Giáo án Lịch Sử lớp 10: NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN TRONG CÁC THẾ KỈ XVI - XVIII

Chia sẻ: Abcdef_32 Abcdef_32 | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:11

0
100
lượt xem
20
download

Giáo án Lịch Sử lớp 10: NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN TRONG CÁC THẾ KỈ XVI - XVIII

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

I.MỤC TIÊU BÀI HỌC Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần: 1. Về kiến thức Giúp học sinh nắm và hiểu: Sự sụp đổ của triều đình nhà Lê đã dấn đến sự phát triển của các thế lực phong kiến. Nhà Mạc ra đời và tồn tại hơn nửa thế kỉ đã góp phần ổn định xã hội trong một thời gian. Chiến tranh phong kiến diễn ra trong bối cảnh xã hội Việt Nam thế kỉ XVI - XVIII đã dẫn đến sự chia cắt đất nước. Tuy ở mỗi miền (Đàng Trong, Đàng...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Giáo án Lịch Sử lớp 10: NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN TRONG CÁC THẾ KỈ XVI - XVIII

  1. NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN TRONG CÁC THẾ KỈ XVI - XVIII I.MỤC TIÊU BÀI HỌC Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần: 1. Về kiến thức Giúp học sinh nắm và hiểu: Sự sụp đổ của triều đình nhà Lê đã dấn đến sự phát triển của các thế lực phong kiến. Nhà Mạc ra đời và tồn tại hơn nửa thế kỉ đã góp phần ổn định xã hội trong một thời gian. Chiến tranh phong kiến diễn ra trong bối cảnh xã hội Việt Nam thế kỉ XVI - XVIII đã dẫn đến sự chia cắt đất nước. Tuy ở mỗi miền (Đàng Trong, Đàng Ngoài) có chính quyền riêng nhưng chưa hình thành hai nước. 2. Về tư tưởng, tình cảm Bồi dưỡng ý thức xây dựng và bảo vệ đất nước thống nhất. Bồi dưỡng tinh thần dân tộc. 3. Kĩ năng Rèn kĩ năng phân tích, tổng hợp vấn đề. Khả năng nhận xét về tính giai cấp trong xã hội. II- THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY HỌC Bản đồ Việt Nam phân rõ ranh giới hai miền. Một số tranh vẽ triều Lê - Trịnh.
  2. Một số tài liệu về Nhà nước ở 2 miền. III- TÌNH HÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC 1. Kiểm tra bài cũ Câu 1: Vị trí của Phật giáo trong các thế kỉ X - XVI? Biểu hiện nào chứng tỏ sự phát triển của Phật giáo ở giai đoạn này? Câu 2: Bằng những kiến thức đã học, em hãy chứng minh nhà Lê sơ là một triều đại thịnh trị trong lịch sử phong kiến Việt Nam (giành cho học sinh khá - giỏi). 2. Dẫn dắt vào bài mới Ở chương II chúng ta đã được tìm hiểu về các triều đại phong kiến Việt Nam từ X - XV, qua đó thấy được quá trình hình thành, phát triển của Nhà nước phong kiến và những thành tựu kinh tế, văn hoá của nhân dân Đại Việt. Từ đầu thứ kỉ XVI cuộc khủng hoảng xã hội đã làm sụp đổ nhà Lê sơ, kể từ đó Nhà nước phong kiến Đại Việt có những biến đổi lớn. Để hiểu được những biến đổi của Nhà nước phong kiến trong các thế kỉ XVI - XVIII chúng ta cùng tìm hiểu bài 21. 3. Tổ chức các hoạt động dạy và học trên lớp Hoạt động của thày và trò Kiến thức cơ bản HS cần nắm vững Hoạt động 1: Cả lớp, cá nhân I- Sự sụp đổ của nhà Lê. Nhà Mạc thành lập. - Trước hết GV nhắc lại: Triều đại nhà * Sự sụp đổ của nhà Lê. Lê sơ được đánh giá là 1 triều đại thịnh Nhà Mạc thành lập.
  3. trị trong lịch sử phong kiến Việt Nam: + Bộ máy Nhà nước hoàn chỉnh. + Giáo dục thi cử đạt đến giai đoạn cực thịnh của giáo dục thi cử phong kiến. Phan Huy Chú nhận xét: "Giáo dục các thời thịnh nhất là thời Hồng Đức..." + Kinh tế được khôi phục và phát triển, kinh đô Thăng Long thực sự là đô thị sầm uất song từ đầu XVI nhà Lê sơ lâm vào khủng hoảng, suy sụp. - Sau đó GV yêu cầu HS theo dõi SGK - Đầu thế kỉ XVI nhà Lê sơ trả lời câu hỏi: Tại sao thế kỉ XVI nhà lâm vào khủng hoảng suy Lê sơ suy yếu? Biểu hiện của sự suy yếu. yếu đó? - HS theo dõi SGK trả lời. - GV nhận xét, bổ sung, kết luận về - Biểu hiện: + Các thế lực biểu hiện suy yếu nhà nhà Lê sơ. phong kiến nổi dậy tranh chấp quyền lực - Mạnh nhất là thế lực Mạc Đăng Dung. Nguyên nhân làm cho nhà Lê suy sụp + Phong trào đấu tranh của là do: Vua, quan chỉ lo ăn chơi sa sỉ nhân dân bùng nổ ở nhiều không quan tâm đến triều chính và nơi. nhân dân. Địa chủ ra sức chiếm đoạt ruộng đất, bóc lột nông dân. GV có thể kể về nhân vật Mạc Đăng Dung (1483 - 1541) quê ở làng Cổ Trai, Nghi Dương, Hải Phòng. Vốn xuất thân từ nghề chài lưới, có sức khoẻ, đánh vật giỏi, thi đậu đô lực sĩ được tuyển vào đội Túc vệ. Nhờ có sức khoẻ, cương trực, lập được nhiều công
  4. lớn trong việc dẹp yên xung đột giữa các đại thần nên nhanh chóng được thăng quan, tiến chức. Ông từng làm đến chức Thái phó, Tiết chế 13 đạo quân thủy bộ, có thế lực lớn trong triều đình (thao túng triều đình). - GV trình bày tiếp: Trong bối cảnh - 1527 Mạc Đăng Dung phế nhà Lê suy yếu, bất lực, Mạc Đăng truất vua Lê lập triều Mạc. Dung đã phế truất vua Lê và thành lập triều Mạc. GV: Giúp HS hiểu đây là sự thay thế tất yếu và hợp quy luật để HS có những đánh giá đúng đắn về triều Mạc và Mạc Đăng Dung. * Hoạt động 2: Cả lớp, cá nhân * Chính sách của nhà Mạc: - GV yêu cầu HS theo dõi SGK trả lời câu hỏi: Sau khi nhà Mạc lên cầm quyền đã thi hành chính sách gì? - HS theo dõi SGK trả lời. - GV bổ sung, kết luận: - Nhà Mạc xây dựng chính quyền theo mô hình cũ của nhà Lê. - Tổ chức thi cử đều đặn. - Xây dựng quân đội mạnh. GV giảng giải thêm ở thời Lê: Phép - Giải quyết vấn đề ruộng quân điền của nhà Lê đã làm chế độ sở đất cho nông dân. hữu tư nhân về ruộng đất tăng. Ruộng đất công làng xã ít. Đến thời nhà Mạc đã cố gắng giải quyết vấn đề ruộng đất cho nông dân giúp thúc đẩy nông
  5. nghiệp. GV kết luận về tác dụng của những  Những chính sách của chính sách của nhà Mạc. nhà Mạc bước đầu đã ổn định lại đất nước. - GV phát vấn: Trong thời gian cầm quyền nhà Mạc gặp khó khăn gì? - HS theo dõi SGK trả lời. - GV bổ sung, kết luận: Về những khó - Do sự chống đối của cựu khăn của nhà Mạc và lý giải tại sao nhà thần nhà Lê và do chính Mạc bị cô lập. sách cắt đất, thân phục nhà Minh  nhân dân phản đối. GV có thể bổ sung: Thấy Đại Việt Nhà Mạc bị cô lập. đang trong tình trạng náo động, nhà Minh sai quân áp sát biên giới, đe doạ tiến vào nước ta. Mạc Đăng Dung lúng túng: 1540 xin cắt vùng đất Đông Bắc trước đây vốn thuộc Châm Khâm (Quảng Đông) nộp cho nhà Minh. Dâng sổ sách vùng đất này cho quân Minh. Việc làm này bị nhân dân lên án, mất lòng tin vào nhà Mạc. Vậy nhà Mạc bị cô lập. Các cựu thần nhà Lê nổi lên chối đối, đất nước rơi vào tình trạng chiến tranh chia cắt. II- Đất nước bị chia cắt * Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân * Chiến tranh Nam Bắc triều - GV giảng giải: Nhà Mạc ra đời trong bối cảnh chiến tranh phong kiến bùng nổ. Tuy bước đầu có góp phần ổn định
  6. lại xã hội nhưng lại trở thành nguyên cớ gây nên chiến tranh: Chiến tranh Nam Bắc triều. - GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy được nguyên nhân của cuộc chiến tranh Nam - Bắc triều, kết quả. - HS theo dõi SGK trả lời. - GV nhận xét bổ sung, kết luận - Cựu thần nhà Lê, đứng đầu là Nguyễn Kim đã quy + GV giải thích thêm: Bộ phận cựu tụ lực lượng chống Mạc thần nhà Lê gắn bó với sự nghiệp giải "phù Lê diệt Mạc"  phóng đất nước của cha ông, không Thành lập chính quyền ở chấp nhận nền thống trị của họ Mạc, Thanh Hoá gọi là Nam không phục họ Mạc ở chỗ Mạc Đăng triều, đối đầu với nhà Mạc Dung không xuất thân từ dòng dõi quý ở Thăng Long - Bắc triều. tộc  Vì vậy đã nổi lên ở Thanh Hoá - quê hương của nhà Lê để chống lại nhà Mạc  Chiến tranh Nam - Bắc triều + GV giải thích thêm nhà Mạc không - 1545 - 1592 chiến tranh được nhân dân ủng hộ vì vậy bị lật đổ, Nam Bắc triều bùng nổ  phải chạy lên Cao Bằng. Đất nước nhà Mạc bị lật đổ, đất nước thống nhất. Không lâu sau ở Nam triều, thống nhất. quyền hành nằm trong tay họ Trịnh (Trịnh Kiểm) đã hình thành một thế lực cát cứ ở Mạn Nam - Thế lực họ Nguyễn. Một cuộc chiến tranh phong kiến mới lại bùng nổ: Chiến tranh Trịnh - Nguyễn. - GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy * Chiến tranh Trịnh - được nguyên nhân dẫn đến chiến tranh Nguyễn Trịnh - Nguyễn và hậu quả của nó. - HS theo dõi SGk phát biểu. - GV bổ sung, kết luận về nguyên nhân
  7. dẫn đến chiến tranh Trịnh - Nguyễn. + Trong lực lượng phù Lê: Đứng đầu là Nguyễn Kim. Nhưng từ khi Nguyễn Kim chết, con rể là Trịnh Kiểm (được phong Thái sư nắm binh quyền) đã tiếp tục sự nghiệp "Phù Lê diệt Mạc". Để thao túng quyền lực vào tay họ Trịnh, Trịnh Kiểm tìm cách loại trừ phe cánh họ Nguyễn (họ Nguyễn Kim), giết Nguyễn Uông (con cả Nguyễn Kim), trước tình thế đó, người con thứ của Nguyễn Kim là Nguyễn Hoàng đã nhờ chị gái xin anh rể (Trịnh Kiểm) cho vào trấn thủ đất Thuận Hoá. Từ đó cơ nghiệp họ Nguyễn ở Mạn Nam dần được xây dựng, trở thành thế lực cát cứ ở Mạn Trong, tách khỏi sự lệ thuộc họ Trịnh ở Đàng Ngoài. GV chốt ý: Như vậy 2 mạn Nam Bắc + ở Thanh Hoá, Nam Triều của Đại Việt có 2 thế lực phong kiến vẫn tồn tại nhưng quyền lực cát cứ. GV sử dụng bản đồ để chỉ cho nằm trong tay họ Trịnh. HS quan sát. + ở Mạn Nam: Họ Nguyễn cát cứ xây dựng chính quyền riêng. + 1627 họ Trịnh đem quân đánh họ Nguyễn, chiến tranh Trịnh - Nguyễn bùng nổ. + Kết quả: 1672 hai bên giảng hoà, lấy sông Gianh làm giới tuyến  đất nước bị chia cắt.
  8. III. Nhà nước phong kiến đàng ngoài. Hoạt động 1:Cả lớp và cá nhân - GV truyền đạt sự kiện Nam Triều chuyển về Thăng Long, triều Lê được tái thiết hoàn chỉnh với danh nghĩa tự trị toàn bộ đất nước. Song dựa vào công lao đánh đổ nhà Mạc, chúa Trịnh ngày càng lấn quyền Vua Lê. - GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy - Cuối XVI Nam Triều được tổ chức chính quyền trung ương chuyển về Thăng Long. và địa phương của Nhà nước Lê - Trịnh ở Đàng ngoài. - HS theo dõi SGK, trả lời. - GV bổ sung, kết luận về tổ chức - Chính quyền trung ương chính quyền Lê - Trịnh ở Đàng ngoài. gồm: Phñ Chóa TrÞnh GV có thể minh hoa bằng sơ đồ đơn TriÒu ®×nh Lª (N¾m mäi quyÒn hµnh) (Bï nh×n) giản. Qua đó có thể thấy quyền lực của Chúa Trịnh không kém gì một ông Vua Quan v¨n Quan vâ thực sự. GV giải thích tại sao Chúa Trịnh không 6 phiªn lật đổ Vua Lê: Chúa Trịnh đã nghĩ đến việc lật đổ Vua Lê, đem ý định đó hỏi Trạng nguyên Nguyễn Bình Khiêm (một người giỏi số thuật). Nguyễn Bỉnh Khiêm trả lời Chúa Trịnh: Thóc cũ vẫn tốt cứ mang gieo. Từ đó Chúa Trịnh hiểu nhà Lê vẫn còn có ảnh hưởng trong nhân dân và tầng lớp sĩ phu vì vậy thôi ý định lật đổ Vua Lê. GV kết luận: Về chính quyền địa - Chính quyền địa phương:
  9. phương, luật pháp, quân đội, đối ngoại, Chia thành các trấn, phủ, chế độ thi cử. huyện, châu xã như cũ. - Chế độ tuyển dụng quan lại như thời Lê. - Luật pháp: Tiếp tục dùng quốc triều hình luật (có bổ sung). - Quân đội gồm: + Quân thường trực (Tam phủ), tuyển chủ yếu ở Thanh Hoá + Ngoại binh: Tuyển từ 4 + HS nghe, ghi chép. trấn quanh kinh thành. - PV: Em có nhận xét gì về bộ máy - Đối ngoại: Hoà hiếu với Nhà nước thời Lê - Trịnh? nhà Thanh ở Trung Quốc. - HS dựa vào phần vừa học để trả lời: - GV kết luận: Về cơ bản bộ máy Nhà nước được tổ chức như thời Lê sơ. Nhưng chỉ khác là triều đình nhà Lê không còn nắm thực quyền, mà quyền lực nằm trong tay Chúa Trịnh. HS nghe, ghi nhớ: quyền Đàng IV. Chính trong: Hoạt động 1:Cả lớp và cá nhân - GV: Giảng giải về quá trình mở rộng - Thế kỉ XVII lãnh thổ lãnh thổ Đàng trong của các Chúa Đàng trong được mở rộng Nguyễn và nguyên nhân tại sao các từ Nam Quảng Bình đến Chúa Nguyễn chú trọng mở rộng lãnh Nam Bộ ngày nay.
  10. thổ (để có 1 vùng đất rộng đối phó với Đàng ngoài). - HS nghe, ghi chép. - GV tiếp tục giảng giải kết hợp với vẽ - Địa phương: Chia làm 12 sơ đồ chính quyền Đàng trong dinh, nơi đóng phủ Chúa (Phú Xuân) là dinh chính, §øng ®Çu Chóa do Chúa Nguyễn trực tiếp cai quản. §Þa ph­¬ng 12 dinh - Dưới dinh là: phủ, huyện, thuộc, ấp. Phñ HuyÖn Thuéc Êp - PV: Em có có nhận xét gì về chính quyền Đàng trong, điểm khác biệt với Nhà nước Lê - Trịnh ở Đàng ngoài. - HS so sánh, suy nghĩ, trả lời. - GV bổ sung, kết luận: ở Đàng trong chỉ có chính quyền địa phương do Chúa Nguyễn cai quản. Chính quyền Trung ương chưa xây dựng. Điều đó lý giải tại sao ở Đàng ngoài được gọi là "Nhà nước phong kiến Đàng ngoài", còn ở Đàng trong được gọi là "Chính quyền Đàng trong". Nước Đại Việt bị chia cắt làm 2 Đàng chứ không phải bị tách làm 2 nước (liên hệ với giai đoạn 1954 - 1975). - HS nghe ghi nhớ. - GV tiếp tục giảng tiếp về quân đội, - Quân đội là quân thường cách tuyển chọn quan lại và sự kiện trực, tuyển theo nghĩa vụ, 1744 Nguyễn Phúc Khoát xưng vương trang bị vũ khí đầy đủ.
  11. xây dựng triều đình trung ương và hệ - Tuyển chọn quan lại bằng quả của việc làm này (nước Đại Việt nhiều cách: Theo dòng dõi, đứng trước nguy cơ chia làm 2 nước). đề cử, học hành. - 1744 Chúa Nguyễn Phúc Khoát xưng vương, thành lập chính quyền trung ương. Song đến cuối XVIII vẫn chưa hoàn chỉnh. 4. Củng cố - Nguyên nhân của chiến tranh Nam - Bắc triều, Trịnh - Nguyễn. - So sánh chính quyền Đàng trong, Đàng ngoài. 5.Dặn dò, bài tập về nhà -HS vẽ sơ đồ đơn giản bộ máy chính quyền Đàng trong, Đàng ngoài rồi so sánh. -Học bài, đọc trước bài 22.

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản