Ebook Phương pháp lồng ghép biến đổi khí hậu vào kế hoạch phát triển kinh tế xã hội địa phương

Chia sẻ: Ro Ong Kloi | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:42

0
7
lượt xem
4
download

Ebook Phương pháp lồng ghép biến đổi khí hậu vào kế hoạch phát triển kinh tế xã hội địa phương

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nội dung của ebook trình bày tổng quát về biến đổi khí hậu và biện pháp ứng phó, lồng ghép biến đổi khí hậu vào kế hoạch phát triển địa phương, xây dựng khung giám sát và đánh giá hiệu quả của lồng ghép biến đổi khí hậu vào sản xuất.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Ebook Phương pháp lồng ghép biến đổi khí hậu vào kế hoạch phát triển kinh tế xã hội địa phương

PHƯƠNG PHÁP LỒNG GHÉP BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU<br /> VÀO KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI ĐỊA PHƯƠNG<br /> <br /> M CL C<br /> M C L C .................................................................................................................................. i<br /> GI I THI U .............................................................................................................................iii<br /> PH N 1: T NG QUÁT V BI N Đ I KHÍ H U VÀ BI N PHÁP<br /> <br /> NG PHÓ ........... 4<br /> <br /> 1.1. HỆ THỐNG KHÍ HẬU ..........................................................................................4<br /> 1.2. CÁC THÀNH PHẦN KHÍ GÂY NÊN HIỆU ỨNG NHÀ KÍNH .........................4<br /> 1.2.1. Các loại khí nhà kính ....................................................................................4<br /> 1.2.2. Sự phát thải khí nhà kính ..............................................................................5<br /> 1.2.3. Kịch bản biến đổi khí hậu .............................................................................5<br /> 1.3. CÁC BIỂU HIỆN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ...............................................................6<br /> 1.3.1. Biến đổi khí hậu trên quy mô toàn cầu .........................................................6<br /> 1.3.2. Biến đổi khí hậu ở Việt Nam ........................................................................6<br /> 1.3.3. Biến đổi khí hậu ở Đồng bằng sông Cửu Long ............................................7<br /> 1.4. ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ..................................................................9<br /> 1.5. CHÍNH SÁCH ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU .......................................10<br /> PH N 2: L NG GHÉP BI N Đ I KHÍ H U VÀO K HO CH PHÁT TRI N Đ A<br /> PHƯƠNG ............................................................................................................................... 12<br /> <br /> 2.1 NGUYÊN TẮC vỀ LỒNG GHÉP BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀO KẾ HOẠCH ....12<br /> 2.1.1 Khái niệm về lồng ghép ..............................................................................12<br /> 2.1.2 Các nguyên tắc lồng ghép ...........................................................................12<br /> 2.2 TỔ CHỨC THỰC HIỆN ......................................................................................13<br /> 2.3 TIẾP CẬN PHÂN TÍCH THÍCH ỨNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ...........................14<br /> 2.4 THU THẬP CÁC DỮ LIỆU THỨ CẤP ..............................................................15<br /> 2.5 TẬP HUẤN ĐỊA PHƯƠNG ................................................................................15<br /> 2.6 PHỎNG VẤN ĐỊA PHƯƠNG .............................................................................15<br /> 2.7 ÁP DỤNG PRA TRONG LỒNG GHÉP BIẾN ĐỔI KHI HẬU .........................17<br /> 2.7.1 Bước 1: Vẽ sơ đồ xã ấp, xác định các vị trí, nơi ở, nơi sản xuất ................19<br /> 2.7.2 Bước 2: Ôn lại lược sử thôn ấp, lịch sử sản xuất và lịch sử thiên tai .........20<br /> 2.7.3 Bước 3: Đánh giá xu thể thay đổi của khí hậu ............................................21<br /> 2.7.4 Bước 4: Vẽ sơ đồ lịch thời vụ, sản xuất hiện nay của địa phương .............22<br /> 2.7.5 Bước 5: Đi thực địa và vẽ sơ đồ lát cắt đặc điểm tự nhiên và sản xuất ......22<br /> 2.7.6 Bước 6: Phân tích cây vấn đề: khó khăn - tác động - giải pháp .................24<br /> 2.7.7 Bước 7: Đề xuất các giải pháp thích ứng hiện tại và tương lai ...................24<br /> 2.7.8 Bước 8: Phân tích tính khả thi bền vững để chọn biện pháp ưu tiên ..........27<br /> 2.7.9 Bước 9: Ghi nhận các kiến nghị cộng đồng về chính sách, thể chế ...........29<br /> PH N 3: XÂY D NG KHUNG GIÁM SÁT VÀ ĐÁNH GIÁ HI U QU C A L NG<br /> GHÉP BI N Đ I KHÍ H U VÀO S N XU T ................................................................... 30<br /> i<br /> Rosa Luxemburg – WARECOD – DRAGON - MekongNet<br /> <br /> PHƯƠNG PHÁP LỒNG GHÉP BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU<br /> VÀO KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI ĐỊA PHƯƠNG<br /> <br /> 3.1 XÂY DỰNG khung GIÁM SÁT THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ......30<br /> 3.1.1 Ý nghĩa ........................................................................................................30<br /> 3.1.2 Các giám sát định kỳ ...................................................................................31<br /> 3.1.3 Các điểm thu thập số liệu ............................................................................32<br /> 3.1.4 Công cụ thu thập số liệu..............................................................................32<br /> 3.2 ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ LỒNG GHÉP ...............................................................32<br /> 3.2.1 Mục đích đánh giá .......................................................................................32<br /> 3.2.2 Phương pháp đánh giá .................................................................................32<br /> 3.2.3 Thời gian thực hiện việc đánh giá ...............................................................33<br /> TÀI LI U THAM KH O ....................................................................................................... 34<br /> PHỤ LỤC 1: CÁC THUẬT NGỮ ...................................................................................... 35<br /> PHỤ LỤC 2: MẪU PHIẾU PHỎNG VẤN ....................................................................... 38<br /> <br /> Rosa Luxemburg Stiftung – WARECOD – DRAGON - MekongNet<br /> <br /> ii<br /> <br /> PHƯƠNG PHÁP LỒNG GHÉP BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU<br /> VÀO KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI ĐỊA PHƯƠNG<br /> <br /> GI I THI U<br /> Biến đổi khí hậu là một thực thể diễn tiến trong quá khứ cũng như hiện tại và được<br /> phỏng đoán là có thể biến động nhanh hơn trong tương lai. Sự phát thải quá nhiều chất khí<br /> như CO2, CH4, N2O, CFCs, ... vào bầu khí quyển gây nên hiệu ứng nhà kính, hệ quả tạo nên<br /> hiện tượng nóng lên toàn cầu làm băng ở Bắc và Nam cực, cũng như các dải băng ở các dãy<br /> núi cao tan nhanh hơn khiến mực nước biển đang có xu thế dâng cao, cán cân tuần hoàn nước<br /> thay đổi làm đe dọa toàn bộ hệ sinh thái hiện hữu, đặc biệt là các vùng đất thấp, vùng ven<br /> biển. Tại Việt Nam, phần lớn cư dân sống tập trung với mật độ cao ở các vùng đất có độ cao<br /> dưới 10 mét so với mực nước biển, nhất là các vùng Đồng bằng sông Cửu Long, vùng Đồng<br /> bằng sông Hồng và một số vùng duyên hải miền Trung. Việt Nam cũng là một trong những<br /> quốc gia chịu nhiều ảnh hưởng của thiên tai và thời tiết bất thường, đặc biệt là bão lũ.<br /> Việc xây dựng các kế hoạch thích ứng với biến đổi khí hậu là một yêu cầu thực tế mà<br /> hầu hết các quốc gia trên thế giới đang đặt ra tương ứng với các kịch bản thay đổi lượng phát<br /> thải khí nhà kính toàn cầu và điều kiện thời tiết biến động ở từng địa phương. Những ngành<br /> nghề có đặc điểm nhạy cảm với biến đổi khí hậu như nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản, y tế,<br /> quản lý tài nguyên nước, rừng, biển và đa dạng sinh học, ... cần có những biện pháp thích ứng<br /> với biến đổi khí hậu và nước biển dâng phù hợp. Việc lồng ghép biến đổi khí hậu vào kế<br /> hoạch phát triển kinh tế - xã hội địa phương có nhiều ý nghĩa cho sự phát triển bền vững.<br /> Hiện nay đã có một số công cụ để giúp cho các địa phương thực hiện việc lồng ghép<br /> biến đổi khí hậu vào kế hoạch phát triển cụ thể của địa phương với sự hỗ trợ của các nhà khoa<br /> học, các cấp chính quyền và các tổ chức Phi chính phủ khác. Để giúp cho cán bộ lãnh đạo địa<br /> phương, cán bộ kỹ thuật và các tổ chức xã hội dân sự địa phương một phương pháp tiếp cận<br /> tương đối phù hợp với cộng đồng, Trung tâm Bảo tồn và Phát triển Tài nguyên Nước<br /> (WARECOD), Viện Nghiên cứu Biến đổi Khí hậu – Đại học Cần Thơ (Viện DRAGON),<br /> Mạng lưới Bảo vệ Môi trường và Ứng phó với Biến đổi Khí hậu vùng Đồng bằng Sông Cửu<br /> Long (MekongNet) với sự tài trợ của Tổ chức Rosa Luxemburg Stiftung (CHLB Đức) đã liên<br /> kết xuất bản quyển sách này như một cẩm nang hướng dẫn cho các bước thực hành việc lồng<br /> ghép biến đổi khí hậu vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Cuốn cẩm nang<br /> này do Tiến sỹ Lê Anh Tuấn biên soạn.<br /> Hy vọng cuốn sách này là một tài liệu thực hành cho các cộng đồng địa phương, đặc<br /> biệt vùng Đồng bằng Sông Cửu Long, nơi được xem là một trong ba đồng bằng chịu tác động<br /> của biến đổi khí hậu cực kỳ lớn nhất trên thế giới lên sinh kế của người dân. Tài liệu khó<br /> tránh khỏi những thiếu sót, chúng tôi rất mong được sự đóng góp của người đọc để có những<br /> chỉnh sửa và cải tiến tốt hơn cho các lần xuất bản sau.<br /> Trân trọng giới thiệu,<br /> GS.TS. LÊ QUANG TRÍ<br /> Giám đốc Viện Nghiên cứu Biến đổi Khí hậu – Đại học Cần Thơ<br /> <br /> Rosa Luxemburg Stiftung – WARECOD – DRAGON - MekongNet<br /> <br /> iii<br /> <br /> PHƯƠNG PHÁP LỒNG GHÉP BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU<br /> VÀO KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI ĐỊA PHƯƠNG<br /> <br /> PH N 1: T NG QUÁT V BI N Đ I KHÍ H U<br /> VÀ BI N PHÁP NG PHÓ<br /> 1.1.<br /> <br /> H TH NG KHÍ H U<br /> <br /> Trái đất là hành tinh có sự sống duy nhất trong Thái dương hệ. Về cấu trúc tự nhiên,<br /> trái đất tồn tại 4 quyển khác nhau: khí quyển, thủy quyển, địa quyển và sinh quyển. Bốn<br /> quyển này có sự tác động qua lại lẫn nhau và gây ành hưởng đến thời tiết. Khí hậu được định<br /> nghĩa theo nghĩa hẹp là “thời tiết trung bình", hoặc chính xác hơn là trị trung bình của một<br /> chuỗi thống kê các biến số thời tiết liên quan trong một khoảng thời gian khác nhau, từ vài<br /> chục tháng cho đến hàng nghìn hoặc, hàng triệu năm. Theo định nghĩa của Tổ chức Khí tượng<br /> Thế giới (WMO), khoảng thời gian để xem xét đánh giá khí hậu tối thiểu là 30 năm.<br /> Hệ thống khí hậu có nhiều ảnh hưởng rõ rệt đến sự sống trên trái đất. Trong hệ thống<br /> khí hậu, khí quyển đóng vai trò trung tâm, tương tác với khí quyển là sự chuyển vận và thay<br /> đổi của khối nước trong đại dương và biển, các khối băng đá ở hai cực và trên các rặng núi<br /> cao, các tính chất của đất liền và các hoạt động của sinh vật trên trái đất. Sự sống trên trái đất,<br /> chủ yếu là do các hoạt động con người trong vài ba thế kỷ gần đây, cũng chính là nguyên<br /> nhân tạo nên các xáo trộn có tính tiêu cực cho Trái đất như gây ô nhiễm không khí và nguồn<br /> nước, các công trình làm thay đổi cấu trúc mặt đất, thay đổi dòng chảy tự nhiên, khai thác tài<br /> nguyên thiên nhiên cạn kiệt như phá rừng, khai khoáng. Nhiều nhà khoa học đã công nhận các<br /> hoạt động của con người liên quan đã tạo nên sự thay đổi của hệ thống khí hậu khu vực hoặc<br /> toàn cầu. Trong quyển sách này, các thuật ngữ khoa học liên quan đến biến đổi khí hậu sẽ<br /> được định nghĩa và giải thích ở Phụ lục 1.<br /> 1.2.<br /> 1.2.1.<br /> <br /> CÁC THÀNH PH N KHÍ GÂY NÊN HI U<br /> <br /> NG NHÀ KÍNH<br /> <br /> Các lo i khí nhà kính<br /> <br /> Trong các lớp không khí bao quanh Trái đất, có khá nhiều chất khí chỉ chiếm một tỉ lệ<br /> nhỏ trong tổng thành phần khí quyển như một dạng khí hiếm nhưng chúng có thể có những<br /> vai trò quan trọng ảnh hưởng đến bức xạ khí quyển. Các loại khí này được gọi là khí nhà kính,<br /> thành phần như ở Bảng 1.1, vì chúng có khả năng gây nên hiệu ứng nhà kính trong bầu khí<br /> quyển. “Hiệu ứng nhà kính” xảy ra khi các tia bức xạ sóng ngắn của mặt trời xuyên qua bầu<br /> khí quyển đến mặt đất và được phản xạ trở lại thành các bức xạ nhiệt sóng dài. Nhờ có hiệu<br /> ứng nhà kính, nhiệt độ trung bình toàn trái đất ở mức khoảng 14 - 15°C. Nếu không có hiệu<br /> ứng nhà kính, nhiệt độ trung bình trên trái đất có thể tụt xuống đến mức âm 18 - 19 °C.<br /> Bảng 1.1: Tỉ lệ (gần đúng) các loại khí nhà kính trong khí quyển<br /> Tỉ lệ (%)<br /> TT<br /> Các loại khí nhà kính<br /> 1<br /> Hơi nước<br /> 60,0<br /> 2<br /> Khí carbon dioxite (CO2)<br /> 26,0<br /> 3<br /> Khí ozone (O3)<br /> 8,0<br /> 4<br /> Khí metan (CH4)<br /> 4,4<br /> 5<br /> Khí nitrous oxide (N2O)<br /> 1,5<br /> 6<br /> Các khí khác còn lại<br /> 0,1<br /> (Nguồn: http://www.climatedata.info/Forcing/Emissions/introduction.html)<br /> <br /> 4<br /> Rosa Luxemburg Stiftung – WARECOD – DRAGON - MekongNet<br /> <br /> PHƯƠNG PHÁP LỒNG GHÉP BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU<br /> VÀO KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI ĐỊA PHƯƠNG<br /> <br /> 1.2.2.<br /> <br /> S phát th i khí nhà kính<br /> <br /> Các nhà khoa học đã chứng minh rằng, khoảng thời gian dài hàng ngàn năm trước thời<br /> kỳ tiền công nghiệp (khoảng năm 1750), hoạt động của con người chủ yếu là săn bắt và trồng<br /> trọt, lúc đó nồng độ khí CO2 trong khí quyển rất ổn định, vào khoảng 280 ppm hoặc thấp hơn.<br /> Sự gia tăng thành phần khí nhà kính đã làm nhiệt độ không khí ở tầng đối lưu tăng lên trong<br /> các thập kỷ gần đây. Trong 150 năm qua, nồng độ khí CO2 trong bầu khí quyển đã gia tăng<br /> khoảng 30%, từ 280 ppm lên đến 368 - 370 ppm vào năm 2000 và đến năm 2008 đã tăng lên<br /> 380 ppm. Trong 20 quốc gia trên thế giới mức thải CO2 cao nhất, đứng đầu hiện nay là Trung<br /> Quốc và Mỹ, chiếm hơn 40% tổng lượng thải CO2 trên toàn thế giới.<br /> 1.2.3.<br /> <br /> K ch b n bi n đ i khí h u<br /> <br /> Ủy ban Liên Chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC, 2000) đã soạn thảo một “Báo cáo<br /> đặc biệt về các kịch bản phát thảo (SRES)” để làm cơ sở cho việc xây dựng các mô hình toán<br /> học nhằm phỏng đoán sự thay đổi các thông số khí hậu mang tính toàn cầu hoặc cho một khu<br /> vực rộng. Kịch bản biến đổi khí hậu là các giả thiết về sự tiến triển trong tương lai của các<br /> mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế, xã hội, môi trường liên quan đến phát thải khí nhà kính<br /> (dựa theo khối lượng khí CO2 tương đương), biến đổi khí hậu và mực nước biển dâng. Các<br /> kịch bản này phát triển theo 5 dẫn lực chính là: mức tăng dân số, phát triển kính tế, sử dụng<br /> năng lượng, ứng dụng công nghệ và hoạt động nông nghiệp (chủ yếu thay đổi sử dụng đất).<br /> Theo SRES, có họ 4 kịch bản:<br /> • Họ kịch bản A1 (kịch bản phát thải cao): thế giới sẽ phát triển kinh tế nhanh mang quy<br /> mô toàn cầu, tương đồng giữa các khu vực địa lý, các thành tựu khoa học kỹ thuật sẽ được<br /> áp dụng, dân số sẽ tiếp tục tăng cao đến giữa thế kỷ thứ 21 và sau đó giảm dần. Trong họ<br /> kịch bản A1, có 3 nhóm kịch bản phát triển theo hướng sử dụng năng lượng:<br /> o Kịch bản A1FI: tất cả các nguồn nhiên liệu hóa thạch (như dầu hỏa, khí đốt, than<br /> đá) đầu được khai thác, sử dụng.<br /> o Kịch bản A1T: đặt trọng tâm sử dụng các nguồn năng lượng phi hóa thạch hoặc<br /> năng lượng tái tạo (như gió, mặt trời, dòng chảy, địa nhiệt, thủy triều, khí sinh học).<br /> o Kịch bản A1B: biết cân bằng giữa việc sử dụng năng lượng hóa thạch và năng<br /> lượng phi hóa thạch.<br /> • Họ kịch bản A2 (kịch bản phát thải cao): thế giới phát triển không đồng nhất giữa các<br /> khu vực địa lý, mỗi vùng có tính độc lập riêng. Kịch bản này giả thiết là dân số cũng tăng<br /> nhanh trong thế kỷ 21 và các tiến bộ về công nghệ đều được ứng dụng theo hướng phát<br /> triển kinh tế riêng của khu vực, tốc độ tăng trưởng kinh tế toàn cầu ở mức chậm hơn.<br /> • Họ kịch bản B1 (kịch bản phát thải thấp): dân số toàn thế giới tiếp tục gia tăng và đạt<br /> tốc độ cao nhất vào giữa thế kỷ 21, sau đó giảm dần. Cấu trúc kinh tế và xã hội toàn cầu<br /> theo hướng bền vững về sử dụng tài nguyên thiên nhiên, sản xuất theo công nghệ sạch, ít<br /> tiêu hao nhiên liệu và ít gây ô nhiễm môi trường.<br /> • Họ kịch bản B2 (kịch bản trung bình): thế giới tập trung cho phát triển vùng theo hướng<br /> bền vững về kinh tế, xã hội và môi trường. Dân số được giả thiết là tiếp tục tăng nhưng với<br /> tốc độ chậm, tăng trưởng kinh tế ở mức trung bình, các thành tựu về công nghệ được áp<br /> dụng chậm và không đồng đều ở các khu vực địa lý. Việc bảo vệ môi trường và sử dụng<br /> hợp lý tài nguyên thiên nhiên tập trung ở quy mô địa phướng và khu vực.<br /> <br /> Rosa Luxemburg – WARECOD – DRAGON - MekongNet<br /> <br /> 5<br /> <br />

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản