Ebook Phiên dịch Việt - Hán, Hán - Việt: Phần 2

Chia sẻ: Bautroibinhyen30 Bautroibinhyen30 | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:141

0
20
lượt xem
11
download

Ebook Phiên dịch Việt - Hán, Hán - Việt: Phần 2

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Cuốn sách giới thiệu những vấn đề về từ ngữ, câu, phiên dịch câu một cách rõ ràng và đầy đủ nhất nhằm giúp cho người đọc dễ nắm bắt một cách trọn vẹn và mạch lạc nhất và những vấn đề cần lưu ý trong quá trình phiên dịch Hán - Việt. Ngoài ra, cuốn sách còn bổ sung một số bài mẫu và bài tập để bạn tham khảo và nâng cao khả năng phiên dịch của mình. Mời các bạn tham khảo.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Ebook Phiên dịch Việt - Hán, Hán - Việt: Phần 2

Chu Húc Lương ( jạjP$Ui ) s<br /> Tam luận phiên dịch (trích)<br /> P hiên dịch cần phải có th ể tài (thể loại) tương ứng với<br /> nội dung, đây chính là cái tôi gọi là “<br /> nhã”. Bây giờ tôi sè<br /> giải thích về “<br /> tín, đạt, nhã” trong phiên dịch, “ ' chinh là<br /> tin<br /> sự trung thực đối với ý nghĩa của nguyên văn, ‘đ ạ t’ chính<br /> là người đọc có th ể hiểu được bài dịch, “<br /> nhã” chính là sự<br /> tương xứng và xác đáng giữa nội dung và thể tài cùa<br /> nguyên văn.<br /> Người ta có th ể hỏi rằn g tạ i sao tôi lại cứ thích dùng<br /> chữ “ ã ” này như thế? Nếu thay bằng một chữ “ván'<br /> nh<br /> chẳng phải là càng gần với ý tôi muốn nói hay sao? Câu<br /> trả lời của tôi là, khi dùng chữ “v ãn ” có th ể sẽ có người<br /> nhầm tưởng tôi chủ trương dùng “cổ văn” ( Ẵ « ). Từ ngữ<br /> vốn đã mơ hồ, nhưng mơ hồ cũng có chỗ hay của nó đó là<br /> dễ nhớ. Từ “ h ã ” vừa bao gồm nhã vừa bao gồm cà vản<br /> n<br /> nhã -<br /> <br /> (nho nhã), điển nhã -<br /> <br /> (trang nhả), nhã<br /> <br /> thuần - M I , chí ít nó cũng không quá thông tục va<br /> mang phong cách riêng.<br /> Vậy giữa “ ”, “ ạ t”, “ h ã ” cái nào quan trọng nhất'’<br /> tín<br /> đ<br /> n<br /> Tôi cho rằng cần phải xem xét nội dung rồi mới quvèt<br /> định. Nếu bài dịch là “Bản thảo cho độc giả” hoặc là một<br /> mẩu tin giải trí thì cần phải xem trọng đạt, lỡ như dịch sót<br /> một hai câu thì cũng không ảnh hưởng nhiều đến ý chính<br /> Nêu bài dịch là những bài triế t học, khoa học xả hội. dảc<br /> biệt là những tác phẩm kinh điển, chữ “ ” nên đật hang<br /> tín<br /> đầu. Điều người Trung Quốc không thích n h ất là cáu cú<br /> <br /> 156<br /> <br /> quá dài, chì những lúc b ất đắc dĩ mới diễn giải dài. v ề m ặt<br /> từ loại, thậm chí là kết cấu câu, chỉ cần không đến nỗi đọc<br /> lên nghe không trôi chảy thì nếu có th ể không thay đổi thì<br /> không thay đổi, cứng nhắc một chút cũng đành để chúng<br /> cứng nhắc.<br /> Và đương nhiên khi dịch tác phẩm văn học chúng ta<br /> phải chú ý gọt giũa lời văn. Nếu như là cổ văn, tuy không<br /> phải là thời Hạ Thương Chu, nhưng dịch giả không thể<br /> không thông đạt, hoặc là không ràn h rọt, tức văn ngôn lại<br /> pha tạp vào bạch thoại, th ế nhưng lại có những học giả lớn<br /> đã viết như vậy. Nếu như là bạch thoại, lại càng không<br /> ngại thoải mái hơn, không những có th ể sử đụng cổ văn<br /> một cách thích đáng mà hoàn toàn có thể sử dụng cú pháp<br /> Âu hoá. Đặc biệt là khi dịch thơ ca, vì yêu cầu cách luật<br /> hoàn chỉnh và cách gieo vần mà càng không th ể trán h<br /> được điều đó. Chúng ta hãy thử xem đoạn thơ dưới đây:<br /> Điền gian đích sồ cúc, nhĩ đích sắc thái chủng loại<br /> phồn đa,<br /> Bất chỉ vi duyệt nhân nhĩ mục nhi khai phóng,<br /> Hoàn đạo phá ngộ môn tâm trung đích nguyện vọng,<br /> Chỉ xuất nhân tâm đích xu hướng, dụng nhĩ đích tha ca;<br /> <br /> ( fflíÉ 0 M ẳ Ề S<br /> <br /> SifcÀi.'fôilSl ,<br /> <br /> ,<br /> <br /> ;)<br /> <br /> Cụm từ “ Æ f r 'f ô i # ® : ” đặt ở cuối câu chính là một<br /> <br /> dạng ngữ pháp Âu hoá, và đoạn này trích từ bài tha<br /> gồm 14 câu thơ của Balzac (<br /> <br /> ) doPỉạ<br /> <br /> Lôi ( 'í^lra ) dịch. Điều mà Phụ Lôi không thích nhất 1<br /> A<br /> dạng ngữ pháp Âu hoá, nhưng đây là dịch thơ, nên ông ấy<br /> không câu nệ điều đó.<br /> Việc lấy tiêu chuẩn “ h ã ” dùng để dịch văn học chinh là<br /> n<br /> yêu cầu dịch tác phẩm văn học cần phải có phong cách,<br /> nhưng không có nghĩa là phản án h phong cách của nguyên<br /> tác. N hà văn người Anh Alexander F raser Tytler vào<br /> những năm 90 của th ế kỷ 18 đã viết quyển sách “Nguyên<br /> lý phiên dịch”, ông đã nêu ra 3 tiêu chuẩn trong phiên<br /> dịch. Trong đó tiêu chuẩn thứ hai yêu cầu phiên dịch phải<br /> phản ánh phong cách trong nguyên văn, đây là chỗ ông<br /> khác với Nghiêm Phục ( P ấ ) . Nghiêm Phục chi nhic<br /> đến “<br /> nhã” mà không đề cập đến phong cách nguyên vản,<br /> ngày nay chúng ta nói dịch tác phẩm văn học phài có<br /> phong cách, và không nên yêu cầu dịch cả phong cách của<br /> nguyên văn vì phong cách của nguyên văn thì không có<br /> cách nào có thể dịch được.<br /> Nói tóm lại, phong cách của một tác phẩm ván học do<br /> bốn phương diện sau quyết định nên: Thứ n h ất là phong<br /> cách của nguyên tác, ví dụ nguyên văn của”Kinh thánh cựu<br /> ước” c IB<br /> vốn là tiếng Hy Lạp cổ, tính từ rát ít,<br /> phó từ hoàn toàn không có, nên bản dịch tấ t nhiên khóng<br /> thể thêm chúng vào. Bài văn “Những cuộc phiêu lưu cua<br /> Gulliver”<br /> ( I M<br /> <br /> 158<br /> <br /> của tác giả<br /> * #<br /> <br /> Stromile Swift<br /> <br /> ) người Anh, tuyệt nhiên không dùng cách<br /> <br /> ví von, những dịch giả khi nắm rõ đặc điểm nhỏ này cần<br /> phải chú ý, khi dịch không nên tuỳ tiện dùng những từ ngữ<br /> mang ý ẩn dụ. Nhưng tác giả của “La Mã suy vong<br /> sử” (<br /> ) là Edward Gibbon ( c i BE ) ở<br /> cuối mỗi đoạn văn ông thường thích dùng cụm từ ngắn như “ f<br /> o<br /> a nation”, “ f ivar” để k ết thúc, điều này cũng tạo thành<br /> o<br /> một phần trong phong cách văn chương của ông, nhưng<br /> dịch giả thì không th ể nào làm được điều đó. Thứ hai là<br /> phong cách văn chương vốn có của dịch giả, ví dụ như cách<br /> hành văn ngắn gọn súc tích của Lỗ Tấn, ông thường bỏ đi<br /> những lượng từ trong bạch thoại, ví dụ ông viết<br /> “ ẫ i Ị ẫ ì ằ ì í p l ” mà không phải là<br /> trong những bài dịch của Phụ Lôi những từ bô'n chữ khá<br /> nhiều, điều này có quan hệ với phong cách viết văn của<br /> ông. Thứ ba là đặc trưng ngôn ngữ mẹ đẻ của dịch giả. Câu<br /> cú trong tiếng Anh khá dài, trong tiếng Trung thì khá<br /> ngắn, khi dịch từ tiếng Anh sang tiếng Trung thường thì<br /> một câu phải dịch th àn h nhiều câu, còn dịch từ tiếng<br /> Trung sang tiếng Anh thì lại dịch từ mấy câu tiếng Trung<br /> thành một câu tiếng Anh; tình hình này tấ t yếu sẽ ảnh<br /> hưởng đến phong cách dịch. Cho dù ở Trung Quốc ngày<br /> nay khi dịch những sách kinh điển của chủ nghĩa Mác Lênin thường thường không th ể không dùng câu cú dài.<br /> Những bài tin tức trê n báo do dịch vội nên câu dài xuất<br /> hiện ngày càng nhiều, nhưng câu cú khi dịch tác phẩm văn<br /> học thì không nên quá dài. Tình hình này tấ t nhiên cũng<br /> sẽ ảnh hưởng đến phong cách. Thứ tư là thời đại dịch giả<br /> đang sinh sống. Trước khi phong trào Ngũ Tứ diễn ra, dịch<br /> sách phải dùng cổ văn, dịch thơ đều dùng thể thơ cổ, điều<br /> này tấ t nhiên là chịu ảnh hưởng của thời đại. Văn bạch<br /> <br /> thoại trước và sau phong trào Ngũ Tứ cũng có sự khác biỊ<br /> rấ t lớn; sự khác nhau giữa việc phiên dịch ở giai đoạn d i<br /> phong trào Ngũ Tứ và sau khi th à n h lập nước cũng rất lởn<br /> Với ba n h ân tố cuối luôn chi phối, các dịch giả làm sao a<br /> th ể phản ánh m ột cách chính xác phong cách nguyên vản?<br /> Vì vậy với những tiêu chuẩn của chữ “<br /> nhã" dùng đi<br /> đánh giá việc dịch văn học, tôi cho rằn g chỉ có thể yêu cẦ<br /> i<br /> bài dịch có phong cách, ngoài ra nó còn có ý nghĩa: rhínt<br /> là lời văn sá t nhưng không tục, bởi vì suy cho cùng dịd<br /> giả cần phải đặt m ình vào vị trí của độc giả.<br /> (Người dịch: Trần Thị Hồng Gắm<br /> <br /> Chu Giác Lương ( J I 5 â ) :<br /> Phiên dịch tạp đàm (trích)<br /> Dịch th u ậ t nói cho cùng là việc hiểu rõ và diễn đại<br /> nguyên tác bằng một ngôn ngữ khác; dịch thuật văn hạ<br /> cũng không phải là ngoại lệ, nhưng những vấn đề về việ<<br /> dịch th u ật văn học lại quan trọng hơn. Những vấn đề nà]<br /> tuy nói ra thì đơn giản nhưng lại vô cùng phức tạp, liêi<br /> quan đến nhiều loại lý thuyết, thậm chí có thể nói đó li<br /> cái đích mà không bao giờ được giải quyết một cách triệ<br /> để. Đây chính là lý luận được đúc k ết từ quá trình nghiéi<br /> cứu thảo luận, còn thực tiễn của việc dịch thuật thì khỏn<<br /> cần phải chờ đến lúc đã triệ t để về m ặt lý ỉuận mới có thi<br /> tiến hành được. Đương nhiên là thực tiễn cần phài có 1<br /> ]<br /> luận chỉ đạo, nhưng cho dù không có lý luận hoàn thiện th<br /> <br /> 160<br /> <br />
Đồng bộ tài khoản