b×nh
thêng ph¶i ®eo kÝnh cËn ®Ó lµm gi¶m ®é héi tô, lµm cho
¶nh l ï i vÒ mµng l í i
2) Vi Ô t hÞ l µ t Ët m m t chØ cã kh¶ n¨ng nh× xa
n µ ¾ n
- Víi mét kho¶ng c¸ch nh ngêi b×nh thêng nh×n râ , th× ë
ng¬× viÔn thÞ ¶nh cña vËt thêng hiÖn phÝa sau mµng l í i
, muèn nh×n râ ph¶i ®Èy vËt ra xa .
- Nguyªn nh©n cã thÎ do cÇu m¸t ng¾n hoÆc ë ngêi giµ thÓ
thuû t inh bÞ l ·o ho¸ , mÊt tÝnh ®µn håi ,ph«ng phång
® .
îc
C¸ch kh¾c phôc : muèn nh×n râ vËt ë kho¶ng c¸ch b×nh
thêng, ph¶i t¨ng ®é héi tô ®Ó kÐo ¶nh cña vËt tõ phÝa
sau vÒ ®óng mµng l í i b»ng c¸ch ®eo thªm kÝnh l ·o
3) Lo¹n thÞ
- M¾t lo¹n thÞ lµ do mµng gi¸c hay thÓ thuû t inh lßi
kh«ng ®Ìu hoÆc m«i tr êng trong suèt cña cÇu m kh«ng¾t
®ång nhÊt . M¾t lo¹n thÞ tr«ng nh÷ng vËt sai h¼n h×nh
d¹ng ,hoÆc nh×n lu«n kh«ng râ . ch÷a m lo¹n thÞ th×
¾t
ph¶i ®eo mét laäi kÝnh riªng
I I / C¸c bÖ cña m t
nh ¾
- §¸u m hét : Lµ m
¾t mät bÖnh phæ biÕn do mét lo¹ i vi
rót g©y nªn, thêng cã trong gi m¨t




- Trang 37 -
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản