Đề tài "Hiện trạng tài nguyên đất trên thế giới Việt nam và hướng sử dụng bền vững"

Chia sẻ: duynuoi999

Ðất là một dạng tài nguyên vật liệu của con người. Ðất có hai nghĩa:đất đai là nơi ở, xây dựng cơ sở hạ tầng của con người và thổ nhưỡnglà mặt bằng để sản xuất nông lâm nghiệp.Ðất theo nghĩa thổ nhưỡng là vật thể thiên nhiên có cấu tạo độc lập lâu đời, hình thành do kết quả của nhiều yếu tố

Bạn đang xem 10 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: Đề tài "Hiện trạng tài nguyên đất trên thế giới Việt nam và hướng sử dụng bền vững"

Đề tai
̀
Hiện trạng tài nguyên đất trên
thế giới, Việt nam và hướng
sử dụng bền vững
̣ ̀ ̀
Nôi dung trinh bay
I ̣ ̣ ̀ ́
Hiên trang tai nguyên đât


II Hướng sử dung bên vững
̣ ̀
̣ ̃
Đinh nghia



Trên thế giới
I ̣ ̣ ̀ ́
Hiên trang tai nguyên đât

̣
Viêt Nam
̣ ̃ ̀ ́
Đinh nghia tai nguyên đât
• Ðất là một dạng tài nguyên vật liệu của con người. Ðất có hai nghĩa:
đất đai là nơi ở, xây dựng cơ sở hạ tầng của con người và thổ nhưỡng
là mặt bằng để sản xuất nông lâm nghiệp.
• Ðất theo nghĩa thổ nhưỡng là vật thể thiên nhiên có cấu tạo độc lập
lâu đời, hình thành do kết quả của nhiều yếu tố: đá gốc, động thực
vật, khí hậu, địa hình và thời gian.
• Giá trị tài nguyên đất được đo bằng số lượng diện tích (ha, km2) và
độ phì (độ mầu mỡ thích hợp cho trồng cây công nghiệp và lương
thực). ̀ ̀ ́ ̣ ̉ ́
Tha nh phâ n câ u ta o cua đâ t




́ ̣ ́
cac hat khoang
́
hợp chât humic
không khí
nước
̣ ́
Phân loai đât
• Tổng diện tích đất trên thế giới 14.777 triệu ha, với 1.527 triệu ha đất
đóng băng và 13.251 triệu ha đất không phủ băng.
• Trong đó, 12% tổng diện tích là đất canh tác, 24% là đồng cỏ, 32% là
đất rừng và 32% là đất cư trú, đầm lầy. Diện tích đất có khả năng
canh tác là 3.200 triệu ha, hiện mới khai thác hơn 1.500 triệu ha. Tỷ lệ
đất có khả năng canh tác ở các nước phát triển là 70%; ở các nước
đang phát triển là 36%. Trong đó, những loại đất tốt, thích hợp cho
sản xuất nông nghiệp như đất phù sa, đất đen, đất rừng nâu chỉ
chiếm 12,6%; những loại đất quá xấu như đất vùng tuyết, băng,
hoang mạc, đất núi, đất đài nguyên chiếm đến 40,5%; còn lại là các
loại đất không phù hợp với việc trồng trọt như đất dốc, tầng đất mỏng,
vv.
Dân số và tai nguyên đât
̀ ́
• Hàng năm trên thế giới diện tích đất canh tác bị thu
hẹp, kinh tế nông nghiệp trở nên khó khăn hơn.
Hoang mạc hoá hiện đang đe doạ 1/3 diện tích trái
đất, ảnh hưởng đời sống ít nhất 850 triệu người. Một
diện tích lớn đất canh tác bị nhiễm mặn không canh
tác được một phần cũng do tác động gián tiếp của
sự gia tăng dân số. Ở Việt Nam từ năm 1978 đến
nay, 130.000 ha bị lấy cho thủy lợi, 63.000 ha cho
phát triển giao thông, 21 ha cho các khu công
nghiệp.
̉ ̀ ́
Suy giam tai nguyên đât
-Theo số liệu của viện tài nguyên thế giới năm 1993 quỹ đất
của tòan thế giới khỏang 13 tỉ ha
-Mật độ dân số 43 người/km2
-Một số nước có quỹ đất hạn hẹp như Hà Lan, Mỹ, Nhật, Hàn
Quốc, Ấn Độ, Singapore (chỉ 0,3ha/người)
-Diện tích nước ta là trên 33 triệu ha đứng thứ 55 trên 200
nước, diện tích bình quân đầu người khỏang 0,4ha
Quỹ đất trồng trọt tăng không đáng kể trong khi dân số tăng
nhanh nên diện tích đất trên đầu ngừơi ngày càng giảm
-Đất ngày bị sa mạc hóa, bạc màu… do sự khai thác của con
người
Đô thị hoa manh mẽ
́ ̣
-Dân số đô thị thế giới tăng 3%/năm, Châu Á tăng 3-
6,5%/năm
-Dân số đô thị trên thế giới chiếm khỏang 30%
-Dân số đô thị Việt Nam năm 1980 là 19%, hiện nay
khỏang 30%
-Hình thành các siêu đô thị, hiện nay trên thế giới đã có
khỏang 20 siêu đô thị với dân số trên 10 triệu người
-Sự hình thành siêu đô thị gây khó khăn cho giao thông
vận tải, nhà ở, nguyên vật liệu, xử lý chất thải
Gia tăng sử dung thuôc trừ sâu và
̣ ́
BVTV
-Thuốc hóa học trừ sâu, phân bón hóa học trên thế giới ngày càng được sử dụng
nhìều
-Trong thập niên 80, thuốc trừ sâu được sử dụng ở các nước indonexia, pakistan,
philipin,srilanka tăng hơn 10%/năm
-Thuốc trừ sâu gây hại nghiêm trọng cho môi trường, sức khỏe con người
+Tổ chức WHO ước lượng mỗi năm 3% lao động trong nông nghiệp ở các nước
đang phát triển (25 triệu người) bị nhiễm độc thuốc trừ sâu
+Thập niên 90 ở Châu Phi mỗi năm 11 triệu người bị nhiễm độc
+Malayxia 7% nông dân bị ngộ độc hàng năm và 15 % bị ngộ độc ít nhất 1 lần trong
đời
Ở Việt Nam trên 300 loại thuốc bảo vệ thực vật được sử dụng (có cả các loại thuốc
bị cấm như Wolfatox, Monitor, DDT)
+Liều lượng thuốc phun 2-3lit/ha
+Số lần phun vùng chè khỏang 30 lần/năm, vùng rau khỏang 20-60lần/vụ
+Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt mức cho phép:
Mât rừng
́


- Tòan thế giới có khỏang 3,8 tỷ ha rừng. Hàng
năm mất đi khỏang trên 15 triệu ha.
- Tỷ lệ mất rừng nhiệt đới khỏang 2% /năm.
Châu Á mỗi năm mất khỏang 5 triệu ha rừng
Việt nam trước 1945 rừng chiếm 43% diện tích,
hiện nay chỉ còn khỏang 33%, mặc dù có nhiều
nỗ lực trồng và bảo vệ rừng.
Hiện trạng suy giảm chất lượng tài
nguyên đất thế giới
• Khoảng 2/3 diện tích đất nông nghiệp trên thế giới đã bị suy thoái nghiêm
trọng trong 50 năm qua do xói mòn rửa trôi, sa mạc hoá, chua hoá, mặn
hoá, ô nhiễm môi trường, khủng hoảng hệ sinh thái đất. Khoảng 40% đất
nông nghiệp đã bị suy thoái mạnh hoặc rất mạnh, 10% bị sa mạc hoá do
biến động khí hậu bất lợi và khai thác sử dụng không hợp lý. Sa mạc
Sahara mỗi năm mở rộng lấn mất 100.000 ha đất nông nghiệp và đồng
cỏ. Thoái hoá môi trường đất có nguy cơ làm giảm 10 - 20% sản lượng
lương thực thế giới trong 25 năm tới.
• Tỷ trọng đóng góp gây thoái đất trên thế giới như sau: mất rừng 30%,
khai thác rừng quá mức (chặt cây cối làm củi,...) 7%, chăn thả gia súc
quá mức 35%, canh tác nông nghiệp không hợp lý 28%, công nghiệp hoá
gây ô nhiễm 1%. Vai trò của các nguyên nhân gây thoái hoá đất ở các
châu lục không giống nhau: ở Châu Âu, châu á, Nam Mỹ mất rừng là
nguyên nhân hàng đầu, châu Đại Dương và châu Phi chăn thả gia súc
• Xói mòn rửa trôi : Mỗi năm rửa trôi xói mòn chiếm 15%
nguyên nhân thoái hoá đất, trong đó nước đóng góp
55,7% vai trò, gió đóng góp 28% vai trò, mất dinh
dưỡng đóng góp 12% vai trò. Trung bình đất đai trên
thế giới bị xói mòn 1,8 - 3,4 tấn/ha/năm. Tổng lượng
dinh dưỡng bị rửa trôi xói mòn hàng năm là 5,4 - 8,4
triệu tấn, tương đương với khả năng sản sinh 30 - 50
triệu tấn lương thực.
• Hoang mạc hoá là quá trình tự nhiên và xã hội. Khoảng
30% diện tích trái đất nằm trong vùng khô hạn và bán
khô hạn đang bị hoang mạc hoá đe doạ và hàng năm
có khoảng 6 triệu ha đất bị hoang mạc hoá, mất khả
năng canh tác do những hoạt động của con người.
Vai trò cua tai nguyên đât
̉ ̀ ́

Đất có vai trò quan trọng trong nhiều quá trình tự nhiên như:
1- Môi trường cho cây trồng sinh trưởng và phát triển, đảm bảo an ninh
sinh thái và an ninh lương thực;
2- Nơi chứa đựng và phân huỷ chất thải;
3- Nơi cư trú của động vật đất;
4- Lọc và cung cấp nước,...
5- Địa bàn cho các công trình xây dựng
Đất là tài nguyên vô giá, giá mang và nuôi dưỡng toàn bộ các hệ sinh thái
trên đất, trong đó có hệ sinh thái nông nghiệp hiện đang nuôi sống
toàn nhân loại.
Tập quán khai thác tài nguyên đất phân hoá theo cộng đồng, phụ thuộc
vào điều kiện địa lý, khí hậu, đặc trưng tập đoàn cây trồng, đặc thù
văn hoá, trình độ khoa học công nghệ, mục tiêu kinh tế.
̀ ́ ̣
Tai nguyên đât Viêt Nam
• Diện tích Việt Nam là 33.168.855 ha, đứng thứ 59 trong hơn 200 nước trên thế giới.
• Theo Lê Văn Khoa, đất bằng ở Việt Nam có khoảng >7 triệu ha, đất dốc >25 triệu
ha. >50% diện tích đất đồng bằng và gần 70% diện tích đất đồi núi là đất có vấn đề,
đất xấu và có độ phì nhiêu thấp, trong đó đất bạc màu gần 3 triệu ha, đất trơ sỏi đá
5,76 triệu ha, đất mặn 0,91 triệu ha, đất dốc trên 25o gần 12,4 triệu ha.
• Bình quân đất tự nhiên theo đầu người là 0,4 ha. Theo mục đích sử dụng năm 2000,
đất nông nghiệp 9,35 triệu ha, lâm nghiệp 11,58 triệu ha, đất chưa sử dụng 10 triệu
ha (30,45%), chuyên dùng 1,5 triệu ha. Đất tiềm năng nông nghiệp hiện còn khoảng
4 triệu ha. Bình quân đất tự nhiên ở Việt Nam là 0,6 ha/người. Bình quân đất nông
nghiệp theo đầu người thấp và giảm rất nhanh theo thời gian, năm 1940 có 0,2 ha,
năm 1995 là 0,095 ha. Đây là một hạn chế rất lớn cho phát triển. Đầu tư và hiệu
quả khai thác tài nguyên đất ở Việt Nam chưa cao, thể hiện ở tỷ lệ đất thuỷ lợi hoá
thấp, hiệu quả dùng đất thấp, chỉ đạt 1,6vụ/năm, năng suất cây trồng thấp, riêng
năng suất lúa, cà phê và ngô đã đạt mức trung bình thế giới.
Suy thoái tài nguyên đất Việt Nam bao gồm nhiều vấn đề và do nhiều quá trình tự
nhiên xã hội khác nhau đồng thời tác động. Những quá trình thoái hoá đất
nghiêm trọng ở Việt Nam là:
1- Xói mòn rửa trôi bạc màu do mất rừng, mưa lớn, canh tác không hợp lý, chăn thả
quá mức. Theo Trần Văn ý – Nguyễn Quang Mỹ (1999) >60% lãnh thổ Việt Nam
chịu ảnh hưởng của xói mòn tiềm năng ở mức >50tấn/ha/năm;
2- Chua hoá, mặn hoá, phèn hoá, hoang mạc hoá, cát bay, đá lộ đầu, mất cân bằng
dinh dưỡng,... Tỷ lệ bón phân N : P2O5 : K2O trung bình trên thế giới là 100 : 33 :
17, còn ở Việt Nam là 100 : 29 : 7, thiếu lân và kali nghiêm trọng. Việt Nam phấn
đấu đến 2010 đất nông nghiệp sẽ đạt 10 triệu ha, trong đó có 4,2 - 4,3 triệu ha
lúa, 2,8 - 3 triệu ha cây lâu năm, 0,7 triệu ha mặt nước nuôi trồng thuỷ sản, đảm
bảo cung ứng 48 - 55 triệu tấn lương thực (cả màu); Đất lâm nghiệp đạt 18,6
triệu ha (50% độ che phủ), trong đó có 6 triệu ha rừng phòng hộ, 3 triệu ha rừng
đặc dụng, 9,7 triệu ha rừng sản xuất; Cảnh quan tự nhiên (chủ yếu là sông, suối,
núi đá,...) còn 1,7 triệu ha.
Khảo sát đất đai


Khảo sát nông –
 khí hậu học


II Hướng sử dụng bền vững Đất đai, sinh thái
 và nông nghiệp


Đất và sinh thái nông
nghiệp ở tỷ lệ quốc gia

Khảo sát TN đất 
bằng pp cảnh quan

PP sử dụng các thông  Các khía cạnh KT – XH
số toán học để phân   trong việc ngăn chặn sự 
loại TN đất xói mòn và thoái hóa đất
KHẢO SÁT ĐẤT ĐAI

1.Việc  thẩm  định  (Assessment)  hay  đánh  giá  (Evaluation)  nguồn 
tài nguyên đất sẽ được thực hiện chỉ khi các dữ liệu gốc về tài nguyên 
đất đã được thu thập một cách đầy đủ và có hệ thống. 
Việc nghiên cứu, đánh giá về đất đai hiện nay dựa trên các phương 
pháp như viễn thám, GIS. Ngoài ra còn một kỹ thuật nữa đó là mô hình 
hóa tài nguyên đất. 
2.    Phân  loại  (classification)  tài  nguyên  môi  trường  đất  là  việc  đầu 
tiên trong việc khảo sát tài nguyên môi trường đất. Trong phân loại tài 
nguyên đất thì các câu hỏi cần chú ý đó là: sức chứa, sức sản xuất, sự 
nhạy cảm với môi trường và tác động môi trường của môi trường đất.
3. Các thống kê về tài nguyên đất:
Mục tiêu: cung cấp thông tin về sự xói mòn, đưa ra tiêu chuẩn về khả năng sử dụng
TN môi trường đất và cung cấp cơ sở TN đất cho việc quy hoạch sử dụng TN đất ở
cấp Quốc gia và cấp vùng. Ngoài ra nó còn có ý nghĩa trong việc thiết lập chiến lược
khai thác sử dụng đất.
Khi thống kê TN đất thì cần phải xây dựng bản đồ các đơn vị quản lý đất đai, trong
đó bao gồm các thuộc tính tự nhiên về tài nguyên tự nhiên và đánh giá khả năng sử
dụng TN đất.
Một cách khái quát thì kế hoạch về khả năng sử dụng đất cần phải có 4 loại thông
tin sau:
• Dữ liệu về kiểu đá, địa mạo, xói mòn, sự thoát thủy, tỉ lệ che phủ/ tỉ lệ sử dụng đất.
• Phân chia thứ cấp các quan cảnh đất vào các đơn vị bản đồ mà thể hiện các đặc
tính tương tự.
• Giải thích các kiểu và mức độ của các hạn chế đặc ra cho việc phát triển các mô
hình sử dụng đất trong mỗi đơn vị bản đồ.
• Đánh giá tổng thể khả năng để xếp vào lớp từ thấp đến cao.
Có rất nhiều khó khăn trong việc kết hợp các dữ liệu TN đất vào trong quy hoạch:
• Thuyết phục các nhà quy hoạch Quốc gia chấp nhận kế hoạch phân loại TN đất.
KHẢO SÁT NÔNG – KHÍ HẬU HỌC TÀI
NGUYÊN MÔI TRƯỜNG ĐẤT
• Các yếu tố khí hậu chi phối đến tiềm năng sử
dụng Tài nguyên đất. Cũng như các dữ liệu về
đất đai, dữ liệu khí hậu được thu thập từ các
điểm lấy mẫu, các trạm khí tượng… Sau đó dùng
phương pháp nội suy để xây dựng bản đồ với
các thông số riêng như lượng mưa trung bình
năm, số ngày có nhiệt độ trung bình > toC nào
đó, phân lớp khí hậu học… có quan hệ với thảm
thực vật.
ĐẤT ĐAI, SINH THÁI VÀ NÔNG
NGHIỆP

Các yếu tố cần thiết để phục vụ cho khảo sát đất đai và sinh thái
nông nghiệp:
 Đá mẹ với các kiểu phong hóa: phong hóa hóa học, lý học, sinh-
hóa hóa học, vỡ vụn, mẫu chất.
 Nhiệt độ, áp suất không khí.
 Tài nguyên đất.
 Khí hậu
 Các hoạt động của động vật, thực vật, vi sinh vật và con người.
Mục tiêu của việc xem xét đất và sinh thái nông nghiệp là nhằm loại
bỏ các nguyên nhân gây ra những sai khác theo thời vụ.
ĐẤT VÀ SINH THÁI NÔNG
NGHIỆP Ở TỶ LỆ QUỐC GIA
Nhiều Quốc gia đã khai thác hệ thống phân loại khả năng đất đai nhằm sử
dụng cho công tác quy hoạch và sử dụng trong công tác quản lý đất đai. Cách
phổ biến là đưa ra một phương pháp phân loại dựa vào mức độ các yếu tố giới
hạn như khí hậu, địa hình, các đặc điểm thổ nhưỡng. Cách đánh giá về nông
khí hậu như vậy cũng có thể đầy đủ để sử dụng cho phân loại đất. Một phân
lớp của Bibly và Mackney (1969) thực hiện dựa trên sự cân bằng về nước và
nhiệt độ trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 9 gồm các yếu tố sau:
 R: lượng mưa trung bình
 PT: tiềm năng thoát hơi nước trung bình (mm)
 T(x): trung bình dài hạn của nhiệt độ trung bình hàng ngày lớn nhất.
Như vậy, 3 nhóm khí hậu có thể xác định:
 Nhóm 1: R – PT < 100 mm và T(x) > 15oC. Các yếu tố khí hậu có hoặc không
có ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây trồng.
 Nhóm 2: R – PT < 300 mm và T(x) > 14oC (trừ đi các giá trị của nhóm 1). Các
yếu tố khí hậu trung bình hoặc khó khăn cho sinh trưởng và phát triển của cây
trồng.
KHẢO SÁT TÀI NGUYÊN ĐẤT BẰNG
PHƯƠNG PHÁP CẢNH QUAN

• Phương pháp cảnh quan (landscape) bao gồm cả việc giới hạn và
mô tả các đặc điểm của các đơn vị bản đồ dựa trên các phức hệ
sinh thái khác nhau được biểu diển trên các kiểu cảnh khác nhau.
Phương pháp hệ thống phân loại đất đai được xem là phương
pháp cảnh quan tốt, cung cấp sự thống kê nhanh về Tài nguyên
đất đai.
• Phương pháp khảo sát Tài nguyên Môi trường đất bằng cảnh
quan có thể dựa trên việc giải đoán các không ảnh và dựa vào
các thông số môi trường.
CÁC KHÍA CẠNH KT - XH TRONG VIỆC NGĂN CHẶN
SỰ XÓI MÒN VÀ THOÁI HÓA ĐẤT
Hai yếu tố có tính quyết định trong khai thác đất đó là chất lượng nội
tại của đất và cách thức sử dụng đất.
Hầu hết người ta thực hiện các mối tương quan giữa phân lớp khả
năng sử dụng đất đai và năng suất nông nghiệp hoặc rừng để cho
điểm các lớp. Ở đây, có thể sử dụng thêm một số thông số để đánh
giá phạm vi sử dụng khác nhau. Cần có một số bước như sau:
• Tính toán trung bình tổng sản phẩm chính, có nghĩa là đánh giá các
phần khác nhau của tổng sản phẩm chính xuất hiện trong mỗi khu
vực sinh thái.
• Tính toán lại giá trị tiềm năng sản xuất các sản phẩm chính dựa vào
trung bình tiềm năng sản xuất ở bước trên và chỉ số hiệu suất đất
trồng. số điều chỉnh này gồm cả việc phản ánh ảnh hưởng khác
nhau của tiềm năng đất trên năng suất sinh khối.
PP SỬ DỤNG CÁC THÔNG SỐ TOÁN
HỌC ĐỂ PHÂN LOẠI TÀI NGUYÊN
ĐẤT
Với phương pháp toán học, các lớp thông tin được xây dựng dựa trên các thuộc
tính về khí hậu, thổ nhưỡng, thực vật… Phương pháp chung được tiến hành
như sau:
• Xem xét, tinh lọc các kế hoạch đánh giá cùng với việc xác định các dữ liệu cơ
sở và giả thiết được sử dụng.
• Lựa chọn các chu kỳ sử dụng đất (cây trồng, mức độ đầu tư …).
• Xác định các yếu tố khí hậu, thổ nhưỡng có liên quan đến chu kỳ sử dụng đất
đã được lựa chọn.
• Chuẩn bị tài liệu thống kê đất và các đơn vị bản đồ (các vùng sinh thái nông
nghiệp) theo các thông số đã được xác định.
• Kết hợp các yêu cầu cho trước với số liệu thống kê được sau đó để giải đoán
tiềm năng sản xuất ở các vùng sinh thái nông nghiệp khác nhau.
• Ước lượng các giá trị sản lượng và xác định các lớp phù hợp và các thông số
khác nhau được khai thác.
• Phân chia đất đai vào các lớp phù hợp cho hệ thống sử dụng đất đã được
KẾT LUẬN

• Đất đai được xem là tài sản của một Quốc gia, là tư liệu sản xuất
chủ yếu, đồng thời cũng là đối tượng của lao động và là sản phẩm
của lao động.
• Khoa học về sinh thái Môi trường cũng xem đất như là một “cơ thể
sống”. Do đó, môi trường đất cũng như Tài nguyên Môi trường đất
phải có quá trình hình thành và cả sự tàn lụi nữa.
• Chính vì vậy, cần phải hiểu rõ được tầm quan trọng của Tài
nguyên Môi trường đất. Từ đó, đưa ra những kế hoạch quản lý và
bảo vệ nguồn tài nguyên này một cách hợp lý nhằm phụ vụ mục
tiêu phát triển bền vững cho nhu cầu của hiện tại những không
làm ảnh hưởng đến lợi ích của thế hệ tương lai.
TÀI LIỆU THAM KHẢO


- Giáo trình Tài nguyên MT và phát triển bền vững- TS. Ngô Trung Sơn
- Lê Huy Bá, Vũ Chí Hiếu, Võ Đình Long – Tài nguyên môi trường và phát
triển bền vững
- Giáo trình Tài nguyên đất MT - Lê Văn Khoa
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản