Giai thoại Việt Nam

Chia sẻ: Phong Thinh | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:77

0
166
lượt xem
80
download

Giai thoại Việt Nam

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Ngâm thơ cự thần Nguyễn Thái Thường người đời Mạc, lúc còn là học trò, đi cầu mộng ở núu Yên Tử. Thần báo mộng rằng đến sáu mươi tuổi mới đỗ đạt. Thường thức dậy tức quá, liền ngâm bài thơ.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Giai thoại Việt Nam

  1. VÙN HOÅC CÖÍ CÊÅN ÀAÅI VIÏÅT NAM GIAI THOAÅI VÙN HOÅC VIÏÅT NAM HOAÂNG NGOÅC PHAÁCH KIÏÌU THU HOAÅCH Sûu têìm biïn soaån (In lêìn thûá tû, coá sûãa chûäa) NHAÂ XUÊËT BAÃN VØN HOÅC HAÂ NÖÅI - 2000
  2. LÚÂI NHAÂ XUÊËT BAÃN GIAI THOAÅI vùn hoåc laâ nhûäng giai thoaåi noái riïng vïì caác nhaâ vùn, nhaâ thú, nhûäng nhên vêåt coá tïn tuöíi trong xaä höåi hoùåc àöng àaão nhûäng ngûúâi yïu thñch thú vùn vaâ saáng taác thú vùn noái chung. Nhû vêåy giai thoaåi vùn hoåc laâ möåt loaåi vùn chûúng vûâa coá tñnh chêët baác hoåc, laåi vûâa coá tñnh chêët truyïìn miïång mang trong cöët caách cuãa noá nhiïìu neát dên töåc àöåc àaáo àêìy sûác hêëp dêîn. Nùm 1965, Nhaâ xuêët baãn Vùn hoåc àaä cho ra mù’t baån àoåc trïn miïìn Bù’c cuöën “Giai thoaåi vùn hoåc Viïåt Nam” do Hoaâng Ngoåc Phaách - Kiïìu Thu Hoaåch biïn soaån vaâ Trêìn Thanh Mai giúái thiïåu. Saách in lêìn àêìu vúái söë lûúång 3.600 cuöën, ra àúâi chûa àûúåc bao lêu, àaä coá nhûäng yá kiïën trong vaâ ngoaâi nûúác àïì cêåp àïën viïåc cho noá àûúåc taái baãn. Ngaây nay àïí àaáp ûáng loâng mong moãi êëy, Nhaâ xuêët baãn lêìn naây cho taái baãn cuöën “Giai thoaåi vùn hoåc Viïåt Nam” vúái muåc àñch cung cêëp cho caác baån möåt taâi liïåu vùn hoåc goån nheå, xuác tñch, bao göìm nhûäng giai thoaåi choån loåc böí ñch vaâ hêëp dêîn. Cuäng vúái muåc àñch trïn, ngoaâi viïåc lûúåc ài möåt söë giai thoaåi, chuáng töi chuã trûúng khöng in laåi phêìn giúái thiïåu àêìu saách vaâ phêìn saách baáo tham khaão. NHAÂ XUÊËT BAÃN V AÊN HOÅC http://ebooks.vdcmedia.com
  3. Giai thoaåi vùn hoåc Viïåt Nam 5 BAÁC LAÁI ÀOÂ HAY CHÛÄ Àúâi vua Lï Àaåi Haânh (980 - 1005) coá sû Àöî Thuêån laâ ngûúâi hoåc röång thú hay, am hiïíu viïåc àúâi, giuáp dêåp nhaâ vua coá cöng lao lúán, nhûng möîi lêìn nhaâ vua àõnh phong chûác cho thò sû àïìu khöng nhêån. Vò thïë, Lï Àaåi Haânh caâng kñnh troång, nhaâ vua thûúâng chó goåi laâ Àöî phaáp sû chûá khöng goåi tïn thêåt. Khoaãng nùm Thiïn Phuác thûá taám (987), vua nhaâ Töëng sai quöëc tûã giaám baác sô laâ Lyá Giaác sang sûá Viïåt Nam. Vua Lï Àaåi Haânh beân sai sûá Thuêån giaã laâm ngûúâi cheâo àoâ ra àoán sûá úã bïn búâ söng Saách Giang(1), Lyá Giaác vöën laâ möåt tay sñnh thú khi ngöìi àoâ nhên tröng thêëy xa xa trïn mùåt nûúác coá hai con ngöîng trúâi, liïìn ngêm hai cêu thú rùçng: Nga nga lûúäng nga nga, Ngûúäng diïån hûúáng thiïn nha Dõch: (1) Saách Giang: thuöåc vuâng Nam Saách, Haãi Dûúng. http://ebooks.vdcmedia.com
  4. HOAÂNG NGOÅC PHAÁCH - KIÏÌU THU HOAÅCH 6 Ngöîng ngöîng hai con ngöîng Chên trúâi nghïín cöí tröng. Sû Thuêån nghe xong tay vêîn cheâo nhõp nhaâng, miïång tûúi tù’n nöëi vêìn ngêm tiïëp hai cêu cho thaânh möåt baâi tûá tuyïåt: Baåch mao phö luåc thuãy Höìng traåo baäi thanh ba. (1) Dõch: Löng trù’ng phúi nûúác biïëc, Soáng xanh quêåy cheâo höìng. Thêëy möåt tay laái àoâ maâ cuäng hay chûä nhû vêåy, Lyá Giaác hïët sûác kinh ngaåc vaâ caãm phuåc. (1) Baâi naây nguyïn göëc úã baâi thú “Vônh nga” cuãa Laåc Tên vûúng nhaâ thú àúâi Àûúâng laâm luác 10 tuöíi. Nga, nga, nga! Khuác haång hûúáng thiïn ca Baåch mao phuâ luåc thuãy, Höìng chûúãng baát thanh ba, (Nghôa tûúng tûå nhû trïn) ÚÃ àêy Lyá Giaác cuäng nhû Àöî Thuêån àïìu chó laâ ngêm laåi baâi thú cuãa Laåc Tên vûúng, chûá khöng phaãi laâ tûå saáng taác ra. Song nhû vêåy cuäng khöng haåi gò àïën yá àöì cuãa ngûúâi kïí thoaåi: “Möåt tay laái àoâ maâ cuäng hoåc röång àïën thïë, àuã biïët nûúác Nam coá lù’m ngûúâi taâi” Xuêët xûá baâi thú xin xem Toaân Àûúâng thi cuãa Trung Hoa thû cuåc xuêët baãn. Thûúång Haãi 1960 - quyïín 79. tr.864. http://ebooks.vdcmedia.com
  5. Giai thoaåi vùn hoåc Viïåt Nam 7 Vïì sau, vua nhaâ Töëng coân sai Lyá Giaác sang sûá Giao Chêu möåt lêìn nûäa. Luác vïì, Lyá Giaác coá tùång sû Thuêån möåt baâi thú lûu biïåt trong àoá coá hai cêu: Thiïn ngoaåi hûäu thiïn ûng viïîn chiïëu, Khï àaâm ba tônh kiïën thiïìm thu, (Ngoaâi trúâi coân coá trúâi nïn chiïëu, Soáng lùång khe àêìm roåi maãnh thu) (1) Sû Thuêån àûa baâi thú cho Lï Àaåi Haânh. Vua triïåu sû Khuöng Viïåt(2) vaâo giaãi thñch höå. Khuöng Viïåt noái: “Àêy laâ sûá Trung Hoa toã yá kñnh troång bïå haå cuäng ngang vúái hoaâng àïë cuãa öng ta”. Vua haâi loâng lù’m, liïìn sai sû Khuöng Viïåt laâm möåt baâi ca tiïîn Lyá Giaác. Baâi ca laâm theo àiïåu “Töëng vûúng lang qui” nhû sau: Trûúâng quang phong haão cêím phaâm trûúng, Giao voång thêìn tiïn phuåc àïë hûúng Vaån truâng sún thuây thiïåp thûúng lûúng Cûãu thiïn qui löå trûúâng, Nhên tònh thaãm thiïët, àöët ly thûúng. Phan luyïën sûá tònh lang, (1) Xem toaân vùn baâi thú úã phêìn Tiïíu luêån. (2) Sû Khuöng Viïåt tïn thêåt laâ Ngö Chên Lûu, quï úã laâng Caát Lúåi, quêån Thûúâng Laåc (chûa roä nay thuöåc núi naâo) sinh nùm 959, mêët nùm 1041. Vua Lï Àaåi Haânh ban hiïåu laâ Khuöng Viïåt àaåi sû, phaâm caác viïåc quên quöëc troång sûå àïìu àem baân luêån vúái nhaâ sû. http://ebooks.vdcmedia.com
  6. HOAÂNG NGOÅC PHAÁCH - KIÏÌU THU HOAÅCH 8 Nguyïån tûúng thêm yá v õ Nam cûúng, Phên minh baáo ngaä hoaâng. Dõch: Trúâi laånh gioá töët caánh buöìm trûúng, Nguâi ngoáng ngûúâi tiïn laåi àïë hûúng. Muön truâng non nûúác soáng mïnh mang. Chñn trúâi thùm thùèm dùåm trûúâng. Nhòn cheán biïåt ly tònh thaãm thûúng. Vin xe sûá loâng vêën vûúng, Xin àem thêm yá vò Nam cûúng; Phên minh baáo thaánh hoaâng. BÕ TROÁI VÊÎN LAÂM THÚ Theo truyïìn thuyïët, Lyá Cöng Uêín (1) ngûúâi laâng Cöí Phaáp, phuã Tûâ Sún, tónh Bù’c Ninh (nay thuöåc Haâ Bù’c) laâ möåt nhên vêåt khaá kyâ dõ. Tûúng truyïìn öng khöng coá cha; baâ meå laâ Phaåm Thõ Nhên ài chúi chuâa Tiïu Sún, úã phuã Tûâ Sún, Bù’c Ninh, nùçm möång thêëy ài laåi vúái thêìn nhên röìi vïì coá thai maâ sinh (1) Laâm vua tûâ 1005 àïën 1009. http://ebooks.vdcmedia.com
  7. Giai thoaåi vùn hoåc Viïåt Nam 9 ra öng. Nhûng coá thuyïët laåi noái Phaåm Thõ laâ möåt baâ goáa chöìng àïën laâm thuï úã chuâa Cöí Phaáp, ngûúâi truå trò chuâa êëy laâ sû Lyá Khaánh Vùn “ài laåi” vúái baâ, àïën khi baâ thuå thai thò àuöíi baâ ài núi khaác. Àïën ngaây sinh àeã, baâ Phaåm Thõ boåc con trong manh aáo cuä röìi mang boã ngoaâi cûãa tam quan chuâa Cöí Phaáp, Lyá Khaánh Vùn nghe tiïëng treã khoác beân ra nhùåt àem vaâo nuöi vaâ àùåt tïn laâ Lyá Cöng Uêín. Bêëy giúâ coá cêu ca dao coá yá chêm choåc nheå nhaâng Lyá Khaánh Vùn nhû sau: Con ai àem boã chuâa naây, Nam mö di phêåt con thêìy, thêìy nuöi. Cöng Uêín laâ möåt chuá beá khöi ngö, rù’n roãi vaâ rêët thöng minh, nïn àûúåc böë nuöi yïu quñ vaâ chùm soác daåy döî. Luác Cöng Uêín lïn saáu tuöíi hoåc àaä tinh thöng maâ tñnh laåi hay tinh nghõch. Möåt höm, nhaâ sû sai Cöng Uêín àem oaãn lïn chuâa cuáng Höå phaáp, chuá beá liïìn khoeát oaãn ùn trûúác. Àïën àïm, Höå phaáp baáo möång cho sû biïët. Saáng höm sau, sû goåi Cöng Uêín lïn mù’ng. Chuá beá tûác lù’m, lïn chuâa àaánh cho Höå phaáp ba cùèng tay, röìi viïët vaâo sau lûng pho tûúång mêëy chûä: “Àöì tam thiïn lyá” (àaây ba ngaân dùåm). Àïm höm àoá, nhaâ sû laåi thêëy Höå phaáp àïën, mùåt óu xòu, ngoã lúâi tûâ biïåt: “Hoaâng àïë àaä àaây töi ài xa, xin coá lúâi chaâo öng”. Saáng höm sau, nhaâ sû lïn xem pho tûúång Höå phaáp thêëy sau lûng quaã coá mêëy chûä “àöì tam thiïn lyá” thêåt. Nhaâ sû beân sai tiïíu lêëy nûúác rûãa, nhûng khöng sao rûãa saåch. Sau phaãi baão Cöng http://ebooks.vdcmedia.com
  8. HOAÂNG NGOÅC PHAÁCH - KIÏÌU THU HOAÅCH 10 Uêín vaâo rûãa thò chuá beá chó lêëy ngoán tay xoa xoa laâ saåch ngay. Khi Uêín àaä húi lúán, Lyá Khaánh Vùn thêëy àïí úã chuâa mònh khöng tiïån, beân gûãi sang chuâa Tiïu Sún nhúâ sû Vaån Haånh daåy baão. Vaån Haånh laâ em ruöåt Khaánh Vùn möåt nhaâ sû coá taâi vùn hoåc vaâ coá caã taâi kinh luên. ÚÃ àêy Cöng Uêín vêîn khöng àöíi tñnh nïët xûa, vêîn hoåc ñt chúi nhiïìu. Möåt höm Cöng Uêín tröën hoåc, bõ Vaån Haånh troái laåi caã àïm úã tam quan. Canh khuya muöîi àöët khöng nguã àûúåc, Cöng Uêín tûác caãnh ngêm böën cêu thú rùçng: Thiïn vi khêm chêím, àõa võ chiïn, Nhêåt nguyïåt àöìng song àöëi ngaä miïn Daå thêm bêët caãm traâng thên tuác, Chó khuãng sún haâ xaä tù’c àiïn. Dõch: Trúâi laâm maân göëi àêët laâm chiïn, Nhêåt nguyïåt cuâng ta möåt giêëc yïn. Àïm khuya chùèng daám dang chên duöîi Chó súå sún haâ xaä tù’c nghiïng. Vaån Haånh nghe thú cho laâ Cöng Uêín coá khñ tûúång àïë vûúng, rêët mûâng, tûâ àoá ra cöng daåy döî vaâ lo toan cho Cöng Uêín nïn nghiïåp lúán. Nhaâ sû “tuác trñ àa mûu” êëy àûa àûúåc Cöng Uêín vaâo laâm quan trong triïìu. Khöng bao lêu, nhúâ taâi trñ cuãa mònh, Lyá Cöng Uêín thùng lïn àïën chûác Taã thên vïå àiïån tiïìn chó huy sûá laâ möåt àõa võ cêån thêìn cûåc to luác http://ebooks.vdcmedia.com
  9. Giai thoaåi vùn hoåc Viïåt Nam 11 bêëy giúâ. Khi Lï Long Àônh (Ngoåa triïìu) chïët (1009), nhêån thêëy loâng dên rêët oaán gheát nhaâ Lï vò nhûäng töåi aác cuãa Ngoåa triïìu. Sû Vaån Haånh cuâng vúái boån Àaâo Cam Möåc beân mûu thay àöíi triïìu àaåi, tön Lyá Cöng Uêín lïn laâm vua. Nhaâ Lyá bù’t àêìu tûâ àêëy. NAM QUÖËC SÚN HAÂ NAM ÀÏË CÛ Lyá Thûúâng Kiïåt, ngûúâi phûúâng Thaái Hoâa, Thùng Long, sinh nùm 1036, mêët nùm 1105, laâm quan àïën Thaái uáy, laâ ngûúâi vùn voä kiïm toaân. Àúâi Lyá Nhên Töng (1072 - 1127), quên Töëng sang xêm lûúåc nûúác ta. Vua sai Lyá Thûúâng Kiïåt àem quên cûå àõch. Lyá Thûúâng Kiïåt haå lïånh cho dên úã phña bù’c söng Nhû Nguyïåt (tûác laâ söng Cêìu ngaây nay) di cû sang phña nam àïí traánh sûå khuãng böë cuãa giùåc, röìi lêåp doanh traåi úã phña nam söng àïí chöëng giûä. Quên hai bïn cêìm cûå haâng thaáng. Quên giùåc thïë maånh nhûng mêëy lêìn vûúåt söng àïìu bõ àaánh lui. Tuy vêåy, quên ta cuäng dêìn dêìn nuáng thïë. Tònh traång hïët sûác khêín cêëp. Àïí cöí vuä quên sô, Lyá Thûúâng Kiïåt beân nghô ra möåt kïë. Öng laâm möåt baâi thú tûá tuyïåt, àang àïm sai ngûúâi bñ mêåt http://ebooks.vdcmedia.com
  10. HOAÂNG NGOÅC PHAÁCH - KIÏÌU THU HOAÅCH 12 (1) vaâo àïìn thúâ thaánh Tam Giang ngêm vang lïn. Baâi thú nhû sau: Nam quöëc sún haâ Nam àïë cû, Tiïåt nhiïn àõnh phêån taåi thiïn thû. Nhû haâ nghõch löî lai xêm phaåm, Nhûä àùèng haânh khan thuã baåi hû. Dõch: Nûúác Nam vöën cuãa vua Nam, Saách trúâi kia àaä roä raâng à õnh phên Giùåc cuöìng sao daám lêën xêm. Luä bay röìi seä chuöëc phêìn baåi vong. Thïë laâ tûâ höm sau, baâi thú àûúåc truyïìn tuång trong toaân quên, vaâ ngûúâi ngûúâi àöìn àaåi laâ thêìn àaä laâm ra baâi thú àoá àïí baáo trûúác viïåc quên giùåc têët baåi, quên ta têët thù’ng. Do àoá, loâng tin tûúãng vaâo thù’ng lúåi cuöëi cuâng àûúåc cuãng cöë. Quên sô ai nêëy hùm húã tiïën lïn phña trûúác àïí giïët giùåc. Khñ thïë àaä hùng, Lyá Thûúâng Kiïåt beân múã cuöåc tiïën cöng, (1) Thaánh Tam Giang: hai anh em Trûúng Höìng, Trûúng Haát, tûúáng cuãa Triïåu Quang Phuåc àaä tûâng giuáp Triïåu Quang Phuåc khaáng chiïën chöëng giùåc Lûúng (thïë kyã thûá VI. Nhiïìu àïìn thúâ hai võ àûúåc dûång úã chöî húåp lûu ba con söng Cêìu, söng Thûúng vaâ söng Luåc Nam; vò vêåy ngûúâi ta quen goåi anh em hoå Trûúng laâ thaánh Tam Giang (ba söng). http://ebooks.vdcmedia.com
  11. Giai thoaåi vùn hoåc Viïåt Nam 13 àaánh cho giùåc Töëng àaåi baåi, phaãi cêìu hoâa vaâ ruát vïì nûúác. (1) YÃ LAN PHU NHÊN Vua Lyá Thaánh Töng (1054 - 1072), tïn thûåc laâ Nhêåt Tön, àaä 40 tuöíi maâ khöng coá con, nïn hïët sûác lo lù’ng cho viïåc kïë võ sau naây. Theo lúâi khuyïn cuãa caác quan, vua ài cêìu tûå úã chuâa Siïu Loaåi, laâng Thöí Löîi, huyïån Vùn Giang, tónh Hûng Yïn. Nghe vua àïën, dên laâng àöí xö ra àûáng xem àêìy àûúâng; duy chó coá möåt ngûúâi con gaái cù’t coã, thêëy kiïåu vua ài qua, vêîn cûá àûáng dûåa vaâo göëc möåt cêy lan, úã trïn möåt caái àöìi vù’ng, chûá khöng theâm chaåy ra xem. Vua ngöìi trïn kiïåu tröng thêëy lêëy laâm laå, truyïìn goåi laåi hoãi, ngûúâi con gaái ûáng àöëi tröi chaãy maåch laåc, khöng coá veã gò laâ luöëng cuöëng súå haäi. Qua cêu chuyïån, vua Lyá hïët sûác chuá yá àïën gioång noái thanh thoaát nhû tiïëng chuöng cuãa cö ta, vaâ khi vua toã lúâi khen, thò naâng móm cûúâi maâ haát möåt cêu haát nhû sau: Ngûúâi thanh thò tiïëng cuäng thanh, (1) Nùm 1072. http://ebooks.vdcmedia.com
  12. HOAÂNG NGOÅC PHAÁCH - KIÏÌU THU HOAÅCH 14 Chuöng kïu àaánh úã goác àònh cuäng kïu. Lyá Nhêåt Tön rêët lêëy laâm vûâa loâng, àûa naâng vïì cung, phong laâ YÃ Lan phu nhên (YÃ Lan: tûåa cêy lan). Àûúåc ñt lêu, YÃ Lan phu nhên coá thai, sinh ra möåt trai khöi ngö tuêën tuá: àoá laâ thaái tûã Caân Àûác, sau naây seä trúã thaânh vua Lyá Nhên Töng (1072 - 1127), möåt trong nhûäng võ vua lúán cuãa nhaâ Lyá. CHÛÚNG DÛÚNG - HAÂM TÛÃ Trêìn Quang Khaãi laâ con thûá vua Trêìn Thaái Töng, ngûúâi laâng Tûác Mùåc, huyïån Myä Löåc, tónh Nam Àõnh, sinh nùm 1241, mêët nùm 1294. Öng laâ ngûúâi hoåc röång vaâ thöng hiïíu nhiïìu thûá tiïëng, taâi kiïm vùn voä, coá cöng lúán trong viïåc phaá quên Nguyïn úã àúâi Trêìn. Khoaãng cuöëi nùm Giaáp thên (1284), trûúác sûác têën cöng öì aåt cuãa quên xêm lûúåc nhaâ Nguyïn dûúái quyïìn töíng chó huy cuãa Thoaát Hoan, quên ta thua liïn tiïëp trêån naây àïën trêån khaác, cuöëi cuâng phaãi boã kinh àö Thùng Long cho giùåc chiïëm àoáng. Tiïët chïë thöëng lônh toaân quên laâ Hûng Àaåo Vûúng Trêìn Quöëc Tuêën àûa vua chaåy vïì Thanh Hoáa, vaâ sù’p xïëp viïåc khaáng chiïën chöëng ngoaåi xêm. http://ebooks.vdcmedia.com
  13. Giai thoaåi vùn hoåc Viïåt Nam 15 Muâa xuên nùm sau, ÊËt dêåu (1285), àaåo quên Nguyïn do Toa Àö thöëng lônh ài àûúâng Chiïm Thaânh tiïën ra àõnh àaánh chiïëm àêët Nghïå An, nhûng àûúåc thûúång tûúáng Trêìn Quang Khaãi chöëng giûä rêët vûäng, Toa Àö khöng àaánh nöíi, laåi thïm lûúng thûåc ngaây möåt caån dêìn, Toa Àö beân baân vúái Ö Maä Nhi dêîn quên xuöëng thuyïìn vûúåt bïí ra Bù’c àïí húåp binh vúái Thoaát Hoan. Àûúåc tin êëy, Trêìn Quang Khaãi phi baáo ra Thanh Hoáa cho Trêìn Hûng Àaåo biïët. Hûng Àaåo liïìn sai Chiïu vùn vûúng Trêìn Nhêåt Duêåt àem quên ra àoán àûúâng àaánh Toa Àö úã vuâng Haãi Dûúng vaâ cho Trêìn Quang Khaãi mang möåt àaåo quên thûá hai keáo thùèng ra Thùng Long, chúâ luác naâo Trêìn Nhêåt Duêåt diïåt xong quên Toa Àö thò cuâng húåp binh àaánh uáp Thùng Long. Quaã nhiïn thaáng tû nùm êëy (ÊËt dêåu) quên Trêìn Nhêåt Duêåt gùåp àoaân chiïën thuyïìn cuãa Toa Àö úã bïën Haâm Tûã (thuöåc huyïån Àöng An, tónh Hûng Yïn). Quên ta àaánh rêët hùng, Toa Àö tûã trêån, Ö Maä Nhi tröën lïn möåt chiïëc thuyïìn con chaåy thoaát. Trêìn Quang Khaãi àûúåc tin àaåi thù’ng, liïìn chia quên möåt mùåt àaánh chiïën thuyïìn cuãa Thoaát Hoan úã bïën Chûúng Dûúng, mùåt khaác böí vêy Thùng Long vaâ giaãi phoáng àûúåc kinh àö. Quên Thoaát Hoan chaåy tröëi chïët sang àûúåc söng Höìng vaâ cöë giûä àêët Kinh Bù’c (Bù’c Ninh). Trêìn Quang Khaãi keáo quên vaâo thaânh múã tiïåc khao quên. Giûäa luác cêët cheán vui veã, caác tûúáng sô àïì nghõ http://ebooks.vdcmedia.com
  14. HOAÂNG NGOÅC PHAÁCH - KIÏÌU THU HOAÅCH 16 thûúång tûúáng ngêm möåt baâi thú. Trêìn Quang Khaãi tay bûng cheán rûúåu, ûáng khêíu ngêm rùçng: Àoaåt saáo Chûúng Dûúng àöå, Cêìm höì Haâm Tûã quan. Thaái bònh tu nöî lûåc, Vaån cöí thûã giang san. Dõch: Chûúng Dûúng cûúáp giaáo giùåc, Haâm Tûã bù’t quên thuâ. Thaái bònh nïn gù’ng sûác, Non nûúác vêîn nghòn thu. TRAÅNG NGUYÏN VÏÌ HOÅC LÏÎ Nguyïîn Hiïìn quï úã laâng Haâ Dûúng, huyïån Thûúång Nguyïn, tónh Nam Àõnh, àöî thuã khoa nùm Bñnh Ngoå (1246) àúâi Trêìn Thaái Töng, àïën nùm sau thi àònh àöî traång nguyïn. Hiïìn vöën thöng minh, luác saáu, baãy tuöíi theo hoåc möåt nhaâ sû úã chuâa laâng, möîi ngaây sû cho hoåc hai mûúi trang saách, Hiïìn chó àoåc qua laâ thuöåc. Nùm mûúâi möåt tuöíi Hiïìn àaä nöíi tiïëng laâ thêìn àöìng. Luác àöî traång múái mûúâi hai tuöíi. http://ebooks.vdcmedia.com
  15. Giai thoaåi vùn hoåc Viïåt Nam 17 Khi vaâo ra mù’t vua, vua thêëy beá loù’t choù’t maâ ùn noái laåi haâm höì, chûa coá pheáp tù’c gò caã, beân bù’t vïì hoåc lïî ba nùm röìi seä böí duång laâm quan. Traång vïì àûúåc ñt lêu thò coá sûá nhaâ Nguyïn sang, sûá àûa ra möåt baâi thú nguä ngön àïí thûã nhên taâi nûúác Nam: Lûúäng nhêåt bònh àêìu nhêåt, Tûá sún àiïn àaão sún. Lûúäng vûúng tranh nhêët quöëc, Tûá khêíu tung hoaânh gian. Nghôa laâ: Hai mùåt trúâi, mùåt trúâi bùçng àêìu, Böën traái nuái, traái nuái àiïn àaão. Hai öng vua tranh nhau möåt nûúác, Böën caái miïång úã trong khoaãng doåc ngang. Thêåt laâ kyâ quùåc, caã triïìu àònh àïìu chõu, khöng ai hiïíu ra sao caã. Coá ngûúâi têu vua thûã cho múâi traång Hiïìn àïën hoãi xem. Vua àaânh phaãi y lúâi. Khi sûá nhaâ vua túái laâng traång, gùåp möåt thùçng beá àang àuâa nghõch úã àêìu laâng liïìn hoãi thùm vaâo nhaâ Hiïìn, nhûng thùçng beá cûá laâm thinh chùèng noái chùèng rùçng. Sûá bûåc mònh laåi nhên thêëy thùçng beá coá veã ngöå nghônh, beân àoåc möåt cêu rùçng: - Tûå laâ chûä, cêët giùçng àêìu, tûã laâ con, con ai con êëy? http://ebooks.vdcmedia.com
  16. HOAÂNG NGOÅC PHAÁCH - KIÏÌU THU HOAÅCH 18 Thùçng beá thêëy sûá trïu choåc bêëy giúâ múái chõu múã miïång; nhûng khöng phaãi àïí troã nhaâ Hiïìn maâ àïí àöëi laåi nhû sau: - Vu laâ chûng, boã ngang lûng, àinh laâ àûáa, àûáa naâo àûáa naây? Àöëi xong chaåy biïën. Nghe cêu àöëi xûúåc maâ taâi tònh, sûá àoaán chù’c àoá laâ traång Hiïìn, liïìn theo huát vaâo nhaâ. Túái sên, thêëy traång àang àûáng trong bïëp, sûá laåi àoåc trïu möåt cêu nûäa: - Ngö vùn quên tûã viïën baâo truâ, haâ tu mõ taáo? (Ta nghe ngûúâi quên tûã thûúâng laánh xa núi bïëp nuác, sao laåi ài nõnh öng bïëp?) Nhûng traång àêu chõu leáp, biïån baåch ngay: - Ngaä baãn hûäu quan cû àónh naåi, khaã taåm àiïìu canh! (Ta vöën laâ chûác quan vaâo haâng tïí tûúáng, nhûng haäy taåm nïm canh!) (1) Sûá triïìu àònh khêm phuåc vö cuâng, liïìn múâi ngay traång vïì kinh àïí hoãi baâi thú kia. Song múâi maäi maâ traång cuäng chùèng ài, noái rùçng: - “Trûúác vua baão ta khöng biïët lïî pheáp, nay chñnh nhaâ vua cuäng khöng biïët lïî pheáp!” Thò ra trong luác vöåi vaâng sûá (1) Àiïìu canh: nïm canh, coá nghôa boáng laâ laâm tïí tûúáng, do cêu cuãa vua Cao Tön nhaâ Thûúng noái vúái Phoá Duyïåt, luác cûã Duyïåt laâm tïí tûúáng. http://ebooks.vdcmedia.com
  17. Giai thoaåi vùn hoåc Viïåt Nam 19 àaä quïn caã nghi thûác. Sau phaãi mang xe ngûåa, nghi trûúång àïën àoán thêåt long troång, traång múái chõu ài cho. Túái triïìu, vua àem baâi thú nguä ngön cuãa sûá nhaâ Nguyïn ra hoãi. Traång Hiïìn liïëc mù’t qua röìi giaãng rùçng àoá laâ chûä àiïìn. Thò ra baâi thú êëy phaãi hiïíu laâ: Hai nhêåt bùçng àêìu àïí soáng haâng, Böën sún xaáo löån doåc cuâng ngang. Hai vûúng nghiïng ngûãa lo tranh nûúác, Böën khêíu liïìn nhau gheáp vûäng vaâng. Luác bêëy giúâ vua quan múái vúä nheä, caã triïìu àònh ai cuäng phuåc traång, vaâ khi àûa cêu traã lúâi laåi cho sûá nhaâ Nguyïn, sûá cuäng hoaãng höìn khöng coân daám lïn mùåt nûäa. TO ÀÊÌU MAÂ DAÅI Höìi múái lïn baãy tuöíi, traång Hiïìn thûúâng hay chúi nùån àêët vúái boån treã con. Möåt lêìn traång nùån con voi àêët, röìi lêëy böën con cua àïí vaâo böën chên, lêëy àóa laâm voâi, lêëy bûúám laâm tai thaânh ra voi àêët maâ cuäng cûã àöång àûúåc, khiïën boån treã vui thñch reo hoâ êìm ô. Chúåt möåt öng quan ài qua àûáng laåi xem vaâ hoãi http://ebooks.vdcmedia.com
  18. HOAÂNG NGOÅC PHAÁCH - KIÏÌU THU HOAÅCH 20 chuyïån Hiïìn. Thêëy Hiïìn kheáo leáo laåi laáu lónh, öng quan liïìn àoåc búän möåt cêu: Àöìng tûã nguä luåc nhên, vö nhû nhô xaão! Nghôa laâ: Boån treã nùm saáu àûáa, khöng àûáa naâo kheáo bùçng maây. Traång thêëy vêåy, hoãi öng quan rùçng: “Trûúác hïët xin öng cho biïët öng laâm chûác quan gò?”. Quan noái: “Ta laâ quan thaái thuá ùn lûúng hai ngaân höåc”. Thêëy quan coá yá khoe khoang, Hiïìn liïìn àoåc rùçng: Thaái thuá nhõ thiïn thaåch, maåc nhûúåc cöng... Nghôa laâ: Quan thaái thuá ùn lûúng hai ngaân höåc, chùèng ai... bùçng öng. Quan cûúâi baão: “Àöëi coân thiïëu möåt chûä!” Hiïìn naâi cho tiïìn röìi seä àöëi nöët. Quan cho tiïìn xong, Hiïìn liïìn böí sung rùçng: Thaái thuá nhõ thiïn thaåch, maåc nhûúåc cöng liïm Nghôa laâ: Quan thaái thuá ùn lûúng hai ngaân höåc, chùèng ai liïm bùçng öng. Quan chõu laâ gioãi, nhûng vui miïång hoãi thïm: - Thïë nïëu ta khöng cho tiïìn, thò chuá àöëi chûä gò? http://ebooks.vdcmedia.com
  19. Giai thoaåi vùn hoåc Viïåt Nam 21 Hiïìn traã lúâi: - Khoá gò? Nïëu öng khöng cho tiïìn thò töi chó viïåc àiïìn chûä “tham” vaâo thöi. Quan biïët thùçng beá laáu caá, àaânh phaãi boã ài khöng daám trïu choåc gò nûäa, keão laåi mang tiïëng “to àêìu maâ daåi”! NÖÎI OAN CUÃA NHAÂ SÛ Huyïìn Quang tön giaã tïn thûåc laâ Lyá Àaåo Taái, quï úã laâng Vaån Taãi, huyïån Gia Àõnh (Gia Bònh), tónh Bù’c Ninh sinh nùm 1254, mêët nùm 1334. Nùm 19 tuöíi, àöî khoa tam (1) giaáo àúâi vua Trêìn Thaánh Töng . Nùm 1317 sû Phaáp Loa luác sù’p lêm chung àem yá baát cuãa Àiïìu ngûå giaác hoaâng (tûác Trêìn Nhên Töng) àaä truyïìn cho mònh maâ truyïìn laåi cho Lyá Àaåo Taái. Tûâ àoá Lyá àûúåc goåi laâ Huyïìn Quang tön giaã, vïì tu úã nuái Yïn Tûã vaâ trúã thaânh võ töí thûá ba cuãa phaái Truác Lêm (töí thûá nhêët laâ Trêìn Nhên Töng, töí thûá hai laâ Phaáp Loa). Lyá laâ ngûúâi hay chûä coá tiïëng; vua Anh Töng àaä (1) Tûúng truyïìn sû nhaâ ngheâo, luác chûa thaânh àaåt hoãi con gaái laâng chaã ai theâm gaã. Àïën khi sû àöî traång, caác nhaâ quyïìn quyá múái tranh nhau gaã con gaái cho. Àúâi sau coá cêu haát: Khoá khùn thò chùèng ai nhòn; Àïën khi àöî traång chñn nghòn nhên duyïn. http://ebooks.vdcmedia.com
  20. HOAÂNG NGOÅC PHAÁCH - KIÏÌU THU HOAÅCH 22 tûâng khen: “Phaâm nhûäng vùn tûâ àaä qua tay Tön giaã thò möåt chûä cuäng khöng thïí búát, möåt chûä cuäng khöng thïí thïm”. Möåt lêìn, muöën thûã àûác àöå cuãa nhaâ sû, vua sai choån möåt cung nûä tïn laâ Nguyïîn Thõ Àiïím Bñch, nhan sù’c tuyïåt vúâi, laåi coá taâi thú phuá, cho àïën thùm sû vaâ nhúâ sû xem laåi möåt têåp thú vùn. Vua dùån hïî laâm cho sû àöång tònh àûúåc, thò phaãi naâi xin lêëy möåt laång vaâng àïí vïì laâm tin, vò trûúác àoá vua coá tùång sû ba laång vaâng. Àiïím Bñch laâ möåt ngûúâi con gaái àeåp ngûúâi xêëu nïët, gian ngoan thêm àöåc. Thõ àïën nuái Yïn Tûã, gùåp möåt àïm Huyïìn Quang maãi ngêm thú túái khuya chûa nguã, liïìn loåt vaâo phoâng, giúã troâ trïu gheåo. Nhûng Huyïìn Quang cûå tuyïåt, theát mù’ng àuöíi ra. Saáng höm sau, Àiïím Bñch laåi lêåp mûu khaác: Thõ vaâo laåy luåc khoác loác vúái nhaâ sû, noái höm qua súã dô liïìu lônh nhû vêåy, vò thõ àang lêm vaâo möåt tònh traång rêët nguy cêëp: böë thõ mù’c oan sù’p bõ xûã tûã, nïëu khöng coá ba laång vaâng àuát loát cho quan àïí giaãm aán xuöëng, thò seä bõ haânh hònh; nïn thõ phaãi tñnh kïë vuång daåi laâ hiïën thên cho Tön giaã àïí coá dõp kïí roä sûå tònh sau. Huyïìn Quang nghe xong, thûúng tònh, liïìn múã traáp lêëy caã ba laång vaâng vua àaä cho mònh maâ seä khöng bao giúâ duâng àïën, àûa cho Àiïím Bñch. Àûúåc vaâng röìi, Àiïím Bñch hñ hûãng trúã vïì kinh àö, têu rùçng: “Tön giaã khöng phaãi laâ ngûúâi töët. Tiïëng àaåo àûác xûa http://ebooks.vdcmedia.com

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản