Đề tài " Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trung học phổ thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp "

Chia sẻ: orionlachocopie

Môi trường sống , hoạt động và học tập của thế hệ trẻ hiện nay đang có nhứng thay đồi đáng kể. Sự phát triển nhân chóng của các lĩnh vực kinh tế - xã hội và giao lưu quốc tế đã và đang tạo ra những tác động đa chiều , phức tạp ảnh hưởng quá trình hình thanh và phát triển nhân cách của thế hệ trẻ.

Bạn đang xem 20 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: Đề tài " Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trung học phổ thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp "

i




B GIÁO D C VÀ ÀO T O
I H C THÁI NGUYÊN




PHAN THANH VÂN




GIÁO D C K NĂNG S NG
CHO H C SINH TRUNG H C PH THÔNG
THÔNG QUA HO T NG GIÁO D C
NGOÀI GI LÊN L P
Chuyên ngành: LÝ LU N VÀ L CH S GIÁO D C
Mã s : 62 14 01 01



LU N ÁN TI N SĨ GIÁO D C H C



Ngư i hư ng d n khoa h c: PGS.TS BÙI VĂN QUÂN




THÁI NGUYÊN - 2010
ii



L I CAM OAN

Tôi xin cam oan ây là công trình nghiên c u c a riêng tôi, các s li u
và k t qu nghiên c u trong lu n án chưa t ng ư c ai công b trong b t kì
công trình nào khác.


Tác gi lu n án


Phan Thanh Vân
iii



DANH M C CÁC CH VI T T T

C: i ch ng
GVCN: Giáo viên ch nhi m
GDNGLL: Giáo d c ngoài gi lên l p
HS: H c sinh
KNS: Kĩ năng s ng
NGLL: Ngoài gi lên l p
TBC: Trung bình chung
THPT: Trung h c ph thông
TN: Th c nghi m
TP: Thành ph
UNICEF: Qu Nhi ng Liên hi p qu c
UNESCO: T ch c Giáo d c - Khoa h c - Văn hóa qu c t
WHO: T ch c Y t th gi i
iv



M CL C

N i dung Trang
Trang ph bìa i
L i cam oan ii
Danh m c các ch vi t t t iii
M cl c iv
Danh m c các b ng vii
Danh m c các hình ix
M u 1
Chương 1: CƠ S LÍ LU N VÀ TH C TI N V GIÁO D C
KĨ NĂNG S NG CHO H C SINH THPT QUA 9
HO T NG GIÁO D C NGOÀI GI LÊN L P
1.1. T ng quan v n nghiên c u 9
1.1.1. Các nghiên c u nư c ngoài 9
1.1.2. Các nghiên c u trong nư c 11
1.2. M ts v n lí lu n cơ b n v giáo d c kĩ năng s ng cho
h c sinh THPT 16
1.2.1. Các khái ni m 16
1.2.2. S c n thi t ph i giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh
THPT và các thành t c u t rúc c a giáo d c KNS cho 23
h c sinh THPT
1.2.3. Các y u t nh hư ng n KNS c a h c sinh THPT và c
i m c a giáo d c KNS cho h c sinh THPT các thành
ph l n 31
1.3. Giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh THPT thông qua ho t
ng giáo d c ngoài gi lên l p 37
v



1.3.1. Ho t ng giáo d c NGLL trư ng THPT 37
1.3.2. Giáo d c KNS cho h c sinh thông qua ho t ng giáo d c
NGLL trư ng THPT 42
1.4. Th c tr ng giáo d c KNS cho h c sinh THPT thông qua
ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p 52
1.4.1. Th c tr ng k năng s ng c a h c sinh trung h c ph thông 52
1.4.2. K t qu kh o sát th c tr ng KNS c a h c sinh THPT 54
1.4.3. Th c tr ng giáo d c KNS cho h c sinh THPT thông qua
ho t ng giáo d c NGLL 58
66
K t lu n chương 1
Chương 2: BI N PHÁP GIÁO D C KNS CHO H C SINH THPT
THÔNG QUA HO T NG GIÁO D C NGOÀI GI
LÊN L P 68
2.1. Các nguyên t c ch o vi c xu t bi n pháp 68
2.1.1. Nguyên t c m b o tính m c tiêu 68
2.1.2. Nguyên t c m b o tính k th a 69
2.1.3. Nguyên t c m b o tính kh thi 70
2.1.4. Nguyên t c m b o tính h th ng 71
2.2. M t s bi n pháp giáo d c KNS cho h c sinh THPT thông
qua ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p 71
2.2.1. Tích h p m c tiêu giáo d c KNS v i m c tiêu c a ho t
ng giáo d c NGLL 72
2.2.2. Thi t k các ch giáo d c KNS phù h p v i các n i
dung, ho t ng th c hi n ch c a ho t ng giáo d c
NGLL trư ng THPT 76
2.2.3. S d ng linh ho t các lo i hình ho t ng, các hình th c t
ch c ho t ng 84
2.2.4. Các bi n pháp h tr khác 91
104
K t lu n chương 2
vi



Chương 3: TH C NGHI M SƯ PH M 105
3.1. Kh o nghi m v tính c p thi t và tính kh thi c a các bi n pháp 105
3.1.1. Khái quát v phương pháp kh o nghi m 105
3.1.2. K t qu kh o nghi m 107
3.2. Th c nghi m sư ph m 112
3.2.1. Nh ng v n chung v th c nghi m 112
3.2.2. K t qu th c nghi m 120
132
K t lu n chương 3
K T LU N VÀ KI N NGH 134
K t lu n 134
Ki n ngh 135
CÁC CÔNG TRÌNH KHOA H C Ã CÔNG B CÓ LIÊN QUAN
N LU N ÁN 137
DANH M C TÀI LI U THAM KH O 138
PH LC 146
vii



DANH M C CÁC B NG

B ng Tiêu Trang
1.1 K t qu kh o sát nh n th c c a GV và h c sinh THPT v KNS 55
1.2 S ti p nh n thông tin liên quan n KNS c a h c sinh THPT 56
1.3 ánh giá c a giáo viên v m c KNS c a h c sinh THPT 57
1.4a Nh n th c c a GV v b n ch t, s c n thi t c a vi c giáo d c
KNS cho h c sinh THPT thông qua ho t ng giáo d c NGL 59
1.4b Quan i m c a giáo viên v m c ích giáo d c KNS cho
h c sinh THPT thông qua ho t ng giáo d c NGLL 60
1.5 Mc th c hi n giáo d c KNS cho h c sinh THPT 61
thông qua ho t ng giáo d c NGLL
1.6 Cơ s v n d ng các bi n pháp giáo d c KNS cho h c sinh 62
1.7 Mc ti p c n các bi n pháp giáo d c KNS cho HS 63
2.1 Phân ph i chương trình ho t ng giáo d c NGLL - l p 10 78
2.2 Các ch giáo d c KNS ư c xây d ng theo n i dung và
hình th c ho t ng th c hi n ch c a ho t ng GDNGLL 80
3.1 K t qu t ng h p ý ki n c a các i tư ng v tính c p 108
thi t c a các bi n pháp
3.2 K t qu lư ng hoá ánh giá c a các nhóm i tư ng v 109
tính c p thi t c a các bi n pháp
3.3 K t qu t ng h p ý ki n c a các i tư ng ánh giá v 111
tính kh thi c a các bi n pháp
3.4 111
K t qu lư ng hoá ánh giá c a các i tư ng v tính kh thi
3.5 M u th c nghi m 113
3.6 S b ích c a các ch giáo d c KNS 117
3.7 V n i dung các ch giáo d c KNS 118
viii



B ng Tiêu Trang
3.8 Phân ph i t n su t k t qu trư c TN c a nhóm TN và 121
nhóm C
3.9 B ng ki m nh T cho nhóm C và TN trư c khi t ch c TN 122
3.10 Phân ph i t n su t k t qu sau TN c a nhóm TN và nhóm C 123
3.11 B ng ki m nh T cho nhóm C và TN sau khi t ch c TN 124
3.12 Phân ph i t n su t k t qu trư c và sau th c nghi m 125
3.13 B ng th ng kê k t qu nhóm TN trư c và sau TN 126
3.14 B ng ki m nh T 126
3.15 Thay i v nh n th c, thái và kĩ năng xác nh giá tr 128
3.16 Thay i quan ni m v giá tr c a m i con ngư i 128
3.17 Thay iv nh hư ng hành vi c a ngư i tham gia 129
3.18 Thay i nh n th c v các khía c nh c a kĩ năng ương 130
u v i c m xúc
ix



DANH M C CÁC HÌNH V

Hình Tiêu Trang

1.1 Bi u th hi n m c th c hi n giáo d c KNS cho h c sinh 61
THPT thông qua ho t ng giáo d c NGLL

1.2 Bi u các bi n pháp giáo d c KNS cho h c sinh 64

3.1 th i m năng l c c a hai nhóm trư c khi th c nghi m 123

3.2 th i m năng l c c a hai nhóm sau khi th c nghi m 125

3.3 Bi u k t qu i m năng l c c a nhóm TN trư c và sau TN 127
1



M U

1. Lý do ch n tài
Môi trư ng s ng, ho t ng và h c t p c a th h tr hi n nay ang có
nh ng thay i áng k . S phát tri n nhanh chóng c a các lĩnh v c kinh t -
xã h i và giao lưu qu c t ã và ang t o ra nh ng tác ng a chi u, ph c
t p nh hư ng quá trình hình thành và phát tri n nhân cách c a th h tr [1;
29; 28]. Th c ti n này khi n các nhà giáo d c và nh ng ngư i tâm huy t v i
s nghi p giáo d c c bi t quan tâm nv n giáo d c kĩ năng s ng cho
th h tr , trong ó có h c sinh trung h c ph thông. V n trung tâm liên
quan n vi c giáo d c kĩ năng s ng cho th h tr ư c quan tâm và chia s
là: th h tr ngày nay thư ng ph i ương u v i nh ng r i ro e d a s c
kh e và h n ch cơ h i h c t p. Do ó, n u ch có thông tin không b ov
h tránh ư c nh ng r i ro này. Giáo d c kĩ năng s ng ho c giáo d c d a trên
ti p c n kĩ năng s ng có th cung c p cho các em các kĩ năng gi i quy t
ư c các v n n y sinh t các tình hu ng thách th c. M t khác, kĩ năng
s ng là m t thành ph n quan tr ng trong nhân cách con ngư i trong xã h i
hi n i. Mu n thành công và s ng có ch t lư ng trong xã h i hi n i, con
ngư i ph i có kĩ năng s ng. Kĩ năng s ng v a mang tính xã h i v a mang
tính cá nhân. Giáo d c kĩ năng s ng tr thành m c tiêu và là m t nhi m v
trong giáo d c nhân cách toàn di n. Vì l ó, “nhu c u v n d ng kĩ năng s ng
m t cách tr c ti p hay gián ti p ư c nh n m nh trong nhi u khuy n ngh
mang tính qu c t , bao g m c trong Di n àn giáo d c cho m i ngư i, trong
vi c th c hi n Công ư c quy n tr em, trong H i ngh qu c t v dân s và
phát tri n và giáo d c cho m i ngư i. G n ây nh t là trong Tuyên b v cam
k t c a Ti u ban c bi t c a Liên Hi p qu c v HIV/AID (tháng 6 năm
2001), các nư c ng ý r ng: n năm 2005 m b o r ng ít nh t có 90% và
2



vào năm 2010 ít nh t 95% thanh niên và ph n tu i t 15 n 24 có th ti p
c n thông tin, giáo d c và d ch v c n thi t phát tri n kĩ năng s ng gi m
nh ng t n thương do s lây nhi m HIV” [9].
M c dù các qu c gia u th ng nh t trong nh n th c v t m quan tr ng
c a kĩ năng s ng và giáo d c kĩ năng s ng cho th h tr nhưng th c ti n tri n
khai giáo d c kĩ năng s ng cho th h tr v n g p nh ng tr ng i nh t nh:
Th nh t, vì chưa có nh nghĩa rõ ràng y v kĩ năng s ng cũng như các
tiêu chu n, tiêu chí ng b cho vi c xác nh các kĩ năng s ng cơ b n nên
thi u nh hư ng cho vi c ho ch nh chương trình giáo d c k năng s ng
các nư c [7; 8]. Th hai, h u h t các t ch c qu c t thư ng ưa ra các nh
nghĩa và n nh nh ng m c tiêu không phù h p ho c khó có th áp d ng m t
cách hi u qu t i các nư c [9]. Th ba, ngay c nh ng qu c gia ã có chương
trình giáo d c kĩ năng s ng nhưng cũng chưa kh ng nh ư c phương th c
h i u qu th c hi n chương trình này. Nh ng khó khăn nêu trên ã khi n
cho v n kĩ năng s ng và giáo d c kĩ năng s ng càng ư c quan tâm nghiên
c u trong th i gian g n ây. Ch ng h n, UNESCO ã ti n hành d án 5
nư c ông Nam Á nh m các v n khác nhau liên quan n kĩ năng s ng
nh m phác h a b c tranh t ng th các nh n th c, quan ni m v kĩ năng s ng
mà các nư c thành viên tham gia d án áp d ng ho c d ki n s áp d ng [10].
Do nhu c u i m i giáo d c áp ng s phát tri n t nư c và s
nghi p công nghi p hóa, hi n i hóa t nư c cũng như áp ng nhu c u c a
ngư i h c, Vi t Nam ã th c hi n i m i giáo d c ph thông; im im c
tiêu giáo d c t ch y u là trang b ki n th c cho ngư i h c sang trang b
nh ng năng l c c n thi t cho h : “năng l c h p tác, có kh năng giao ti p,
năng l c chuy n i ngh nghi p theo yêu c u m i c a th trư ng lao ng,
năng l c qu n lý, năng l c phát hi n và gi i quy t v n ; tôn tr ng và
nghiêm túc tuân theo pháp lu t; quan tâm và gi i quy t các v n b c xúc
3



mang tính toàn c u; có tư duy phê phán, có kh năng thích ng v i nh ng
thay i trong cu c s ng” [16]. B n tr c t c a giáo d c th k XXI mà th c
ch t là cách ti p c n k năng s ng trong giáo d c ã ư c quán tri t trong i
m i m c tiêu, n i dung, và phương pháp giáo d c ph thông Vi t Nam. Tuy
nhiên, nh n th c v kĩ năng s ng, cũng như vi c th ch hóa giáo d c kĩ năng
s ng trong giáo d c ph thông Vi t Nam chưa th t c th , c bi t v hư ng
d n t ch c ho t ng giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh các c p, b c h c
còn h n ch [10].
Nh ng năm g n ây, tình tr ng tr v thành niên ph m t i có xu hư ng
gia tăng, c bi t l à các ô th và thành ph l n. ã xu t h i n n h n g v á n
gi t ngư i, c ý gây thương tích mà i tư ng gây án là h c sinh và n n nhân
chính là b n h c và th y cô giáo c a h . Bên c nh ó là s bùng phát hi n
tư ng h c sinh ph thông hút thu c lá, u ng rư u, tiêm chích ma tuý, quan h
tình d c s m,... th m chí là t sát khi g p vư ng m c trong cu c s ng. Nhi u
em h c gi i, nhưng ngoài i m s cao, kh năng t ch và k năng giao ti p
l i r t kém. Các em s n sàng ánh nhau, ch i b y, sa à vào các t n n xã h i,
th m chí li u lĩnh t b c m ng s ng… [31]. Có nhi u nguyên nhân khác
nhau d n n tình tr ng trên, nhưng theo các chuyên gia giáo d c, nguyên
nhân sâu xa là do các em thi u k năng s ng. Do chưa ư c ti p c n v i
chương trình giáo d c kĩ năng s ng nên h c sinh ph thông nói chung, h c
sinh THPT nói riêng còn thi u h t nh ng kĩ năng s ng c n thi t. Chính vì
thi u kĩ năng s ng mà nhi u h c sinh ã gi i quy t các v n v g p ph i
m t cách tiêu c c d n n các t n n, r i ro.
T năm 2001, B Giáo d c và ào t o ã th c hi n giáo d c kĩ năng
s ng cho h c sinh ph thông v i s h tr c a các t ch c qu c t , c bi t là
c a Unicef t i Vi t Nam. Giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh ư c th c hi n
b ng vi c khai thác n i dung c a m t s môn h c có ưu th (trong vi c th c
4



hi n các m c tiêu c a giáo d c kĩ năng s ng) như môn h c giáo d c công dân
và các môn khoa h c k thu t, công ngh … G n ây, B Giáo d c và ào t o
ang nghiên c u xây d ng chương trình giáo d c kĩ năng s ng ưa vào
chương trình giáo d c ph thông theo hình th c tích h p nhi u môn h c và
ho t ng giáo d c trong và ngoài nhà trư ng. Tuy nhiên, vi c tích h p giáo
d c kĩ năng s ng vào n i dung môn h c, ho t ng giáo d c nào, b ng
phương pháp nào, th i lư ng, cơ c u chương trình và cách t ch c th c hi n
ra sao là nh ng câu h i t ra òi h i ph i gi i áp. M t trong nh ng hư ng
tr l i cho các câu h i trên là khai thác th m nh c a ho t ng giáo d c
ngoài gi lên l p th c hi n giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh. Giáo d c
kĩ năng s ng ph i thông qua ho t ng vì ch có thông qua ho t n g m i có
th hình thành kĩ năng, nâng cao nh n th c, phát tri n thái , tình c m, ni m
tin, b n lĩnh cũng như s năng ng, sáng t o h c sinh. ó cũng là lý do
tác gi l a ch n tài lu n án v i tiêu : "Giáo d c k năng s ng cho h c
sinh trung h c ph thông thông qua ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p"
nghiên c u.
2. M c ích nghiên c u
Nh m tăng cư ng và nâng cao hi u qu giáo d c kĩ năng s ng cho hoc
sinh trung h c ph thông b ng con ư ng tích h p giáo d c kĩ năng s ng v i
ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p trư ng trung h c ph thông.
3. Khách th và i tư ng nghiên c u
Quá trình giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh trung h c ph thông và
ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p trư ng trung h c ph thông.
3.2. i tư ng nghiên c u
Bi n pháp giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh trung h c ph thông
thông qua ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p.
5



4. Gi thuy t nghiên c u
Nu xu t ư c các bi n pháp có tính kh thi theo nh hư ng tích
h p các thành t c a giáo d c kĩ năng s ng v i các thành t c a ho t ng
giáo d c ngoài gi lên l p thì có th nâng cao ư c hi u qu giáo d c kĩ năng
s ng cho h c sinh THPT.
5. Nhi m v nghiên c u
5.1. H th ng hóa nh ng v n lý lu n v KNS, giáo d c KNS, giáo
d c KNS cho h c sinh THPT thông qua t ch c ho t ng giáo d c NGLL.
5.2. Kh o sát th c tr ng giáo d c KNS cho h c sinh THPT thông qua
t ch c ho t ng giáo d c NGLL m t s trư ng THPT.
5.3. xu t các bi n pháp giáo d c KNS cho h c sinh THPT thông
qua ho t ng giáo d c NGLL và th c nghi m sư ph m m t s bi n pháp ã
xu t.
6. Ph m vi nghiên c u
6.1. V n i dung nghiên c u
tài lu n án t p trung nghiên c u các KNS cơ b n c n giáo d c
cho h c sinh THPT là: kĩ năng xác nh giá tr , kĩ năng giáo ti p, kĩ năng
ương u v i c m xúc, căng th ng và kĩ năng gi i quy t mâu thu n m t
cách tích c c. Th c nghi m giáo d c KNS cho h c sinh THPT thông qua
ho t ng giáo d c NGLL ư c th c hi n v i chương trình ho t ng giáo
d c NGLL l p 10, l p 11 THPT.
6.2. V a bàn nghiên c u
Các nghiên c u ư c tri n khai t i thành ph H Chí Minh v i 3
trư ng trung h c ph thông i di n cho 3 khu v c phát tri n c a thành ph :
khu v c thành ph , khu v c nông thôn và khu v c có nhi u khó khăn.
7. Phương pháp lu n và phương pháp nghiên c u
7. 1. Phương pháp lu n
V n d ng phương pháp lu n duy v t bi n ch ng, duy v t l ch s và các
ti p c n h th ng, ti p c n tích h p trong nghiên c u tài lu n án.
6



7.2. Phương pháp nghiên c u
7.2.1. Nhóm phương pháp nghiên c u lý lu n
Nghiên c u các tài, các văn b n, ch th , ngh quy t c a ng và
Nhà nư c v v n giáo d c và giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh trung h c
ph thông; phân tích, t ng h p nh ng tư li u, tài li u lý lu n v giáo d c KNS
cho h c sinh trung h c ph thông thông, nh ng k t qu nghiên c u lý thuy t
và nh ng k t qu kh o sát, ánh giá giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh trung
h c ph thông thông qua ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p xây d ng
các khái ni m công c và khung lý thuy t cho v n nghiên c u.
7.2.2. Nhóm các phương pháp nghiên c u th c ti n
Phương pháp i u tra b ng phi u h i
Phương pháp ư c th c hi n nh m thu th p thông tin v th c tr ng
giáo d c KNS cho h c sinh thông qua ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p.
Các i tư ng ư c i u tra g m giáo viên, h c sinh và cán b qu n lý các
trư ng THPT.
Phương pháp ph ng v n
Phương pháp ư c th c hi n nh m tìm hi u các nguyên nhân v th c
tr ng giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh THPT và tìm hi u quan i m c a
các i tư ng ư c ph ng v n v vi c giáo d c KNS cho h c sinh THPT
thông qua ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p. Phương pháp ư c th c hi n
ch y u v i các giáo viên và h c sinh THPT.
Phương pháp chuyên gia
T ch c th o lu n chuyên l y ý ki n các chuyên gia v m t s
k t qu nghiên c u lý lu n và th c ti n. Phương pháp cũng ư c s d ng
ánh giá tính kh thi c a các bi n pháp giáo d c kĩ năng s ng cho h c
sinh THPT thông qua ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p trư c khi t
ch c th c nghi m.
7



Phương pháp tr c nghi m
S d ng m t s bài tr c nghi m om c hình thành kĩ năng s ng
cho h c sinh THPT b ng các bi n pháp ã xu t.
Phương pháp th c nghi m
Th c nghi m các bi n pháp giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh trung
h c ph thông thông qua ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p.
7.2.3. Phương pháp h tr
S d ng phương pháp th ng kê toán h c x lý các k t qu th c
nghi m sư ph m và k t qu i u tra b ng phi u h i.
8. Nh ng lu n i m b o v
- Giáo d c k năng s ng là m c tiêu, nhi m v trong nhi m v giáo d c
nhân cách toàn di n c a giáo d c THPT.
- Giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh THPT thông qua ho t ng giáo
d c ngoài gi lên l p là v n hành ng th i các thành t c a giáo d c kĩ năng
s ng và các thành t c a ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p cùng th c
hi n m c tiêu c a hai ho t ng.
- Tích h p là con ư ng có hi u qu th c hi n giáo d c kĩ năng s ng
cho h c sinh thông qua ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p ng th i không
làm quá t i các ho t ng c a h c sinh THPT.
9. óng góp m i c a lu n án
9.1. V lí lu n
Góp ph n phát tri n lý lu n v giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh
trung h c ph thông và bư c u thi t l p cơ s lí lu n v giáo d c kĩ năng
s ng cho h c sinh theo nh hư ng tích h p v i ho t ng giáo d c ngoài gi
lên l p. Nh ng v n trên ư c th hi n qua các lu n i m sau:
- Giáo d c k năng s ng (KNS) ư c xác nh là nhi m v c a giáo
d c THPT nh m phát tri n nhân cách toàn di n cho h c sinh THPT trong b i
c nh h i nh p qu c t .
8



- Tích h p là phương th c có hi u qu th c hi n giáo d c KNS cho
h c sinh THPT ng th i góp ph n gi m t i cho giáo d c THPT.
- Giáo d c KNS cho h c sinh THPT thông qua ho t ng giáo d c
NGLL là tích h p các thành t c u trúc c a giáo d c KNS v i các thành t
c u trúc c a ho t ng giáo d c NGLL và v n hành ng th i các thành t ó
theo m c tiêu giáo d c ã xác nh.
9.2. V th c ti n
K t qu nghiên c u c a tài lu n án ã kh ng nh:
- H c sinh THPT r t h n ch v KNS. M t trong nh ng nguyên nhân
c a th c tr ng này là do giáo d c THPT chưa quan tâm tho áng nv n
giáo d c KNS cho h c sinh; chưa xác nh ư c phương th c hi u qu
giáo d c KNS cho h c sinh.
- Tích h p m c tiêu c a giáo d c KNS v i m c tiêu c a ho t ng giáo
d c NGLL; thi t k các ch giáo d c KNS phù h p v i n i dung/ho t ng
th c hi n ch c a chương trình ho t ng giáo d c NGLL... là nh ng
bi n pháp th c hi n phương th c tích h p nh m giáo d c KNS cho h c sinh
trong các trư ng THPT m t cách có hi u qu .
10. B c c c a lu n án
Ngoài ph n m u, lu n án g m 3 chương và ph n k t lu n, ki n ngh .
Chương 1: Cơ s lí lu n và th c ti n v giáo d c kĩ năng s ng cho h c
sinh trung h c ph thông thông qua ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p.
Chương 2: Bi n pháp giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh trung h c ph
thông thông qua ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p.
Chương 3: Th c nghi m sư ph m.
9



Chương 1
CƠ S LÝ LU N VÀ TH C TI N V GIÁO D C K NĂNG S NG
CHO H C SINH TRUNG H C PH THÔNG THÔNG QUA
HO T NG GIÁO D C NGOÀI GI LÊN L P

1.1. T NG QUAN V N NGHIÊN C U
1.1.1. Các nghiên c u nư c ngoài
T nh ng năm 90 c a th k XX, thu t ng “Kĩ năng s ng” ã xu t
hi n trong m t s chương trình giáo d c c a UNICEF, trư c tiên là chương
trình “giáo d c nh ng giá tr s ng” v i 12 giá tr cơ b n c n giáo d c cho th
h tr [99]. Nh ng nghiên c u v kĩ năng s ng trong giai o n này mong
mu n th ng nh t ư c m t quan ni m chung v kĩ năng s ng cũng như ưa ra
ư c m t b ng danh m c các kĩ năng s ng cơ b n mà th h tr c n có. Ph n
l n các công trình nghiên c u v KNS giai o n này quan ni m v KNS
theo nghĩa h p, ng nh t nó v i các kĩ năng xã h i [83; 85; 86; 88; 89]. D
án do UNESCO ti n hành t i m t s nư c trong ó có các nư c ông Nam Á
là m t trong nh ng nghiên c u có tính h th ng và tiêu bi u cho hư ng
nghiên c u v kĩ năng s ng nêu trên [9].
Do yêu c u c a s phát tri n kinh t xã h i và xu th h i nh p cùng
phát tri n c a các qu c gia nên h th ng giáo d c c a các nư c ã và ang
thay i theo nh hư ng khơi d y và phát huy t i a các ti m năng c a ngư i
h c; ào t o m t th h năng ng, sáng t o, có nh ng năng l c ch y u (như
năng l c thích ng, năng l c t hoàn thi n, năng l c h p tác, năng l c ho t
ng xã h i) thích ng v i nh ng thay i nhanh chóng c a xã h i. Theo
ó, v n giáo d c kĩ năng s ng cho th h tr nói chung, cho h c sinh ph
thông nói riêng ư c ông o các nư c quan tâm. K ho ch hành ng
DaKar v giáo d c cho m i ngư i (Senegan 2000) yêu c u m i qu c gia c n
m b o cho ngư i h c ư c ti p c n chương trình giáo d c kĩ năng s ng phù
10



h p. Trong giáo d c hi n i, kĩ năng s ng c a ngư i h c là m t tiêu chí v
ch t lư ng giáo d c. Do ó, khi ánh giá ch t lư ng giáo d c ph i tính n
nh ng tiêu chí ánh giá kĩ năng s ng c a ngư i h c [91; 92].
M c dù, giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh ã ư c nhi u nư c quan
tâm và cùng xu t phát t quan ni m chung v kĩ năng s ng c a T ch c Y t
th gi i ho c c a UNESCO, nhưng quan ni m và n i dung giáo d c kĩ năng
s ng các nư c không gi ng nhau. m t s nư c, n i hàm c a khái ni m kĩ
năng s ng ư c m r ng, trong khi m t s nư c khác xác nh n i hàm c a
khái ni m kĩ năng s ng ch g m nh ng kh năng tâm lí, xã h i.
Quan ni m, n i dung giáo d c kĩ năng s ng ư c tri n khai các nư c
v a th hi n cái chung v a mang tính c thù (nh ng nét riêng) c a t ng qu c
gia. M t khác, ngay trong m t qu c gia, n i dung giáo d c kĩ năng s ng trong
lĩnh v c giáo d c chính quy và không chính quy cũng có s khác nhau. Trong
giáo d c không chính quy m t s nư c, nh ng kĩ năng cơ b n như c, vi t,
nghe, nói ư c coi là nh ng kĩ năng s ng cơ s trong khi trong giáo d c chính
quy, các kĩ năng s ng cơ b n l i ư c xác nh phong phú hơn theo các lĩnh
v c quan h c a cá nhân.
Do ph n l n các qu c gia u m i bư c u tri n khai giáo d c kĩ
năng s ng nên nh ng nghiên c u lí lu n v v n này m c dù khá phong phú
song chưa th t toàn di n và sâu s c. Cho n này, chưa có qu c gia nào ưa ra
ư c kinh nghi m ho c h th ng tiêu chí ánh giá ch t lư ng kĩ năng s ng.
Theo t ng thu t c a UNESCO, có th khái quát nh ng nét chính trong các
nghiên c u này như sau [99]:
- Nghiên c u xác nh m c tiêu c a giáo d c k năng s ng
H i th o Bali khái quát báo cáo tham lu n c a các qu c gia tham gia
h i th o v giáo d c kĩ năng s ng cho thanh thi u niên ã xác nh m c tiêu
c a giáo d c kĩ năng s ng trong giáo d c không chính quy c a các nư c vùng
11



Châu Á - Thái Bình Dương là: nh m nâng cao ti m năng c a con ngư i có
hành vi thích ng và tích c c nh m áp ng nhu c u, s thay i, các tình
hu ng c a cu c s ng hàng ngày, ng th i t o ra s thay i và nâng cao ch t
lư ng cu c s ng.
- Nghiên c u xác nh chương trình và hình th c giáo d c k năng s ng
ây là n i dung ư c nhi u công trình nghiên c u quan tâm. Các
nghiên c u này cho th y: chương trình, tài li u giáo d c kĩ năng s ng ư c
thi t k cho giáo d c không chính quy là ph bi n và r t a d ng v hình th c.
C th :
+ L ng ghép vào chương trình d y ch (chương trình các môn h c)
các m c khác nhau. Ví d : có nư c l ng ghép d y kĩ năng s ng vào các
chương trình d y ch cơ b n nh m xoá mù ch . Bên c nh d y ch có k t h p
d y kĩ năng làm nông nghi p, kĩ năng b o t n môi trư ng, s c kh e, kĩ năng
phòng ch ng HIV/AIDS;
+ D y các chuyên c n thi t cho ngư i h c. Ví d : t o thu nh p; môi
trư ng, kĩ năng ngh ; kĩ năng kinh doanh.
1.1.2. Các nghiên c u trong nư c
Thu t ng kĩ năng s ng ư c ngư i Vi t Nam b t u bi t nt
chương trình c a UNICEF (1996) “Giáo d c k năng s ng b o v s c kh e
và phòng ch ng HIV/AIDS cho thanh thi u niên trong và ngoài nhà trư ng”
[10]. Thông qua quá trình th c hi n chương trình này, n i dung c a khái ni m
kĩ năng s ng và giáo d c kĩ năng s ng ngày càng ư c m r ng.
Trong giai o n u tiên, khái ni m kĩ năng s ng ư c gi i thi u trong
chương trình này ch bao g m nh ng k năng s ng c t lõi như: kĩ năng t
nh n th c, kĩ năng giao ti p, kĩ năng xác nh giá tr , kĩ năng ra quy t nh, kĩ
năng kiên nh và kĩ năng t m c tiêu. giai o n này, chương trình ch t p
trung vào các ch giáo d c s c kh e c a thanh thi u niên. Giai o n 2 c a
12



chương trình mang tên “Giáo d c s ng kh e m nh và k năng s ng”. Trong
giai o n này n i dung c a khái ni m k năng s ng và giáo d c k năng s ng
ã ư c phát tri n sâu s c hơn.
Cùng v i vi c tri n khai chương trình n u trên, v n kĩ năng s ng và
giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh ã ư c quan tâm nghiên c u. Nh ng
nghiên c u v các v n trên giai o n này có xu hư ng xác nh nh ng
kĩ năng c n thi t các lĩnh v c ho t ng mà thanh thi u niên tham gia và
xu t các bi n pháp hình thành nh ng kĩ năng này cho thanh thi u niên
(trong ó có h c sinh THPT). M t s công trình nghiên c u tiêu bi u cho
hư ng nghiên c u này là: C m nang t ng h p kĩ năng ho t ng thanh thi u
niên, c a tác gi Ph m Văn Nhân (2002) [43]; Kĩ năng thanh niên tình
nguy n, tác gi Tr n Th i (1998) [70];
M t t rong nh n g ng ư i u t iên có nh n g nghiên c u mang tính
h th ng v kĩ năng s ng và giáo d c kĩ năng s ng Vi t Nam là tác gi
Nguy n Thanh Bình. V i m t lo t các bài báo, các tài nghiên c u khoa h c
c p b và giáo trình, tài li u tham kh o [6; 7; 8; 9; 10] tác gi Nguy n Thanh Bình
ã góp ph n áng k vào vi c t o ra nh ng hư ng nghiên c u v kĩ năng s ng
và giáo d c kĩ năng s ng Vi t Nam. Nghiên c u v KNS và giáo d c KNS
VI t Nam ư c th c hi n theo các hư ng chính sau:
- Xác nh nh ng v n lí lu n c t lõi v kĩ năng s ng và giáo d c kĩ
năng s ng [6; 7; 8].
Theo hư ng nghiên c u này còn có m t s công trình nghiên c u khác
như: Kĩ năng s ng cho tu i v thành niên [49]; M t s cơ s tâm lý c a vi c giáo
d c kĩ năng s ng cho h c sinh [50] và nh ng nghiên c u c a m t s tác gi
khác [20; 22; 52; 61; 62; 66; 80].
M t s nghiên c u khác không tr c ti p cp nvn kĩ năng
s ng, giáo d c kĩ năng s ng như i tư ng nghiên c u c a mình, nh ng k t
13



qu nghiên c u c a các công trình này có giá tr quan tr ng trong vi c thi t
l p quan i m phương pháp lu n cũng như nh ng nh hư ng và ti p c n
trong vi c nghiên c u kĩ năng s ng, giáo d c kĩ năng s ng cho th h tr . ó
là nghiên c u c a các tác gi ng Qu c B o [4]; Dương T am [24];
Ph m Minh H c [28; 29]; Ph m ình Nghi p [42; 43].
- Nghiên c u so sánh giáo d c kĩ năng s ng Vi t Nam v i m t s
qu c gia khác.
K t qu c a hư ng nghiên c u này cho th y, nghiên c u v kĩ năng
s ng và giáo d c kĩ năng s ng Vi t Nam xu t phát t yêu c u c a xã h i i
v i giáo d c trong th i kỳ công nghi p hóa - hi n i hóa; t nhi m v tri n
khai chi n lư c và i m i giáo d c ph thông, t xu th giáo d c th gi i và
t s phát tri n n i t i c a khoa h c giáo d c nói chung và bư c uã t
ư c nh ng thành t u nh t nh [10; 17; 21]. M t s công trình nghiên c u
theo hư ng nghiên c u này ã cp n nh ng thách th c liên quan n
giáo d c pháp lu t, giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh như tài “Th c tr ng
ph m t i c a h c sinh - sinh viên Vi t Nam trong m y năm g n ây và v n
giáo d c pháp lu t trong nhà trư ng” c a tác gi Vương Thanh Hương và
Nguy n Minh c [31].
Nghiên c u c a tác gi Nguy n Thanh Bình và c ng s [10] ã mô t
sinh ng, y , h th ng v ti p c n và th c hi n giáo d c kĩ năng s ng
cho h c sinh do Ngành giáo d c th c hi n. Ngành giáo d c ã tri n khai
chương trình ưa giáo d c k năng s ng vào h th ng giáo d c chính quy và
không chính quy. N i dung giáo d c c a nhà trư ng ph thông ư c nh
hư ng b i m c tiêu giáo d c kĩ năng s ng. Theo ó, các n i dung giáo kĩ
năng s ng s ng c th ã ư c tri n khai các c p b c h c như:
+ Chương trình c i cách c a giáo d c m m non (1994) ã chú ý n
giáo d c tr hành vi, kĩ năng t ph c v , kĩ năng giao ti p ng x , chương
14



trình khung chăm sóc và giáo d c tr nhà tr , tr m u giáo i m i ã chú
tr ng các n i dung như: phát tri n th ch t, nh n th c, phát tri n ngôn ng ,
tình c m, ngh thu t và th m m c a tr . Trong t t c các n i dung ch a
ng n i dung kĩ năng s ng.
+ Giáo d c kĩ năng s ng b c ti u h c t p trung vào các kĩ năng chính,
kĩ năng cơ b n như c, vi t, tính toán, nghe, nói; coi tr ng úng m c các kĩ
năng s ng trong c ng ng, thích ng v i nh ng thay i di n ra hàng ngày
trong xã h i hi n i; hình thành các kĩ năng tư duy sáng t o, phê phán, gi i
quy t v n , ra quy t nh, trí tư ng tư ng.
+ Giáo d c trung h c cơ s chú tr ng giáo d c các kĩ năng s ng cơ b n
cho h c sinh như: năng l c thích nghi, năng l c hành ng, năng l c ng x ,
năng l c t h c su t i; nh hư ng h c sinh h c bi t, h c làm, h c
chung s ng và h c t kh ng nh.
V i các b c h c trên, vi c giáo d c kĩ năng s ng ư c th c hi n ch
y u thông qua chương trình các môn h c và các ho t ng giáo d c c a nhà
trư ng cùng v i m t s chương trình d án do nư c ngoài tài tr . Ví d : v i
trung h c cơ s , nh ng môn h c ư c khai thác nh m giáo d c kĩ năng s ng
cho h c sinh là: môn Giáo d c công dân, môn công ngh .
+ Trong giáo d c trung h c ph thông, giáo d c kĩ năng s ng cho h c
sinh ã ư c tri n khai qua chương trình ngo i khóa theo d án VIE 01/10 do
UNFPA tài tr . Tài li u hư ng d n t ch c các ho t ng ngo i khóa v giáo
d c k năng s ng VTN trong các trư ng trung h c ph thông ã th hi n
ư c cách ti p c n v kĩ năng s ng.
Quá trình ưa giáo d c kĩ năng s ng vào chương trình giáo d c h c
ư ng, c bi t là chương trình giáo d c ph thông nêu trên ư c th c hi n
d a trên nh ng k t qu nghiên c u v v n này ng th i cũng t o i u
ki n các nghiên c u v ưa giáo d c kĩ năng s ng vào chương trình giáo
15



d c ph thông ngày càng phát tri n. Hư ng nghiên c u v giáo d c kĩ năng
s ng cho h c sinh thông qua các môn h c, các ho t ng giáo d c có ưu th
hơn c trong nh ng nghiên c u v v n này. Bi u hi n c th là nh ng
nghiên c u v ho t ng giáo d c NGLL.
Trư c h t, c n ph i kh ng nh r ng, giáo d c kĩ năng s ng không ph i
là m c ích t thân c a các nghiên c u v ho t ng giáo d c NGLL. Nh ng
nghiên c u này trư c h t nh m thi t l p các cơ s lí lu n và th c ti n th c
hi n sao cho có hi u qu ho t ng giáo d c NGLL trong các trư ng ph
thông. Tuy nhiên, do tính ch t c a ho t ng giáo d c NGLL và các m c tiêu
c a nó (phát tri n các năng l c xã h i cho h c sinh) nên ho t ng giáo d c
NGLL có quan h m t thi t v i giáo d c kĩ năng s ng. Vì v y, nh ng nghiên
c u v ho t ng giáo d c NGLL có vai trò quan tr ng v i nh hư ng
nghiên c u ưa giáo d c kĩ năng s ng vào chương trình giáo d c ph thông.
Các công trình nghiên c u v ho t ng giáo d c NGLL ư c phân tích
theo quan i m trên ư c khái quát theo nh ng hư ng nghiên c u chính sau ây:
- Nghiên c u v giáo d c ngoài gi lên l p và s ph i k t h p các l c
lư ng giáo d c trong vi c t ch c ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p
ngoài trư ng [27; 69].
- Nghiên c u ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p trư ng ph thông
nh n m nh vai trò ch th trong ho t ng t p th và các hình th c t ch c
ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p [32; 33; 53; 56; 57; 65].
- Nghiên c u v th c hi n các n i dung giáo d c khác nhau thông qua
ho t ng giáo d c NGLL như giáo d c môi trư ng, giao d c giá tr o c;
giáo d c ý th c pháp lu t... thông qua ho t ng giáo d c NGLL [28; 54; 67].
Qua t p h p nghiên c u, phân tích t ng h p và t ng quan v n t
vi c kh o sát các tài liên quan trong nư c và có th ưa ra nh n nh:
- Ch y u các tài phân tích làm rõ th c tr ng trư c tính c p bách c a
vn kĩ năng s ng, chưa t p trung gi i quy t nhi m v nghiên c u lí lu n
16



m t cách có h th ng v phương pháp, hình th c giáo d c kĩ năng s ng cho
h c sinh, sinh viên nói chung và h c sinh trung h c ph thông nói riêng.
- Các tài ã cp n nh ng hình th c giáo d c kĩ năng s ng c
th và chưa có k t qu th nghi m rõ ràng, c th nên tính thuy t ph c chưa
cao. M t s tài nghiên c u tương i y các nhi m v : nghiên c u lí
lu n, ánh giá th c tr ng và xu t các bi n pháp giáo d c kĩ năng s ng
nhưng trên i tư ng sinh viên.
Nh ng phân tích trên ây cho th y, giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh
trung h c ph thông m c dù ã ư c nh hư ng b i m c tiêu, n i dung
chương trình giáo d c nh ng tri n khai th c ti n ho t ng này trong nhà
trư ng còn r t nhi u h n ch . Giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh trung h c
ph thông m i ch ư c th c hi n như m t n i dung, m t m c tiêu ph c a
các chương trình/ d án cho c p h c này. Do v y, c n thi t ph i khai thác n i
l c c a chính các ho t ng trong nhà trư ng trung h c ph thông nh m th c
hi n có hi u qu n i dung giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh b c h c này.
1.2. M T S VN LÝ LU N V GIÁO D C KĨ NĂNG S NG CHO
H C SINH TRUNG H C PH THÔNG
1.2.1. Các khái ni m
1.2.1.1. K năng s ng
K năng s ng (life skills) là khái ni m ư c s d ng r ng rãi nh m vào
m i l a tu i trong lĩnh v c ho t ng thu c các lĩnh v c khác nhau c a i
s ng xã h i. Ngay nh ng năm u th p k 90, các t ch c Liên Hi p Qu c
(LHQ) như WHO (T ch c Y t Th gi i), UNICEF (Qu c u tr Nhi ng
LHQ), UNESCO (T ch c Văn hóa, khoa h c và Giáo d c c a LHQ) ã
chung s c xây d ng chương trình giáo d c K năng s ng cho thanh thi u
niên. Tuy nhiên, cho n nay, khái ni m này v n n m trong tình tr ng chưa có
mt nh nghĩa rõ ràng và y .
17



Theo WHO (1993): Kĩ năng s ng là năng l c tâm lý xã h i, là kh năng
ng phó m t cách có hi u qu v i nh ng yêu c u và thách th c c a cu c
s ng. ó cũng là kh năng c a m t cá nhân duy trì m t tr ng thái kh e
m nh v m t tinh th n, bi u hi n qua các hành vi phù h p và tích c c khi
tương tác v i ngư i khác, v i n n văn hóa và môi trư ng xung quanh. Năng
l c tâm lý xã h i có vai trò quan tr ng trong vi c phát huy s c kh e theo
nghĩa r ng nh t v th ch t, tinh th n và xã h i. K năng s ng là kh năng th
hi n, th c thi năng l c tâm lý xã h i này [90].
Theo UNICEF (UNICEF Thái Lan, 1995): Kĩ năng s ng là kh năng
phân tích tình hu ng và ng x , kh năng phân tích cách ng x và kh năng
tránh ư c các tình hu ng. Các kĩ năng s ng nh m giúp chúng ta chuy n d ch
ki n th c “cái chúng ta bi t” và thái , giá tr “cái chúng ta nghĩ, c m th y,
tin tư ng” thành hành ng th c t “làm gì và làm cách nào” là tích c c nh t
và mang tính ch t xây d ng [99].
UNESCO (2003) quan ni m: Kĩ năng s ng là năng l c cá nhân th c
hi n y các ch c năng và tham gia vào cu c s ng hàng ngày. ó là kh
năng làm cho hành vi và s thay i c a mình phù h p v i cách ng x tích
c c giúp con ngư i có th ki m soát, qu n lý có hi u qu các nhu c u và
nh ng thách th c trong cu c s ng hàng ngày [98].
T các quan ni m v KNS nêu trên, có th rút ra nh n xét:
- Có nhi u cách bi u t khái ni m kĩ năng s ng v i quan ni m r ng
h p khác nhau tùy theo cách ti p c n v n . Khái ni m KNS ư c hi u theo
nghĩa h p ch bao g m nh ng năng l c tâm lý xã h i (TLXH). Theo nghĩa
r ng, KNS không ch bao g m năng l c tâm lý xã h i mà còn bao g m c
nh ng kĩ năng tâm v n ng.
- M c dù cách bi u t khái ni m KNS có khác nhau (vi c xác nh n i
hàm c a khái ni m nông, sâu khác nhau d n n ph m vi ph n ánh c a khái
18



ni m r ng, h p khác nhau) nhưng i m th ng nh t trong các quan ni m v
KNS là: kh ng nh KNS thu c v ph m trù năng l c (hi u kĩ năng theo
nghĩa r ng) ch không thu c ph m trù kĩ thu t c a hành ng, hành vi (hi u
kĩ năng theo nghĩa h p).
- Do tính ch t ph c t p c a KNS nên trong th c t , các tài li u v kĩ
năng s ng cp n m i lĩnh v c ho t ng t h c t p chu n b vào
ngh , cách h c ngo i ng , k năng làm cha m n t ch c tr i hè. Tuy nhiên
c n phân bi t gi a nh ng k năng s ng còn (livelihood skills, survival
skills) như h c ch , h c ngh , làm toán, v.v... t i bơi l i, v.v... v i khái ni m
KNS ã ư c cp các nh nghĩa nêu trên.
Tóm l i, khái ni m KNS ư c hi u theo nhi u cách khác nhau t ng
khu v c và t ng qu c gia. m t s nư c, KNS ư c hư ng vào giáo d c v
sinh, dinh dư ng và phòng b nh. M t s nư c khác KNS l i hư ng vào giáo
d c hành vi và cách ng x , giáo d c an toàn giao thông, b o v môi trư ng
hay giáo d c lòng yêu hòa bình. Theo ó, v n phát tri n KNS cho thanh
thi u niên các nư c cũng khác nhau. Có nư c ch h n ch nh ng KNS c n
cho lĩnh v c b o v s c kh e, phòng tránh các t n n xã h i, nghĩa là KNS ch
dành cho m t s nhóm i tư ng có nguy cơ cao ương u v i nh ng
thách th c c a xã h i, KNS không ph i là c n cho m i ngư i. Nhưng mt
s nư c khác, s nh n th c v KNS sâu s c hơn, do ó, KNS ư c phát tri n
cho m i i tư ng v i nh ng KNS ó con ngư i có th v n d ng vào gi i
quy t các v n xã h i khác nhau, trong các hoàn c nh và tình hu ng khác
nhau c a t ng lo i i tư ng. Tuy nhiên, xu hư ng chung là s d ng khái
ni m KNS c a UNESCO (s d ng khái ni m KNS theo nghĩa r ng) tri n
khai các ho t ng phát tri n KNS cho các i tư ng trong xã h i, c bi t l à
thanh thi u niên. i u này ư c lý gi i b i hai lý do: Th nh t, n u hi u KNS
theo nghĩa h p là ng nh t KNS v i năng l c TLXH do ó làm gi m i
19



ph m vi nh hư ng cũng như tác d ng c a KNS. Năng l c TLXH c pt i
kh năng c a con ngư i bi u hi n nh ng cách ng x úng ho c chính xác
khi tương tác v i ngư i khác trong các tình hu ng khác nhau c a môi trư ng
xung quanh d a trên n n văn hóa nào ó. Nhưng, i u c n lưu ý là, con ngư i
không ch c n có năng l c thích ng v i nh ng thách th c c a cu c s ng mà
con ngư i còn c n và ph i bi t cách thay i m t cách phù h p và mang tính
tích c c; Th hai, khái ni m KNS theo nghĩa r ng ã bao hàm trong nó năng
l c TLXH v i ý nghĩa là thành ph n có vai trò chung trong vi c h tr cho
s c kh e tinh th n và s c kh e th ch t, giúp cá nhân s ng h nh phúc v i
nh ng ngư i khác trong xã h i. Bên c nh ó, theo nghĩa r ng, khái ni m KNS
còn cp n kh năng con ngư i qu n lý ư c các tình hu ng r i ro, không
ch i v i b n thân mà còn có th gây nh hư ng n m i ngư i trong vi c
ch p nh n các bi n pháp ngăn ng a r i ro. ây chính là kh năng con ngư i
qu n lý m t cách thích h p b n thân, ngư i khác và xã h i trong cu c s ng
hàng ngày.
V i phân tích nêu trên, tác gi lu n án s d ng khái ni m KNS trong
nghiên c u lu n án v i n i hàm: “kh năng làm cho hành vi và s thay ic a
mình phù h p v i cách ng x tích c c giúp con ngư i có th ki m soát, qu n
lý có hi u qu các nhu c u và nh ng thách th c trong cu c s ng hàng ngày”.
Do ti p c n kĩ năng s ng tương i a d ng nên cũng có nhi u cách
phân lo i KNS. Theo t ng h p c a tác gi Nguy n Thanh Bình [7], t n t i các
cách phân lo i KNS như sau:
- Phân lo i xu t phát t lĩnh v c s c kh e. Theo cách phân lo i này có
3 nhóm KN: Nhóm th nh t, là nhóm kĩ năng nh n th c bao g m các kĩ
năng, c th : tư duy phê phán, gi i quy t v n , nh n th c h u qu , tư duy
phân tích, kh năng sáng t o, t nh n th c, t m c tiêu, xác nh giá tr ...;
Nhóm th hai, là các kĩ năng ương u v i xúc c m, g m các kĩ năng c th :
20



ý th c trách nhi m, cam k t, ki m ch s căng th ng, ki m ch ư c c m xúc,
t qu n lí, t giám sát và t i u ch nh; Nhóm cu i cùng, là nhóm kĩ năng xã
h i (hay kĩ năng tương tác) v i các kĩ năng thành ph n: giao ti p, quy t oán,
thương thuy t, t ch i, h p tác, s c m thông chia s , kh năng nh n th y
thi n c m c a ngư i khác.
- UNESCO cho r ng cách phân lo i KNS theo 3 nhóm nêu trên m i ch
d ng các KNS chung, trong khi ó, còn có nh ng KNS th hi n trong
nh ng v n c th khác nhau trong i s ng xã h i. Vì th , UNESCO
xu t thêm các KNS như: v sinh, v sinh th c ph m, s c kh e, dinh dư ng;
các v n v gi i, gi i tính, s c kh e sinh s n; ngăn ng a và chăm sóc ngư i
b nh HIV/AIDS; phòng tránh rư u, thu c lá và ma túy; phòng ng a thiên tai,
b o l c và r i ro; hòa bình và gi i quy t xung t; gia ình và c ng ng;
giáo d c công dân; b o v thiên nhiên và môi trư ng; phòng ch ng buôn bán
tr em và ph n .
- V i m c ích giúp ngư i h c ng phó v i các v n c a cu c s ng
và t hoàn thi n mình, UNICEF phân lo i KNS theo các m i quan h c a cá
nhân v i các nhóm KNS:
+ Nhóm kĩ năng nh n bi t và s ng v i chính mình, bao g m các kĩ
năng: kĩ năng t nh n th c, lòng t tr ng, s kiên nh, ương uv ic m
xúc, ương u v i căng th ng; Nhóm kĩ năng.
+ Nhóm kĩ năng nh n bi t và s ng v i ngư i khác, v i các kĩ năng thành
ph n: kĩ năng quan h tương tác liên nhân cách, s c m thông, ng v ng
trư c áp l c tiêu c c c a b n bè ho c c a ngư i khác, thương lư ng, giáo ti p
có hi u qu .
+ Nhóm kĩ năng ra quy t nh m t cách hi u qu , g m các kĩ năng: tư
duy phê phán, tư duy sáng t o, ra quy t nh, gi i quy t v n .
Nh ng cách phân lo i nêu trên ã ưa ra b ng danh m c các KNS có
giá tr trong nghiên c u phát tri n lý lu n v KNS và ch có tính ch t tương
21



i. Trên th c t , các KNS có m i quan h m t thi t v i nhau b i khi tham
gia vào m t tình hu ng c th , con ngư i c n ph i x d ng r t nhi u kĩ năng
khác nhau. Ví d , khi c n quy t nh m t v n nào ó, cá nhân ph i s d ng
nh ng kĩ năng như: kĩ năng t nh n th c, kĩ năng tư duy phê phán, kĩ năng tư
duy sáng t o và kĩ năng kiên nh, v.v...
K t qu nghiên c u v KNS c a nhi u tác gi [6; 7; 8; 9; 99; 100], ã
k h ng nh: “dù phân lo i theo hình th c nào thì m t s kĩ năng v n ư c coi
là kĩ năng c t lõi như: kĩ năng xác nh giá tr , kĩ năng giáo ti p, kĩ năng
ương u v i c m xúc, căng th ng; kĩ năng gi i quy t mâu thu n m t cách
tích c c; kĩ năng t nh n th c, kĩ năng ra quy t nh, kĩ năng tmc
tiêu...” [7]. Th ng nh t v i quan ni m này, tác gi lu n án ã gi i h n các
KNS ư c nghiên c u trong lu n án giáo d c cho h c sinh THPT thông
qua ho t ng giáo d c NGLL g m các kĩ năng: kĩ năng xác nh giá tr , kĩ
năng giáo ti p, kĩ năng ương u v i c m xúc, căng th ng và kĩ năng gi i
quy t mâu thu n m t cách tích c c.
Tác gi gi i h n các kĩ năng s ng này nghiên c u nh m giáo d c
cho h c sinh THPT thông qua ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p vì â y
là m t s kĩ năng s ng chưa ư c nghiên c u m t cách y v n i dung,
phương pháp và hình th c giáo d c cho h c sinh nói chung, h c sinh THPT
nói riêng; m t khác, tác gi lu n án ã tích lũy ư c m t s kinh nghi m
(k c m t s nghiên c u ã có c a tác gi lu n án) v các kĩ năng này.
ây cũng là m t trong nh ng lí do tác gi l a ch n tài lu n án.
1.2.1.2. Giáo d c kĩ năng s ng
Khái ni m giáo d c cũng ư c hi u theo nghĩa r ng, h p khác nhau
cp x ã h i và c p nhà trư ng [5; 36; 39; 47]. cp nhà trư ng,
khái ni m giáo d c ch quá trình giáo d c t ng th (d y h c và giáo d c
theo nghĩa h p) ư c th c hi n thông qua các ho t ng giáo d c. Ho t
ng giáo d c là nh ng ho t ng do các cơ s giáo d c (trư ng h c và các
22



cơ s khác) t ch c th c hi n theo k ho ch, chương tình giáo d c, tr c ti p
u hành và ch u trách nhi m v chúng. Trong các ho t ng giáo d c, ho t
ng d y h c là n n t ng và ch o không ch trong các môn h c, mà t tc
các ho t ng giáo d c khác trong nhà trư ng. Nó là ho t ng giáo d c cơ
b n nh t, có v trí n n t ng và ch c năng ch o trong h th ng các ho t
ng giáo d c. Ho t ng giáo d c ư c t ch c có nh hư ng v m t giá tr
nh m t o ra nh ng môi trư ng ho t ng và giao ti p có nh hư ng c a
ngư i h c. Khi tham gia các ho t ng giáo d c, ngư i h c ti n hành các ho t
ng c a mình theo nh ng nguyên t c chung, nh ng m c tiêu chung, nh ng
chu n m c giá tr chung và nh ng bi n pháp chung, nh v y h ư c giáo
d c theo nh ng tiêu chí chung (tuy ho t ng c a m i ngư i luôn di n ra
cp cá nhân).
Kĩ năng s ng ư c hình thành thông qua quá trình xây d ng nh ng
hành vi lành m nh và thay i nh ng hành vi, thói quen tiêu c c trên cơ s
giúp ngư i h c có c ki n th c, giá tr , thái và kĩ năng thích h p. Do v y,
k năng s ng ph i ư c hình thành cho h c sinh thông qua con ư ng c
trưng - ho t ng giáo d c. Theo UNICEF, giáo d c d a trên K năng s ng
cơ b n là s thay i trong hành vi hay m t s phát tri n hành vi nh m t o s
cân b ng gi a ki n th c, thái , hành vi [90; 95; 99].
T n i hàm c a khái ni m KNS (khái ni m KNS ã ư c tác gi lu n
án l a ch n) và quan ni m v ho t ng giáo d c ã trình bày trên, tác gi
lu n án quan ni m: Giáo d c KNS là m t quá trình v i nh ng ho t ng giáo
d c c th nh m t ch c, i u khi n h c sinh bi t cách chuy n d ch ki n
th c (cái h c sinh bi t) và thái , giá tr (cái h c sinh nghĩ, c m th y, tin
tư ng) thành hành ng th c t (làm gì và làm cách nào) m t cách tích c c và
mang tính ch t xây d ng. Giáo d c KNS cho h c sinh là giáo d c cho các em
có cách s ng tích c c trong xã h i hi n i, là xây d ng ho c thay i các
23



em các hành vi theo hư ng tích c c phù h p v i m c tiêu phát tri n toàn di n
nhân cách ngư i h c d a trên cơ s giúp h c sinh có tri th c, giá tr , thái
và k năng phù h p.
1.2.2. S c n thi t ph i giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh THPT và
các thành t c u trúc c a giáo d c KNS cho h c sinh THPT
1.2.2.1. S c n thi t ph i giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh THPT
Lý do c n ph i giáo d c KNS cho h c sinh THPT ư c lý gi i qua các
phương di n sau:
* Xét theo yêu c u xã h i
Do c i m c a xã h i hi n nay nên s hình thành và phát tri n kĩ
năng s ng tr thành m t yêu c u quan tr ng i v i cá nhân và là tiêu chí v
nhân cách con ngư i hi n i. H i ngh giáo d c th gi i h p t i Senegan
tháng 4 - 2000 ã thông qua k ho ch hành ng giáo d c cho m i ngư i (K
ho ch hành ng Dakar) [92] g m 6 m c tiêu l n. Trong ó m c tiêu 3 ã
v ch ra r ng: “ m b o nhu c u h c t p c a t t c th h tr và ngư i l n
ư c áp ng thông qua bình ng ti p c n v i các chương trình h c t p và
chương trình kĩ năng s ng thích h p”. M c tiêu này ã yêu c u các qu c gia
ph i m b o cho ngư i h c ư c ti p c n nh ng chương trình KNS phù h p.
M c tiêu 6 c a chương trình hành ng Giáo d c cho m i ngư i
(Dakar) cũng kh ng nh: Nâng cao toàn b các m t c a ch t lư ng giáo d c
và m b o có th nh n rõ và o ư c nh ng k t qu ó v các kĩ năng cơ b n
c a KNS.
UNESCO ã xác nh nh ng lĩnh v c c n ư c quan tâm c bi t v
giáo d c KNS, bao g m:
- Liên quan n vi c làm: Các chương trình giáo d c KNS trong giáo
d c ngh nghi p không nên ti n hành m t cách c l p mà c n th c hi n
theo hư ng thư ng tích h p vào các chương trình d y kĩ năng ngh nghi p
(c trong giáo d c chính quy ho c không chính quy). i u này cho phép
24



ng th i th c hi n 2 m c tiêu: m t là, tăng cư ng cơ h i h c t p, chu n b
cho cá nhân bư c vào th gi i công vi c b ng vi c t o cho h u vào là các
kĩ năng ngh nghi p ư c ào t o; hai là, tăng cư ng tính hi u qu và s phù
h p c a cá nhân v i các kĩ năng ngh ư c ào t o (có áp ng nhu c u th
trư ng không? Có áp ng y mong mu n c a cá nhân không? Có giúp
nâng cao m c thu nh p c a h không? Có gi m nh ng t n thương/thi t hai
v kinh t , xã h i c a h không?).
- Liên quan n s c kh e, HIV/AIDS và l m d ng ma túy: H i ngh
giáo d c th gi i ã nh n th c ư c nhu c u c p bách hi n nay là u tranh
vi i d ch HIV/AIDS (do m t n a nh ng ngư i nhi m d ch m i l a tu i
t 15 n 24). Giáo d c phòng tránh HIV/AIDS là m t trong 15 n i dung c a
giáo d c vì s phát tri n b n v ng. M t chương trình phòng tránh HIV t t là
nó có th t o ra s thay i hành vi làm gi m nh ng nguy cơ c a nhi m
HIV. i u này càng úng khi nh ng chương trình này cung c p các thông tin
cơ b n và giúp thanh thi u niên phát tri n nh ng kĩ năng s ng c n thi t ra
quy t nh và hành ng theo nh ng quy t nh liên quan n s c kh e.
- Liên quan n xung t và b o l c: Giáo d c là tr ng tâm c a m i
chi n lư c xây d ng hòa bình. i u ó có nghĩa là thông qua giáo d c
(chính quy và phi chính quy) nh ng cá nhân có ư c ki n th c, giá tr , thái
và các kĩ năng s ng c n thi t xây d ng n n móng v ng ch c cho lòng
tôn tr ng quy n con ngư i, các nguyên t c dân ch và ch ng l i b o l c, t i
ác. Ti p c n KNS t o ra m t mô hình mà m i ngư i có th phát tri n các kĩ
năng phân tích, tư duy phê phán, ra quy t nh (h c bi t); t tr ng, thi n
chí, sáng t o (h c t kh ng nh mình); giao ti p, s ng v i ngư i khác,
gi i quy t xung t, h p tác và cam k t xã h i (h c chung s ng v i m i
ngư i); gi i quy t n tho i v i m i vi c khác nhau (h c làm).
25



* Xét t góc giáo d c
Kĩ năng s ng c a ngư i h c ư c xác nh là m t bi u hi n c a ch t
lư ng giáo d c. Vì th , trong m c tiêu 6 c a k ho ch hành ng Dakar v
giáo d c cho m i ngư i KNS ư c coi là m t khía c nh c a ch t lư ng giáo
d c, ánh giá ch t lư ng giáo d c c n tính n nh ng tiêu chí ánh giá KNS
c a ngư i h c. T ch c giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh trong các nhà
trư ng, xét cho cùng là nâng cao ch t lư ng giáo d c.
Giáo d c KNS là th c hi n quan i m hư ng vào ngư i h c, m t m t
áp ng nhu c u c a ngư i h c có năng l c áp ng nh ng thách th c c a
cu c s ng và nâng cao ch t lư ng cu c s ng c a m i cá nhân. M t khác, th c
hi n giáo d c KNS thông qua nh ng phương pháp hư ng n ngư i h c (l y
h c sinh làm trung tâm) và phương pháp d y h c tương tác, cùng tham gia,
cao vai trò tham gia ch ng, t giác c a ngư i h c và vai trò ch oc a
ngư i d y s có nh ng tác ng tích c c i v i nh ng m i quan h ngư i
d y và ngư i h c, ngư i h c v i ngư i h c. ng th i, ngư i h c c m th y
h ư c tham gia vào các v n có liên quan n cu c s ng c a b n thân, h
s thích thú và h c t p tích c c hơn.
Như v y giáo d c KNS cho ngư i h c, c th là h c sinh THPT ng
th i th hi n tính khoa h c và nhân văn c a giáo d c.
* Xét t góc văn hóa, chính tr
Giáo d c KNS gi i quy t m t cách tích c c nhu c u và quy n con
ngư i, quy n công dân ư c ghi trong pháp lu t Vi t Nam và qu c t . Giáo
d c KNS giúp con ngư i s ng an toàn, lành m nh và có ch t lư ng trong m t
x ã h i hi n i v i văn hóa a d ng và v i n n kinh t phát tri n và th gi i
ư c coi là m t mái nhà chung.
* Xét theo yêu c u c a s phát tri n b n v ng
Trong s 15 n i dung cơ b n v giáo d c vì s phát tri n b n v ng ã
ư c UNESCO xác nh thì có r t nhi u n i dung thông nh t v i giáo d c
26



KNS gi i quy t các v n c th như: quy n con ngư i, hòa bình và an
ninh, bình ng gi i, a d ng văn hóa và hi u bi t v giao lưu văn hóa, s c
kh e, HIV/AIDS, các n i dung v b o v môi trư ng, gi m nghèo, tinh th n
và trách nhi m t p th . ng th i hình thành ư c nh ng KNS c t lõi như kĩ
năng t m c tiêu; kĩ năng xác nh giá tr ; kĩ năng ra quy t nh, gi i quy t
vn , kĩ năng kiên nh giúp cho m i cá nhân có th nh hư ng t i cu c
s ng lành m nh phù h p v i các giá tr s ng c a xã h i, có ch t lư ng
cu c s ng và có nh ng hành vi tích c c trong gi i quy t các v n c a cu c
s ng giúp thúc y phát tri n b n v ng c a c cá nhân và c a t p th . Bên
c nh nh ng kĩ năng s ng c t lõi trên, nh ng kĩ năng s ng chung như tư duy
phê phán, tư duy sáng t o, thi n chí, suy nghĩ tích c c còn ư c áp d ng vào
gi i quy t các n i dung c th t o ra s phát tri n b n v ng.
1.2.2.2. Các thành t c u trúc c a giáo d c KNS cho h c sinh THPT
Giáo d c KNS cho h c sinh THPT cũng như các quá trình, ho t ng
giáo d c khác trong trư ng THPT u có c u trúc xác nh, trong ó các
thành t m c tiêu, n i dung và phương pháp là nh ng thành t t o s khác
bi t gi a giáo d c KNS v i các quá trình, ho t ng giáo d c khác.
* M c tiêu c a giáo d c KNS cho h c sinh THPT
M c tiêu c a giáo d c KNS cho h c sinh THPT không d ng l i vi c
làm thay i nh n th c cho h c sinh b ng cách cung c p thông tin, tri th c mà
t p trung vào m c tiêu xây d ng ho c làm thay i hành vi c a h c sinh theo
hư ng tích c c, mang tính xây d ng i v i các v n t ra trong cu c
s ng. Giáo d c KNS giúp h c sinh THPT hi u ư c nh ng tác ng mà hành
vi và thái c a mình có th gây ra, có thái và hành vi tích c c iv i
môi trư ng t nhiên, môi trư ng xã h i, i v i các v n c a cu c s ng.
H c sinh THPT có KNS s bi t ng d ng nh ng nguyên t c phát tri n b n
v ng vào cu c s ng c a mình. Có th kh ng nh, giáo d c KNS cho h c sinh
27



THPT là trang b cho các em m t chi c c u n i gi a hi n t i v i tương lai,
giúp các em thích ng v i cu c s ng hi n i không ng ng bi n i.
* N i dung giáo d c KNS cho h c sinh THPT
N i dung giáo d c KNS cho h c sinh THPT là nh ng KNS c t lõi c n
hình thành và phát tri n cho các em. Theo gi i h n nghiên c u c a lu n án,
tác gi lu n án t p trung vào các kĩ năng: kĩ năng xác nh giá tr , kĩ năng
giáo ti p có hi u qu , kĩ năng ương u v i c m xúc, căng th ng và kĩ
năng gi i quy t mâu thu n m t cách tích c c.
- K năng xác nh giá tr :
Giá tr là cái mà b n thân m i ngư i coi là quan tr ng. Nó có th r t c
th như ti n b c, qu n áo, các phương ti n trong sinh ho t ho c tr u tư ng
như lòng chung thu , s c m thông, gi gìn trinh ti t, thông minh, sáng t o,
nhân ái, giá tr ngh nghi p, v.v... Giá tr ch u tác ng c a th i gian, kinh
nghi m s ng, s giáo d c c a gia ình, môi trư ng xã h i mà ngư i ó ang
s ng và làm vi c.
K năng xác nh giá tr là kh năng xác nh nh ng c tính, ni m tin,
thái , chính ki n nào c a mình cho là quan tr ng và giúp ta hành ng theo
phương hư ng ó. Xác nh giá tr nh hư ng n ra quy t nh và hành ng
c a con ngư i.
- K năng giao ti p có hi u qu :
Kĩ năng giao ti p có hi u qu kh năng t o d ng m i quan h và kh
năng ng x c a con ngư i trong m i quan h v i ngư i khác t ư ck t
qu cao nh t theo m c tiêu ã xác nh.
Kĩ năng giáo ti p có hi u qu bao hàm trong nó c kĩ năng l ng nghe và
hi u ư c ngư i khác. ng th i, kĩ năng này là s ph i h p c a nhi u KNS
khác như: kĩ năng t nh n th c, kĩ năng thương lư ng, kĩ năng tư duy phê
phán, kĩ năng chia s /c m thông, kĩ năng ki m ch .
28



- Kĩ năng ương u v i c m xúc căng th ng:
Kĩ năng ương u v i c m xúc căng th ng là kh năng ki m ch xúc
c m và t gi i thoát kh i tr ng thái căng th ng.
Kĩ năng ương u v i c m xúc căng th ng giúp h c sinh nh n bi t
ư c m t s tình hu ng t o nên căng th ng, nh n bi t ư c nh ng bi u hi n
c a s căng th ng và tác ng c a nó v i cu c s ng.
- Kĩ năng gi i quy t mâu thu n m t cách tích c c:
Kĩ năng gi i quy t mâu thu n m t cách tích c c là kh năng nh n th c
ư c các mâu thu n n y sinh trong cu c s ng và các nguyên nhân c a nh ng
m u thu n ó bình tĩnh suy nghĩ v cách th c gi i quy t mâu thu n ó m t
cách thi n chí.
Kĩ năng này òi h i h c sinh t duy phê phán, tư duy sáng t o
nhìn nh n v n và ánh giá ngư i khác; bi t l ng nghe, th a nh n ý ki n
h p lý c a ngư i khác; bi t cách thương lư ng và ra các quy t nh h p lý.
* Phương th c và phương pháp ti p c n trong giáo d c KNS cho h c
sinh THPT
Trư c yêu c u c p bách v vi c ưa KNS và chương trình giáo d c
h c ư ng, trong ó có giáo d c ph thông nói chung, THPT nói riêng, th i
gian qua B Giáo d c và ào t o ã t ch c nhi u h i th o khoa h c v vi c
xây d ng chương trình giáo d c KNS cho h c sinh các c p h c. M t trong
nh ng v n ư c quan tâm các h i th o này là phương th c th c hi n
giáo d c KNS cho h c sinh như th nào cho hi u qu .
T ng k t th c ti n và kinh nghi m c a m t s nư c cho th y có 3
phương án th c hi n giáo d c KNS cho h c sinh là:
- Xây d ng môn h c v giáo d c KNS ưa vào chương trình h c t p
c a h c sinh.
29



- L ng ghép các n i dung giáo d c KNS vào các môn h c có ưu th và
các ho t ng giáo d c khác.
- Tích h p giáo d c KNS vào các môn h c và các ho t ng giáo d c
(trong ó có ho t ng giáo d c NGLL).
Theo quan i m các tác gi lu n án, do KNS ư c hình thành và phát
tri n thông qua tr i nghi m và g n li n v i ho t ng s ng c a h c sinh nên
vi c giáo d c KNS cho h c sinh theo phương án hình thành m t môn h c
riêng là ít kh thi, kém hi u qu . Cũng như v i giáo d c o c v y, h c sinh
hc n 50 th m chí 100 ti t v o c cũng chưa cơ s kh ng nh
h c sinh ó ã t ư c nh ng yêu c u chu n m c chung v o c. H c
sinh có th thu c lòng các khái ni m o c, gi i thích ư c ý nghĩa xã h i
c a các giá tr o c nhưng chưa ch c h c sinh ã có nh ng hành vi phù
h p v i các chu n m c o c mà các em r t thu c. Do ó, n u hình thành
m t môn h c riêng, không rõ môn h c này c n thi t k trong bao nhiêu ti t
h c sinh th c s có KNS và s d ng ư c các kĩ năng ó trong ho t ng và
cu c s ng ?
Phương th c l ng ghép cũng ã ư c th c hi n v i m t s n i dung
giáo d c c n c p nh t vào chương trình giáo d c ph thông như giáo d c dân
s , giáo d c môi trư ng... tuy nhiên trong giáo d c KNS, phương th c này
cũng không nhi u hi u qu . Nh ng khó khăn khi th c hi n theo phương th c
này là:
- Khó khăn trong vi c xác nh các môn h c l ng ghép. Nh ng môn
h c này ph i m b o có nh ng y u t tương ng v i c trưng c a giáo d c
KNS (chú tr ng th c hành và kinh nghi m s ng c a h c sinh; thi t l p hành
vi c th trong t ng tình hu ng c th ...).
- Khó khăn trong vi c m b o n i dung giáo d c KNS ã ư c l ng
ghép. B i vì, do tính ch t c a l ng ghép, n i dung giáo d c KNS có tính c
30



l p nh t nh so v i n i dung c a môn h c ư c s d ng l ng ghép, vi c
khai thác n i dung giáo d c KNS n âu ph thu c vào t ng giáo viên, th m
chí t ng ti t h c c a môn h c ư c l ng ghép.
V i nh ng phân tích trên, tác gi lu n án cho r ng, c n xác nh giáo
d c KNS là m c ích c a giáo d c, theo ó, t t c các môn h c, các ho t ng
giáo d c trong nhà trư ng ph i hư ng n giáo d c KNS cho h c sinh. Có
như v y, giáo d c KNS cho h c sinh m i ư c th c hi n m t cách thư ng
xuyên, liên t c c v th i gian và không gian nh ó mà các m c tiêu v giáo
d c KNS cho h c sinh m i t ưc mc cao. ây cũng là lý do, tác gi
lu n án l a ch n phương th c tích h p là phương th c giáo d c KNS cho h c
sinh trong trư ng THPT.
Như v y, theo ph m vi gi i h n c a tài lu n án, v n giáo d c
KNS cho h c sinh THPT thông qua ho t ng giáo d c NGLL chính là th c
hi n vi c giáo d c KNS cho h c sinh theo phương th c tích h p.
Các ti p c n chính (phương pháp ti p c n) trong giáo d c KNS cho h c
sinh THPT ã ư c khái quát g m [7; 71]:
- Phương pháp ti p c n cùng tham gia: T o s tương tác gi a giáo viên
v i h c sinh, h c sinh v i h c sinh và tăng cư ng s tham gia c a h c sinh
trong h c t p, th c hành kĩ năng.
- Phương pháp ti p c n hư ng vào ngư i h c: D a vào kinh nghi m
s ng và áp ng nhu c u c a h c sinh.
- Phương pháp ti p c n ho t ng: T ch c cho h c sinh tham gia các
ho t ng xây d ng hành vi/ thay i hành vi.
V i các phương pháp ti p c n trên, các phương pháp d y h c c th
ư c s d ng trong giáo d c KNS cho h c sinh THPT là: Phương pháp ng
não, phương pháp th o lu n nhóm, phương pháp óng vai, phương pháp
nghiên c u tình hu ng, phương pháp trò chơi...
31



1.2.3. Các y u t nh hư ng và c i m c a giáo d c KNS cho h c sinh
THPT các thành ph l n
1.2.3.1. Các y u t nh hư ng n giáo d c KNS cho h c sinh THPT
c i m tâm lý c a h c sinh THPT [3; 30; 48]
*
Tu i h c sinh trung h c ph thông là giai o n ã trư ng thành v m t
th l c, nhưng s phát tri n cơ th còn chưa v ng ch c, các em b t u th i
kỳ phát tri n tương i êm v m t sinh lý. S phát tri n c a h th n kinh có
nh ng thay i quan tr ng do c u trúc bên trong c a não ph c t p và các ch c
năng c a não phát tri n, c u trúc c a t bào bán c u i não có nh ng c
i m như trong c u trúc t bào não c a ngư i l n, s lư ng dây th n kinh liên
h p tăng lên, liên k t các ph n khác nhau c a v não l i, i u ó t o ti n
c n thi t cho s ph c t p hóa ho t ng phân tích, t ng h p c a v bán c u
i não trong quá trình h c t p và rèn luy n.
Nhìn chung, l a tu i các em ã phát tri n cân i, kho và p, a s
các em có th t ư c nh ng kh năng phát tri n v cơ th như ngư i l n,
ó là y u t cơ b n giúp h c sinh trung h c ph thông có th tham gia các
ho t ng phong phú, a d ng, ph c t p c a chương trình giáo d c trung
h c ph thông.
h c sinh trung h c ph thông tính ch nh trong nh n th c ư c phát
tri n, tri giác có m c ích ã t t i m c cao, quan sát tr nên có m c ích, h
th ng và toàn di n hơn, tuy nhiên n u thi u s ch o c a giáo viên thì quan
sát c a các em cũng khó t hi u qu cao. Vì v y, giáo viên c n quan tâm
hư ng quan sát c a các em vào nh ng nhi m v nh t nh, không v i k t lu n
khi chưa tích lu các s ki n. Cũng l a tu i này các em ã có kh năng tư
duy lý lu n, tư duy tr u tư ng m t cách c l p sáng t o. Tư duy c a các em
ch t ch hơn, có căn c và nh t quán hơn, tính phê phán cũng phát tri n. Có th
nói nh n th c c a h c sinh trung h c ph thông chuy n d n t nh n th c c m
32



tính sang nh n th c lý tính, nh tư duy tr u tư ng d a trên ki n th c các khoa
h c và v n s ng th c t c a các em ã tăng d n. H ng thú h c t p c a các em
g n li n v i khuynh hư ng ngh nghi p, ý th c h c t p ã thúc y s phát
tri n tính ch nh trong các quá trình nh n th c và năng l c i u khi n b n
thân, i u này giúp các em có th tham gia ho t ng giáo d c v i vai trò ch
th c a các ho t ng ó.
S phát tri n t ý th c là m t c i m n i b t trong s phát tri n nhân
cách c a h c sinh trung h c ph thông, nó có ý nghĩa to l n i v i s phát
tri n tâm lý c a các em. H c sinh trung h c ph thông có nhu c u tìm hi u và
ánh giá nh ng c i m tâm lý c a mình: quan tâm sâu s c t i i s ng tâm
lý, ph m ch t nhân cách và năng l c riêng, xu t hi n ý th c trách nhi m, lòng
t tr ng, tình c m nghĩa v ó là nh ng giá tr n i tr i và b n v ng. Các em
có kh năng ánh giá v m t m nh, m t y u c a b n thân mình và nh ng
ngư i xung quanh, có nh ng bi n pháp ki m tra ánh giá s t ý th c b n
thân như vi t nh t ký, t ki m i m trong tâm tư ng, bi t i chi u v i các
th n tư ng, các yêu c u c a xã h i, nh n th c v trí c a mình trong xã h i,
hi n t i và tương lai.
a s h c sinh n h t h c kỳ I l p 10 ã nh hư ng ư c kh i thi c a
mình. Nói chung các em ã bi t ánh giá nhân cách trong t ng th nhưng
thư ng ánh giá ngư i khác kh t khe hơn i v i b n thân mình, s ánh giá
còn thi u tính bi n ch ng ôi khi mâu thu n nhau. Các em có kh năng t ý
th c, thư ng òi h i ngư i khác nhi u hơn s c g ng c a b n thân. Các em
có th trách cha m nói nhi u, nhưng b n thân l i hay m ng, n t em, mong
mu n cha m hi u mình, nhưng mình l i th ơ không chia s , không hi u h t
n i bu n, hoàn c nh khó khăn c a cha m , s au kh khi có a con hư...
S t ý th c còn th hi n thích tham gia các ho t ng mà mình yêu
thích, song chưa xu t phát t ng cơ vì m c ích xã h i, hay l i ích c ng
33



ng mà a s nh t th i do b n thân hay do theo b n bè. Nhu c u giao ti p
ho t ng c a l a tu i này r t l n, các em không th “ng i yên”, b i v y m t
môi trư ng t t, ho t ng phù h p v i s thích, v i năng l c h c sinh có nh
hư ng c a gia ình và xã h i s giúp các em t kh ng nh mình.
H c sinh trung h c ph thông là l a tu i quy t nh s hình thành nhân
sinh quan, th gi i quan v xã h i, t nhiên, các nguyên t c và quy t c cư x .
Ch s u tiên c a s hình thành th gi i quan là s phát tri n h ng thú nh n
th c i v i nh ng v n thu c nguyên t c chung nh t c a vũ tr , nh ng quy
lu t ph bi n c a t nhiên, xã h i và c a s t n t i xã h i loài ngư i. L a tu i
này các em quan tâm nhi u t i các v n liên quan n con ngư i, vai trò c a
con ngư i trong l ch s , quan h gi a con ngư i và xã h i, gi a quy n l i và
nghĩa v , gi a ý trí và tình c m. l a tu i này các em có nhu c u ư c sinh
ho t v i các b n cùng l a tu i, c m th y mình c n cho nhóm, có uy tín, có v
trí nh t nh trong nhóm, mu n ư c bàn bè th a nh n. ây là cơ s cho vi c
h c sinh thích tham gia t ch c ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p.
i s ng tình c m c a các em r t phong phú, i u ó ư c th hi n rõ
nh t trong tình b n, có yêu c u cao i v i b n, m t s ph m ch t t t c a tình
b n ư c hình thành: s v tha, chân th t, tôn tr ng, s n sàng giúp , hi u
bi t l n nhau. Các em có kh năng ng c m, tình b n mang tính xúc c m
cao, thư ng lý tư ng hoá tình b n, nguyên nhân k t b n cũng r t phong phú,
nhóm b n ã m r ng có c nam và n và m t s em ã xu t hi n s lôi
cu n u tiên khá m nh m , xu t hi n nhu c u chân chính v tình yêu v i tình
c m sâu s c. giáo d c h c sinh tr ng h c ph thông có hi u qu nhà giáo
d c c n chú ý xây d ng m i quan h t t p v i các em, ó là m i quan h
bình ng, tôn tr ng l n nhau, c n tin tư ng, t o i u ki n các em phát huy
tính tích c c, ch ng, sáng t o, c l p, nâng cao tinh th n trách nhi m v i
b n thân.
34



Tóm l i, s phát tri n nhân cách c a h c sinh trung h c ph thông là m t
giai o n r t quan tr ng, giai o n chuy n i t tr em lên ngư i l n. ây là
l a tu i u thanh niên v i nh ng c i m tâm lý c thù khác v i tu i thi u
niên, các em ã t t i s trư ng thành v th l c và s phát tri n nhân cách.
c i m tâm sinh lý c a h c sinh trung h c ph thông là i u ki n thu n l i
cho vi c giáo d c k năng s ng cho các em có hi u qu . Các l c lư ng giáo
d c ph i bi t phát huy các y u t tích c c, kh c ph c nh ng h n ch trong s
phát tri n tâm sinh lý l a tu i này l a ch n n i dung, hình th c t ch c thích
h p, phát huy ư c tính tích c c ch ng c a các em trong ho t ng giáo d c
theo nh hư ng c a m c tiêu giáo d c k năng s ng.
* Các y u t thu c v chương trình giáo d c THPT
th c hi n giáo d c KNS cho h c sinh THPT thì m c tiêu v giáo
d c KNS ph i ư c t ra trong chương trình giáo d c THPT. Theo ó, n i
dung giáo d c KNS cho h c sinh THPT ph i ư c ho ch nh; các hình th c,
phương pháp giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh ph i ư c xác nh c th .
Các y u t nêu trên ph i ư c mô t trong văn b n chương trình giáo d c
KNS cho h c sinh THPT và tr thành m t n i dung c a chương trình giáo
d c THPT.
Phân tích trên cho th y, n u v n KNS chưa ư c t ra, chưa ư c
xác nh như m t yêu c u, nhi m v c th c a chương trình giáo d c THPT
thì khó có th th c hi n giáo d c KNS cho h c sinh THPT.
* Các y u t thu c môi trư ng gia ình và xã h i
Dư i góc giáo d c, gia ình, xã h i không ch là l c lư ng tham
gia vào quá trình giáo d c mà còn là môi trư ng giáo d c quan tr ng [59].
Trong lĩnh v c giáo d c KNS cho h c sinh THPT, môi trư ng gia ình và
môi trư ng xã h i có th tác ng theo hư ng tích c c ho c không tích c c
i v i quá trình hình thành và phát tri n KNS c a h c sinh. Do KNS thu c
35



ph m trù năng l c nên s tr i nghi m có ý nghĩa quan tr ng i v i quá
trình hình thành và phát tri n KNS. Gia ình và xã h i chính là môi trư ng
nơi xác l p các tình hu ng di n ra s tr i nghi m c a h c sinh.
1.2.3.2. c i m c a giáo d c KNS cho h c sinh THPT các thành ph l n
S phát tri n nhanh-m nh, v i quy mô l n v các lĩnh v c kinh t ,
chính tr , xã h i các thành ph l n ã t o ra nh ng khác bi t trong phát tri n
giáo d c c a các thành ph l n so v i các ô th nh , các khu v c nông thôn,
c bi t là các vùng có i u ki n kinh t -xã h i c bi t khó khăn. Tính phát
tri n không u nói chung, phát tri n không u v giáo d c nói riêng (do tác
ng c a s phát tri n không u v kinh t ) là m t tính quy lu t. V i giáo
d c KNS cho h c sinh THPT cũng như v y.
T c i m v phát tri n kinh t xã h i, phát tri n giáo d c c a các
thành ph l n, có th xác nh 2 c i m chính c a giáo d c KNS cho h c
sinh THPT các thành ph l n như sau:
- các thành ph l n, không ch nhu c u ư c giáo d c KNS c a h c
sinh THPT phát tri n mà yêu c u v giáo d c KNS cho h c sinh THPT cũng
r t cao.
H c sinh THPT có nhi u i u ki n tham gia vào các ho t ng, các
m i quan h a d ng, sinh ng t i các thành ph l n. Khi tham gia vào các
ho t ng và quan h này, theo c i m c a l a tu i các em luôn khao khát
g t hái ư c nh ng thành công. Tuy nhiên, trư c khi ư c giáo d c KNS,
chính s thi u h t KNS là rào c n n v i nh ng thành công như mong mu n
c a các em. K t qu kh o sát trên h c sinh trư ng THPT Gia nh, THPT
Gi ng Ông T , THPT Lê Quý ôn thành ph H Chí Minh cho th y có n
62% h c sinh “chưa t ng nghe nói n KNS (theo www.baodatviet.vn ngày
24/3/2010). Như v y, s thi u h t KNS do chưa ư c giáo d c KNS ã h n
ch kh năng và m c thành công c a h c sinh THPT trong nhi u ho t
36



ng và quan h là y u t kích thích nhu c u ư c giáo d c KNS c a h c sinh
THPT các thành ph l n.
M t khác, do tính a d ng, ph c t p trong môi trư ng s ng các thành
ph l n nên nh ng r i ro i v i h c sinh THPT cũng cao hơn. Tình tr ng
h c sinh THPT m c các t n n xã h i và vi ph m pháp lu t có d u hi u gia
tăng c v tính ch t l n m c nghiêm tr ng so v i các khu v c khác. Th c
t này òi h i ph i tăng cư ng giáo d c KNS cho h c sinh THPT các thành
ph l n.
- Giáo d c KNS cho h c sinh THPT các thành ph l n v a thu n l i
nhưng cũng g p không ít khó khăn.
Thu n l i vì có nhi u ch th (cá nhân và các t ch c) khác nhau có th
cung c p d ch v giáo d c v KNS cho h c sinh THPT. Theo quy lu t cung
c u, khi h c sinh THPT có nhu c u ư c giáo d c KNS thì s xu t hi n
nh ng ch th áp ng nhu c u ó cho h c sinh. Có th nh n th y, ngay c
khi giáo d c h c ư ng chưa t ch c giáo d c KNS cho h c sinh thì ngoài xã
h i ã có nhi u cá nhân, t ch c cung c p d ch v giáo d c KNS cho h c sinh
THPT. Thêm vào ó, v i i u ki n v cơ s v t ch t cũng như tài chính, các
hình th c giáo d c KNS cho h c sinh THPT ư c th c hi n r t a d ng,
phong phú, h p d n và l i cu n ư c h c sinh.
Giáo d c KNS cho h c sinh THPT các thành ph l n cũng g p không
ít khó khăn. Nh ng khó khăn này th hi n các phương di n như: khó th ng
nh t các n i dung giáo d c KNS cho h c sinh THPT; m c m b o các
yêu c u sư ph m c a các phương pháp, hình th c giáo d c KNS cho h c sinh
ít ư c ki m soát; ánh giá KNS c a h c sinh THPT không ư c th c hi n có
h th ng, v.v... T t c nh ng i u này òi h i các trư ng THPT các thành
ph l n ph i ch ng, tích c c trong vi c giáo d c KNS cho h c sinh ng
th i ph i phát huy ư c vai trò ch o c a giáo d c nhà trư ng trong giáo
d c KNS cho h c sinh.
37



1.3. HO T NG GIÁO D C NGOÀI GI LÊN L P VÀ V N GIÁO
D C KĨ NĂNG S NG CHO H C SINH THPT
1.3.1. Ho t ng giáo d c NGLL trư ng THPT
1.3.1.1. Khái ni m ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p trư ng THPT
Theo tác gi Nguy n D c Quang và c ng s [56; 57], ho t ng giáo
d c NGLL là vi c t ch c giáo d c thông qua ho t ng th c ti n c a h c
sinh v khoa h c k thu t, lao ng công ích, ho t ng xã h i, ho t ông
nhân văn, văn hoá ngh thu t, th m m , th d c, th thao, vui chơi gi i trí…
giúp các em hình thành và phát tri n nhân cách.
Trong Chương trình ho t ng giáo d c NGLL trư ng THPT [19],
ho t ng giáo d c NGLL ư c quan ni m là nh ng ho t ng ư c t ch c
ngoài gi h c các môn trên l p, là s ti p n i ho t ng d y - h c trên l p, là
con ư ng g n lí thuy t v i th c ti n, t o nên s th ng nh t gi a nh n th c và
hành ng c a h c sinh. Như vây, ho t ng GDNGLL là nh ng ho t ng
giáo d c ư c t ch c ngoài gi h c các môn văn hóa và là ho t ng ti p n i
ho t ng d y h c trên l p. Nó có quan h ch t ch v i ho t ng d y h c v à
các ho t ng giáo d c trong nhà trư ng Trung h c ph thông nh m t o môi
trư ng cho ngư i h c g n lý thuy t v i th c hành, th ng nh t gi a nh n th c
v i hành ng và có cơ h i tr i nghi m hành vi ng x c a mình.
Ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p trư ng Trung h c ph thông
góp ph n quan tr ng vào s hình thành và phát tri n các k năng, hành vi,
giáo d c tình c m, ni m tin ngư i h c , c bi t là giúp ngư i h c hình
thành và phát tri n k năng s ng giúp h c sinh THPT s ng m t cách an toàn
kho m nh và thích ng v i môi trư ng s ng luôn luôn bi n i, t o cơ s
cho s phát tri n nhân cách h c sinh m t cách toàn di n áp ng v i yêu c u
không ng ng thay i c a xã h i. Vì l ó, trong chương trình giáo d c THPT
hi n nay, ho t ng giáo d c NGLL là m t chương trình b t bu c, là m t b
ph n c a quá trình giáo d c toàn di n h c sinh THPT.
38



1.3.1.2. V trí, vai trò c a ho t ng giáo d c NGLL trư ng THPT
C ơ c u c a ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p trư ng THPT ư c
xác nh theo m c tiêu giáo d c c a c p h c và tính n c i m l a tu i c a
t ng kh i l p ng th i ph i áp ng ư c nhu c u phát tri n c a xã h i v
nhân cách ngư i h c. Ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p không gi i h n v
không gian và th i gian ho t ng, phong phú v n i dung và a d ng v hình
th c t ch c. Vì v y cơ c u t ch c ho t ng cũng có c u trúc linh ho t và
sáng t o, ư c tích h p nhi u n i dung giáo d c và có tính m m d o, theo
hư ng phát huy vai trò tích c c ch ng sáng t o c a ngư i h c.
Các ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p nh m th c hi n các m t giáo
d c trong nhà trư ng do ó n i dung ho t ng giáo d c ư c t p trung vào
các n i dung cơ b n sau ây: Ho t ng g n li n v i n i dung văn hoá trong
nhà trư ng, ho t ng th d c, th thao, văn ngh , ngh thu t, các ho t ng
xã h i - chính tr , lao ng ngh nghi p, các v n v tình b n, tình yêu, hôn
nhân, gia ình, các v n v gi gìn phát huy các giá tr b n s c văn hóa dân
t c, phòng ch ng các t n n xã h i, các v n v vai trò c a thanh niên trong
xây d ng t nư c th i kỳ công nghi p hoá, hi n i hoá, các v n v hoà
bình h u ngh , giáo d c hư ng nghi p, v.v...
Ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p là b ph n h u cơ trong quá trình
giáo d c nhà trư ng ph thông, là b ph n không th thi u ư c trong k
ho ch Giáo d c - ào t o c a nhà trư ng; t o s th ng nh t gi a giáo d c và
d y h c, gi a giáo d c trong nhà trư ng và giáo d c ngoài nhà trư ng, gi a
th i gian trong năm h c và th i gian hè. Thông qua ho t ng giáo d c ngoài
gi lên l p, giúp nhà trư ng huy ng các ngu n l c giáo d c h c sinh v
m i m t, nh m xây d ng trư ng h c thân thi n, h c sinh tích c c.
Ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p là môi trư ng ho t ng c a
ngư i h c, nó có cơ c u, n i dung, m c tiêu, phương ti n tương i khách
quan i v i ngư i h c vì v y nó có tr thành ho t ng c a ngư i h c hay
39



không còn ph thu c vào nhi u y u t : ng cơ ho t ng, i u ki n ho t
ng, môi trư ng ho t ng, vai trò c v n c a giáo viên và năng l c t t
ch c c a h c sinh, v.v... Nhưng c n ph i có cách nhìn nh n úng v ho t
ng giáo d c ngoài gi lên l p ó là ho t ng c a ngư i h c và do ngư i
h c. Ho t ng ch t o ra s thay i ngư i h c khi ngư i h c tham gia t
giác tích c c và ch ng trong quá trình ho t ng.
1.3.1.3. Nhi m v c a ho t ng giáo d c NGLL trư ng THPT
Ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p th c hi n ba m c tiêu sau:
* Nhi m v giáo d c v nh n th c
Giúp h c sinh THPT có tri th c hi u bi t v các giá tr truy n th ng c a
dân t c cũng như nh ng giá tr t t p c a nhân lo i; c ng c , m r ng ki n
th c ã h c trên l p (qua các hình th c sinh ho t câu l c b theo môn h c,
tham qua, sinh ho t theo ch ...); có ý th c chính tr , o c pháp lu t và
l i s ng lành m nh, ý th c v quy n và trách nhi m i v i b n thân, gia
ình, nhà trư ng và xã h i; có ý th c v nh hư ng ngh nghi p, l a ch n
ngh nghi p phù h p v i năng l c c a cá nhân và yêu c u phát tri n ngành
ngh trong xã h i.
* Nhi m v giáo d c v k năng
Ti p t c rèn luy n các kĩ năng cơ b n ã ư c hình thành t THCS
trên cơ s ó phát tri n m t s năng l c ch y u như: Năng l c t hoàn thi n,
kh năng thích ng, k năng giao ti p, k năng gi i quy t v n , k năng
kiên nh, năng l c ho t ng chính tr - xã h i, năng l c t ch c qu n lí,
năng l c h p tác, chia s , thương lư ng nh m giúp h c sinh s ng m t cách an
toàn, kho m nh, thích ng v i cu c s ng không ng ng bi n i.
* Nhi m v v thái
Giáo d c cho h c sinh có lý tư ng s ng vì ngày mai l p nghi p, có
ni m tin vào tương lai, có ý th c và tinh th n t hào dân t c. Bi t t thái
40



trư c nh ng v n c a cu c s ng, bi t ch u trách nhi m v hành vi c a b n
thân; u tranh tích c c v i nh ng bi u hi n sai trái c a b n thân và c a
ngư i khác ( t hoàn thi n mình); bi t c m th và ánh giá cái p trong
cu c s ng. B i dư ng cho các em tính tích c c, ch ng sáng t o tham gia
vào các ho t ng t p th c a nhà trư ng và ho t ng xã h i,giáo d c cho
các em tinh th n oàn k t hoà bình, h u ngh .
1.3.1.4. N i dung ho t ng giáo d c ngoài NGLL trư ng THPT
N i dung ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p trư ng Trung h c ph
thông ư c ti n hành theo các ch l n , m i ch g m nhi u n i dung
chia nh , ch l n ư c thi t k cho c ba kh i l p, nhưng m c tiêu ho t
ng, n i dung ho t ng các kh i l p là không gi ng nhau mà ư c thi t
k theo c u trúc ng tâm theo ư ng xoáy trôn c v i m c tiêu, n i dung
ho t ng ngày m t nâng cao d n. N i dung ho t ng ư c thi t k mang
tính h th ng, tính k th a, nh ng k t qu ho t ng giáo d c l p trư c là
cơ s , là ti n ti n hành ho t ng giáo d c l p sau, ng th i nh ng
n i dung ho t ng l p sau nh m c ng c các k t qu l p dư i.
N i dung giáo d c không ơn thu n là m t n i dung giáo d c mà ư c
tích h p t nhi u n i dung khác nhau: Giáo d c truy n th ng dân t c, truy n
th ng tôn sư tr ng o, giáo d c k năng s ng, giáo d c quy n,b n ph n, giáo
d c gi i tính, giáo d c hư ng nghi p, giáo d c s c kho sinh s n, giáo d c môi
trư ng, phòng ch ng các t n n xã h i, giáo d c tư tư ng, o c H Chí Minh,
giáo d c ý th c trách nhi m c a ngư i công dân i v i át nư c trong th i
kỳ công nghi p hoá, hi n i hoá, v.v... Các n i dung trên ư c tích h p l ng
ghép trong n i dung ho t ng m c dù tên ho t ng có th ch l y tên m t
n i dung c th . Vì v y, giáo viên t ch c ho t ng giáo d c ngoài gi lên
l p có nhi m v ph i căn c vào ch ê, l a ch n n i dung ho t ng chính
và các n i dung giáo d c c n tích h p t ch c ho t ng cho h c sinh.
41



N i dung ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p ư c chuy n t i qua k
ho ch ho t ng và k ch b n ho t ng, vì v y khi xây d ng k ho ch ho t
ng giáo d c ngoài gi lên l p ph i th hi n ư c nh ng n i dung cơ b n
c a ho t ng, th hi n ý tư ng sư ph m và m c tiêu c n t ư c c a ho t
ng. K ho ch ho t ng ư c th c thi qua k ch b n, nhưng s thành công
c a k ch b n l i ph thu c vào vai trò c a ngư i d n chương trình, do ó
n i dung ho t ng th c s i vào th c ti n ho t ng thì vai trò c a ngư i
d n chương trình và ngư i t ch c r t quan tr ng vì h góp ph n không nh
vào s thành công c a ho t ng. Do ó giáo viên ch nhi m l p hay nhà sư
ph m c n quan tâm n b i dư ng năng l c t ch c, năng l c i u khi n ho t
ng cho h c sinh.
1.3.1.5. c i m c a ho t ng giáo d c NGLL trư ng THPT
Ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p là ho t ng c a ngư i h c, do
ngư i h c, vì ngư i h c, ư c t ch c theo m c tiêu, n i dung, chương trình
giáo d c THPT dư i s hư ng d n c a giáo viên ch nhi m l p hay nhà sư
ph m. B n ch t c a ho t ng này là thông qua t ch c các lo i hình ho t
ng, các m i quan h nhi u m t, nh m giúp ngư i h c chuy n hoá m t cách
t giác, tích c c tri th c thành ni m tin, ki n th c thành hành ng, bi n yêu
c u c a nhà trư ng, c a nhà sư ph m thành chương trình hành ng c a t p
th l p h c sinh và c a cá nhân h c sinh, bi n quá trình giáo d c thành quá
trình t giáo d c. T o cơ h i cho h c sinh tr i nghi m tri th c, thái , quan
i m và hành vi ng x c a mình trong m t môi trư ng an toàn, thân thi n có
nh hư ng giáo d c. Thông qua ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p có th
giúp h c sinh s ng m t cách an toàn kho m nh có kh năng thích ng v i
nh ng bi n i c a cu c s ng hàng ngày b i n i dung ho t ng a d ng
phong phú, hình th c và phương pháp th c hi n luôn luôn ư c i m i.
42



Ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p có m t s c i m cơ b n sau ây:
N i dung ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p các trư ng ph thông
(trong ó có THPT) ư c ti n hành theo ch , òi h i ngư i tham gia ph i
t giác, tích c c ch ng tham gia vào quá trình ho t ng m i có hi u qu .
T các ch , các ho t ng th c hi n nh ng n i dung c a ch ưc
xác nh. Các ho t ng ư c k t n i v i nhau theo m t chương trình m
b o tính lôgic và ư c th hi n thông qua k ch b n.
Thông thư ng v i các ho t ng th c hi n m t ch nào ó c a
chương trình ho t ng giáo d c NGLL ph thu c r t nhi u vào k ch b n và
ngư i d n d t chương trình theo thi t k c a k ch b n. S thành công c a k ch
b n l i ph thu c vào ngư i d n chương trình và tính tích c c c a ngư i tham
gia. Phương pháp và hình th c t ch c ho t ng khá a d ng và phong phú,
nh m t o h ng thú cho ngư i h c và hư ng vào ngư i h c.
K t qu c a ho t ng giáo d c ngoài gi ư c ph n ánh thông qua s
trư ng thành c a nhân cách h c sinh ch không ph i b ng i m s , k t qu
này ph i ư c th nghi m thông qua các m i quan h ho t ng và giao lưu
m i có th nh n th y và ánh giá ư c. Vì v y, nhà trư ng và giáo viên ph i
có quan i m khách quan, chính xác và công b ng khi ánh giá k t qu ho t
ng c a h c sinh, ph i có tiêu chí c th rõ ràng ngư i h c bi t nh m
ng viên khích l ngư i h c tham gia ho t ng.
1.3.2. B n ch t và nguyên t c c a giáo d c KNS cho h c sinh THPT thông
qua ho t ng giáo d c NGLL
1.3.2.1. B n ch t c a giáo d c KNS cho h c sinh THPT thông qua ho t
ng giáo d c NGLL
T quan ni m v ho t ng giáo d c NGLL nêu trên và quan niêm v
giáo d c KNS ã trình bày trong m c 1.2.1.1 có th kh ng nh:
Giáo d c k năng s ng cho h c sinh THPT thông qua t ch c ho t
ng GDNGLL là giáo viên t ch c các ho t ng a d ng phong phú nh m
43



kích thích h c sinh tham gia m t cách tích c c, ch ng vào các quá trình
ho t ng, thông qua ó hình thành ho c thay i hành vi cho ngư i h c theo
hư ng tích c c nh m phát tri n nhân cách h c sinh m t cách toàn di n, giúp
các em có th s ng m t cách an toàn, kho m nh, tích c c ch ng trong
cu c s ng hàng ngày.
Giáo d c KNS thông qua ho t ng giáo d c NGLL là quá trình thi t
k , v n hành ng b các thành t c a ho t ng giáo d c NGLL và giáo d c
KNS trong m t ch nh th th c hi n ng th i c m c tiêu c a ho t ng
giáo d c NGLL l n m c tiêu c a giáo d c KNS. V b n ch t, giáo d c KNS
thông qua ho t ng giáo d c NGLL là th c hi n tích h p ho t ng giáo d c
NGLL v i giáo d c KNS. Nói cách khác ó là quá trình th c hi n giáo d c
KNS và ho t ng giáo d c NGLL theo quan i m tích h p.
Quan i m tích h p trong t ch c các ho t ng giáo d c trư ng ph
thông ư c th hi n hai hình th c: th nh t, m t m c tiêu giáo d c c n
ư c th c hi n thông qua nhi u ho t ng giáo d c (các ho t ng giáo d c
khác nhau nhưng cùng hư ng n th c hi n m t m c tiêu giáo d c nào ó);
th hai, m t ho t ng giáo d c ng th i th c hi n nhi u m c tiêu giáo d c.
Theo ó, tích h p các ho t ng giáo d c s có ý nghĩa:
- T o ra m t ch nh th các ho t ng giáo d c trong trư ng ph thông
v n hành trong s th ng nh t và h tr l n nhau trên cơ s phát huy th m nh
c a m i ho t ng giáo d c thành ph n.
- Các m c tiêu giáo d c chú tr ng vi c phát tri n a d ng các năng l c
c a h c sinh.
- Th c hi n s gi m t i trong chương trình giáo d c các trư ng ph thông.
ây là i u có ý nghĩa quan tr ng trong b i c nh i m i giáo d c hi n
nay. Cu c s ng luôn thay i và nh ng yêu c u t ra cho h c sinh cũng như
giáo d c h c ư ng ngày càng nhi u và cũng luôn thay i. S quá t i trong
44



chương trình t t y u s di n ra n u giáo d c h c ư ng áp ng yêu c u c a
xã h i theo hư ng xã h i òi h i gì ngư i h c, nhà trư ng s áp ng b ng
vi c th c hi n m t n i dung giáo d c tương ng cho h c sinh.
Tích h p giáo d c KNS v i ho t ng giáo d c NGLL trư ng THPT
có th ư c th c hi n theo nh ng cách th c sau:
1. Tích h p n i dung
Cách tích h p này xu t phát t nh ng n i dung c a chương trình ho t
ng giáo d c NGLL và bi n i d n d n các n i dung ó so n th o các kĩ
năng s ng, sau ó so n th o các m c tiêu tích h p. Các bư c ti n hành g m:
+ Phân bi t các n i dung quan tr ng và kém quan tr ng hơn;
+ Bi n i các n i dung ã l a ch n thành các m c tiêu;
+ Nhóm các m c tiêu l i thành các kĩ năng, năng l c c n bi u t;
+ Dùng các tình hu ng tích h p phân bi t các kĩ năng;
+ Xác nh các m c tiêu tích h p.
2. Tích h p m c tiêu
Cách tích h p này xu t phát t m t m c tiêu tích h p xác nh các năng
l c/kĩ năng r i n các m c tiêu liên quan thông qua m t b ng m c tiêu. Các
bư c g m:
+ Xác nh m c tiêu tích h p;
+ Xác nh các năng l c/kĩ năng tham gia vào m c tiêu tích h p;
+ L p b ng m c tiêu c a t ng năng l c/kĩ năng;
+ Xác nh các phương pháp sư ph m;
+ Kh ng nh cách th c ánh giá k t qu .
3. Các tích h p h n h p
ó là cách tích h p ư c th c hi n b ng tác ng qua l i c a các n i
dung và năng l c. Theo cách này, các n i dung góp ph n xác nh các năng
l c/kĩ năng và ng th i vi c xác nh các năng l c/kĩ năng l i góp ph n i u
ch nh m t s n i dung ho c làm cho các n i dung này ư c c u trúc g n hơn.
45



Trong nghiên c u lu n án, tác gi l a ch n phương pháp tích h p m c
tiêu và tích h p n i dung nghiên c u tích h p giáo d c KNS v i ho t ng
giáo d c NGLL nh m giáo d c KNS cho h c sinh thông qua ho t ng giáo
d c NGLL.
th c hi n tích h p giáo d c KNS v i ho t ng giáo d c NGLL
theo phương pháp tích h p nêu trên, c n thi t ph i th c hi n các n i dung sau:
- Tích h p ư c các m c tiêu c a giáo d c KNS cho h c sinh THPT
trong ho t ng giáo d c NGLL.
- Xác nh c th các n i dung giáo d c KNS (xác nh c th các KNS
c n hình thành và phát tri n cho h c sinh THPT) tích h p vào n i dung c a
ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p.
- L a ch n các phương pháp th c hi n các n i dung c a ho t ng
giáo d c NGLL phù h p v i phương pháp giúp h c sinh hình thành và phát
tri n các KNS ã xác nh.
- Thi t k các công c ki m tra ánh giá cho phép ánh giá ư c k t
q u c a ho t ng giáo d c NGLL và k t qu c a giáo d c KNS.
Tóm l i, giáo d c KNS thông qua ho t ng giáo d c NGLL là th c
hi n tích h p các thành t cơ b n c a giáo d c KNS v i các thành t cơ b n
c a ho t ng giáo d c NGLL và v n hành ch nh th này m t cách t i ưu.
1.3.2.2. Các nguyên t c th c hi n giáo d c KNS thông qua ho t ng giáo
d c NGLL trư ng THPT
* Nguyên t c ti p c n ho t ng và nhân cách trong giáo d c KNS cho
h c sinh thông qua t ch c ho t ng GDNGLL
Nhân cách con ngư i ch ư c hình thành thông qua ho t ng và b ng
ho t ng. Vì v y có th nói, KNS c a h c sinh ch có th ư c hình thành
thông qua ho t ng h c t p và gi ng d y cũng như các ho t ng giáo d c
khác trong nhà trư ng. Cu c i c a con ngư i là m t dòng ho t ng, ho t
46



ng là m i quan h gi a khách th và ch th , là phương th c t n t i c a con
ngư i trong xã h i, trong môi trư ng xung quanh. Ho t ng bao g m c
hành vi l n tâm lý, ý th c c a con ngư i. Ho t ng luôn luôn ư c thúc y
bi ng cơ, th c t l i có r t nhi u ng cơ c a ho t ng, ó là nh ng ng
cơ bên ngoài và ng cơ bên trong... N u ng cơ ư c xác nh úng ns
giúp cho ho t ng có hi u qu cao. Khi phân tích c u trúc c a ho t ng
ngư i ta l i th y r ng ho t ng bao g m nhi u hành ng, hành ng luôn
luôn ư c g n li n v i m c ích c th . Tính m c ích luôn luôn i li n v i
tính i tư ng c a ho t ng. Ho t ng có i tư ng th c hi n m i liên h
gi a ch th v i th gi i khách quan. Tính i tư ng và tính ch th c a ho t
ng luôn luôn có quan h g n bó ch t ch v i nhau. Ho t ng giáo d c nói
chung và giáo d c KNS cho h c sinh nói riêng là ho t ng có i tư ng, i
tư ng c a ho t ng giáo d c là n i dung tri th c khái ni m, là các chu n
m c v KNS và cách th c hi n KNS. Ti p c n ho t ng - nhân cách, v n
d ng vào quá trình giáo d c k năng s ng cho h c sinh chính là làm cho c
giáo viên và h c sinh u tr thành ch th c a ho t ng giáo d c k năng
s ng, rèn luy n k năng s ng, làm sao c giáo viên và h c sinh cùng t ra
các nhi m v chung v i ng cơ chung t m c ích là hình thành phát
tri n k năng s ng cho h c sinh. Vì v y trong quá trình t ch c ho t ng
giáo d c ngoài gi lên l p, giáo viên là ph i t o ra ng l c cho ngư i h c,
làm cho ngư i h c tham gia m t cách tích c c vào quá trình hình thành k
năng s ng nói chung và k năng gi i quy t v n , k năng ra quy t nh, k
năng giao ti p, k năng thương lư ng, k năng t nh n th c v b n thân, k
năng ng phó v i c m xúc, v.v… phương pháp và hình th c t ch c ho t
ng ph i th c s là phương pháp t ch c và i u khi n ho t ng nh n th c,
ho t ng rèn luy n KNS cho h c sinh, làm cho ho t ng giáo d c ngoài gi
lên l p cho h c sinh nói chung và ho t ng giáo d c k năng s ng cho h c
47



sinh nói riêng th c s tr thành ho t ng cùng nhau c a c giáo viên và h c
sinh trong nhà trư ng THPT.
* Giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh THPT thông qua ho t ng giáo
d c NGLL ph i m b o xu t phát t quy n và b n ph n c a h c sinh
C n ph i nhìn nh n m t cách khách quan và kh ng nh r ng: Giáo d c
KNS cho h c sinh THPT th hi n quy n ư c giáo d c c a chính h c sinh.
M i phương pháp bi n pháp và hình th c giáo d c KNS cho h c sinh THPT
u hư ng t i thay i hành vi cho các em và phù h p v i kh năng ti p nh n
c a các em, phù h p v i c i m tâm lý l a tu i h c sinh. Vì v y phương
pháp và hình th c t ch c ph i a d ng và phong phú và u hư ng t i ngư i
h c, vì quy n và l i ích c a ngư i h c.
Nguyên t c này òi h i:
- Trong quá trình t ch c ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p giáo
viên ph i thông qua các ch ho t ng, n i dung, phương pháp và hình
th c ho t ng giáo d c trong và b ng cách ó giáo d c k năng s ng cho
ngư i h c và giúp ngư i h c hi u r ng giáo d c k năng s ng cho h c sinh
là quy n mà h c sinh ư c hư ng. ng th i ngư i h c ph i có b n ph n
rèn luy n k năng s ng s ng an toàn kho m nh tr thành ngư i có ích
cho xã h i.
Thông qua n i dung bài h c, n i dung giáo d c KNS trong trư ng
THPT, giáo viên ph i giúp cho h c sinh nh n th c úng v b n nhóm quy n
c a tr em nói chung, h c sinh THPT nói riêng: Quy n ư c s ng còn; quy n
ư c b o v ; quy n ư c phát tri n; quy n ư c tham gia.
T t c tr em dư i 18 tu i u ư c hư ng 4 nhóm quy n trên, tr em
không b phân bi t i x , m i ho t ng u ph i tính n l i ích t t nh t
c a tr em.
48



- Trong quá trình t ch c ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p, giáo
viên c n phát huy tính tích c c, tính t ch c a h c sinh trong vi c s d ng
quy n và b n ph n c a tr em gi i quy t các nhi m v c a ho t ng, ng
th i giáo d c cho h c sinh k năng gi i quy t v n , k năng ra quy t nh,
k năng kiên nh, k năng ng phó v i xúc c m, k năng giao ti p, v.v...
- G n n i dung ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p v i th c t cu c
s ng h c sinh ki m nghi m quy n và b n ph n c a mình t ó giúp các em
có nh n th c úng, có thái hành vi phù h p th c hi n quy n và b n
ph n c a tr em và rèn luy n k năng ng x , k năng kiên nh, k năng ng
phó v i c m xúc, k năng ra quy t nh trong cu c s ng hàng ngày.
UNESCO ng h nguyên t c: T t c th h tr và ngư i l n có quy n
hư ng l i t m t n n giáo d c ch a ng các h p ph n h c bi t, h c
làm, h c chung s ng v i m i ngư i và h c kh ng nh mình. D a trên
nguyên t c này, UNESCO ã khuy n cáo:
- M i chương trình giáo d c nh m thay i hành vi c n bao hàm các
thành t xây d ng kĩ năng nói chung, nh n m nh xây d ng các kĩ năng s ng
nói riêng.
- Các chương trình giáo d c kĩ năng s ng c n ph i phù h p v i ngư i
h c và chú ý n nh ng nhu c u khác nhau và phát tri n kh năng c a h .
- Ti p c n kĩ năng s ng c n ph i t hi u qu nh t v phương di n thay
i hành vi n u nó ư c v n d ng theo cách ti p c n a hư ng, toàn di n,
mang nh ng thông i p thích h p v i th i gian.
- Ti p c n kĩ năng s ng c n s d ng các d ng khác nhau c a phương
pháp d y h c cùng tham gia.
- Các chương trình kĩ năng s ng c n ư c ph i h p v i các chi n lư c
b sung như: ra chính sách và c n ư c d y trong môi trư ng tâm lý xã h i
thu n l i và ư c g n k t v i các d ch v c ng ng m b o h nh phúc
lâu dài và t l p.
49



* Phát huy th m nh c a ho t ng giáo d c NGLL giáo d c KNS
cho h c sinh THPT
Ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p là ho t ng ư c t ch c theo
m c tiêu, n i dung, chương trình giáo d c THPT dư i s hư ng d n c a giáo
viên ch nhi m l p hay nhà sư ph m. B n ch t c a ho t ng này là thông
qua t ch c các lo i hình ho t ng, các m i quan h nhi u m t, nh m giúp
ngư i h c chuy n hoá m t cách t giác, tích c c tri th c thành ni m tin, ki n
th c thành hành ng, bi n yêu c u c a nhà trư ng, c a nhà sư ph m thành
chương trình hành ng c a t p th l p h c sinh và c a cá nhân h c sinh, bi n
quá trình giáo d c thành quá trình t giáo d c. T o cơ h i cho h c sinh tr i
nghi m tri th c, thái , quan i m và hành vi ng x c a mình trong m t
môi trư ng an toàn, thân thi n có nh hư ng giáo d c. Thông qua ho t ng
giáo d c ngoài gi lên l p có th giúp h c sinh s ng m t cách an toàn kho
m nh có kh năng thích ng v i nh ng bi n i c a cu c s ng hàng ngày b i
n i dung ho t ng a d ng phong phú, hình th c và phương pháp th c hi n
luôn luôn ư c i m i.
Ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p có m t s c i m cơ b n:
- N i dung ho t ng ư c ti n hành theo ch , òi h i ngư i tham
gia ph i t giác, tích c c ch ng tham gia vào quá trình ho t ng m i có
hi u qu .
- Các ho t ng ư c k t n i v i nhau theo m t chương trình ho t ng
và ư c th hi n thông qua k ch b n. S thành công c a k ch b n l i ph
thu c vào ngư i d n chương trình và tính tích c c c a ngư i tham gia.
- Phương pháp và hình th c t ch c ho t ng khá a d ng và phong
phú, nh m t o h ng thú cho ngư i h c và hư ng vào ngư i h c.
- K t qu c a ho t ng giáo d c ngoài gi ư c ph n ánh thông qua
s trư ng thành c a nhân cách h c sinh ch không ph i b ng i m s , k t qu
này ph i ư c th nghi m thông qua các m i quan h ho t ng và giao lưu
m i có th nh n th y và ánh giá ư c.
50



Vì v y, nhà trư ng và giáo viên ph i có quan i m khách quan, chính
xác và công b ng khi ánh giá k t qu ho t ng c a h c sinh, ph i có tiêu
chí c th rõ ràng ngư i h c bi t nh m ng viên khích l ngư i h c tham
gia ho t ng.
Cơ c u c a h o t ng giáo d c ngoài gi lên l p trư ng ph thông
ư c xác nh theo m c tiêu giáo d c c a c p h c và tính n c i ml a
tu i c a t ng kh i l p ng th i ph i áp ng ư c nhu c u phát tri n c a xã
h i v nhân cách ngư i h c. Ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p không gi i
h n v không gian và th i gian ho t ng, phong phú v n i dung và a d ng
v hình th c t ch c. Vì v y cơ c u t ch c ho t ng cũng có c u trúc linh
ho t và sáng t o, ư c tích h p nhi u n i dung giáo d c và có tính m m d o,
theo hư ng phát huy vai trò tích c c ch ng sáng t o c a ngư i h c.
Các ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p nh m th c hi n các m t giáo
d c trong nhà trư ng do ó n i dung ho t ng giáo d c ư c t p trung vào
các n i dung cơ b n sau ây: Ho t ng g n li n v i n i dung văn hoá trong
nhà trư ng, ho t ng th d c, th thao, văn ngh , ngh thu t, các ho t ng
xã h i - chính tr , lao ng ngh nghi p, các v n v tình b n, tình yêu, hôn
nhân, gia ình, các v n v gi gìn phát huy các giá tr b n s c văn hóa dân
t c, phòng ch ng các t n n xã h i, các v n v vai trò c a thanh niên trong
xây d ng t nư c th i kỳ công nghi p hoá, hi n i hoá, các v n v hoà
bình h u ngh , giáo d c hư ng nghi p, v.v...
Ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p là b ph n h u cơ trong quá trình
giáo d c nhà trư ng ph thông, là b ph n không th thi u ư c trong k
ho ch giáo d c c a nhà trư ng; t o s th ng nh t gi a giáo d c và d y h c,
gi a giáo d c trong nhà trư ng và giáo d c ngoài nhà trư ng, gi a th i gian
trong năm h c và th i gian hè. Thông qua ho t ng giáo d c ngoài gi lên
l p, giúp nhà trư ng huy ng các ngu n l c giáo d c h c sinh v m i
m t, nh m xây d ng trư ng h c thân thi n, h c sinh tích c c.
51



Ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p là môi trư ng ho t ng c a
ngư i h c, nó có cơ c u, n i dung, m c tiêu,phương ti n tương i khách
quan i v i ngư i h c vì v y nó có tr thành ho t ng c a ngư i h c hay
không còn ph thu c vào nhi u y u t : ng cơ ho t ng, i u ki n ho t
ng, môi trư ng ho t ng, vai trò c v n c a giáo viên và năng l c t t
ch c c a h c sinh, v.v... Nhưng c n ph i có cách nhìn nh n úng v ho t
ng giáo d c ngoài gi lên l p ó là ho t ng c a ngư i h c và do ngư i
h c. Ho t ng ch t o ra s thay i ngư i h c khi ngư i h c tham gia t
giác tích c c và ch ng trong quá trình ho t ng.
Nh ng v n trên cho th y, khai thác các ưu th c a ho t ng giáo
d c ngoài gi lên l p trong vi c th c hi n m c tiêu giáo d c k năng s ng
cho h c sinh c n:
- Xây d ng ng cơ ho t ng úng n cho ngư i h c.
- T o môi trư ng, i u ki n thu n l i nh m kích thích ngư i h c tham
gia ho t ng m t cách tích c c.
- B i dư ng năng l c t ch c, qu n lý ho t ng cho h c sinh; 4) Giáo
viên ph i th c hi n t t ch c năng c v n c a mình: Là ngư i hư ng d n,
i u khi n, là ngư i ch o nhưng không làm thay h c sinh trong các ho t
ng mà ph i ng ng sau i ng ũ t qu n t ch c, hư ng d n, ch o
m i ho t ng c a t p th h c sinh, nh m bi n quá trình giáo d c thành quá
trình t giáo d c, quá trình t ch c thành quá trình t t ch c.
Tóm l i, các nguyên t c trên là nh ng tư tư ng, quan i m có tính ch
o, xuyên su t quá trình giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh thông quan ho t
ng giáo d c NGLL trư ng THPT. Chúng có m i liên h m t thi t v i
nhau, b sung h tr l n nhau và ư c khoa h c giáo d c nói chung th a nh n
và có tính ph bi n.
52



1.4. TH C TR NG GIÁO D C K NĂNG S NG CHO H C SINH TRUNG H C
PH THÔNG THÔNG QUA HO T NG GIÁO D C NGOÀI GI LÊN L P
1.4.1. Th c tr ng kĩ năng s ng và nhu c u ư c giáo d c kĩ năng s ng c a
thanh thi u niên
Qua kh o sát c a Vi n Nghiên c u Môi trư ng và các v n xã h i
tr c thu c Liên hi p các H i Khoa h c K thu t Vi t Nam i v i nhóm tr
v thành niên t i Hà N i cho th y, m t b ph n trong s các em thi u s t tin
trong cu c s ng và các em có nhu c u ư c h c k năng s ng.
Do thi u kĩ năng s ng nên nh ng hành vi l ch chu n c a thanh thi u
niên có chi u hư ng gia tăng v i nh ng bi u hi n r t a d ng. Ngày 1/4/2010,
m t h c sinh Trư ng THCS Quang Trung (Lý Thư ng Ki t, phư ng 8, Qu n
Tân Bình, TP H Chí Minh) b t ng nh y t t ng 3 xu ng sân trư ng, b
thương n ng. Theo nh ng h c sinh có m t t i hi n trư ng thì kho ng 7 gi 45
phút, T. vào l p v i v m t r t bu n. Lát sau, T. vùng b ch y ra kh i l p
(t ng 2) r i ch y th ng lên t ng 3, leo qua lan can nh y xu ng t… M t vài
bi u hi n v cách giao ti p ng x c a h c sinh hi n nay cũng khi n ngư i
l n không kh i gi t mình: G p giáo viên không chào h i, h c sinh t t axít vào
m t th y giáo... Qu ng Nam, l a tu i v thành niên chi m kho ng 23,06%
dân s và nhóm tu i v thành niên, thanh niên chi m 31,13% t ng dân s . ây
là m t l c lư ng ông o nhưng do nh ng h n ch trong nh n th c và k
năng s ng nên nhóm tu i này d b tác ng b i, có nguy cơ cao nh t iv i
các b nh liên quan n l i s ng và SKSS.
Tình tr ng thai s n v thành niên là m t trong nh ng lo ng i hi n nay.
Theo báo cáo th ng kê c a Trung tâm Chăm sóc SKSS, năm 2009, t l v
thành niên - thanh niên mang thai là 28,20%, t l phá thai là 11,05%. T l v
thành niên m c b nh nhi m khu n ư ng sinh s n là 22,55%. V thành niên -
thanh niên nhi m HIV/AIDS trong t ng s ca ư c xét nghi m là 11/43 ca
chi m t l 25,58%. So v i năm 2006 (trư c khi tri n khai k ho ch hành
53



ng b o v chăm sóc nâng cao s c kh e v thành niên), t l mang thai tăng
4,81%, t l phá thai gi m 1,95%. S hi u bi t, ti p c n các d ch v SKSS
c a v thành niên thanh niên tăng lên, nh ó t l m c b nh lây truy n qua
ư ng tình d c, phá thai gi m. Tuy nhiên, do trào lưu c a xã h i ít kh t khe
hơn v v n quan h tình d c trư c hôn nhân nên t l mang thai v thành
niên v n là v n r t áng lo ng i. B i, s tr em b b rơi sau khi sinh có xu
hư ng tăng d n trong nh ng năm qua.
Riêng v n b o hành tình d c tr v thành niên và v thành niên là
t i ph m ngày m t gia tăng. Năm 2009, Phòng PV11 Công an t nh cho bi t có
11 em b b o hành trong gia ình; 13 em b xâm h i tình d c và có n 137 v
thành niên - thanh niên nghi n chích ma túy; 587 i tư ng v thành niên vi
ph m pháp lu t trong 396 v , trong ó có 278 tr dư i 16 tu i.
Không chia s ư c v i chính nh ng ngư i thân, v i cha m c a mình,
m t b ph n gi i tr t tìm n nh ng phương ti n k t n i như Internet, trung
tâm tư v n. T i m t di n àn (không ti n d n ư ng link), h c sinh còn nêu
lên nh ng bi n pháp... t t êm ái. Có h c sinh vì bu n chuy n không hòa
nh p ư c môi trư ng m i t l p topic: "Chán i mu n ch t" tìm nh ng
l i khuyên... t t . Nhi u ph n h i khuyên can nhưng có nh ng ph n h i
không kém ph n tiêu c c.
Th.S Tr n Thu Hương, gi ng viên khoa Tâm lý, Trư ng H Khoa h c
Xã h i và Nhân văn, H Qu c gia Hà N i cho r ng: h n ch tình tr ng t
t l a tu i h c sinh, thì nh ng ngư i ang ng trên b c gi ng, bên c nh
nh ng ki n th c h c ư ng, c n n m b t ư c tâm tư, s phát tri n tâm sinh
lý c a m i cá nhân h c sinh. T ó m i có th giúp h c sinh hi u ư c la
tu i mình nh ng i u mình nên làm, nh ng i u mình không nên làm. N m
b t k p th i nh ng bi u hi n b t thư ng c a các em, nhà trư ng và gia ình
thông tin cho nhau bi t, còn có bi n phá ngăn ch n nh ng hành vi nông n i
c a các em. l a tu i h c trò, nh t là l a tu i d y thì, h c sinh c n ph i hi u
r ng nhà trư ng, gia ình, bè b n chính là ch mình có th nương t a, chia s
54



m i nơi m i lúc. Như v y, suy nghĩ "mu n ư c gi i thoát", "chán s ng",
"ghét t t c "... không còn trong suy nghĩ c a các em n a.
Vn giao ti p, ng x v i th y cô, b n bè là n i dung ư c r t nhi u
h c sinh quan tâm. T ng ài tư v n 1900.58.58.89 ã chia s và gi i áp m t
lư ng l n các th c m c liên quan n ch này. Nh ng v n các em quan
tâm là: Làm th nào hòa mình trong nhóm b n; cho b n hi u v mình
hơn; c m th y b cô giáo ghét thì làm th nào; không mu n th y g i "chúng
mày", xưng "tao"...
Kh o sát v cu c g i n, trong 2 tháng u năm 2010, có 1.500 cu c/t ng
s cu c g i tư v n, chi m hơn 60% là h c sinh h i v k năng s ng.
Kh o sát c a Vi n Nghiên c u môi trư ng và các v n xã h i v t h c
tr ng và nhu c u ư c ào t o k năng s ng c a nhóm tr v thành niên t i 2
trư ng trên a bàn Hà N i ã d n m t s k t qu tr l i c a h c sinh như sau:
V i câu h i: "B n ã bao gi ư c h c v k năng s ng chưa?", ý ki n tr
l i: 12.2% ư c h c m t l n, 5,8% ư c h c nhi u l n và 82% chưa bao gi
ư c h c k năng s ng.
V i câu h i: "Theo b n vi c trang b k năng s ng có c n thi t không?"
thì có 70,6% tr l i là r t c n, 25,8% tr l i là c n thi t. Câu h i "G p khó
khăn trong cu c s ng, em thư ng gi i quy t như th nào?". Có 42,9% tr l i
c g ng t gi i quy t, 52,4% tìm s giúp c a ngư i khác và 4,7% m c k ,
m i chuy n r i s qua.
T kh o sát kh ng nh: Nh ng con s và thông tin trên cho th y s
thi u t tin trong cu c s ng c a các em và các em có nhu c u ư c h c v k
năng s ng (ttol@vietnamnet).
1.4.2. K t qu kh o sát th c tr ng KNS c a h c sinh trung h c ph thông
ánh giá v th c t r ng KNS cho h c sinh THPT thông qua ho t
ng giáo d c ngoài gi lên l p, tài ã ti n hành kh o sát trên 500 h c
sinh THPT và 250 giáo viên các trư ng THPT trên a bàn thành ph
H Chí Minh. N i dung kh o sát t p trung vào 2 v n : nh n th c c a giáo
55



viên và h c sinh v KNS; ánh giá c a giáo viên v th c tr ng KNS c a hoc
sinh (ph l c 1). K t qu kh o sát như sau:
1.4.2.1. Nh n th c c a giáo viên và h c sinh v KNS
Vi c tìm hi u nh n th c c a giáo viên trư ng THPT và h c sinh THPT
v KNS ư c th c hi n thông qua ý ki n l a ch n c a giáo viên và h c sinh
i v i các n i dung có liên quan n KNS
K t qu kh o sát v v n này ư c th hi n như s li u b ng 1.1.

B ng 1.1. K t qu kh o sát nh n th c c a giáo viên và h c sinh THPT

V k năng s ng
Ý ki n
TT N i dung Giáo viên H c sinh
SL % SL %
1 KNS là nh ng kĩ năng giúp con ngư i 12 4,8 170 34
th c h i n h o t ng có k t qu .
2 KNS là kh năng làm cho hành vi và 134 53,6 66 13,2
s thay i c a mình phù h p v i cách
ng x tích c c giúp con ngư i có th
ki m soát, qu n lý có hi u qu các nhu
c u và nh ng thách th c trong cu c
s ng hàng ngày.
3 KNS là kh năng con ngư i có th tham 66 26,4 156 31,2
gia vào t t c các ho t ng và quan h
x ã h i.
4 KNS là kĩ năng t i thi u c a con ngư i 10 4 60 12
t n t i.
5 KNS là ph m ch t và năng l c c a con 38 15,2 48 9,6
ngư i s ng trong xã h i.
56



K t qu b ng 1.1 cho th y: T l giáo viên có ý ki n úng v KNS là
53,6%; s ý ki n còn l i l a ch n nh ng n i dung tương t như KNS nhưng
không ph i là KNS ( nh nghĩa chính xác). V i h c sinh, t l ý ki n úng ch
có 13,2%. Như v y, ph n l n h c sinh THPT chưa có nh n th c úng v KNS.
B ng th ng kê 1.2 dư i ây ph n ánh tình hình nh n th c c a h c sinh
v KNS dư i góc ti p c n thông tin v v n này.

B ng 1.2: S ti p nh n thông tin liên quan n KNS c a h c sinh THPT
(T l %)

Mc ti p nh n thông tin
Thông tin Chưa Th n h Thư ng
bao gi tho ng xuyên

Kĩ năng s ng 16,8 70 13,2

Kĩ năng gi i quy t mâu thu n m t cách tích c c 62,4 35,2 2,4

Kĩ năng ương u v i c m xúc, căng th ng 46,8 51,6 1,6

Kĩ năng ra giao ti p 0 42,4 57,6

Kĩ năng xác nh giá tr 42 53,4 4,6

T ng 33,8 50,52 15,88

Theo s li u b ng 1.2 có 50,52% s h c sinh ti p nh n thông tin v các
KNS và khái ni m KNS mc th nh tho ng. Có 33,8% h c sinh cho r ng
chưa bao gi nghe th y khái ni m KNS và tên các KNS c th . Trong ó, các
kĩ năng như: kĩ năng gi i quy t m u thu n m t cách tích c c, kĩ năng ương
u v i c m xúc có t l h c sinh kh ng nh “chưa bao gi nghe th y” cao
nh t (62,4% và 46,8%). Trong các KNS ư c li t kê, có n 57,6% s h c
sinh THPT ư c h i cho r ng thư ng xuyên nghe nh c n kĩ năng này.
57



T k t qu b ng 1.1 và b ng 1.2 có th nh n th y: h c sinh THPT ít
ti p c n v i thông tin v KNS nói chung, t ng KNS c th nói riêng. Nh n
th c c a h c sinh THPT v KNS còn h n ch . Có m t s KNS c th , m c dù
h c sinh thư ng xuyên ư c nghe nh c n nhưng các em không hi u rõ b n
ch t c a kĩ năng ó là gì.
1.4.2.2. ánh giá c a giáo viên v th c tr ng KNS c a h c sinh THPT
Các giáo viên tham gia ánh giá v th c tr ng KNS c a h c sinh THPT
b ng vi c ưa ra ý ki n c a mình v m c bi u hi n c a h c sinh v 9 kĩ
năng s ng ư c li t kê. K t qu kh o sát v ánh giá c a giáo viên v th c
tr ng KNS c a h c sinh THPT ư c th hi n qua s li u b ng 1.3.

B ng 1.3: ánh giá c a giáo viên v m c KNS c a h c sinh THPT

Mc (s lư ng) N=250
Các kĩ năng s ng Thành Làm Làm có Còn lúng
th c ưc tr giúp túng
Ra quy t nh 0 20 80 150

Kh năng th u c m 10 30 50 160

Gi i quy t v n 10 20 10 120

Suy nghĩ có phán oán 20 40 60 130

Gi i quy t mâu thu n m t cách tích c c 0 0 20 230

Giao ti p gi a ngư i v i ngư i 0 0 50 200

Ý th c v b n thân 0 30 90 130

ng phó v i c m xúc, căng th ng 0 0 30 220

Xác nh giá tr 0 0 40 210

Trung bình 10 10 50 180
58



T k t qu trên cho th y:
- Kĩ năng s ng c a h c sinh trung h c ph thông còn r t nhi u h n ch .
Ph n l n các em chưa c n ph i có s tr giúp m i có th th c hi n t t nh ng
KNS cơ b n.
- Có nh ng KNS h c sinh ã ư c ti p nh n thông tin mc
thư ng xuyên (kĩ năng giáo ti p - theo k t qu i u tra t i b ng 1.2) nhưng
không có h c sinh nào ư c giáo viên ánh giá th c hi n kĩ năng này m t
cách thu n th c.
- Nh ng KNS cơ b n như: gi i quy t mâu thu n m t cách tích c c; ng
phó v i c m xúc, căng th ng; xác nh giá tr là nh ng kĩ năng mà h c sinh
còn r t lúng túng khi th c hi n. Th c t này m t m t ph n ánh th c tr ng
giáo d c KNS cho h c sinh THPT chưa th c s ư c coi tr ng và tri n khai
có hi u qu trong các trư ng THPT m t khác kh ng nh c n thi t ph i tăng
cư ng giáo d c KNS cho h c sinh THPT.
1.4.3. Th c tr ng giáo d c KNS cho h c sinh THPT thông qua ho t ng
giáo d c NGLL
1.4.3.1. Nh n th c c a giáo viên v giáo d c KNS cho h c sinh THPT
thông qua ho t ng giáo d c NGLL
Các n i dung liên quan n nh n th c c a giáo viên v giáo d c KNS cho
h c sinh thông qua ho t ng giáo d c NGLL ư c kh o sát bao g m (ph l c 1):
- Nh n th c c a giáo viên v b n ch t và m c c n thi t c a vi c giáo
d c KNS cho h c sinh thông qua ho t ng giáo d c NGLL.
- Nh n th c c a giáo viên v m c ích c a vi c giáo d c KNS cho h c
sinh thông qua ho t ng giáo d c NGLL.
K t qu i u tra v các n i dung này th hi n qua s li u các b ng
1.4a; 1.4b dư i ây:
59



B ng 1.4a: Nh n th c c a GV v b n ch t, s c n thi t c a vi c giáo d c
KNS cho h c sinh THPT thông qua ho t ng giáo d c NGLL

Ni S lư ng
Ý ki n
dung N=250
Giáo d c KNS cho h c sinh thông qua ho t ng ngoài
gi lên l p là tích h p giáo d c KNS v i ho t ng giáo 60
d c ngoài gi lên l p.
Giáo d c KNS cho h c sinh thông qua ho t ng ngoài 180
Bn
gi lên l p là l ng ghép giáo d c KNS v i ho t ng
ch t
giáo d c ngoài gi lên l p.
Giáo d c KNS cho h c sinh thông qua ho t ng ngoài 10
gi lên l p là th c hi n giáo d c KNS khi th c hi n ho t
ng giáo d c ngoài gi lên l p.
R t c n. 180
C n. 20
Mc
cn Bình thư ng. 30
thi t Không c n. 10
Phân vân. 40

T b ng trên cho th y v n còn m t b ph n giáo viên hi u chưa th t s
úng v b n ch t c a giáo d c KNS cho h c sinh thông qua ho t ng giáo
d c NGLL.
C th : có 10/250 ý ki n giáo viên hi u giáo d c KNS cho h c sinh
thông qua ho t ng giáo d c NGLL ch hình th c th hi n. Ph n l n giáo
viên 180/250 ý ki n cho r ng giáo d c KNS cho h c sinh thông qua ho t ng
giáo d c NGLL là l ng ghép giáo d c KNS vào ho t ng giáo d c NGLL.
K t qu này ph n ánh th c t c a m t s trư ng THPT ã tri n khai giáo d c
KNS cho h c sinh theo hình th c này.
60



V mc c n thi t c a giáo d c KNS cho h c sinh thông qua ho t
ng giáo d c NGLL: có 50/250 ý ki n v n còn phân vân ho c cho r ng
không c n thi t ph i giáo d c KNS cho h c sinh thông qua ho t ng giáo
d c NGLL; có 180/250 kh ng nh giáo d c KNS cho h c sinh thông qua
ho t ng giáo d c NGLL là r t c n thi t. Như v y, ph n l n giáo viên u
nh n th c ư c s c n thi t ph i giáo d c KNS cho h c sinh THPT.

B ng 1.4b: Quan i m c a giáo viên v m c ích giáo d c KNS cho
h c sinh THPT thông qua ho t ng giáo d c NGLL
TT Quan i m S lư ng N=250
1 th c hi n m c tiêu c a giáo d c KNS và ho t 60
ng giáo d c ngoài gi lên l p ng th i không
làm h c sinh quá t i.
2 gi m công s c cho h c sinh và giáo viên. 20
3 th c hi n n hi m v giáo d c toàn di n c a 20
nhà trư ng.
4 h c sinh ng th i rèn luy n ư c kĩ năng 150
sông và hoàn thành nhi m v h c t p n i dung
ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p.

S li u b ng 1.4b cho th y, ph n l n giáo viên v n chưa nh n th c y
v quan i m sư ph m tích h p trong giáo d c hi n i nên không bi u t
quan i m v giáo d c KNS cho h c sinh thông qua ho t ng giáo d c ngoài
gi lên l p chính là v n d ng quan i m sư ph m tích h p vào giáo d c KNS
cho h c sinh trong trư ng THPT.
1.4.3.2. V m c th c hi n giáo d c KNS cho h c sinh THPT thông qua
ho t ng giáo d c NGLL
Mc th c hi n giáo d c KNS cho h c sinh THPT thông qua ho t
ng giáo d c NGLL ph n ánh th c tr ng giáo d c KNS cho h c sinh t i các
61



trư ng THPT. K t qu i u tra v v n này ư c th hi n qua s li u th ng
kê c a b ng 1.5.

B ng 1.5: M c th c hi n giáo d c KNS cho h c sinh THPT
thông qua ho t ng giáo d c NGLL
TT Mc S lư ng N=250
1 Thư ng xuyên th c hi n giáo d c KNS cho h c sinh
60
trong ho t ng giáo d c NGLL.
2 ã th c hi n giáo d c KNS cho h c sinh trong ph n
90
l n ho t ng giáo d c NGLL.
3 Th nh tho ng có th c hi n giáo d c KNS cho h c
100
sinh trong ho t ng giáo d c NGLL.
4 Chưa th c hi n giáo d c KNS cho h c sinh trong
0
ho t ng giáo d c NGLL.

B ng s li u cho th y, nhìn chung giáo viên c a các trư ng THPT có
th c hi n giáo d c KNS cho h c sinh thông qua ho t ng giáo d c NGLL
nhưng v n còn mc th p. S lư ng giáo viên ít th c hi n chi m t i 100/
250 ngư i, có th c hi n chi m 90/250 ngư i, th c hi n thư ng xuyên chi m t
l ít nh t là 60/250 ngư i. Hình 1.1 minh h a k t qu này.

Sè l−îng
0
6

10
Cã d¹y rÊt nhiÒu
Cã d¹y
D¹y mét Ýt
Ch−a d¹y

9



Hình 1.1: Bi u th hi n m c th c hi n giáo d c KNS cho h c sinh
THPT thông qua ho t ng giáo d c NGLL
62



1.4.3.3. Bi n pháp giáo d c KNS cho h c sinh THPT thông qua ho t ng
giáo d c NGLL
* V cơ s v n d ng các bi n pháp
Vi c bi t ư c cơ s v n d ng các bi n pháp giáo d c c a giáo viên
giúp chúng ta lí gi i ư c, nguyên nhân t i sao giáo viên l i s d ng các bi n
pháp ó, vi c v n d ng các bi n pháp ó s có hi u qu hay không. Sau ây là
k t qu i u tra v cơ s v n d ng các bi n pháp giáo d c KNS cho h c sinh
THPT thông qua ho t ng giáo d c NGLL c a giáo viên.

B ng 1.6: Cơ s v n d ng các bi n pháp giáo d c KNS cho h c sinh

TT Cơ s S lư ng N=250
1 B ng kinh nghi m c a b n thân 130
2 B ng cách h c t ng nghi p 80
3 B ng các phương pháp ã ư c ào t o 40

Trong t ng s 250 giáo viên khi ư c h i, ch có 40 ngư i tr l i là
h s d ng các bi n pháp ã ư c ào t o vào giáo d c KNS cho h c
sinh, còn 80 ngư i nói r ng các bi n pháp giáo d c hi n t i c a h là do
h c ư c t các b n ng nghi p, s còn l i 130 ngư i chi m t l l n nh t
tr l i r ng h s d ng các bi n pháp giáo d c hi n t i ó là d a vào kinh
nghi m cá nhân.
*V m c ti p c n các bi n pháp
Vi c phân tích các s li u theo cách th c sau:
- iv im c hi u v các bi n pháp: Quy ư c các ý ki n tr l i c a
giáo viên theo i m c th : 1 i m cho m i ý ki n tr l i là “không bi t”, 2
i m cho m i ý ki n tr l i là “bi t sơ qua”, 3 i m cho m i ý ki n tr l i là
“bi t rõ”, sau ó s tính i m trung bình các m c c a t ng bi n pháp theo
công th c:
63



TB1 = [ (3 x A1) + (2 x B1) + (1 x C1)]: D1
Trong ó: TB1 là i m trung bình m c bi t; A1 = T ng s ý ki n tr
l i là bi t rõ; B1 = T ng s ý ki n tr l i là bi t sơ qua; C1 = T ng s ý ki n
tr l i là không bi t; D1 = T ng s ngư i = 250.
- iv im c s d ng các bi n pháp: Quy ư c các ý ki n tr c a
giáo viên l i ra i m c th : 1 i m cho m i ý ki n tr l i là “không bao gi
s d ng biên pháp ó”, 2 i m cho m i ý ki n tr l i là “th nh tho ng m i s
d ng”, 3 i m cho m i ý ki n tr l i là “thư ng xuyên s d ng”, sau ó s
tính i m trung bình các m c s d ng t ng bi n pháp theo công th c:
TB2 = [(3 x A2) + (2 x B2) + (1 x C2)]: D2
Trong ó: TB2 là i m m c s d ng các bi n pháp; A2 = T ng s ý
ki n tr l i có s d ng thư ng xuyên; B2 = T ng s ý ki n tr l i th nh tho ng
m i s d ng; C2 =T ng s ý ki n tr l i không bao gi s d ng; D2 = T ng s
ngư i = 250.
Sau khi phân tích th ng kê, x lí các s li u, k t qu thu ư c như
b ng sau:
B ng 1.7: M c s d ng các bi n pháp giáo d c KNS cho HS

Mc s d ng ( i m)
TT Bi n pháp Bi t S d ng
TB Th t TB Th t
1 Ho t ng nhóm. 2,72 4 1,92 2
2 S d ng v t, tranh nh, mô hình. 3 1 2,24 1
3 T ch c trò chơi. 2,84 3 1,44 3
4 óng vai trong các câu chuy n. 2,96 2 1 5
Cung c p kĩ năng s ng thông qua các
5 2,16 5 1,4 4
ho t ng.
64



B ng s li u trên cho th y r ng: h u như t t c giáo viên u có nh ng
hi u bi t v các bi n pháp giáo d c k năng s ng cho h c sinh. Tuy v y, m c
hi u v các bi n pháp có s khác nhau. Bi n pháp s d ng v t tranh nh
là nhi u ngư i bi t nh t, bi n pháp ng th 2 là bi n pháp óng vai, th 3 là
bi n pháp t ch c trò chơi, th 4 là t ch c ho t ng nhóm, x p cu i cùng là
bi n pháp cung c p kĩ năng s ng thông qua ho t ng t c h c h c sinh
tham gia. Tuy nhiên, m c s d ng các bi n pháp trên còn r t th p và có s
chênh l ch gi a các bi n pháp. Bi n pháp ư c s d ng nhi u nh t v n là s
d ng dùng tranh nh, bi n pháp s d ng nhi u th 2 là ho t ng nhóm,
bi n pháp úng th c 3 là trò chơi, bi n pháp x p th 4 là cung c p kĩ năng
s ng thông qua các ho t ng. Như v y m i tương quan gi a vi c hi u và s
d ng các bi n pháp trên là không t l thu n v i nhau. Có nh ng bi n pháp
giáo viên hi u r t rõ nh ng l i không s d ng nhi u. Ví d bi n pháp óng
vai, v th t theo m c hi u n õ x p v trí th 2 nhưng v m c s
d ng nó x p v trí cu i cùng, v trí th 5,... Ngoài ra m c hi u và s d ng
các bi n pháp trên v n có s khác bi t khá l n. Có nh ng bi n pháp t l hi u
g n g p ôi so v i m c s d ng. i u này ư c minh ho qua bi u sau:

3

2.5

2

BiÕt
1.5
Sö dông
1

0.5

0
Bi u 1 1.2: So sánh m c bi t và và s d ng
2 3 4 5

Hình 1.2: Bi u các bi n pháp giáo d c KNS cho h c sinh
65



Nhìn vào bi u có th th y r ng, m c s d ng các bi n pháp là
không ng u. Bi n pháp ư c s d ng nhi u nh t là t ch c ho t ng
nhóm và s d ng tranh nh, còn l i bi n pháp s d ng ít nh t v n là óng vai
và d y trên tình hu ng và môi trư ng th c.
Tóm l i, a s h c sinh THPT chưa có nh ng KNS cơ b n. R t ít h c
sinh ư c ti p c n mc thư ng xuyên v i các thông tin v KNS nói
chung, t ng KNS c th nói riêng.
M c dù giáo viên ã nh n th c ư c b n ch t, m c c n thi t ph i
giáo d c KNS cho h c sinh nhưng h còn lúng túng v phương th c, bi n
pháp th c h i n . K t q u i u tra cho th y, t l giáo viên có quan i m
úng v m c ích th c hi n giáo d c KNS thông qua ho t ng giáo d c
NGLL không cao, m c th c hi n giáo d c KNS cho h c sinh thông qua
ho t ng giáo d c NGLL. Các giáo viên chưa ý th c y v vi c tích
h p giáo d c KNS cho h c sinh v i ho t ng giáo d c NGLL.
66



K T LU N CHƯƠNG 1

1. Nh ng nghiên c u v giáo d c k năng s ng trên th gi i khá phong
phú. Theo t ng thu t c a UNESCO, các nghiên c u v v n này t p trung
vào xác nh m c tiêu c a giáo d c k năng s ng và xây d ng chương trình,
xác nh các hình th c giáo d c k năng s ng cho các i tư ng thanh thi u
niên m t cách hi u qu . Vi t Nam, các công trình nghiên c u v KNS và
giáo d c KNS thông qua ho t ng giáo d c NGLL còn r t h n ch . Giáo
d c kĩ năng s ng cho h c sinh trung h c ph thông m c dù ã ư c nh
hư ng b i m c tiêu, n i dung chương trình giáo d c nhưng tri n khai th c
ti n ho t ng này trong nhà trư ng còn r t nhi u h n ch . Giáo d c kĩ năng
s ng cho h c sinh trung h c ph thông m i ch ư c th c hi n như m t n i
dung, m t m c tiêu ph c a các chương trình/ d án cho c p h c này.
2. KNS là kh năng làm cho hành vi và s thay i c a mình phù h p
v i cách ng x tích c c giúp con ngư i có th ki m soát, qu n lý có hi u qu
các nhu c u và nh ng thách th c trong cu c s ng hàng ngày”. K năng s ng
ư c phân lo i theo nhi u cách khác nhau. Tuy nhiên dù phân lo i theo hình
th c nào thì m t s kĩ năng v n ư c coi là kĩ năng c t lõi. Tác gi lu n án
gi i h n các KNS ư c nghiên c u trong lu n án giáo d c cho h c sinh
THPT thông qua ho t ng giáo d c NGLL là các kĩ năng: kĩ năng xác
nh giá tr , kĩ năng giáo ti p, kĩ năng ương u v i c m xúc, căng th ng
và kĩ năng gi i quy t mâu thu n m t cách tích c c.
3. K t qu nghiên c u th c ti n cho th y: a s h c sinh THPT chưa
có nh ng KNS cơ b n. R t ít h c sinh ư c ti p c n mc thư ng
xuyên v i các thông tin v KNS nói chung, t ng KNS c th nói riêng.
M c dù giáo viên ã nh n th c ư c b n ch t, m c c n thi t ph i giáo
d c KNS cho h c sinh nhưng h còn lúng túng v phương th c, bi n pháp
t h c hi n. K t q u i u tra cho th y, t l giáo viên có quan i m úng
67



v m c ích th c hi n giáo d c KNS thông qua ho t ng giáo d c NGLL
không cao, m c th c hi n giáo d c KNS cho h c sinh thông qua ho t
ng giáo d c NGLL. Các giáo viên chưa ý th c y v vi c tích h p
giáo d c KNS cho h c sinh v i ho t ng giáo d c NGLL.
4. Giáo d c KNS cho h c sinh THPT là v n c p thi t hi n nay. Giáo
d c KNS cho h c sinh là giáo d c cho các em có cách s ng tích c c trong xã
h i hi n i, là xây d ng ho c thay i các em các hành vi theo hư ng tích
c c phù h p v i m c tiêu phát tri n toàn di n nhân cách ngư i h c d a trên
cơ s giúp h c sinh có tri th c, giá tr , thái và k năng phù h p.
Giáo d c KNS thông qua ho t ng giáo d c NGLL là quá trình thi t
k , v n hành ng b các thành t c a ho t ng giáo d c NGLL và giáo d c
KNS trong m t ch nh th th c hi n ng th i c m c tiêu c a ho t ng
giáo d c NGLL l n m c tiêu c a giáo d c KNS. V b n ch t, giáo d c KNS
thông qua ho t ng giáo d c NGLL là th c hi n tích h p ho t ng giáo d c
NGLL v i giáo d c KNS. Nói cách khác ó là quá trình th c hi n giáo d c
KNS và ho t ng giáo d c NGLL theo quan i m tích h p.
68



Chương 2
BI N PHÁP GIÁO D C K NĂNG S NG
CHO H C SINH THPT THÔNG QUA HO T NG
GIÁO D C NGOÀI GI LÊN L P

2.1. CÁC NGUYÊN T C CH O VI C XU T BI N PHÁP
Nguyên t c là nh ng lu n i m xu t phát mang tính qui lu t, có vai trò
ch o, i u ti t ho t ng c a ch th . Bi n pháp thu c ph m trù ho t ng,
do v y vi c xu t bi n pháp cũng như th c hi n bi n pháp ph i d a trên
nh ng nguyên t c xác nh.
Các bi n pháp giáo d c KNS cho h c sinh THPT thông quan ho t ng
giáo d c NGLL ư c xu t d a trên m t s nguyên t c chính sau:
2.1.1. Nguyên t c m b o tính m c tiêu
Th c hi n giáo d c KNS cho h c sinh THPT thông qua ho t ng giáo
d c NGLL là th c hi n quan i m sư ph m tích h p trong giáo d c, d y h c
nh m thi t l p ch nh th n i dung giáo d c (n i dung h c v n và các ho t ng
th c hi n) cho phép phát tri n t i a các năng l c c a h c sinh trong i u ki n có
s gi i h n v th i gian và ngu n l c. Do ó, giáo d c KNS cho h c sinh THPT
thông qua ho t ng giáo d c NGLL là nh m th c hi n m c tiêu kép: m c tiêu
c a ho t ng giáo d c NGLL và m c tiêu c a giáo d c KNS. Trong và b ng
cách ó ng th i th c hi n m c tiêu c a giáo d c THPT.
V i yêu c u c n tích h p các thành t c u trúc c a giáo d c KNS v i
các thành t c a ho t ng giáo d c NGLL, nguyên t c m b o tính m c tiêu
òi h i khi xu t các bi n pháp giáo d c KNS cho h c sinh THPT thông
qua ho t ng giáo d c NGLL ph i quán tri t các v n sau:
- N m v ng các yêu c u c a i m i giáo d c THPT v im im c
tiêu, n i dung chương trình giáo d c làm cơ s cho vi c phân tích các chương
trình môn h c và ho t ng giáo d c thu c chương trình giáo d c THPT.
69



- Phân tích c th các m c tiêu c a ho t ng giáo d c NGLL và m c
tiêu c a giáo d c KNS cho h c sinh THPT tích h p các m c tiêu này m t
cách khoa h c. Trong quá trình tích h p m c tiêu c a ho t ng giáo d c
NGLL và m c tiêu c a giáo d c KNS c n l y m c tiêu c a ho t ng giáo
d c NGLL làm cơ s cho s tích h p.
- Trong khi chưa có chương trình giáo d c KNS cho h c sinh THPT
do B Giáo d c và ào t o ban hành (tuy nhiên m c tiêu giáo d c KNS ã
ư c xác nh trong chương trình giáo d c THPT), vi c xu t các bi n
pháp giáo d c KNS cho h c sinh THPT thông qua ho t ng giáo d c
NGLL căn c vào các KNS cơ b n c n giáo d c cho h c sinh thi t k n i
dung cho t ng bi n pháp.
2.1.2. Nguyên t c m b o tính k th a
Trong m t ch ng m c nh t nh, vi c xu t các bi n pháp giáo d c
KNS cho h c sinh THPT thông qua ho t ng giáo d c NGLL ư c xem như
m t s thay i trong t ch c ho t ng giáo d c trư ng THPT theo hư ng
phát tri n tích c c. S thay i và phát tri n òi h i ph i có s k th a vì
trong n n văn minh c a xã h i lo i ngư i hi n nay, không có s phát tri n nào
bt u t con s không.
Nguyên t c m b o tính k th a trong xu t các bi n pháp giáo d c
KNS cho h c sinh THPT thông qua ho t ng giáo d c NGLL òi h i:
- Tôn tr ng n i dung chương trình ho t ng giáo d c NGLL ã ư c
quy nh th c hi n tích h p n i dung giáo d c KNS vào ho t ng này.
- H th ng hóa các kinh nghi m t ch c ho t ng giáo d c NGLL và
kinh nghi m giáo d c KNS nói chung, giáo d c KNS cho h c sinh THPT nói
riêng khái quát thành lí lu n nh m v n d ng vào th c ti n t ch c giáo d c
KNS thông qua ho t ng giáo d c NGLL cho h c sinh THPT.
70



- K th a các k t qu nghiên c u v ho t ng giáo d c NGLL và giáo
d c KNS, c bi t là các nghiên c u v bi n pháp giáo d c KNS, các nghiên
c u v giáo d c KNS qua l ng ghép các môn h c. Nh ng k t qu nghiên c u
này cung c p các lu n c khoa h c cho vi c xu t các bi n pháp giáo d c
KNS cho h c sinh THPT thông qua ho t ng giáo d c NGLL.
2.1.3. Nguyên t c m b o tính kh thi
Bi n pháp ư c xác nh là bi n pháp có tính kh thi khi nó th a mãn
ư c các y u t ràng bu c nó.
Có r t nhi u y u t chi ph i, ràng bu c i v i vi c th c thi m t bi n
pháp như: pháp lu t, quy n h n, o c, văn hóa, th i gian, con ngư i, tài
chính, v.v... D dàng nh n th y, n u m t bi n pháp nào ó ư c xu t vư t
quá quy n h n c a ngư i th c thi bi n pháp ó ho c không phù h p v i các
quy nh c a pháp lu t s là nh ng bi n pháp không kh thi. Trư ng h p còn
l i, m c kh thi c a các bi n pháp cao hay th p ph thu c vào m c
thương thuy t c a ch th i v i các y u t còn l i như th nào trong quá
trình th c thi bi n pháp.
các bi n pháp giáo d c KNS cho h c sinh THPT thông qua ho t
ng giáo d c NGLL có tính kh thi và kh thi cao òi h i:
- Các bi n pháp ư c xu t ph i phù h p v i các quy nh v ch c
năng nhi m v c a trư ng THPT, th m quy n c a nhà giáo trong th c hi n
nhi m v d y h c và giáo d c.
- Khi xu t các bi n pháp ph i chú ý n các i u ki n th c hi n
bi n pháp. Trong ó c n xác nh rõ nh ng y u t nh hư ng n tính kh thi
i v i các bi n pháp như th nào. C th , ph i xác nh ư c:
+ Nhân l c th c hi n bi n pháp.
+ Th i gian và không gian th c hi n bi n pháp.
71



+ Các ho t ng cơ b n ph i tri n khai.
+ Các ngu n l c v t ch t, tài chính c n khai thác, huy ng th c
hi n các ho t ng.
+ Các rào c n c a phong t c, t p quán, v.v...
2.1.4. Nguyên t c m b o tính h th ng
Giáo d c nói chung, giáo d c KNS và ho t ng giáo d c NGLL t n t i
và phát tri n v i tư cách là m t h th ng. Vì v y, giáo d c KNS cho h c sinh
THPT thông qua ho t ng giáo d c NGLL cũng là m t h th ng c v
phương di n lí thuy t và th c ti n.
Nguyên t c m b o tính h th ng c a vi c xu t các bi n pháp giáo
d c KNS cho h c sinh THPT thông qua ho t ng giáo d c NGLL òi h i:
- Xác nh rõ các y u t c u trúc c a ho t ng giáo d c NGLL và các
y u t c u trúc c a giáo d c KNS cho h c sinh THPT.
- Mô t c th các y u t c u trúc c a h th ng m i ư c thi t l p t s
tích h p các y u t c u trúc c a giáo d c KNS cho h c sinh THPT v i các
y u t c u trúc c a ho t ng giáo d c NGLL.
Các nguyên t c nêu trên là nh ng xu t phát i m xu t các bi n
pháp giáo d c KNS cho h c sinh THPT v i các y u t c u trúc c a ho t ng
giáo d c NGLL.
2.2. M T S BI N PHÁP GIÁO D C KĨ NĂNG S NG CHO H C SINH
THPT THÔNG QUA HO T NG GIÁO D C NGLL
D a trên k t qu nghiên c u lí lu n và th c ti n c a chương 1 và các
nguyên t c xu t bi n pháp ã ư c trình bày trên, tác gi lu n án xây
d ng m t s bi n pháp giáo d c KNS cho h c sinh THPT thông quan ho t
ng giáo d c NGLL dư i ây:
72



2.2.1. Tích h p m c tiêu giáo d c KNS v i m c tiêu c a ho t ng giáo
d c NGLL
2.2.1.1. M c ích và ý nghĩa c a bi n pháp
ưa k năng s ng vào các ho t ng giáo d c trong nhà trư ng ph
thông là m t trong nh ng v n hi n ư c các nhà qu n lý giáo d c cũng
như dư lu n xã h i quan tâm. ã có nh ng nghiên c u lý lu n và th nghi m
trong th c ti n giáo d c ph thông v giáo d c k năng s ng cho h c sinh, tuy
nhiên, cho n nay chưa th t s có m t con ư ng h u hi u th c hi n
nhi m v quan tr ng này. Tích h p m c tiêu giáo d c KNS vào m c tiêu c a
ho t ng giáo d c NGLL là m t trong s các bi n pháp giáo d c k năng
s ng cho h c sinh THPT theo quan i m giáo d c tích h p. Theo ó, giáo d c
k năng s ng ư c xác nh như m c tiêu c a giáo d c THPT và c n ph i tích
h p trong t t c các ho t ng giáo d c trong nhà trư ng, c bi t là ho t
ng giáo giáo d c NGLL.
2.2.1.2. N i dung và cách th c hi n bi n pháp
tích h p m c tiêu giáo d c k năng s ng trong ho t ng giáo d c
ngoài gi lên l p, v n u tiên c n quan tâm là t ch c ho t ng giáo d c
ngoài gi lên l p theo ti p c n k năng s ng. Ti p c n kĩ năng s ng cp
n quá trình tương tác gi a d y và h c t p trung vào ki n th c, thái và kĩ
năng c n t ưc có nh ng hành vi giúp con ngư i có trách nhi m cao
i v i cu c s ng riêng b ng cách l a ch n cu c s ng lành m nh, kiên nh
t ch i s ép bu c tiêu c c và h n ch t i a nh ng hành vi có h i.
T p trung làm thay i hành vi như là m c tiêu u tiên c a ti p c n kĩ
năng s ng, là i m làm cho ti p c n kĩ năng s ng khác v i cách ti p c n khác
như cách ti p c n d y h c ch ơn gi n thu ư c thông tin.
Y u t th 2 phân bi t ti p c n kĩ năng s ng khác v i cách ti p c n
khác là trong cách ti p c n kĩ năng s ng t n t i s hài hòa 3 thành t :
73



- Ki n th c (hay là thông tin).
- Thái hay là giá tr .
- Các kĩ năng là thành t có hi u qu nh t giúp phát tri n ho c thay i
hành vi. Thành t kĩ năng bao g m các kĩ năng liên nhân cách và các kĩ năng
tâm lí - xã h i.
N u như các phương pháp thu nh n thông tin có th t p trung ch y u
vào thành t ki n th c thì ti p c n kĩ năng s ng ch a ng và hài hòa c 3
thành t ki n th c, thái và kĩ năng.
Kinh nghi m th c ti n cho th y hành vi có tính n nh và khó thay i
hơn nên òi h i có nh ng cách ti p c n m nh m hơn so v i s thay i ki n
th c và thái . Trong khi thông tin c n cho s thay i hành vi nhưng nó
chưa có k t qu do s hài hòa c n thi t c a 3 thành t cơ b n này chưa
t ư c. M c tiêu c a ti p c n kĩ năng s ng là thúc y nh ng hành vi xã h i
lành m nh ngăn ng a và gi m nh ng hành vi có nguy cơ cũng như t o ra
s tác ng i v i các thành t thái và ki n th c.
Y u t phân bi t th 3 là nh ng thách th c i v i h th ng giáo d c
và ánh giá. M t s hành vi c a ngư i h c c n thay i vì có liên quan ns
r i ro, m o hi m, cho nên m c tiêu c a ti p c n kĩ năng s ng là t o ra tác
ng i v i nh ng hành vi m o hi m ó. H th ng giáo d c hi n nay nhìn
chung chưa t p trung vào s thay i hành vi và thư ng m i mong mu n thay
i v ki n th c. Do ó h th ng giáo d c s g p thách th c áng k trong
vi c th c hi n ti p c n kĩ năng s ng. Cho nên, v i m c tiêu cao nh t là thay
i hành vi, nên ti p c n kĩ năng s ng s không gi i thi u toàn b nh ng
thông tin hi u v ch , mà ch gi i thi u nh ng thông tin ư c coi là c n
thi t có nh hư ng n thái và t ư c m c tiêu là làm gi m thi u
nh ng hành vi m o hi m và thúc y nh ng hành vi tích c c. K t qu là có
74



nh ng k t qu tích c c v c ki n th c, thái , giá tr và các kĩ năng s ng
trên cơ s c a ki n th c và các giá tr ó.
Ti p c n nêu trên nh hư ng quá trình tích h p m c tiêu giáo d c
kĩ năng s ng vào m c tiêu c a ho t ng giáo d c NGLL g m các công
vi c sau:
- Thi t k các m c tiêu c a giáo d c kĩ năng s ng.
M c tiêu c a giáo d c KNS ư c thi t k cho chương trình giáo d c
KNS i v i t ng l a tu i h c sinh THPT (kh i l p) và v i t ng KNS c th
c n hình thành và phát tri n cho h c sinh t ng kh i l p. Trong ó, thi t k
m c tiêu cho t ng KNS c th là quan tr ng nh t vì nó c th hóa m c tiêu
chung c a giáo d c KNS cho h c sinh THPT và là ch t li u tích h p vào
các n i dung c a ho t ng giáo d c NGLL.
Kĩ thu t xác nh m c tiêu giáo d c t ng KNS gi ng như kĩ thu t xác
nh m c tiêu d y h c nói chung. M c tiêu ó ph i bao hàm các lĩnh v c h c
t p c a h c sinh khi ti p c n KNS như tri th c, kĩ năng và thái .
- Phân tích các m c tiêu c a ho t ng giáo d c NGLL tích h p m c
tiêu c a giáo d c KNS.
M c tiêu c a ho t ng giáo d c NGLL cho h c sinh THPT ã ư c
h o ch nh trong chương trình ho t ng giáo d c NGLL c p THPT. Do v y,
c n phân tích các m c tiêu này, c bi t là các m c tiêu c a m i ch trong
chương trình ho t ng giáo d c NGLL c a t ng kh i l p l a ch n các
m c tiêu phù h p v i m c tiêu giáo d c KNS là cơ s cho vi c tích h p.
- Th hi n m c tiêu tích h p c a giáo d c KNS và ho t ng giáo
d c NGLL.
ây là bư c cu i cùng c a quá trình tích h p m c tiêu c a giáo d c
KNS v i m c tiêu c a ho t ng giáo d c NGLL. S n ph m c a bư c này là
75



m c tiêu tích h p c a giáo d c KNS và ho t ng giáo d c NGLL ư c bi u
t cho t ng ch c a ho t ng giáo d c NGLL theo kh i l p h c sinh
trư ng THPT. Như v y, các m c tiêu tích h p ư c xác nh là cơ s thi t
k n i dung cho m i ch c a ho t ng giáo d c NGLL. Vi c th c hi n
ch này cho phép th c hi n ng th i c m c tiêu c a giáo d c KNS và
m c tiêu c a ho t ng giáo d c NGLL.
2.2.1.3. i u ki n th c hi n bi n pháp
tích h p m c tiêu giáo d c k năng s ng trong ho t ng giáo d c
ngoài gi lên l p cho h c sinh THPT, ngoài vi c ph i n m v ng kĩ thu t xác
nh m c tiêu d y h c/ giáo d c và chương trình ho t ng giáo d c NGLL
trư ng THPT, ngư i thi t k còn ph i n m v ng các khái ni m công c và
b n ch t c a quan i m sư ph m tích h p.
Quan i m sư ph m tích h p quan tâm n m t s khái ni m công c như:
- N i dung: ư c hi u là "v n gi ng d y" hay m t " i tư ng h c
t p". N i dung t p h p nh ng ki n th c, kĩ năng, kinh nghi m ho t ng sáng
t o, nh ng quy ph m v thái xúc c m, giá tr ,...
- Kĩ năng cơ b n là kh năng th c hi n m t cái gì ó. ó là m t h o t
ng ư c th c hi n. De Ketele ngh các phân lo i kĩ năng cơ b n sau:
Kĩ năng nh c l i: là nh ng ho t ng nói l i ho c khôi ph c l i m t thông tin
có ư c hay ư c cung c p mà không có bi n i gì áng k ; kĩ năng nh n
th c: là nh ng ho t ng nh n th c trình cao hơn, t c là nh ng ho t
ng òi h i công vi c bi n i m t thông tin ư c cung c p ho c không
ư c cung c p; kĩ năng ho t ng chân tay: là nh ng ho t ng ch y u b ng
ng tác và òi h i s làm ch c m giác v n ng; kĩ năng x s : là nh ng
ho t ng trong ó con ngư i bi u l cách nh n th c b n thân mình v i
nh ng ngư i khác cũng như nh ng tình hu ng và cu c s ng nói chung trong
cách ph n ng và hành ng.
76



- M c tiêu: là cái mà s có th , s t r thành, s làm nên m t ng ư i
h c sau m t quá trình h c t p. M c tiêu là tác ng c a m t kĩ năng lên
n i dung.
- Năng l c: là m t tích h p nh ng kĩ năng cho phép nh n bi t m t
tình hu ng và áp ng v i tình hu ng ó tương i thích h p và m t cách
t nhiên.
2.2.2. Thi t k các ch giáo d c KNS phù h p v i các n i dung, ho t
ng th c hi n ch c a ho t ng giáo d c NGLL trư ng THPT
2.2.2.1. M c ích và ý nghĩa c a bi n pháp
Thi t k các ch giáo d c KNS phù h p v i các n i dung, ho t ng
th c hi n ch c a ho t ng giáo d c NGLL v b n ch t là tích h p n i
dung giáo d c KNS vào n i dung c a ho t ng giáo d c NGLL cho h c sinh
THPT. Do v y, bi n pháp cho phép t o ra n i dung giáo d c mang tính tr n
v n, th ng nh t gi a n i dung giáo d c KNS và n i dung c a ho t ng giáo
d c NGLL.
Bi n pháp này không ch có ý nghĩa v i vi c th c hi n t t các n i dung
giáo d c k năng s ng mà còn có tác d ng trong vi c t o s c h p d n cho h c
sinh trong các ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p.
2.2.2.2. N i dung và cách th c hi n bi n pháp
N i dung khái quát c a bi n pháp là luôn làm m i các hình th c th c
hi n t ng ch c a ho t ng giáo d c NGL; a d ng hóa các lo i hình ho t
ng, các hình th c t ch c ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p thu hút
h c sinh tích c c tham gia ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p. S m i l
bao gi cũng có s c h p d n i v i h c sinh trung h c ph thông, khi n các
em say mê khám phá, n u các ho t ng n i dung ơn i u, hình th c không
phong phú h c sinh d chán n n ho c th ơ.
77



Các ho t ng ư c thi t k ph i bao g m các d ng ho t ng c ơ b n
c a l a tu i h c sinh THPT như: ho t ng xã h i, ho t ng h c t p, ho t
ng văn hoá th thao, ho t ng vui chơi gi i trí.
Vi c thi t k các ch giáo d c KNS phù h p v i các ch c a ho t
ng giáo d c NGLL trư ng THPT ư c th c hi n qua các bư c sau:
1. Phân tích chương trình ho t ng giáo d c NGLL trư ng THPt
xác nh nh ng ch nào c a chương trình có th thi t k ư c các ch
v giáo d c KNS.
Căn c vào phân ph i chương trình ho t ng giáo d c NGLL c a t ng
kh i l p, ngư i thi t k phân tích các n i dung và hình th c ho t ng c a
t ng ch thu c chương trình xác nh có th thi t k ư c các ch
giáo d c KNS nào làm cơ s cho vi c tích h p vào n i dung hình th c ho t
ng c a c h ho t ng giáo d c NGLL ó.
Dư i ây là minh h a c th n i dung c a bư c này.
- Nghiên c u văn b n phân ph i chương trình ho t ng giáo d c ngoài
gi lên l p. làm ư c i u này, c n căn c vào văn b n chương ho t ng
giáo d c NGLL trư ng THPT do B Giáo d c và ào t o ban hành, c bi t là
văn b n hư ng d n th c hi n chương trình này c a các s giáo d c và ào t o.
B ng 2.1 dư i ây minh h a v văn b n phân ph i chương trình ho t
ng giáo d c NGLL c a kh i 10 trư ng THPT (ph l c 2).
78



B ng 2.1: Phân ph i chương trình ho t ng giáo d c NGLL - l p 10

Tháng Ch ho t ng G i ý n i dung và hình th c ho t ng
9 Thanh niên h c t p, - Ho t ng 1: V trí, vai trò c a ngư i thanh
rèn luy n vì s niên h c sinh THPT trong s nghi p CNH,
nghi p CNH, H H HH t nư c.
t nư c. - Ho t ng 2: Trao i phương pháp h c t p
tích c c trư ng THPT.
- Ho t ng 3: Thi tìm hi u nh ng v n cơ
b n c a Lu t Giáo d c.
10 Thanh niên v i tình - Ho t ng 1: Thi h i - áp v tình b n, tình
b n, tình yêu và gia yêu và gia ình.
ình. - Ho t ng 2: H i thi “Nh ng ngư i b n gái
áng m n”.
- Ho t ng 3: Thi x lí tình hu ng trong giao
ti p, ng x .
11 Thanh niên v i truy n - Ho t ng 1: Giao lưu v i nh ng h c sinh
th ng hi u h c và tôn tiêu bi u c a trư ng.
sư tr ng o. - Ho t ng 2: Nh ng dòng c m xúc v th y,
cô giáo.
- Ho t ng 3: K ni m ngày nhà giáo
Vi t Nam 20/11.
12 Thanh niên v i s - Ho t ng 1: Th o lu n v trách nhi m c a
nghi p xây d ng và thanh niên h c sinh trong vi c góp ph n xây
b o v t qu c. d ng t nư c.
- Ho t ng 2: Thanh niên và nhi m v phòng
ch ng t n n xã h i.
- Ho t ng 3: K ni m Ngày Qu c phòng toàn
dân 22/12.
79



Tháng Ch ho t ng G i ý n i dung và hình th c ho t ng
- Ho t ng 4: Báo cáo thu ho ch v tìm hi u
ho t ng b o v môi trư ng a phương.
1 Thanh niên v i vi c - Ho t ng 1: Tìm hi u di s n văn hóa.
gi gìn b n s c văn - Ho t ng 2: H i thi th i trang.
hóa dân t c. - Ho t ng 3: Tìm hi u truy n th ng văn hóa
ca a phương.
- Ho t ng 4: Nét p văn hóa tu i thanh niên.
2 Thanh niên v i lý - Ho t ng 1: Nghe thông báo v tình hình
tư ng cách m ng. phát tri n kinh t - xã h i c a a phương,
t nư c.
- Ho t ng 2: T a àm “Thanh niên v i lý
tư ng cách m ng”.
- Ho t ng 3: Hát nh ng bài hát v ng, v oàn.
3 Thanh niên v i v n - Ho t ng 1: B n nghĩ gì v v n l p nghi p.
l p nghi p. - Ho t ng 2: Tìm hi u v các ngành ngh .
4 Thanh niên v i hòa - Ho t ng 1: Ho t ng “Gi i ô ch hòa bình”.
bình, h u ngh và - Ho t ng 2: Tìm hi u ý nghĩa c a v n hòa
h p tác. bình, h u ngh và h p tác.
- Ho t ng 3: Nh ng thông tin th i s .
- Ho t ng 4: T a àm “Hãy h p tác cùng nhau”.
5 Thanh niên v i Bác H - Ho t ng 1: Công lao c a Bác H v i dân t c.
- Ho t ng 2: Văn ngh : “Nh ng bài ca dâng Bác”
- Ho t ng 3: L i Bác d y thanh niên.
6+7+8 Mùa hè tình nguy n vì - Ho t ng 1: T ch c ho t ng “Ngày tình
cu c s ng c ng ng. nguy n”.
- Ho t ng 2: Câu l c b dân s .
- Ho t ng 3: Ho t ng tham quan dã ngo i.
- Ho t ng 4: Ho t ng phát thanh tuyên truy n.
80



- Căn c vào n i dung và các ho t ng th c h i n ch trong
phân ph i chương trình ho t ng giáo d c NGLL, xác nh các n i dung
và ho t ng nào có th thi t k ư c các ch giáo d c kĩ năng s ng
tương ng. Ch giáo d c KNS ph c v m c tiêu c a giáo d c KNS, vì
th , ph i có s phân tích khoa h c và lôgic tìm ra các n i dung và ho t
n g c a ho t ng giáo d c NGLL phù h p thi t k các ch này.
Cũng c n lưu ý r ng, có s trùng l p v các n i dung và ho t ng th c
hi n các ch c a ho t ng giáo d c NGLL. Vì th không nh t thi t ph i
thi t k ch giáo d c KNS v i t t c các n i dung và ho t ng này. T
b ng 2.1 nêu trên, qua phân tích s tìm ư c các n i dung và ho t ng
th c hi n ch c a ho t ng giáo d c NGLL b ng 2.2.

B ng 2.2: Các ch giáo d c KNS ư c xây d ng theo n i dung và
hình th c ho t ng th c hi n ch c a ho t ng GDNGLL
G i ý n i dung và hình th c Ch
Tháng Ch ho t ng
ho t ng GDKNS
9 Thanh niên h c t p, rèn Ho t ng: V trí, vai trò c a KN xác
luy n vì s nghi p CNH, ngư i thanh niên h c sinh nh giá tr
HH t nư c. THPT trong s nghi p CNH,
HH t nư c.
10 Thanh niên v i tình b n, Ho t ng: Thi h i - áp v tình KN xác
tình yêu và gia ình. b n, tình yêu và gia ình. nh giá tr
Ho t ng Thi x lí tình hu ng KN giáo
trong giao ti p, ng x . ti p
11 Thanh niên v i truy n Ho t ng: K ni m ngày nhà KN giáo
th ng hi u h c và tôn sư giáo Vi t Nam 20/11. ti p
tr ng o
81



G i ý n i dung và hình th c Ch
Tháng Ch ho t ng
ho t ng GDKNS
12 Thanh niên v i s nghi p Ho t ng: Th o lu n v trách KN xác
xây d ng và b o v t qu c. nhi m c a thanh niên h c sinh nh giá tr
trong vi c góp ph n xây d ng KN ương
t nư c. uv i
Ho t ng: Thanh niên và c m xúc,
nhi m v phòng ch ng t n n căng th ng
xã h i.
1 Thanh niên v i vi c gi gìn Ho t ng: Nét p văn hóa KN xác
b n s c văn hóa dân t c. tu i thanh niên. nh giá tr
2 Thanh niên v i lý tư ng Ho t ng: T a àm “Thanh KN xác
cách m ng. niên v i lý tư ng cách m ng”. nh giá tr
3 Thanh niên v i v n Ho t ng: B n nghĩ gì v v n KN ch n
l p n ghi p. l p nghi p. ngh
4 Thanh niên v i hòa bình, Ho t ng: T a àm “Hãy h p KN GQ
h u ngh và h p tác. tác cùng nhau”. mâu thu n
m t cách
tích c c.
5 Thanh niên v i Bác H . Ho t ng: Công lao c a Bác KN xác
H v i dân t c. nh giá tr
6+7+ Mùa hè tình nguy n vì Ho t ng 2: Câu l c b dân s . KN ương
8 cu c s ng c ng ng. u v i CX

2. Thi t k các ch giáo d c KNS tích h p vào n i dung ho t
ng th c hi n ch c a ho t ng giáo d c NGLL.
Sau khi ã xác nh ư c các KNS có th ư c tích h p trong n i
dung, ho t ng th c h i n ch c a ho t ng giáo d c NGLL, bư c
ti p theo là thi t k ch giáo d c kĩ năng ó cho h c sinh.
82



N i dung thi t k ch giáo d c KNS tích h p vào n i dung
ho t ng th c hi n ch c a ho t ng giáo d c NGLL là:
- Xác nh m c tiêu c a ch giáo d c KNS.
- Xác nh thông i p chính c a ch .
- Xác nh các tài li u và phương ti n c n th c hi n.
- Hư ng d n t ch c ho t ng th c hi n ch .
Dư i ây là minh h a m t trong nh ng ch giáo d c KNS cho h c
sinh THPT ã ư c thi t k (ph l c 2).

Ch : Xác nh giá tr
M c tiêu
1. Ki n th c: H c sinh hi u xác nh giá tr là m t KNS, n m ư c
giá tr v i m i ngư i là gì, bi t xác nh nh ng giá tr riêng cho b n thân và
th y ư c nh ng giá tr này chi ph i hành vi/hành ng c a b n thân.
2. Thái : H c sinh có thái t hào và b o v nh ng giá tr c a
mình, ng th i bi t tôn tr ng nh ng giá tr riêng c a ngư i khác.
3. Kĩ năng: Rèn luy n kĩ năng t nh n th c, t ánh giá, t xác nh
giá tr , tư duy phê phán, tư duy sáng t o, kĩ năng giao ti p, kĩ năng l ng
nghe, kĩ năng trình bày, kĩ năng h p tác.
Thông i p
Giá tr v i m i ngư i trong cu c s ng góp ph n t o nên danh d ,
nhân ph m c a m i ngư i. Nó giúp ta nh hư ng trong hành ng nói
riêng và cu c s ng nói chung. M i ngư i c n bi t t xác nh nh ng giá tr
i v i nình và nh ng giá tr c a mình có th ra quy t nh úng và gi i
quy t có hi u qu các v n trong cu c s ng. òng th i m i ngư i c n
hi u và tôn tr ng nh ng giá tr riêng c a ngư i khác.
83



Tài li u, phương ti n
Gi y m u, gi y kh A4 h c sinh vi t ý ki n c a mình; bút d ,
băng dính, tài li u phát tay.
Hư ng d n th c hi n
Ho t ng 1.
Ho t ng 2.
v.v...
Khi xây d ng n i dung ch v giáo d c kĩ năng s ng ph i òi h i
tính khoa h c và tính giáo d c ph i th ng nh t v i nhau. Tính khoa h c th
hi n mc xác th c, úng n c a tri th c, nó s giúp cho cá nhân ti p
nh n ki n th c kĩ năng s ng như m t v n khoa h c. Tính giáo d c có ư c
vì ki n th c kĩ năng s ng có lu n c khoa h c và tính nh hư ng m c tiêu rõ
ràng, làm cho cá nhân có thái , hành vi và thói quen t nguy n th c hi n.
m b o s th ng nh t này kh c ph c ư c tình tr ng ưa nh ng n i
dung giáo d c kĩ năng s ng m t cách máy móc, áp t, gò ép hay tình tr ng
ngư i h c ít có tác d ng giáo d c vào th c ti n. Tuy nhiên ki n th c kĩ năng
s ng cung c p cho h c sinh ph thông là nh ng v n r t cơ b n, ít ph c t p
nhưng ph i ư c thi t k , xây d ng và trình bày m t cách khoa h c và ph i
có lu n c khoa h c c a khoa h c o c và c a khoa h c giáo d c. M t
khác, nh ng n i dung ó ph i có tác d ng giáo d c, hình thành và nuôi dư ng
ý th c c bi t là ni m tin, thái tích c c i v i cu c s ng.
2.2.2.3. i u ki n th c hi n bi n pháp
th c hi n bi n pháp c n các i u ki n sau:
- Giáo viên ph i n m v ng chương trình, phân ph i chương trình
ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p c a t ng kh i l p, c bi t là kh i l p
tr c ti p gi ng d y và th c hi n ho t ng giáo d c NGLL.
- Giáo viên n m ư c n i dung c a các KNS cơ b n c n giáo d c
cho h c sinh; có kĩ năng thi t k ho t ng giáo d c, thi t k d y h c theo
quan i m d y h c tích c c.
84



- Cơ s v t ch t c a nhà trư ng áp ng yêu c u t i thi u v các
phương ti n ph c v ch ã ư c thi t k .
- Giáo viên ph i có k năng thi t k tài li u phát tay cho h c sinh.
2.2.3. S d ng linh ho t các lo i hình ho t ng, các hình th c t ch c ho t
ng giáo d c NGLL th c hi n m c tiêu giáo d c KNS ã ư c tích h p
2.2.3.1. M c ích và ý nghĩa c a bi n pháp
Bi n pháp này nh m làm phong phú các hình th c th c hi n ho t ng
giáo d c NGLL, t o s c h p d n cho h c sinh trong các ho t ng giáo d c
NGLL, b ng cách ó th c hi n t t các n i dung giáo d c k năng s ng. Bên
c nh ó, bi n pháp còn tăng cư ng tính hi u qu c a c a vi c tích h p m c tiêu
c a giáo d c KNS v i m c tiêu c a ho t ng giáo d c NGLL cũng như vi c
thi t k các ch giáo d c KNS trong vi c th c hi n các n i dung, các ho t
ng th c hi n theo ch c a ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p. Vi c s
d ng linh ho t các lo i hình ho t ng, các hình th c t ch c ho t ng giáo
d c NGLL không ch phù h p v i các yêu c u c a ho t ng giáo d c NGLL
mà còn áp ng ư c các yêu c u c a giáo d c KNS cho h c sinh THPT.
2.2.3.2. N i dung và cách th c hi n bi n pháp
1. i m i hình th c ho t ng th c hi n t ng ch trong chương
trình ho t ng giáo d c NGLL.
Vi c i m i các hình th c t ch c ho t ng th c hi n t ng ch
trong chương trình ho t ng giáo d c NGLL s t o ra i u ki n thi t k
các ch giáo d c KNS tích h p vào các ho t ng này.
i m i các hình th c ho t ng th c hi n t ng ch c a ho t
ng giáo d c NGLL bao hàm vi c a d ng hóa các lo i hình ho t ng, các
hình th c t ch c ho t ng giáo d c NGLL cho h c sinh THPT. Các d ng
ho t ng chính làm cơ s thi t k các ho t ng c th nh m th c hi n
ch c a chương trình giáo d c NGLL là: Ho t ng xã h i; Ho t ng h c
t p; Ho t ng văn hoá th thao; Ho t ng vui chơi gi i trí.
85



Các d ng ho t ng này có th t ch c thành m t ho t ng l n như: h i
kho phù ng (trong ph m vi trư ng), h i di n văn ngh , câu l c b hay sân
chơi trí tu , song cũng có th l ng ghép trong m t d ng ho t ng ch o.
2. Thi t k các hình th c t ch c th c hi n các d ng ho t ng
chính ư c xác nh trong chương trình ho t ng giáo d c NGLL
Trong văn b n chương trình ho t ng giáo d c NGLL, theo t ng ch
c a t ng tháng, các ho t ng th c hi n ch ã ư c xác inh.
Căn c các ho t ng chính ư c xác nh trong chương trình giáo viên
ch ng thi t k các hình th c t ch c các ho t ng ó .
- Thi t k hình th c t ch c các ngày k ni m trong năm
Các ngày k ni m trong năm là d ng ho t ng giáo d c ngoài gi lên
l p theo biên ch năm h c. Theo quy nh c a B Giáo d c và ào t o ngay
t u năm h c các trư ng ã lên k ho ch t ch c k ni m các ngày l l n
như: 3/2; 8/3; 26/3; 30/4; 1/5; 19/5; 27/7; 20/11; 1/12; 22/12. Tuỳ theo i u
ki n t ng trư ng vi c t ch c các ho t ng này áp d ng các bi n pháp và
hình th c t ch c linh ho t khác nhau.
a) K ni m ngày thành l p ng c ng s n Vi t Nam 3/2
* Hình th c 1:
- Trong gi chào c u tu n, chi b m i ngư i nói chuy n cho h c
sinh v vai trò ng c ng s n Vi t nam trong s nghi p u tranh gi i phóng
dân t c và xây d ng t nư c theo con ư ng ch nghĩa xã h i.
- Văn ngh m ng ng, m ng xuân.
* Hình th c 2:
- Chung k t cu c thi hùng bi n “Thanh niên v i lý tư ng Cách m ng”.
- Văn ngh m ng ng, m ng xuân.
b) K ni m ngày qu c t ph n 8/3
* Hình th c 1:
- Ban n công nói chuy n v ch : l ch s ngày 8/3, truy n th ng anh
hùng b t khu t, trung h u, m ang c a ph n Vi t Nam.
86



- H i thi “ ôi tay khéo léo” dành cho nam h c sinh. ây là cu c thi v
ng x trong gia ình và k năng n u ăn.
* Hình th c 2:
- To àm v “Công - Dung - Ngôn - H nh” trong cu c s ng hi n i.
- T ch c thi c m hoa, thi t k th i trang h c sinh...
c) K ni m ngày thành l p oàn thanh niên C ng s n H Chí Minh 26/3
* Hình th c 1:
H i tr i: T ch c cho các chi oàn h c sinh c m tr i v i các ho t ng
phong phú như: ho t ng th d c th thao, văn hóa, văn ngh ; Chú ý khai
thác các trò chơi dân gian theo n i dung c a phong trào thi ua “Xây d ng
trư ng h c thân thi n, h c sinh tích c c”.
* Hình th c 2:
- H i thi h c sinh thanh l ch.
- H c sinh i tham quan cơ s oàn làm kinh t gi i.
d) K ni m ngày gi i phóng Mi n nam 30/4 và ngày qu c t lao ng 1/5
* Hình th c 1: T S cho h c sinh thăm quan vi n b o tàng quân i,
b o tàng H Chí Minh, cu i bu i thăm quan các em vi t thu ho ch.
* Hình th c 2:
- To àm “Trách nhi m c a thanh niên trong s nghi p Công nghi p
hóa - Hi n i hóa t nư c”.
- Nói chuy n v ý nghĩa chi n th ng 30/4.
- Tìm hi u o c c a Bác H .
) K ni m ngày sinh nh t Bác 19/5
* Hình th c 1:
- Thi k chuy n theo sách v cu c i ho t ng c a Bác H .
- T ch c h i di n văn ngh v i ch “Nh ng bài ca dâng Bác”.
87



* Hình th c 2:
- T ch c nói chuy n trong gi chào c u tu n v tư tư ng H Chí Minh
v i thanh niên, nh ng l i Bác d y Thanh niên.
* Hình th c 3:
T ch c Báo công dâng Bác t i các a danh l ch s tư ng ni m Bác H .
e) K ni m ngày thương binh li t sĩ 27/7.
* Hình th c 1:
- Thi ti u ph m v i ch : “U ng nư c nh ngu n”.
- T ng quà h c sinh có thân nhân là thương binh, li t s .
* Hình th c 2:
- T ch c thăm vi ng nghĩa trang li t s , ôn l i truy n th ng cách m ng
ca a phương.
- T ng quà h c sinh có thân nhân là thương binh, li t s .
g) K ni m ngày nhà giáo Vi t Nam 20/11
* Hình th c 1:
- Mít tinh k ni m 20/11.
- Các l p thi vi t báo tư ng, n i san v i ch “Th y cô và mái trư ng”.
- êm thơ nh c v i ch “Th y cô và mái trư ng”.
* Hình th c 2:
- Mít tinh k ni m 20/11; Tuyên dương khen thư ng.
- Văn ngh chào m ng.
- Các l p thi vi t báo tư ng, n i san v i ch “Th y cô và mái trư ng”.
- Giao lưu v i h c sinh cũ v k ni m, truy n th ng c a nhà trư ng,
trao i v i h c sinh v phương pháp h c t p.
h) Hư ng ng ngày phòng ch ng HIV - AIDS 1/12
* Hình th c 1:
- Chi c nón kỳ di u: thi gi i ô ch v i ch “Ma tuý - HIV/AIDS
th m ho c a loài ngư i”.
88



* Hình th c 2:
- Cu c thi “HIV/AIDS và thái c a chúng ta” giúp h c sinh có ki n
th c và k năng t b o v b n thân trư c căn b nh th k .
- Hái hoa dân ch .
i) K ni m ngày thành l p quân i nhân dân Vi t Nam 22/12.
* Hình th c 1:
- Thi ua gi gìn k lu t, hành quân b ng i m s “Noi gương anh b
i c H ”.
- M i t h y cô ã trong quân ngũ nói chuy n.
* Hình th c 2: Mít tinh k ni m Ngày Qu c phòng toàn dân.
* Hình th c 3: Tuyên truy n ca khúc cách m ng v i ch truy n
th ng quân i nhân dân Vi t Nam.
- Thi t k hình th c t ch c di n àn thanh niên, nói chuy n th i s
Vi c t ch c di n àn và nói chuy n th i s g n v i các ch ca
chương trình ho t ng giáo d c NGLL. Trong m t năm h c, chương trình
ho t ng giáo d c NGLL c a m t kh i l p trư ng THPT thư ng có t 5
n 6 di n àn thanh niên ho c t ch c nói chuy n th i s theo ch . Do
v y các hình th c t ch c di n àn ph i ư c thi t k linh ho t nh m tránh
nhàm chán cho h c sinh. Ví d , có th thay i ngư i d n chương trình c a
di n àn. Ngư i d n chương trình c a di n àn này là giáo viên, di n àn
khác là h c sinh, di n àn sau n a có th m i các ngh s chuyên nghi p c a
ài truy n hình, v.v...
- Thi t k hình th c t ch c các cu c thi
Căn c vào chương trình ho t ng giáo d c NGLL c a kh i l p có th
thi t k các cu c thi. Các cu c thi này ư c th c hi n theo các hình th c khác
nhau. Ch ng h n:
+ Thi bi u di n các ca khúc cách m ng th c hi n ch giáo d c
tình yêu quê hương t nư c;
89



+ Thi vi t, thi sáng tác th c hi n ch giáo d c pháp lu t và giáo
d c môi trư ng. Các cu c thi này có th do nhà trư ng t ch c ho c nhà trư ng
tri n khai cu c thi do các cơ quan ơn v c p trên t ch c.
Giáo d c cho h c sinh ý th c pháp lu t, s hi u bi t và tuân th pháp
lu t là m t v n r t quan tr ng. Nh n th c ư c t m quan tr ng c a vi c
giáo d c pháp lu t cho h c sinh nên ngoài chương trình chính khoá trong môn
giáo d c công dân l p 12 b c h c tr ng h c ph thông, T nh oàn thư ng
xuyên phát ng các cu c thi tìm hi u pháp lu t như tìm hi u b lu t Hình s
sa i, tìm hi u b lu t lao ng, tìm hi u lu t phòng ch ng ma tuý. các
cu c thi do T nh oàn phát ng t ch t lư ng cao, c n giao cho các chi
oàn t ch c th o lu n n i dung cu c thi r i m i vi t bài, thì bài vi t c a các
chi oàn m i có ch t lư ng cao, có tác d ng giáo d c thi t th c.
B o v môi trư ng không còn là v n c a m i qu c gia, mà ã tr
thành v n mang tính toàn c u, b o v môi trư ng là trách nhi m chung c a
loài ngư i, c bi t là th h tr . Ho t ng b o v môi trư ng nên ti n hành
dư i các hình th c: Thi ua gi v sinh trư ng l p; tham gia t ng v sinh
trư ng h c và nơi cư trú; g n bi n công trình chăm sóc cây xanh c a các chi
oàn; u xuân oàn trư ng t ch c cu c thi “S c xuân” các chi oàn mang
n h i thi các ch u cây c nh do chi oàn mình chăm sóc trong su t năm h c;
t ch c trình di n th i trang v i ch môi trư ng; hình th c thi vi t, thi v
tranh v i ch môi trư ng; Ngày ch nh t tình nguy n lao ng v sinh môi
trư ng nh m hư ng ng “Tu n l Qu c gia nư c s ch và v sinh môi trư ng”.
- Thi t k hình th c t ch c ho t ng c m tr i, thăm quan du l ch
Ho t ng c m tr i nên t ch c hai năm m t l n, ây là m t ho t ng
ư c h c sinh và ph huynh r t hoan nghênh. Trong h i tr i có r t nhi u ho t
ng b ích: chương trình “Nh p n i trái tim”, chương trình “Sân chơi âm
nh c”, chương trình th thao, thi n u cơm, chi u phim, chương trình “L a
90



tr i”, múa s p... Qua h i tr i các em v a ư c vui chơi, v a có cơ h i th hi n
năng khi u, phát huy ư c tính năng ng, sáng t o c a b n thân và trí tu t p
th , tinh th n oàn k t tương tr gi a các b n trong l p, các b n khác l p
ư c th hi n r t rõ qua các ho t ng chung.
Nên t ch c thăm quan du l ch kho ng 1 l n/năm, cho h c sinh i
thăm nh ng nơi có phong c nh p, có ý nghĩa l ch s văn hoá. Qua ho t
ng thăm quan du l ch, h c sinh rèn ư c tính k lu t, phát huy tinh th n
oàn k t, tương tr giúp nhau trong ho t ng, cách làm vi c c l p,
cách làm vi c theo nhóm. c bi t qua ho t ng thăm quan du l ch nh ng
ki n th c các em ư c h c trư ng trong gi chính khoá ư c kh c sâu,
c ng c và m r ng, ngoài ra các em còn thu lư m ư c các ki n th c xã
h i, các nét văn hoá c s c c a các vùng mi n nơi các em n du l ch, kinh
nghi m s ng, k năng ng x trong các tình hu ng phát sinh, v n ngo i ng
c a các em ư c phát huy.
- Thi t k hình th c t ch c câu l c b b môn, sân chơi trí tu
Các t chuyên môn c n căn c k ho ch t ng th c a trư ng, xây
d ng k ho ch ho t ng các câu l c b c a b môn ngay t u năm cho
các kh i l p. Ch ng h n qua câu l c b “Nhà o thu t tài ba” h c sinh ư c
hư ng d n làm các thí nghi m hoá h c và phát tri n kh năng tư duy, c ng c
ki n th c. c bi t c n quan tâm t ch c các câu l c b theo môn h c. Có th
tham kh o m t s ví d v các ho t ng ng câu l c b theo môn h c sau ây:
+ Môn Toán: Sinh ho t dư i hình th c báo dán và ra n i san theo tháng,
c p ch y u n phương pháp h c b môn, các bài toán tiêu bi u - các cách
gi i hay, hai tháng t ng k t m t l n, khen thư ng các cá nhân xu t s c.
+ Môn V t lý: S d ng máy chi u projector làm các thí nghi m o, gi i
thích các hi n tư ng v t lý qua mô hình, ch t o máy ơn gi n.
+ Môn sinh: Hàng tháng ưa ch h c sinh nghiên c u r i t ch c
th o lu n như: hãy s ng ti t ki m vì m t môi trư ng b n v ng.
91



+ Môn văn: t ch c câu l c b thơ nh c, chi u phim minh ho các tác
ph m văn h c trong chương trình chính khoá;
+ Môn s : Xem phim v các tư li u l ch s , văn hoá; v cu c i
ho t ng c a Bác; thăm vi n b o tàng; hư ng ng cu c thi vi t; t ch c các
sân chơi “Hành trình văn hoá” liên quan n ki n th c b môn.
2.2.3.3. i u ki n th c hi n bi n pháp
Bi n pháp này òi h i các trư ng THPT ph i ư c trang b y cơ
s v t ch t ; c bi t ph i có các phòng h c b môn, các phòng ch c năng.
M t khác, th c hi n bi n pháp này, c n có s ph i k t h p ch t ch gi a
giáo viên ch nhi m l p, giáo viên các môn giáo d c th ch t, giáo d c âm
nh c, giáo d c m thu t trong nhà trư ng. M i quan h c a nhà trư ng v i
c ng ng và các ơn v , cơ quan trên a bàn trư ng cũng là y u t quan
tr ng góp ph n th c hi n t t bi n pháp này.
2.2.4. Các bi n pháp h tr khác
2.2.4.1. M c ích và ý nghĩa c a các bi n pháp
Các bi n pháp h tr nh m nâng cao năng l c cho các ch th tham
gia vào quá giáo d c KNS và t ch c ho t ng giáo d c NGLL cho h c
sinh THPT ng th i phát tri n các i u ki n có th th c hi n giáo d c
KNS cho h c sinh thông qua ho t ng giáo d c NGLL có hi u qu .
2.2.4.2. N i dung và cách th c hi n
Các bi n pháp h tr th c hi n giáo d c KNS cho h c sinh THPT
thông qua ho t ng giáo d c NGLL bao g m:
Bi n pháp 1: i m i quan ni m v giáo d c KNS; nâng cao nh n th c
v quan i m tích h p trong giáo d c KNS cho h c sinh THPT
Vn quan tr ng trong ho t ng giáo d c kĩ năng s ng ngoài gi lên
l p là c n i m i và có cái nhìn m i v toàn b quá trình giáo d c. Bi n
pháp này nh m hư ng ns i m i quan ni m v m c tiêu, n i dung,
chương trình và phương th c giáo d c cũng như các phương án ánh giá k t
92



qu trong giáo d c KNS cho h c sinh THPT. Bi n pháp này có ý nghĩa v
khía c nh o c - nhân văn c a công tác giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh
và s làm thay i cách ti p c n i tư ng giáo d c.
Trong m i quan h ph c t p c a m t xã h i giao lưu quan h qu c t
và khu v c, bên c nh bi n pháp cũng c , phát huy công tác giáo d c kĩ năng
s ng, v n giáo d c nh n th c r ng rãi v nhi u m t trong i s ng xã h i
và ý th c công dân luôn luôn ư c t ra trư c cu c s ng c a h c sinh trung
h c ph thông. Tuy i s ng v t ch t có y bao nhiêu cũng s tr nên vô
nghĩa n u như quan h gi a con ngư i v i nhau b t xu ng hàng th y u.
Xã h i càng hi n i, con ngư i càng c n ph i n m v ng nh ng ki n th c ch
o quy nh m i quan h gi a h v i nhau, gi ư c s cân b ng, h p lý hài
hoà gi a cá nhân và c ng ng, gi a quy n l i và nghĩa v , ây cũng là y u
t m b o cho m t i s ng nhân ái c a con ngư i.
Vn cơ b n c a giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh là giúp h nh n
th c ư c tính nhân văn sâu s c c a cách s ng cư x v i nhau mang tính
nhân văn, ng th i th y ư c vai trò c a kĩ năng s ng iv i o c nhân
cách c a m t cá nhân trong i s ng gia ình, trong quá trình h c t p trong
nhà trư ng và ho t ng th c ti n ngoài xã h i.
Trong b n thân kinh nghi m s ng có s k t h p nhu n nhuy n và sâu
s c các giá tr o c v i tình c m nhân ái và lành m nh gi a con ngư i v i
con ngư i trong c ng ng xã h i. Ý nghĩa quan tr ng này có giá tr giúp
nh ng ngư i làm công tác giáo d c cũng như nh ng ngư i ư c giáo d c và
r ng hơn là toàn th xã h i nh n th c úng n v b n ch t nhân văn c a
nh ng n i dung kinh nghi m s ng. Theo ó, nhu c u n m b t n i dung kĩ
năng s ng là nhu c u t nhiên c a con ngư i h ng x úng trong các
quan h , giúp h an tâm, v ng tin vào các hành ng trong cu c s ng cũng
như trong s n xu t, lao ng, kinh doanh. M t khác, giáo d c kĩ năng s ng
93



trong i u ki n m i c a xã h i, c a giáo d c (v n i dung và phương th c
giáo d c) òi h i c n thay i cách giáo d c kĩ năng s ng.
Như v y, nh n th c m i v kĩ năng s ng cũng như giáo d c kĩ năng
s ng trong s k t h p v i giáo d c o c, trí tu , văn hoá s t o nên ch t
lư ng m i c a con ngư i - ây là cơ s quan tr ng tăng cư ng giáo d c
n h n th c v v n giáo d c kĩ năng s ng cho con ngư i.
Cách tri n khai bi n pháp này có th t p trung vào các n i dung chính
sau ây:
- Tìm hi u yêu c u th c hi n khi ti p c n m t n i dung kĩ năng s ng c
th - nh ng nguyên t c b t bu c khi ng x trong cu c s ng. ng th i, ây
cũng là các tiêu chu n b t bu c ánh giá kh năng nh n th c, hành vi c a
h c sinh.
- Xác nh y u t xã h i, y u t nhân văn- o cc av n c n nh n
th c, tìm hi u.
- ng th i l a ch n con ư ng ti p c n a d ng, t nh n th c lí lu n
ho c t tình c m, mong mu n th c hi n n nh n th c tri th c kĩ năng s ng.
Ho c xác nh các h u qu c a hành vi không th c hi n yêu c u kĩ năng s ng
rút ra t m quan tr ng c a s hi u bi t kĩ năng s ng.
V i bi n pháp này, các l c lư ng giáo d c t ưc mc nh n
th c v ng ch c v giáo d c kĩ năng s ng. Giáo d c kĩ năng s ng không ph i
ch là nhi m v c a nhà trư ng mà là nhi m v c a toàn xã h i.
i v i ngư i h c, hình thành ngư i h c là nh ng bi u hi n cách cư
x úng m c, có nh ng hành vi thái và ý th c t giác trong m i công vi c,
các thói quen t t ư c hình thành b n v ng, có kh năng di chuy n hành vi và
thói quen sang tình hu ng m i, i u ki n m i.
Do tính ch t a d ng và ph c t p c a công tác giáo d c kĩ năng s ng,
cho nên òi h i c n có các gi i pháp t ng th . S hình thành nhân cách c a
con ngư i trong môi trư ng r t r ng l n và không ch ph m vi nhà trư ng.
94



Xã h i hóa là quá trình cá nhân nh ho t ng, ti p thu giáo d c, giao lưu mà
h c h i ư c cách s ng trong c ng ng, trong i s ng xã h i và phát tri n
ư c kh năng m nhi m các vai trò xã h i v i tư cách là cá th v a là m t
thành viên c a xã h i. Lâu nay cách hi u chưa úng v ch trương này là huy
ng s c dân vào công vi c chung, m c ích ch tri n khai các công vi c
chung - ây là cách hi u chưa y v ph i k t h p các l c lư ng. Ph i h p
các l c lư ng không ch là huy ng m i ngư i làm nhi m v giáo d c, m i
ngu n l c tri n khai công tác giáo d c mà v b n ch t, còn là quá trình ưa
n nh ng tri th c, cách làm hi u qu t t nh t m i công dân, (trong ó có
h c sinh, sinh viên) ư c hư ng th m t n n giáo d c ti n b , ưu vi t.
- Ph i k t h p t t giáo d c kĩ năng s ng trong m i liên h ch t ch gi a
giáo d c nhà trư ng, giáo d c gia ình, giáo d c xã h i. Ph i coi vi c giáo
d c kĩ năng s ng, giáo d c nhân cách là s nghi p, công vi c c a toàn xã h i,
c a nhà nư c và m i c ng ng, c a t ng gia ình và m i công dân. V m t
lý thuy t, vi c kh ng nh này xu t phát t thu c tính ph bi n, ư c th a
nh n chung, tính t giác và thói quen truy n th ng c a ngư i Vi t Nam. Mô
hình k t h p gi a các l c lư ng là các quan h trong th c ti n r t r i r c và
thi u nh t quán. Mô hình m i t n n t ng vào giáo d c gia ình v các m t
giáo d c nhân cách ( c bi t là các m t o c, th m mĩ). Giáo d c nhà
trư ng v i ch c năng tr i là trang b h th ng ki n th c văn hoá - khoa h c và
phương pháp tư duy cũng như h th ng kĩ năng cơ b n con ngư i ho t
ng. Ho t ng ph m vi xã h i r ng l n, con ngư i có th ti p ng k t qu
c a giáo d c gia ình và nhà trư ng nh m phát tri n, k th a và tr i nghi m
trong th c t k h ng nh mình. N u xem xét góc gi n ơn, m c
hình thành ý th c, ni m tin, hành vi pháp lu t trong gia ình ch y u là thói
quen ch p hành nh ng yêu c u chu n m c o c quy ư c trong gia ình
ho c nhóm c ng ng nh ; trong h c t p là thái , hành vi và trách nhi m
95



c a h c sinh ph i th c hi n các yêu c u c a nhà trư ng và xã h i; trong ho t
ng s ng c a nhân cách môi trư ng xã h i, là tri th c, thái ni m tin,
ng cơ và hành vi tích c c theo pháp lu t. Có th hi u quan h trên ây 3
ph m vi môi trư ng luôn g n bó m t thi t v i con ngư i.
K t h p gi ng d y các b môn khoa h c khác t ch c d y h c và các
ho t ng giáo d c hư ng vào m c tiêu giáo d c nhân cách và kĩ năng s ng.
C n xác nh các môn h c có ưu th và các môn h c khác, các ho t
ng khác trong nhà trư ng c n ư c xác nh là nh ng “v t li u” giáo
d c h c sinh. N i dung h c v n ph thông c n ư c ti p c n t ng th , tích
h p và hư ng vào các m t giáo d c c th , tr ng tâm là o c, pháp lu t,
văn hoá và l i s ng c n ư c hình thành ngư i h c. Khi tìm ch n các n i
dung h c v n ưa vào chương trình, các nhà sư ph m ã xác nh tính ch t
m và phát tri n c a các môn h c, do ó b n thân nó ã có kh năng ti p
c n tri th c pháp lu t nói riêng và các tri th c khác nói chung. Các môn h c
“Giáo d c công dân L ch s , Ng văn, Sinh h c, cũng có th khai thác các
y u t liên quan giáo d c kĩ năng s ng. Các ho t ng ngo i khoá b tr
cho môn h c Giáo d c công dân s t p trung vào các m t giáo d c, các n i
dung giáo d c cơ b n nh m m c tiêu hình thành và phát tri n tri th c, kĩ
năng, hành vi và thói quen cho h c sinh môi trư ng gi nh ho c ho t
ng giáo d c có ch ích.
- Giáo d c kĩ năng s ng trong nhà trư ng là công vi c ch y u c a i
ngũ th y giáo, cô giáo, ng th i là trách nhi m c a ngành giáo d c và ào
t o và các ngành có liên quan.
Trong ph m vi ch c năng, nhi m v c a mình, các ngành, các c p
ph i t ch c h tr , ng h và t o i u ki n cho công tác giáo d c kĩ năng
s ng i v i h c sinh. Ch ng h n các t ch c xã h i, oàn thanh niên, ph i
ph i h p v i ngành giáo d c ào t o trong vi c b i dư ng ki n th c và
96



th c ti n kĩ năng s ng cho i ngũ giáo viên, t ch c các bu i nói chuy n
chuyên v l i s ng nhân cách, o c, v tình yêu, hôn nhân gia ình,
v các ho t ng t thi n xã h i cho h c sinh khi nhà trư ng yêu c u, t o
i u ki n cho h c sinh tham gia vào các ho t ng th c ti n v cu c s ng
th c t c a các em.
Xây d ng nh ng chương trình ho t ng ph bi n ki n th c v giáo
d c nhân cách, o c, l i s ng, kĩ năng ng x cho h c sinh, nó có t m
quan tr ng c bi t, thi t l p m i liên h ch t ch , c th gi a nhà trư ng v i
gia ình h c sinh m b o ki m tra, u n n n k p th i nh ng hành vi sai
l ch c a h c sinh. V i nh hư ng này, ho t ng giáo d c kĩ năng s ng trong
ho t ng giáo d c kĩ năng s ng ngoài gi lên l p c a nhà trư ng ph thông
s có ư c môi trư ng thu n l i. Vi c d y kĩ năng s ng c a ngư i th y s
không còn ơn thu n là d y ch và n i dung h c c a h c sinh s không xa r i
hoàn c nh, i u ki n th c t .
Như v y, thông qua ho t ng giáo d c NGLL h c sinh ư c tham gia
m i khâu, m i quá trình giáo d c và là ch th c a các ho t ng. Ki n th c
kĩ năng s ng ư c hình thành ngư i h c ã ư c ti p nh n b ng con ư ng
xã h i bên c nh cách ti p c n d y h c; kĩ năng ng x bư c u ã ư c th
nghi m các tình hu ng giáo d c; thái , ni m tin v cu c s ng c a h c sinh
có s thay i theo chi u hư ng tích c c.
Bi n pháp 2: Tăng cư ng năng l c cho các ch th tham gia giáo d c
KNS và t ch c ho t ng giáo d c NGLL trong trư ng trung h c ph thông
V n nhân l c là y u t thành công c a m i ho t ng, b i v y vi c xây
d ng i ngũ là m t trong nh ng bi n pháp c bi t quan tr ng. V i c
trưng riêng khác ho t ng d y trên l p, ngư i th c hi n nhi m v giáo d c
k năng s ng và t ch c ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p cho h c sinh
c n có m t s ph m ch t s n có thu c v năng khi u b m sinh. Chính vì v y
97



c n l a ch n ngư i có ph m ch t t i thi u ph trách m ng ho t ng
này c a trư ng. Ngư i th c hi n nhi m v giáo d c k năng s ng và t ch c
ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p cho h c sinh c p trư ng hay l p,
ngư i ó có th là cán b qu n lý, giáo viên ch nhi m ho c h c sinh uc n
có m t s tiêu chu n sau:
- Năng l c t ch c.
- Hình th c khá.
- Kh năng di n t t t.
- Yêu thích ho t ng.
- Tâm huy t, yêu quí tr , khoan dung, d g n.
- Thói quen làm vi c trách nhi m.
- Có s c kho .
- Tính linh ho t, thích ng v i tình hu ng m i.
- Sáng t o và i m i.
c bi t có kh năng huy ng các l c lư ng tham gia ho t ng. Ch n
ngư i tiêu chu n như v y trong th c t r t khó, khó hơn nhi u ch n giáo viên
d y gi i hay h c sinh gi i nên ôi khi ph i “châm trư c” m t s h n ch và
kiên trì. M t trong nh ng cách th c ào t o ngu n nhân l c là t ch c t p
hu n. Trong th c t vi c ào t o trư ng i h c, sinh viên chưa ư c tham
gia các ho t ng c a trư ng ph thông nhi u, nên kinh nghi m t ch c các
ho t ng còn h n ch . Trong khi ó các trư ng ph thông hi n nay ho t
ng còn hình th c ơn i u, chưa hi u qu , nên không có môi trư ng giáo
viên h c cách th c t ch c. Do ó ph i b i dư ng thư ng xuyên cho cán b
c t cán v giáo d c k năng s ng và t ch c ho t ng giáo d c ngoài gi lên
lp h c p nh t ki n th c m i, phát tri n m t s k năng như k năng giao
ti p, k năng t ch c và qua ó chính h ư c phát tri n, t ó yêu thích công
vi c c a mình, ng th i áp ng ư c yêu c u i m i.
98



V hình th c t ch c t p hu n, có th lãnh o nhà trư ng ch n ngư i
có năng l c ph bi n cho các giáo viên, h c sinh có ti m năng, sau ó giáo
viên ch nhi m, cán b l p, oàn l i ti p t c nhân lên cho các h c sinh khác.
Công tác t p hu n òi h i ph i th c hi n nhi u công vi c như:
- Biên so n tài li u.
- Cung c p tài li u.
- M i tham gia các h i th o, t p hu n c a các c p cao hơn.
- Giao lưu h c h i các mô hình t t.
- T ch c nhi u hình th c ào t o t i ch có th t i trư ng ho c hình
th c dã ngo i.
- M nh d n giao nhi m v có s giám sát ki m tra.
- D y m t s môn b tr cho ngư i t ch c có thêm v n như: n u
ăn, c m hoa, c t ch , àn ghi ta, ngh thu t thuy t trình, ngh thu t giao ti p.
Bên c nh vi c t ch c t p hu n nâng cao năng l c cho ch th tham
gia vào công tác giáo d c KNS và t ch c ho t ng giáo d c NGLL, v n
ti p theo cũng không kém ph n quan tr ng là t o ng l c làm vi c cho i
ngũ này. Mu n v y, c n phân công c th , ng viên, khen thư ng k p th i
i v i h . Mu n ch n ư c ngư i “tài” bên c nh vi c ng viên b ng tinh
th n c n có s h tr v v t ch t tuỳ theo i u ki n c a trư ng, l p. C n có s
phân công c th , giao trách nhi m, ch u trách nhi m tr thù lao v i yêu c u
cao. ây cũng ư c coi là bi n pháp tích c c nâng cao trách nhi m và s
nhi t tình c a giáo viên và h c sinh tham gia giáo d c k năng s ng và t
c h c ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p có hi u qu .
Giáo d c k năng s ng cho h c sinh thông quan ho t ng giáo d c
ngoài gi lên l p là ho t ng mang y u t “ ng”, b i v y ngư i t ch c
ho t ng ph i luôn trau d i v các m t, v n c t lõi là ph i ý th c ư c
trách nhi m và yêu c u công vi c áp ng v i xu th phát tri n.
99



Bi n pháp 3: Phát huy t i a vai trò ch th h c sinh
phát huy y u t cá nhân như: năng l c, s c sáng t o, kh năng t h c,
t giáo d c c a h c sinh trong giáo d c KNS thông qua ho t ng giáo d c
ngoài gi lên l p, c n th c hi n các n i dung c th sau:
- T ch c các ho t ng phù h p c i m l a tu i: ho t ng giáo d c
ngoài gi lên l p là ho t ng không có tính pháp quy cao như ho t ng h c
t p. Th c t s ánh giá v h c sinh cũng ít chú tr ng t i m t này. Song m t
trong lý do ho t ng này chưa hi u qu ó l à s h p d n c a nó iv ih c
sinh còn h n ch . H c sinh trung h c ph thông là l a tu i mu n th hi n
mình nên ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p có n i dung, hình th c t ch c
phù h p v i c i m tâm lý, phù h p v i c i m h c sinh c a t ng trư ng,
bi t khơi d y ti m năng c a h c sinh ch c ch n ho t ng giáo d c ngoài gi
lên l p s thu hút ư c ông o h c sinh tham gia. Làm th nào thu hút
h c sinh tham gia ho t ng? i u ó không ch b ng các bi n pháp b t bu c
mà ph i b ng cách t o cho h c sinh yêu thích, h ng thú ho t ng.
t o ư c h ng thu cho h c sinh ph i xây d ng n i dung ho t ng
giáo d c ngoài gi lên l p phù h p c i m h c sinh trung h c, c p nh t
ư c thông tin, ki n th c phong phú có c ki n th c khoa h c t nhiên, ki n
th c xã h i, có c y u t hài ư c. Hình th c t ch c phong phú a d ng h p
d n: ch ng h n hình th c sinh ho t l p không ch ơn i u, vi c ki m i m
trong tu n, phê bình nh c nh hay ng viên khen thư ng mà n i dung c n
bao hàm công tác giáo d c tư tư ng theo ch c a tháng v i các n i dung
thi t th c. giáo d c truy n th ng c a nhà trư ng, l c lư ng t ch c có th
nêu nh ng t m gương h c t p rèn luy n c a h c trò ã ra trư ng, cũng có th
t ch c dư i d ng hái hoa dân ch , tr l i các câu h i v thành tích c a
trư ng, thành tích c a các anh ch có tên tu i, c n ph i thi t k k ch b n cho
m i chương trình: câu h i có th h i là: ai là ngư i th khoa trư ng i
100



h c? ai là ngư i vào th ng i h c? ngư i d n chương trình hay nh t c a
trư ng và vào th ng i h c năm 2008 là ai? trong t thi ti u ph m phòng
ch ng t n n xã h i c a ngành giáo d c thành ph H Chí Minh, trư ng ta ai
ã t gi i di n viên xu t s c nh t? Hình th c này thư ng áp d ng cho h c
sinh m i bư c vào trư ng h c sinh t hào v truy n th ng c a mái trư ng.
Kh i 11, 12 ã h c t i trư ng, làm lên thành tích nh t nh thì n i dung giáo
d c truy n th ng dư i nh ng hình th c khác. Làm th nào gi ư c truy n
th ng và vi t ti p vào trang s vàng c a trư ng, ch ng h n yêu c u h c sinh
ph i tìm cách th c t m c tiêu l p ra, trư ng giao. Các gi sinh ho t
có th th o lu n v bi n pháp t ư c m c tiêu và trách nhi m c a m i
ngư i. H c sinh s ph i c g ng noi gương các anh ch và cũng là cái ích
mà m i h c sinh cu i c p ph i t ư c. Gi chào c cũng v y n i dung ph i
phong phú bao hàm c n i dung nh n xét, thông báo k ho ch các ho t ng
và ch tháng, hình th c a d ng, khen thư ng, ng viên, khích l k p th i,
phê bình ánh giá, u n n n hành vi l ch l c, t ch c sân chơi, thuy t trình hay
báo cáo. Các bu i chào c n u chu n b n i dung chu áo, phù h p v i c
i m h c sinh s có tác d ng r t l n, l i n tư ng sâu s c trong h c sinh có
tác d ng giáo d c o c, ng th i m mang ki n th c, ch ng h n ho t
ng phòng ch ng HIV/AIDS trư c ây n i dung thư ng hư ng t i tác h i
c a ma tuý, h u qu c a ngư i nhi m HIV/AIDS, nay n i dung c n ph i ư c
b xung ch ng kỳ th , giúp , nâng h s ng và ti p t c c ng hi n.
Ho t ng t p th ư c t ch c dư i d ng sân chơi: chi c nón kỳ di u,
Olympia, n sinh thanh l ch, hành trình văn hoá, nh p n i trái tim, cho h c
sinh tham gia ho t ng xã h i, tham quan các cơ s s n xu t, tham gia các
cu c thi tìm hi u, vi t thư, các d ng câu l c b b môn, t ch c ho t ng t p
th giáo d c truy n th ng...
101



- T o i u ki n h c sinh phát huy năng l c: Sau khi chu n b n i
dung phong phú, hình th c phù h p, quá trình t ch c ph i chú ý khơi d y
ư c ti m năng c a t ng h c sinh, t ng kh i l p, phát huy năng l c s n có
giúp các em ư c phát tri n. Nhi u em h c sinh gi h c trên l p là nh ng h c
sinh bình thư ng, không n i tr i song qua ho t ng giáo d c ngoài gi lên
l p ãb cl ư c năng khi u, do ó nhà giáo d c k p th i n m b t, phát
hi n, tư v n b i dư ng năng khi u y ư c phát tri n.
Khi t ch c ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p nên giao nhi m v
thi t k , trang trí các h i ngh , sân chơi cho h c sinh có năng khi u h i ho ,
các em ch ng, tích c c sáng t o hoàn thành công vi c qua ó phát tri n
năng khi u c a mình, t ó có th là cơ s c a vi c l a ch n ngh như: ki n
trúc, m thu t,...
Trong quá trình t ch c thông qua ho t ng t p th chúng ta có th
giao vi c, cá bi t hoá, ng viên, khích l h c sinh còn m c nhi u khuy t
i mt ó các em t tin, t giác hoàn thành công vi c. Có th dùng “ c tr
c” i v i m t s h c sinh còn ham chơi, ngh ch ng m, b t u có bi u
hi n ng i chơi hàng quán, giáo viên có th cho các em óng ti u ph m phòng
ch ng ma tuý, nh p vai các nhân v t, t ó t giáo d c b n thân, c bi t cho
các em bi u di n t p th trư ng, có th cho xu ng a phương t ó các em
s h ng thú và t tu dư ng b n thân.
M t trong nh ng hình th c phát huy vai trò ch th cao nh t cho h c
sinh là các em tham gia “ngư i t ch c ho t ng giáo d c ngoài gi lên
l p” cho h c sinh b c trung h c cơ s . i tư ng này có th l y các em h c
sinh kh i 10, 11. Các em có th t ch c các bu i sinh ho t t p th như các
l p c a mình nhưng v i n i dung phù h p v i h c sinh trung h c cơ s . Khi
các em ch ng xây d ng k ho ch, ch huy ho t ng, các em s t rút kinh
nghi m ng th i cũng ph i gương m u gi ư c cái uy c a “sư ph ” v i
102



các em b c trung h c cơ s , ó chính là quá trình t giáo d c. ây là cơ s
khoa h c c a vi c xây d ng các ph m ch t: năng ng, sáng t o, làm vi c có
k ho ch, có phương pháp, áp ng yêu c u xây d ng con ngư i m i trong
th i kỳ Công nghi p hóa - Hi n i hóa.
Ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p c n t ch c sao cho phù h p v i
nh ng yêu c u, nguy n v ng c a ngư i h c.
Trư c tác ng c a cơ ch th trư ng và yêu c u c a n n kinh t tri
th c cùng v i các i u ki n kinh t , xã h i thu n l i cho vi c phát tri n nhân
cách. H c sinh ngày nay có nh ng bư c nh y v t v ch t trong quá trình rèn
luy n và h c t p nhà trư ng. Các em m nh d n hơn, suy nghĩ “táo b o”
hơn, nh m tho mãn nh ng nhu c u cá nhân và ó là nh ng nhu c u chính
áng c a các em. N u nhà giáo d c không n m b t ư c úng “bí quy t” y
mà ch áp t cho h c sinh theo ý mình thì s không thúc y ư c ho t ng
phát tri n. M i cá nhân u có nh ng ng cơ và nhu c u thúc y h , hành
ng và ng x . Ho t ng ngoài gi lên l p ph i ư c t ch c m t cách h p
lý áp ng nh ng nguy n v ng, năng l c m i c a h c sinh. Ch ng h n h c
sinh r t thích i dã ngo i c m tr i, thì các bu i thuy t trình r t khó thu hút
ư c h c sinh.
- Xây d ng quy mô ho t ng phù h p: phát huy tính tích c c,
ch ng, sáng t o c a h c sinh thì vi c t ch c ho t ng theo t ng nhóm
nh , theo qui mô l p là c n thi t. Như v y các ho t ng h c sinh tham gia t
ch c gi vai trò ch th . Các em s t gi i quy t tình hu ng n y sinh dư i vai
trò c v n, giúp c a ngư i th y. Nhà giáo d c giúp các em nh hư ng
m c tiêu, n i dung, cách th c ho t ng, trên cơ s y h c sinh t thi t k
chương trình ho t ng, t ch c và i u khi n ho t ng, t ánh giá và rút ra
bài h c kinh nghi m, theo phương châm “mưa d m th m lâu”. Có th lúc u
các em chưa quen, song kiên trì, bi t i u ch nh và sáng t o t nh n ra t n t i
103



thì s kh c ph c và tìm ư c cách gi i quy t t t hơn. Giáo viên ch nhi m
c n ph i th c s có ni m tin h c sinh, tôn tr ng các em, t o ra ư c quan h
phù h p v i h c sinh. Như v y quan h gi a nhà giáo d c v i h c sinh là
quan h h p tác, c ng ng trách nhi m. i u ó s t o cho h c sinh có ni m
tin hơn, m nh d n hơn, sáng t o hơn, s kh ng nh tính ch th ho t ng
c a mình. Sinh ho t l p giao cho l p trư ng i u hành, câu l c b b môn
giao cho cán s b môn s hình thành các em nh ng k năng s ng áp ng
v i yêu c u c a xã h i.
2.2.4.3. i u ki n th c hi n
th c hi n ng b các bi n pháp h tr nêu trên c n có các i u ki n:
- Ban giám hi u các trư ng THPT ph i xác nh giáo d c KNS cho
h c sinh là nhi m v giáo d c toàn di n c a nhà trư ng, t ó c ó k h o ch
ch o th c hi n giáo d c KNS cho h c sinh thông qua ho t ng giáo
d c NGLL.
- Các ch th tham gia vào giáo d c KNS cho h c sinh thông qua ho t
ng giáo d c NGLL, c bi t là giáo viên ch nhi m, cán b oàn chuyên
trách trong nhà trư ng ph i ư c t p hu n v giáo d c KNS và ho t ng giáo
d c NGLL.
104



K T LU N CHƯƠNG 2

Nguyên t c là nh ng lu n i m xu t phát mang tính qui lu t, có vai trò
ch o, i u ti t ho t ng c a ch th . Bi n pháp thu c ph m trù ho t ng,
do v y vi c xu t bi n pháp cũng như th c hi n bi n pháp ph i d a trên
nh ng nguyên t c xác nh. Do ó, xu t bi n pháp th c hi n giáo d c
KNS cho h c sinh THPT thông qua ho t ng giáo d c NGLL cũng ph i d a
trên nh ng nguyên t c nh t nh.
Căn c vào cơ s lý lu n và th c ti n v giáo d c KNS cho h c sinh
THPT thông qua ho t ng giáo d c NGLL, tác gi lu n án ã xây d ng m t
s bi n pháp th c hi n giáo d c KNS cho h c sinh THPT thông qua ho t
ng giáo d c NGLL. Các bi n pháp này ph n ánh tương i y các yêu
c u c a tích h p giáo d c KNS cho h c sinh THPT v i ho t ng giáo d c
NGLL trư ng THPT, các bi n pháp ó là:
1. Tích h p m c tiêu giáo d c KNS v i m c tiêu c a ho t ng giáo
d c NGLL.
2. Thi t k các ch giáo d c KNS phù h p v i các n i dung, ho t
ng th c hi n ch c a ho t ng giáo d c NGLL trư ng THPT.
3. S d ng linh ho t các lo i hình ho t ng, các hình th c t ch c ho t
ng giáo d c NGLL th c hi n m c tiêu giáo d c KNS ã ư c tích h p.
4. Các bi n pháp h tr khác.
105



Chương 3
TH C NGHI M SƯ PH M

3.1. KH O NGHI M TÌNH C P THI T VÀ TÍNH KH THI C A CÁC BI N PHÁP
3.1.1. Nh ng v n chung v kh o nghi m tính c p thi t và tính kh thi
c a các bi n pháp ã xu t
3.1.1.1. M c ích
Xác nh tính c p thi t và tính kh thi c a các bi n pháp ã xây d ng
làm cơ s cho vi c l a ch n các bi n pháp th c nghi m sư ph m.
3.1.1.2. i tư ng
i tư ng tham gia trưng c u ý ki n ánh giá tính c p thi t và tính kh
thi c a các bi n pháp thu c các nhóm i tư ng liên quan n vi c th c thi
các bi n pháp.
- Hi u trư ng, hi u phó các trư ng THPT: 25 ngư i.
- Chuyên gia NC v QLGD: 20 ngư i.
- Giáo viên THPT: 45 ngư i.
3.1.1.3. N i dung kh o nghi m
S d ng phi u trưng c u ý ki n v i các i tư ng xác nh tính c p
thi t và kh thi c a các bi n pháp.
- Các bi n pháp ư c coi là c p thi t là nh ng bi n pháp cho phép gi i
quy t ư c các v n t ra c a quá trình giáo d c kĩ năng s ng cho h c sinh
THPT thông qua ho t ng giáo d c NGLL. Các v n ó là:
1. Các trư ng THPT chưa quan tâm th a áng nvn giáo d c
KNS cho h c sinh;
2. Nh ng trư ng THPT th c hi n giáo d c KNS cho h c sinh ch y u
th c hi n b ng cách l ng ghép giáo d c KNS vào m t s môn h c, vì th hi u
qu chưa cao;
106



3. Chưa phát huy ư c ưu th c a ho t ng giáo d c NGLL giáo
d c KNS cho h c sinh. Vì th , chưa xây d ng ư c các bi n pháp kh thi
giáo d c KNS cho h c sinh thông qua ho t ng giáo d c NGLL.
- Các bi n pháp có tính kh thi là các bi n pháp th a mãn ư c các y u
t chi ph i, ràng bu c bi n pháp ó.
Các y u t này bao g m:
+ Pháp lu t.
+ Quy n h n/ quy n l c.
+ Văn hóa.
+ o c.
+ Th i gian.
+ Con ngư i.
+ Tài chính.
+ Các ngu n l c v t ch t khác.
3.1.1.4. Phương pháp
S d ng phương pháp th ng kê x lí s li u thu ư c qua phi u
trưng c u ý ki n và s d ng phương pháp ánh giá c a Trung tâm ào t o
qu c t Crown Agents (Worthing, Brightain, Vương qu c Anh) theo m c
tác ng c a các nhóm i tư ng tham gia th c hi n các bi n pháp phân
tích nh tính k t qu thu ư c.
N i dung c th c a bi n pháp g m các bư c dư i ây:
1. S hoá k t qu ánh giá
ng v i m i nhóm i tư ng s có các phương di n xem xét c th
như sau:
-M c quan tâm: (tiêu c c: - ; tích c c: +).
- Bi n pháp nào h tham gia.
- Tác ng quy n l c c a nhóm iv iv n .
-S nh hư ng c a nhóm n vi c xu t và th c hi n các bi n pháp
107



2. Xác nh i m s tác ng theo quy ư c như sau:
- Giá tr ánh giá:
R t quan tr ng :5
C n thi t :4
Không c n thi t :1
- Giá tr quy n l c:
Giám sát hoàn toàn : 6
Giám sát cơ b n :5
Giám sát m t ph n :4
Giám sát bình thư ng: 3
Giám sát kém :2
Không giám sát :1
- Tác ng chung:
Tác ng chung c a các nhóm ánh giá ư c hi u là tác ng t ng th
c a nhóm i tư ng. K t qu c a tác ng chung ư c xác n h b i k t qu
c a phép nhân gi a “Giá tr ánh giá” v i “Giá tr quy n l c”.
3. Xác n h k t qu ánh giá chung
K t qu ánh giá 3 nhóm là t ng i m tác ng t ư c (l n nh t là 3
nhóm x 5 x 6 = 90 i m, nh nh t là 3 nhóm x 1 x 1 = 3 i m).
Mc xem xét theo quan i m thông thư ng t 3 n 90 (tương
ương t 1 n 87).
3.1.2. K t qu kh o nghi m
3.1.2.1. K t qu kh o nghi m v tính c p thi t c a các bi n pháp
Các i tư ng tham gia trưng c u ý ki n ã ư c gi i thi u và có quan
ni m v tính c p thi t c a các bi n pháp ư c xây d ng, xu t. Căn c vào
kinh nghi m và n i dung c a các bi n pháp, các i tư ng tham gia trưng c u
ý ki n s ánh giá v tính c p thi t c a các bi n pháp. K t qu t ng h p ý
108



ki n c a các i tư ng v tính c p thi t c a các bi n pháp ư c th hi n qua
s li u b ng 3.1 và 3.2.

B ng 3.1: K t qu t ng h p ý ki n c a các i tư ng
v tính c p thi t c a các bi n pháp
Mc
Bi n pháp R tc p Cp Không
thi t thi t c p thi t

1. Tích h p m c tiêu giáo d c KNS v i m c tiêu
75,8 22,2 2,0
c a ho t ng giáo d c NGLL.

2. Thi t k các ch giáo d c KNS phù h p v i
các n i dung, ho t ng th c hi n ch c a ho t 73,9 24,7 1,4
ng giáo d c NGLL trư ng THPT.

3. S d ng linh ho t các lo i hình ho t ng, các hình
th c t ch c ho t ng giáo d c NGLL th c hi n 77,2 22,2 0,6
m c tiêu giáo d c KNS ã ư c tích h p.

4. Các bi n pháp h tr khác. 63,3 35,0 1,7

K t qu b ng 3.1 cho th y:
- T t c các bi n pháp ư c xây d ng th c hi n giáo d c KNS cho
h c sinh THPT thông qua ho t ng giáo d c ngoài gi lên l p u ưc
ánh giá là c n thi t. Các nhóm i tư ng có quan ni m tương i th ng nh t
v tính c p thi t c a các bi n pháp nên t l các ý ki n ánh giá v các bi n
pháp r t t p trung.
- Trong s các bi n pháp ư c ánh giá là c p thi t mc cao, bi n
pháp pháp tích h p m c tiêu c a giáo d c KNS v i m c tiêu ho t ng giáo
d c NGLL ư c ánh giá mc cao nh t, ti p ó là các bi n pháp: Thi t
k các ch giáo d c KNS phù h p v i các n i dung, ho t ng th c hi n
109



ch c a ho t ng giáo d c NGLL trư ng THPT và bi n pháp s d ng
linh ho t các lo i hình ho t ng, các hình th c t ch c ho t ng giáo d c
NGLL th c hi n m c tiêu giáo d c KNS ã ư c tích h p.
Căn c s li u trên, có th lư ng hóa ư c ý ki n c a các nhóm i
tư ng tham gia ánh giá như sau:

B ng 3.2: K t qu lư ng hoá ánh giá c a các nhóm i tư ng
v tính c p thi t c a các bi n pháp
Giá tr
i tư ng Mc i u mong mu n chung
ánh Quy n Tác ng
tham gia quan tâm nh t c a nhóm
giá lc chung
1 2 3 4 5 6=4x5

Hi u trư ng, + Th c hi n ư c m c tiêu 4,5 5,6 25,2
hi u phó giáo d c toàn di n c a nhà
trư ng THPT trư ng

+ Phát tri n hư ng nghiên 4,6 5,5 25,3
c u tăng cư ng giáo d c
KNS cho h c sinh và góp
ph n tìm ki m gi i pháp
Chuyên gia
gi i t i cho giáo d c THPT

Giáo viên + Th c hi n t t nhi m v 4,4 5,1 22,4
trư ng THPT ư c giao

T ng c ng 72,9

K t qu s li u b ng 3.2 cho th y i m s lư ng hoá v s nh t trí là
72,9/87 v i nh n nh chung c a 3 nhóm i tư ng là khá th ng nh t, u
ánh giá cao tính c p thi t c a các bi n pháp mà tác gi lu n án ã xây d ng.
Các bi n pháp ó là:
110



- Tích h p m c tiêu giáo d c KNS v i m c tiêu c a ho t ng giáo
d c NGLL.
- Thi t k các ch giáo d c KNS phù h p v i các n i dung, ho t
ng th c hi n ch c a ho t ng giáo d c NGLL trư ng THPT.
- S d ng linh ho t các lo i hình ho t ng, các hình th c t ch c
ho t ng giáo d c NGLL th c hi n m c tiêu giáo d c KNS ã ư c
tích h p.
- Các bi n pháp h tr khác.
K t qu phân tích ánh giá theo các nhóm i tư ng cho ta th y ph n
l n các ý ki n tr l i tuy có khác nhau v mong mu n c a t ng nhóm khác
nhau nhưng u r t th ng nh t và kh ng nh tính c p thi t c a các bi n pháp.
C th :
+ Các hi u trư ng, hi u phó trư ng THPT: Kh ng nh tính c p thi t
c a c a bi n pháp là tương i cao và mong mu n th c hi n ư c m c tiêu
giáo d c toàn di n c a nhà trư ng.
+ i v i các chuyên gia: Kh ng nh tính c p thi t c a các bi n pháp
theo mong mu n Phát tri n hư ng nghiên c u tăng cư ng giáo d c KNS cho
h c sinh và góp ph n tìm ki m gi i pháp gi i t i cho giáo d c THPT.
+ Các giáo viên v i mong mu n th c hi n t t nhi m v ư c giáo cũng
kh ng nh các bi n pháp ư c ưa ra là c p thi t.
3.1.2.2. K t qu kh o nghi m v tính kh thi c a các bi n pháp
S d ng phương pháp x lí s li u ánh giá v tính c p thi t c a các
bi n pháp x lí k t qu phi u trưng c u ý ki n v tính kh thi c a các bi n
pháp, thu ư c k t qu như s li u b ng 3.3 và 3.4 dư i ây:
111



B ng 3.3: K t qu t ng h p ý ki n c a các i tư ng
ánh giá v tính kh thi c a các bi n pháp
Mc
Bi n pháp R t kh Kh Không
thi thi kh thi
- Tích h p m c tiêu giáo d c KNS v i m c tiêu
73,3 25,0 1,7
c a ho t ng giáo d c NGLL.
- Thi t k các ch giáo d c KNS phù h p v i
các n i dung, ho t ng th c hi n ch ca 70,9 27,6 1,6
ho t ng giáo d c NGLL trư ng THPT.
- S d ng linh ho t các lo i hình ho t ng, các hình
th c t ch c ho t ng giáo d c NGLL th c hi n 56,7 40,8 2,5
m c tiêu giáo d c KNS ã ư c tích h p.
- Các bi n pháp h tr khác. 67,0 31,0 1,9


B ng 3.4: K t qu lư ng hoá ánh giá c a các i tư ng v tính kh thi

Giá tr
Mc
i tư ng i u mong mu n chung
quan ánh Quy n Tác ng
tham gia nh t c a nhóm
tâm giá lc chung
1 2 3 4 5 6=4x5
Hi u trư ng, + Tri n khai ng b và 4,4 4 17,6
hi u phó trư ng có hi u qu .
THPT
Chuyên gia + Tri n khai s m và tri t . 4,5 5 22,5
Giáo viên trư ng + Tri n khai kh n trương. 4,3 6 25,8
THPT
T ng c ng 65,9
112



K t qu ánh giá cho th y, ph n l n các bi n pháp có tính kh thi cao.
Các bi n pháp có th th c hi n thành công và không bi n pháp nào có s bác
b . Giá tr quy n l c tác ng vào th c thi các bi n pháp tuy có khác nhau
nhưng giá tr ánh giá l i r t th ng nh t. Vì v y, t ng i m tác ng chung là
65,9 i m.
Tóm l i, k t qu kh o nghi m cho th y, ph n l n s ngư i ư c trưng
c u ý ki n ã tán thành v i nh ng bi n pháp ư c tác gi lu n án xây d ng.
Trong ó ý ki n ánh giá mc r t c p thi t và r t kh thi t t l cao
hơn các m c khác. i u này ch ng t các bi n pháp ã xây d ng là phù
h p, áp ng yêu c u c a giáo d c KNS cho h c sinh THPT thông qua ho t
ng giáo d c ngoài gi lên l p.
3.2. TH C NGHI M SƯ PH M
3.2.1. Nh ng v n chung v th c nghi m
3.2.1.1. M c ích th c nghi m
- Ki m ch ng tính kh thi và hi u qu c a các bi n pháp giáo d c k
năng s ng cho h c sinh trung h c ph thông thông qua ho t ng giáo d c kĩ
năng s ng ã xu t.
- Kh ng nh tác ng tích c c c a các bi n pháp th c nghi m t i KNS
c a h c sinh THPT v các phương di n: nh n th c, hành vi và thái .
3.2.1.2. i tư ng th c nghi m
Do có nh ng khoa khăn trong liên h a i m th c nghi m (có r t ít
trư ng THPT ng ý tác gi lu n án t ch c th c nghi m t i trư ng), vì
th , th c nghi m ch ư c th c hi n t i 2 trư ng trung h c ph thông là
trư ng THPT Bình Phú và Trư ng THPT Nguy n Khuy n (TP H Chí Minh)
trong năm h c 2007-2008 và 2008-2009. M u th c nghi m ư c xác nh
như b ng dư i.
113



B ng 3.5: M u th c nghi m

S h c sinh tham gia th c nghi m
TT Tên trư ng
Nhóm TN Nhóm C T ng
1 THPT Nguy n Khuy n 50 50 100
2 THPT Bình Phú 46 46 92
T ng 96 96 192

3.2.1.3. N i dung th c nghi m
Trên cơ s ánh giá tính c p thi t và tính kh thi c a các bi n pháp, l a
ch n th c nghi m sư ph m 2 bi n pháp:
* S d ng linh ho t các lo i hình ho t ng, các hình th c t ch c ho t
ng giáo d c NGLL th c hi n m c tiêu giáo d c KNS ã ư c tích h p
N i dung ư c l a ch n trong th c nghi m bi n pháp này là thi t k
k ch b n, t ch c ho t ng “sân chơi trí tu ” cho h c sinh.
Khi ti n hành t ch c sân chơi trí tu chúng tôi ã áp d ng các bi n
pháp sau:
Nâng cao nh n th c v vai trò, m c ích c a vi c t ch c sân chơi trí
tu cho các i tư ng giáo viên b môn, ph huynh và h c sinh. a s giáo
viên b môn r t ng i t ch c các ho t ng ngo i khoá vì v y qua t chuyên
môn chúng tôi v a giao trách nhi m nhi m v , v a ng viên và kh ng nh
ho t ng này nh m giúp h c sinh ôn l i, nâng cao m t ph n ki n th c ã
h c. i v i m t s ph huynh, h không mu n cho con tham gia s nh
hư ng t i vi c h c, v i các ph huynh này chúng tôi ch y u gi i thích h
th y tác d ng tích c c c a ho t ng, không nh ng không nh hư ng t i ch t
lư ng h c t p c a h c sinh mà còn giúp các em trư ng thành hơn, M t khác
chúng tôi ngh Giáo viên ch nhi m tích c c tuyên truy n các em chưa
thích ho c còn phân vân s n sàng tham gia ho t ng;
114



Xây d ng quy trình ho t ng: D a vào hình th c chương trình ư ng
lên nh Olympia c a VTV3 chúng tôi ã ti n hành xây d ng quy trình các
sân chơi trí tu phù h p c i m c a trư ng, quy trình sân chơi như sau:
ng: Giúp h c sinh ôn l i, nâng cao m t ph n ki n th c
M c tiêu ho t
ã h c; Có ph n x nhanh trư c các câu h i; Bi t ng x trong nh ng tình
hu ng c a cu c s ng, rèn luy n k năng nói trư c ám ông.
N i dung ho t ng
- T ch c m t sân chơi trí tu t p h p ki n th c nhi u môn h c.
- ưa ra m t s tình hu ng h c sinh ng x .
Công tác chu n b
- Xây d ng th l cu c thi, các n i dung và yêu c u c a cu c thi sau ó
ph bi n cho h c sinh chu n b .
+ Có 4 i chơi/ 1 sân chơi.
+ Cu c thi g m 5 ph n:
T gi i thi u: Các i chơi l n lư t t gi i thi u v i c a mình (Tên
i, m c ích c a i khi tham gia cu c chơi...). i m t i a cho ph n thi này
là 20 i m.
Kh i ng: M i i s l a ch n 1 hình nh tr l i. M i câu h i ư c
suy nghĩ 10 giây riêng câu toán ư c suy nghĩ 30 giây. M i câu tr l i úng i
chơi s ư c 10 i m, n u tr l i sai quy n tr l i s thu c v các i còn l i.
L ng nghe th u hi u: Khán gi s cùng i c a b n vư t qua các câu
h i. Các b n ph i quay m t i không nhìn màn hình. Khán gi nhìn hình nh
ho c khái ni m mô t các b n hi u và tr l i (không ư c dùng ti ng lóng,
không ư c dùng ti ng nư c ngoài và không ư c nói n m t t nào c a
khái ni m). N u trong 10 giây các b n tr l i ư c các b n s ư c c ng 20
i m cho m t khái ni m và khán gi ư c m t ph n quà n u các b n tr l i
sai các b n không ư c c ng i m và khán gi không ư c quà.
115



Ai nhanh hơn Khi câu h i nêu lên i nào b m chuông trư c s ưc
quy n tr l i. M i câu tr l i úng i chơi ư c 30 i m. Sau 2 phút không
có i nào tr l i ư c thì quy n tr l i dành cho khán gi .
Tinh hoa x th : Các b n ch n m t tình hu ng x lý. Các i ưc
suy nghĩ 2 phút. Tuỳ cách x lý c a i b n ban giám kh o s cho i m, i m
t i a là 50 i m.
- Giáo viên b môn, h c sinh g i ban c v n các câu h i và áp án.
T c h c ho t ng:
- Ph n 1:
+ Ngư i d n chương trình cho các b n hát m t bài t p th .
+ Giáo viên ch nhi m nêu m c ích và công b th l cu c thi.
+ Ngư i d n chương trình gi i thi u khách m i; gi i thi u ban giám
kh o; thư ký.
+ Các i chơi ra m t, gi i thi u v i mình.
+ Ban giám kh o cho i m các i.
- Ph n 2
+Vòng thi kh i ng: có 6 hình nh thu c các lĩnh v c L ch s , a lý,
Hoá h c, Toán, Ti ng Anh, Văn h c các i l a ch n (các i chơi
không bi t hình nh nào thu c lĩnh v c gì; m i hình nh có 3 câu h i. Căn c
vào câu tr l i c a các i ban giám kh o quy t nh có cho i m hay không,
i m t i a hay ch m t ph n.
+ K t thúc vòng thi kh i ng, t thư ký công b s i m c a các i.
- Ph n 3
+ L ng nghe th u hi u: ây là vòng thi có s giao lưu gi a khán gi và
các i chơi. Trong ph n thi này các i chơi l a ch n hình nh giao lưu
cùng khán gi , m i hình nh ch a ng 2 khái ni m. i chơi ư c i m,
khán gi ư c quà n u s giao lưu thành công.
116



+ K t thúc vòng thi l ng nghe th u hi u, t thư ký công b s i mc a
các i chơi.
- Ph n 4
+ Ai nhanh hơn: Khi ban giám kh o nêu m t câu h i, i nào b m
chuông trư c s ư c quy n tr l i.
+ K t thúc vòng thi ai nhanh hơn, t thư ký công b s i m c a các
i chơi.
- Ph n 5
+ Tinh hoa x th : Các i l a ch n hình nh mình thích. Trong m i
hình nh n ch a m t tình hu ng. Các i chơi suy nghĩ và tr l i, căn c vào
câu tr l i, cách di n t c a các i chơi ban giám kh o s cho i m và ưa
ra các l i khuyên.
+ K t thúc vòng thi tinh hoa x th , t thư ký công b s i m c a các
i chơi.
K t thúc ho t ng:
- Giáo viên ch nhi m t ng k t ho t ng, nh n xét ưu i m, như c
i m c a l p, c a t ng i chơi, c a ban t ch c.
- Phát ph n thư ng.
- Cho h c sinh vi t bài thu ho ch.
a d ng hoá các hình th c t ch c:
Cùng là sân chơi trí tu có th t ch c nhi u hình th c khác nhau:
- Theo hình th c ư ng lên nh olympia.
- Thi gi i ô ch .
- Hái hoa dân ch .
- Th o lu n theo ch .
Qua t ch c các sân chơi trí tu , chúng tôi ã xây d ng cho h c sinh k
năng t ch c sân chơi, d n chương trình, k năng di n t trư c ám ông, k
117



năng h p tác gi a các b n trong i ng th i hình thành cho h c sinh tính t
tin, năng ng, sáng t o, tính nhân văn, lòng nhân ái, cách ti p nh n th ng l i
cũng như i m t v i các th t b i.
* Thi t k các ch giáo d c KNS phù h p v i các n i dung, ho t
ng th c hi n ch c a ho t ng giáo d c NGLL trư ng THPT
B n ch (tương ng 4 kĩ năng s ng theo gi i h n c a lu n án) ư c
xây d ng th c nghi m là:
- Ch : xác nh giá tr .
- Ch : giao ti p hi u qu .
- Ch : ương u v i c m xúc, căng th ng.
- Ch : gi i quy t mâu thu n m t cách tích c c.
Các ch trên ư c th nghi m trư c khi tích h p vào các n i dung,
hình th c ho t ng c a “Sân chơi trí tu ” th c nghi m.
Vi c th nghi m các ch này nh m th m nh tính b ích, tính phù
h p c a các ch giáo d c kĩ năng s ng ã thi t k . M i ch ư c tri n
khai th nghi m trong 2 ti t vào các ngày ngh cu i tu n. K t qu th nghi m
ư c th hi n qua s li u b ng 3.6 và 3.7.

B ng 3.6: S b ích c a các ch giáo d c KNS
Không tr
STT Ch Có Không
li
1 Gi i quy t mâu thu n 184/192 0 8/192
2 Giao ti p 186/192 0 6/192
3 Xác nh giá tr 192/192 0 0
4 ương u v i căng th ng 190/192 0 2/192

Như v y a s HS cho r ng các ch giáo d c kĩ năng s ng ã thi t
k là b ích. Hai ch “xác nh giá tr ” và “ ương u v i căng th ng”
118



ư c t t c các em tham gia kh ng nh là có ích. Bên c nh ó có 3 ch
còn có m t s HS không tr l i. i u này cho th y có em còn băn khoăn r ng
ch ó có ích hay không.
- Tuy v y, sau khoá t p hu n c l p ã ngh th y Hi u trư ng t o
i u ki n cho các em ư c t p hu n thêm nh ng kĩ năng s ng khác/ c bi t
nh ng KNS c a tài ã th c nghi m trong chu kì trư c.

B ng 3.7: V n i dung các ch giáo d c KNS

C n i u Không c n Không
STT Ch
ch nh i u ch nh tr l i
1 Kĩ năng gi i quy t mâu thu n. 0 189/192 3/192
2 Kĩ năng giao ti p. 0 189/192 3/192
3 Kĩ năng xác nh giá tr . 0 188/192 4/192
4 ương u v i căng th ng. 0 190/192 2/192

S li u b ng 3.6 cho th y, a s HS tham gia kh ng nh n i dung c a
các ch không c n i u ch nh. Bên c nh ó ch nào cũng còn m t vài
HS không tr l i vì các em chưa xác nh ư c như th nào là h p lý.
3.2.1.4. Tæ chøc th c nghiÖm
Th c nghi m ư c th c hi n vào h c kì I c a năng h c 2008-2009.
Trư c khi th c nghi m, chúng tôi ã ti n hành thu th p s li u u vào (pre-test)
các nhóm i ch ng và th c nghi m.
Th c nghi m sư ph m áp d ng mô hình th c nghi m dư i ây:
R1: O1 X O2
R2 O3 Y O4
Trong ó: R1 là nhóm th nghi m
R2 là nhóm i ch ng
X là các bi n pháp can thi p th nghi m
Y là các tác ng khác
119



O1, O2 là k t qu s li u trư c và sau th nghi m bi n
pháp c a nhóm th nghi m.
O3, O4 là k t qu s li u trư c và sau th nghi m bi n
pháp c a nhóm i ch ng (th i gian O1 trùng
v i O3 và th i gian O2 trùng v i O4).
3.2.1.5. Tiêu chí và công c ánh giá
- ánh giá tính hi u qu c a bi n pháp tác ng thông qua s thay i
nh n th c,thái và hành vi i v i KNS c a h c sinh THPT.
xác nh nh ng thay i này, chúng tôi căn c vào k t qu do u
vào và u ra c a h c sinh i v i m i KNS. V i m i kĩ năng, chúng tôi xác
nh n i dung c th cho phép xác nh ư c nh ng thay i v nh n th c,
thái và hành vi c a h c sinh (ph l c 3).
- Các phép toán ư c s d ng ánh giá s tác ng c a các bi n
pháp th nghi m n nh n th c,thái và hành vi i v i KNS c a h c sinh
THPT bao g m:
- Giá tr trung bình: ( X )
0. n 0 + 1. n 1 + 2. n 2 + 3. n 3
(X) =
N
v i N = n0 + n1 + n2 + n3
n0, n1, n2, n3 là s trư ng h p nhóm 0, 1, 2, 3
l ch chu n: (Standard deviation, vi t t t SD)
-
1 2
s= ( ∑ n i . X i − NX) 2
N −1

ni - S trư ng h p nhóm th i
N - T ng s trư ng h p các nhóm
X i- Tr s trung bình nhóm th i
X - Tr s trung bình các nhóm
120



- Ki m nh T - Test ghép c p (Paired Samples Test)
T là t l khác bi t gi a các trung bình và l ch chu n. N u có s
khác bi t l n gi a các trung bình và l ch chu n c a khác bi t nh thì T
l n, xác su t P nh và ý nghĩa cao. Ngư c l i, n u có s khác bi t nh gi a
các trung bình và l ch chu n c a khác bi t l n thì T nh , xác su t P l n và
ý nghĩa th p.
3.2.2. K t qu th c nghi m
3.2.2.1. Phân tích nhóm i ch ng và nhóm th c nghi m trư c th c nghi m
- V kĩ năng giáo ti p
Trư c th c nghi m ch có 50% s HS là d hoà h p v i ngư i khác;
Bình tĩnh, l ch s khi giao ti p; Chân thành trong giao ti p; Hư ng v phía
ngư i giao ti p, quan tâm i v i i u ang nói; Bi t an i ng viên, chia s ;
Bi t khích l ngư i giao ti p v i mình. Trong khi ó “t tin trong giao ti p”,
“s d ng c ngôn ng không dùng l i”, “ t mình vào v trí c a ngư i giao
ti p th u hi u”, “Ki m ch ư c b n thân khi ngư i ta n i cáu v i mình”,
“Khi có b t ng v i ngư i khác ch ng gi i thích, hoà gi i”, “Ch p thu n
yêu c u h p lý c a ngư i khác”, “ t câu h i cho ngư i giao ti p v i mình”
có r t ít HS ôi khi th c hi n ư c.
- Kĩ năng gi i quy t mâu thu n m t cách tích c c
T l HS thư ng xuyên có nh ng bi u hi n cách ng x tích c c khi
gi i quy t mâu thu n luôn cao hơn nhi u t l HS h u như chưa có nh ng bi u
hi n này. Nhìn chung HS ã gi i quy t mâu thu n mang tính xây d ng. Các
em tham gia t p hu n u là cán b l p nên th c t này có th hi u ư c.
Trong s các bi u hi n th hi n cách gi i quy t mâu thu n m t cách
tích c c thì vi c “Ch ng h i ngư i mâu thu n v i mình có th i gian
ng i nói chuy n v mâu thu n ó không” và “Nói v i ngư i có mâu thu n v i
mình v c m xúc c a mình” là nh ng vi c HS ít th c hi n hơn c .
121



- Kĩ năng ương u v i c m xúc, căng th ng
Có m t s lư ng l n HS l a ch n nh ng cách ng x tiêu c c trong
tình hu ng căng th ng (stress) như: T hành h mình, b i kh i nhà; và hút
thu c lá; u ng rư u; và p phá c.
phân tích so sánh s li u nhóm i ch ng và nhóm th nghi m
trư c khi t ch c th nghi m, chúng tôi s d ng ki m nh T-test v i hai m u
c l p. K t qu x lý s li u b ng chương trình SPSS như sau:

B ng 3.8: Phân ph i t n su t k t qu trư c TN c a nhóm TN và nhóm C

K t qu ki m tra (%)
Nhóm N X
Cp 3 Cp 2 Cp 1 Cp 0

TN 96 0,8 2,2 25,9 71,2 3,7682

C 96 0,6 2,4 19,8 77,2 3,6327

Qua b ng t n su t ta th y không có s chênh l ch v i m s gi a
nhóm TN và C. i m trung bình c a nhóm th nghi m trư c khi t ch c
th nghi m là 3,7682. i m trung bình c a nhóm i ch ng trư c khi t ch c
th nghi m là 3,6327. Có th d oán là k t qu v i m s c a hai nhóm TN
và C trư c TN có s sai khác nhau nhưng không nhi u, t c là s sai bi t v
i m s trung bình gi a hai nhóm là không có ý nghĩa.
ki m ch ng gi thuy t trên, ki m nh T i v i hai m u clp
ư c s d ng ki m nh giá tr trung bình c a hai m u quan sát c l p có
b ng nhau hay không. C p quan sát ây là k t qu i m c a nhóm TN và
C ư c th c hi n trư c TN. Ki m nh ư c th c hi n v i gi nh là s
khác bi t phương sai và v i m trung bình gi a hai nhóm TN và DC trư c
TN là không có ý nghĩa. Th c hi n thao tác ki m nh ta ư c b ng 3.9.
122



Phân tích s li u t b ng 3.9 cho th y: C t EVA có nghĩa ki m nh th c
hi n trong gi nh hai nhóm i m s trư c TN c a nhóm TN và nhóm C có
cùng phương sai và và s d ng ki m nh S. Giá tr c a Sig = 1,79 > 0,1 nên
không th bác b gi nh trên (t i 95% tin c y), t c phương sai c a hai nhóm
là b ng nhau. M c ý nghĩa phép ki m tra hai phía có giá tr = 0,71 > 0,05.
Do v y giá tr T không có nghĩa t i 95% tin c y.
Khác bi t giá tr trung bình là 2,655 có nghĩa v i 95% tin c y thì
trung bình i m năng l c trư c th nghi m c a nhóm C th p hơn nhóm TN
là 0,2655. Sai s chu n c a khác bi t này là 0,01496. Kho ng tin c y 95% cho
s khác bi t trung bình i m s năng l c trư c TN c a hai nhóm TN và C t
1,07 E - 2 n .8E88.

B ng 3.9: B ng ki m nh T cho nhóm C và TN trư c khi t ch c TN
Phép ki m
tra S cho s
Phép ki m tra T cho
b ng nhau
s b ng nhau c a nh ng trung bình
c a nh ng
phương sai
95% CID
Sig Std.E
F Sig T Df MD
(2-t) D L U
EVA
- TN 1,774 179 1,819 338 0,71 2,655 1,496 1,07 E - 2 .8E88
-C 1,819 333,114 0,71 2,655 1,496 1,07 E- 2 .8E88

T phân tích các s li u trên d n n k t lu n r ng bi n ng phương
sai v i m năng l c trư c th c nghi m c a hai nhóm là không khác bi t
nhau. i m s trung bình v năng l c trư c th c nghi m c a hai nhóm khác
bi t không có ý nghĩa trong kho ng 95% tin c y. K t qu i m năng l c
trư c TN c a nhóm TN và nhóm C trên ư c th hi n qua hình 3.1.
123



100
80
60 Nhãm §C
Nhãm TN
40
20
0
0
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản