GIÁO ÁN SINH HỌC LỚP 12

Chia sẻ: hoanghaik23

I. Mục tiêu 1. Kiến thức: Sau khi học xong bài này học sinh cần phải: - Trình bày được khái niệm gen, mô tả được cấu trúc chung của gen cấu trúc. - Nêu được khái niệm và các đặc điểm chung của mã di truyền, lí giải được vì sao mã di truyền là mã bộ ba. - Từ mô hình nhân đôi ADN, mô tả các bước của quá trình nhân đôi ADN, làm cơ sở cho sự nhân đôi NST. 2. Kĩ năng: Qua bài rèn luyện và phát triển tư duy phân tích, khái quát hóa. 3. Thái độ: qua bài tích hợp...

Bạn đang xem 20 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: GIÁO ÁN SINH HỌC LỚP 12

Tiết 1. Ngày soạn: 20 / 08 /2008
PHẦN NĂM : DI TRUYỀN HỌC
CHƯƠNG I : CƠ CHẾ DI TRUYỀN VÀ BIẾN DỊ
BÀI 1 : GEN, MÃ DI TRUYỀN VÀ QUÁ TRÌNH NHÂN ĐÔI ADN

I. Mục tiêu
1. Kiến thức: Sau khi học xong bài này học sinh cần phải:
- Trình bày được khái niệm gen, mô tả được cấu trúc chung của gen cấu trúc.
- Nêu được khái niệm và các đặc điểm chung của mã di truyền, lí giải được vì sao mã di
truyền là mã bộ ba.
- Từ mô hình nhân đôi ADN, mô tả các bước của quá trình nhân đôi ADN, làm cơ sở cho sự
nhân đôi NST.
2. Kĩ năng: Qua bài rèn luyện và phát triển tư duy phân tích, khái quát hóa.
3. Thái độ: qua bài tích hợp giáo dục môi trường, bảo vệ động - thực vật quý hiếm.
II. Chuẩn bị
1. Giáo Viên:
- Tranh phóng to hình 1.2 , bảng 1 trong SGK.
- Tranh về sơ đồ cơ chế tự nhân đôi của ADN.
2. Học sinh: Đọc trước bài ở nhà, xem lại những kiến thức về gen ở lớp 9 và 10.
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức bài học
1. Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số lớp và tư cách học sinh.
2. Kiểm tra bài cũ: GV gợi lại kiến thức đã học ở lớp 9 và 10 về gen.
3. Bài mới

Hoạt động của thầy và trò Nội dung
Hoạt động 1: Tìm hiểu về gen I. Gen
Giáo viên: Gen là gì ? cho ví dụ ? 1. Khái niệm
Học sinh: Đọc mục I.1 trong SGK để trả lời Gen là một đoạn của phân tử ADN mang thông
câu hỏi…….. tin mã hoá 1 chuỗi pôlipeptit hay 1 phân tử ARN.
Giáo viên: phân tích 2 dấu hiệu: Ví dụ: gen tARN mã hóa ARN vận chuyển.
+ Cấu tạo: một đoạn của phân tử ADN.
+ Chức năng: mang thông tin mã hóa một 2. Cấu trúc chung của gen cấu trúc
chuỗi polipeptit hay một phân tử ARN. * gen cấu trúc có 3 vùng :
Giáo viên: ADN có tính đa dạng nhờ vào đặc - Vùng khởi đầu : mang tín hiệu khởi động
điểm nào? Gen có đa dạng không? kiểm soát quá trình phiên mã.
Học sinh: Nhờ thành phần, số lượng và tình - Vùng mã hoá : mang thông tin mã hoá axit amin
tự sắp xếp các nuclêotit. Gen cũng đa dạng. (a.a). (SVNS: vùng mã hóa liên tục; SVNT: vùng
Giáo viên: Sự đa dạng của gen chính là đa mã hóa không liên tục, xen kẻ giữa các đoạn mã
dạng di truyền (đa dạng vốn gen). Chúng ta hóa (Exon) là những đoạn không mã hóa
cần có ý thức để bảo vệ nguồn gen, đặc biệt (Intron).
nguồn gen quý. Vậy chúng ta phải làm gì? - Vùng kết thúc: nằm ở cuối gen mang tính hiệu
Học sinh: Bảo vệ, nuôi dưỡng, chăm sóc ĐV- kết thúc phiên mã.
TV quý hiếm.
II. Mã di truyền (MDT)
Giáo viên: cho hs quan sát hình 1.1
1. Khái niệm
• Hãy mô tả cấu trúc chung của 1 gen
* Mã di truyền là trình tự các nuclêôtit trong gen
cấu trúc?
quy định trình tự các a.a trong phân tử prôtêin.
• Chức năng của mỗi vùng ? Vùng nào
2. Mã di truyền là mã bộ ba
của gen quyết định cấu trúc phân tử
- Cứ 3 nu đứng kế tiếp nhau quy định một a.a.
protein?
1
giới thiệu cho hs biết gen có nhiều loại như - Có 64 mã bộ ba, trong đó có:
gen cấu trúc, gen điều hoà,… + Bộ ba mở đầu: AUG, mã hóa a.a mở đầu
Học sinh: Đọc SGK và trả lời…… Mêtiônin ( ở SVNS là foocmin mêtiônin).
Giáo viên: Gen cấu tạo từ các nu, prôtêin + Bộ ba kết thúc: UAA, UGA, UAG. Không mã
cấu tạo từ các a.a. Vậy làm thế nào gen hóa a.a nào cả mà quy định tín hiệu kết thúc quá
quy định tổng hớp prôtêin được? trinh giải mã.
Hoạt đông 2 : Tìm hiểu về mã di truyền + 60 bộ ba mã hóa cho 19 loại a.a.
Giáo viên: cho hs nghiên cứu mục II, thảo 3. Đặc điểm :
luận nhóm và trả lời câu hỏi. - MDT được đọc theo 1 chiều 5’ 3’. MDT
được đọc liên tục theo từng cụm 3 nu, các bộ ba
• Mã di truyền là gì?
không gối lên nhau
• Tại sao mã di truyền là mã bộ ba?
- MDT là đặc hiệu, không 1 bộ ba nào mã hoá
Học sinh: Thảo luận và trả lời:
đồng thời 2 hoặc 1 số a.a khác nhau.
- Mã di truyền ….
- MDT có tính thoái hoá : mỗi a.a được mã hoá
- Nêu được : Trong ADN chỉ có 4 loại nu
bởi 1 số bộ ba khác nhau
nhưng trong prôtêin lại có khoảng 20 loại a.a
- MDT có tính phổ biến : các loài sinh vật đều
* Nếu 1 nu mã hoá 1 a.a thì có 41 =4 tổ hợp
được mã hoá theo 1 nguyên tắc chung (từ các
chưa đủ để mã hoá cho 20 a.a
mã giống nhau )
* Nếu 2 nu mã hoá 1 a.a thì có 42= 16 tổ hợp
III. Qúa trình nhân đôi của ADN
* Nếu 3 nu mã hoá 1 a.a thì có 43= 64 tổ hợp
* Thời điểm : trong nhân tế bào, tại các NST,
thừa đủ để mã hoá cho 20 a.a
ở kì trung gian giữa 2 lần phân bào
- Mã di tuyền có những đặc điểm gì ?
*Nguyên tắc: nhân đôi theo nguyên tắc bổ sung
và bán bảo tồn.
* Diễn biến :
+ Dưới tác đông của Enzim ADN-polimeraza và
Hoạt động 3 :Tìm hiểu về quá trình nhân
1 số Enzim khác, hai mạch đơn của phân tử
đôi của ADN
ADN tách nhau dần tạo nên chạc chữ Y và để
Gv cho hs nghiên cứu mục III kết hợp qua
lộ mạch khuôn.
sát hình 1.2
+ Enzim ADN-polimeraza chỉ tổng hợp mạch
• Qúa trình nhân đôi ADN xảy ra chủ mới theo chiều 5’ 3’:
yếu ở những thành phần nào trong tế - Trên mạch khuôn có chiều 3’ 5’, mạch
bào ? bổ sung được tổng hợp liên tục.
• ADN được nhân đôi theo nguyên tắc - Trên mạch khuôn 5’ 3’, mạch khuôn
nào ? giải thích? được tổng hợp ngắt quãng tạo nên các đoạn
• Có những thành phần nào tham gia vào ngắn (đoạn Okazaki), sau đó được nối lại với
nhau bởi enzim nối ligaza.
quá trình tổng hợp ADN ?
• Các giai đoạn chính tự sao ADN là gì ? + Mỗi nu trong mạch gốc liên kết với 1 nu tự do
theo nguyên tắc bổ sung :
• Các nu tự do môi trường liên kết với A gốc = T môi trường
nu mạch gốc phải theo nguyên tắc nào T gốc = A môi trường
? G gốc = X môi trường
• Mạch nào được tổng hợp liên tục? X gôc = G môi trưòng
mạch nào tổng hợp từng đoạn ? vì sao * Kết quả :
? 1 pt ADN mẹ 1lần tự sao 2 ADN con
• Kết quả tự nhân đôi của ADN như *Ý nghĩa : - Là cơ sở cho NST tự nhân đôi, giúp
bộ NST của loài giữ tính đặc trưng và ổn định.
thế nào?
4. Củng cố :
• Giải thích NTBS và NTBBT trong quá trình tự nhân đôi ADN.
• Ví sao quá trình tổng hợp trên hai mạch đơn của ADN lại không giống nhau?
• Vì sao MDT là mã bộ ba?
5. Bài tập về nhà :

2
Trả lời câu hỏi và bài tập trang 10 SGK. Tìm hiểu cấu trúc không gian và cấu trúc hoá học,
chức năng của ADN. Sưu tầm 5 câu hỏi trắc nghiệm về bài này. Đọc trước bài 2.
Tiết 2. Ngày soạn: 25 / 08 /2008
BÀI 2 : PHIÊN MÃ VÀ DỊCH MÃ
I. Mục tiêu
1. Kiến thức: Sau khi học xong bài này học sinh cần phải:
- Biết được cấu trúc, chức năng của các loại ARN.
- Trình bày được thời điểm, diễn biến, kết quả , ý nghĩa của cơ chế phiên mã.
- Hiểu được cấu trúc đa phân và chức năng của prôtein.
- Nêu được các thành phần tham gia vào quá trình sinh tổng hợp prôtein, trình tự diễn biến của quá
trình sinh tổng hợp prôtêin.
2. Kĩ năng:
- Rèn luyện kỹ năng so sánh, khái quát hoá, tư duy hoá học thông qua thành lập các công thức chung.
- Phát triển năng lực suy luận của học sinh qua việc xác định các bộ ba mã sao va số a.a trong phân
tử prôtein do nó quy định từ chiếu của mã gốc suy ra chiều mã sao và chiều dịch mã
3. Thái độ: Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng.
II. Chuẩn bị
1. Giáo Viên: Sơ đồ hình 2.1đến 2.4 SGK.
2. Học sinh: Đọc trước bài ở nhà, điền vào phiếu học tập số 1.
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức bài học
1. Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số lớp và tư cách học sinh.
2. Kiểm tra bài cũ:
- Mã di truyền là gì ? vì sao mã di truyền là mã bộ ba?
- Nguyên tắc bổ sung và bán bảo toàn thể hiện như thế nào trong cơ chế tự sao của ADN?
3. Bài mới :

Hoạt động của thầy và trò Nôi dung
* Hoạt động 1: Tìm hiểu về phiên mã I. Phiên mã
- Giáo viên:: ARN có những loại nào ? chức 1. Cấu trúc và chức năng của các loại ARN
năng của nó ? yêu cầu 3 học sinh trình bày ( Nội dung như trong phiếu)
phiếu học tập của mình về 3 phần. Sau đó
cho lớp nhận xét, bổ sung. Cuối cùng GV tổng 2. Cơ chế phiên mã
kết lại. * Thời điểm : xảy ra trước khi tế bào tổng
- Học sinh:……………………… hợp prôtêin.
* Diễn biến:
mARN tARN rARN
+ Dưới tác dụng của enzim ARN-polimeraza,
Cấu trúc
1 đoạn phân tử ADN duỗi xoắn và 2 mạch đơn
Chức năng
tách nhau ra. Bắt đầu tổng hợp mARN tại vị trí
* Hoạt động 2 :Tìm hiểu cơ chế phiên mã
đặc hiệu.
- Giáo viên: cho hs quan sát hinh 2.2 và đọc
+ ARN – polimeraza trượt trên mạch gốc có
mục I.2 và trả lời các câu hỏi:
chiều 3’→ 5’ để tổng hợp nên mARN theo
+ Hãy cho biết có những thành phần nào
chiều 5’→ 3’ theo NTBS:
tham gia vào quá trình phiên mã?
Agốc - Umôi trường
+ ARN được tạo ra dựa trên khuôn mẫu nào?
Tgốc - Amôi trường
+ Enzim nào tham gia vào quá trình phiên mã?
Ggốc - Xmôi trường
+ Chiều của mạch khuôn tổng hợp mARN ?
Xgốc - Gmôi trường
+ Các Ribonu trong môi trường liên kết với
+ Khi Enzim di chuyển tới cuối gen gặp tính
mạch gốc theo nguyên tắc nào?
hiệu kết thúc, thì nó dừng phiên mã và giải
+ Quá trình sẽ kết thúc khi nào?
phóng mARN vừa tổng hợp. Vùng nào trên gen
+ Sau khi kết thúc, ở tế bào nhân sơ và tế bào
tổng hợp xong thì 2 mạch đơn đóng xoắn ngay
nhân thực các mARN có gì khác ?
lại.
+ Kết quả của quá trình phiên mã là gì ?
3
+ Hiện tượng xảy ra khi kết thúc quá trình + Sau phiên mã, ở tế bào nhân sơ, mARN được
trực tiếp dùng làm khuôn để tổng hợp prôtêin.
phiên mã?
- Học sinh: nêu được : Còn ở tế bào nhân thực, mARN phải được cắt
* Đa số các ARN đều được tổng hợp trên bỏ các intron, nối các êxôn lại với nhau thành
khuôn ADN, dưới tác dụng của enzim ARN- mARN trưởng thành rồi đi qua màng nhân tới
polimeraza một đoạn của phân tử ADN tương tế bào chất làm khuôn tổng hợp prôtêin.
ứng với 1 hay 1 số gen đợc tháo xoắn, 2 mạch * Kết quả : một đoạn phân tử ADN→ 1 phân
đơn tách nhau ra và mỗi nu trên mạch mã gốc tử ARN.
kết hợp với 1 ribônu của mt nội bào theo * Ý nghĩa : hình thành ARN trực tiếp tham gia
NTBS, khi Enzim chuyển tới cuối gen gặp tín vào qúa trình sinh tổng hợp prôtêin quy định
hiệu kết thúc thì dừng phiên mã, phân tử m tính trạng.
ARN được giải phóng. II. Dịch mã
* Hoạt động 3 : 1. Hoạt hoá a.a
- Giáo viên: phân tử prôtêin được hình thành - Dưới tác động của 1 số Enzim, các a.a tự do
như thế nào ? trong môi trường nội bào được hoạt hoá nhờ
Yêu cầu hs quan sát hình 2.3 và n/c mục II. Gv gắn với hợp chất ATP.
đặt câu hỏi, hs trả lời: - Nhờ tác dụng của Enzim đặc hiệu, a.a được
+ Qúa trình tổng hợp có những thành phần hoạt hoá liên kết với tARN tương ứng →
phức hợp a.a - tARN.
nào tham gia ?
+ a.a được hoạt hoá nhờ gắn với chất nào ? 2. Tổng hợp chuỗi pôlipeptit
+ a.a hoạt hoá kết hợp với tARN nhằm mục a. Mở đầu:
- Tiểu thể bé của ribôxôm gắn với mARN ở vị
đích gì?
trí nhận biết đặc hiệu (gần côđôn mỡ đầu),
+ mARN kết hợp với ribôxôm ở vị trí nào? tARN mang a.a mở đầu (Met) đến ribôxôm, đối
+ tARN mang a.a thứ mở đầu tiến vào vị trí mã của nó khớp với mã sao trên mARN theo
nào của ribôxôm? Tiếp theo tiểu thể lớn gắn NTBS.
- Tiểu thể lớn gắn vào tiểu thể bé tạo thành
vào đâu?
ribôxôm hoàn chỉnh.
+ tARN mang a.a thứ 1 tiến vào vị trí nào của b. Kéo dài chuỗi polipeptit:
ribôxôm? Làm thế nào để tARN đến đúng vị - a.a 1- tARN→ tới vị trí bên cạnh, đối mã của
trí cần lắp ráp? NTBS thể hiện như thế nào? nó khớp với mã sao trên mARN theo NTBS.
liên kết nào được hình thành? Liên kết peptit giữa a.a mở đầu và a.a 1 được
Học sinh: NTBS: A – U, G – X và ngược lại. hình thành.
+ Ribôxôm dịch chuyển như thế nào? - Ribôxôm dịch chuyển sang 1 bộ ba/m ARN
+ Diễn biến thiếp theo là gì? theo chiều 5’ → 3’ làm cho tARN ban đầu rời
khỏi ribôxôm.
- a.a2-tARN → ribôxôm, đối mã của nó khớp
với mã sao trên mARN theo NTBS, liên kết
peptit được hình thành giữa a.a1 và a.a2. Quá
+ Sự chuyển vị của ribôxôm đến khi nào thì trình cứ tiếp diễn như vậy đến cuối mARN.
kết thúc? c. Kết thúc:
+ Sau khi được tổng hợp có những hiện - Khi ribôxôm tiếp xúc với mã kết thúc trên
tượng gì xảy ra ở chuỗi polipeptit? mARN thì tARN cuối cùng rời khỏi ribôxôm
+ 1 ribôxôm trượt hết chiều dài mARN tổng chuỗi polipeptit được giải phóng.
hợp dc bao nhiêu phân tử prôtêin? - Nhờ tác dụng của Enzim đặc hiệu, a.a mở
+ Nếu có 10 ribôxôm trượt hết chiều dài đầu tách khỏi chuỗi polipeptit, tiếp tục hình
mARN thì có bao nhiêu phân tử prôtêin được thành cấu trúc bậc cao hơn → phân tử prôtêin
hình thành ? chúng thuộc bao nhiêu loại? hoàn chỉnh.
*Lưu ý : mARN được sử dụng để tổng hợp vài
chục chuỗi polipeptit cùng loại rồi tự huỷ, còn
riboxôm được sử dụng nhiều lần.
- Nhiều ribôxômcùng trượt qua 1 mARN được
gọi là polixom.
4
4. Củng cố
- Các cơ chế di truyền ở cấp độ phân tử : tự sao, sao mã và giải mã.
- Sự kết hợp 3 cơ chế trên trong qúa trình sinh tổng hợp prôtêin đảm bảo cho cơ thể tổng hợp
thường xuyên các prôtêin đặc thù, biểu hiện thành tính trạng di truyền từ bố mẹ cho con cái.
Nhân đôi
Dịch mã
phiên mã

- công thức : Tính trạng
ADN mARN prôtêin
(Nuclêôtit) (Ribônuclêôtit) (Axit amin)
- Bài tập: cho gen A: 5’.. ATAGXXGTTXGGAATXXA….3’
3’.. TATXGGXAAGXXTTAGGT…..5’ mạch 2 làm gốc.
codon / mARN: ?
Anticodon / tARN: ?
A.amin / prôtêin: ?
5. Dặn dò: Trả lời câu hỏi và bài tập trang 14 SGK. Sưu tầm 5 câu hỏi trắc nghiệm về bài này.
Đọc trước bài 3.
Phụ lục: Đáp án phiếu học tập

mARN tARN rARN
Cấu trúc 1 chuối poliribonu mạch Cấu trúc 1 mạch có đầu cuộn Cấu trúc 1 mạch
thẳng. Đầu 5’ của phân tử tròn. Có liên kết bổ sung. Mỗi có liên kết bổ
mARN có một trình tự nu loại tARN đều có một bộ ba đối sung.
đặc hiệu (không mã hóa a.a) mã đặc hiệu (anticôđon), có thể
nhận ra và bắt đôi bổ sung với
côđon tương ứng trên mARN. Có
1 đầu gắn với a.a.
Chức năng Chứa thông tin quy định Mang a.a đến ribôxôm và đóng Kết hợp với
tổng hợp 1 chuổi polipeptit vai trò như “ một người phiên prôtêin tạo nên
(SVNC) hoặc nhiều loại địch”. ribôxôm.
prôtêin (SVNS).




5
Tiết 3. Ngày soạn: 27 / 08 /2008
BÀI 3: ĐIỀU HOÀ HOẠT ĐỘNG CỦA GEN
I. Mục tiêu
1. Kiến thức: Sau khi học xong bài này học sinh cần phải:
- Nêu được khái niệm và các cấp độ điều hòa hoạt động gen.
- Hiểu được khái niệm ôperon và trình bày được cấu trúc của ôperon.
- Trình bày được cơ chế điều hoà hoạt động của gen qua ôperon ở sinh vật nhân sơ (SVNS).
- Nêu được ý nghĩa điều hòa họat động gen ở SVNS.
2. Kĩ năng: Qua bài rèn luyện kỹ năng phân tích, so sánh, khái quát hoá, tư duy hoá học.
3. Thái độ: Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng.
II. Chuẩn bị
1. Giáo Viên: Hình 3.1, 3.2a, 3.2b
2. Học sinh: Đọc trước bài ở nhà
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức bài học
1. Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số lớp và tư cách học sinh.
2. Kiểm tra bài cũ:
- Trình bày diễn biến và kết quả của quá trình dịch mã?
3. Bài mới :
Hoạt động của thầy và trò nội dung
* Hoạt động 1: I. Khái quát về điều hoà hoạt động của gen
Gv đặt vấn đề : Điều hoà hoạt động của - Điều hoà hoạt động của gen chính là điều hoà
gen chính là điều hoà lượng sản phẩm của lượng sản phẩm của gen được tạo ra, giúp tế
gen được tạo ra. bào điều chỉnh sự tổng hợp prôtêin cần thiết
Giáo viên: Điều hoà hoạt động của gen có ý vào lúc cần thiết.
nghĩa như thế nào đối với cơ thể SV?
Học sinh:…….
Giáo viên: Trong cơ thể, việc điều hòa họat - Trong cơ thể, việc điều hòa họat động của
động của gen xảy ra ở những cấp độ nào? gen xảy ra ở những cấp độ: cấp ADN, cấp
Học sinh:………. phiên mã, cấp dịch mã, cấp sau dịch mã.
* Hoạt động 2 : tìm hiểu điều hoà hoạt
động của gen ở sinh vật nhân sơ II. Điều hoà hoạt động của gen ở sinh vật
GV yêu cầu học sinh nghiên cứu mục II.1 và nhân sở
quan sát, đọc các thông tin chú thích ở hình 1. Mô hình cấu trúc operon Lac
3.1 SGK và mô tả cấu trúc của ôperon Lac, - Các gen có cấu trúc liên quan về chức năng
vai trò của từng phần? thường được phân bố liền nhau thành từng cụm
Học sinh: Điền vào bảng 1 và có chung 1 cơ chế điều hoà gọi chung là
ôperon.
Thành phần Vai trò
- Cấu trúc của 1 ôperon gồm: (bảng 1)
của operon
Các gen cấu Kiểm soát các enzim
tham gia vào các phản
trúc Z,Y,A
ứng phân giải đường
lactôzơ.
Vùng vận hành Là nơi liên kết với
prôtêin ức chế làm ngăn
O (operato) :
cản qúa trình phiên mã
của gen cấu trúc.
Vùng khởi Là nơi ARN polimeraza
động P bám vào và khởi đầu
(promoter) : phiên mã.
Gen điều hoà Kiểm soát tổng hợp
6
prôtêin ức chế.
R:

2. Sự điều hoà hoạt động của ôperon Lac
* Hoạt động 3 : tìm hiểu sự điều hoà
* Khi môi trường không có lactôzơ: gen điều
hoạt động của ôperon Lac
hòa R tổng hợp prôtêin ức chế, prôtêin ức chế
Giáo viên: yêu cầu học sinh nghiên cứu mục
gắn vào gen vận hành O làm ức chế phiên mã
II.2 và quan sát hình 3.2a và 3.2b. trả lời câu
của gen cấu trúc (các gen cấu trúc không biểu
hỏi.
hiên)
? Quan sát hình 3.2a mô tả hoạt động của
các gen trong ôperon Lac khi môi trường
không có lactôzơ
? Khi môi trường không có chất cảm ứng
lactôzơ thì gen điều hoà (R) tác động như
thế nàp để ức chế các gen cấu trúc không
phiên mã
Học sinh: ……….
* Khi môi trường có lactôzơ: gen điều hoà R
? Quan sát hình 3.2b mô tả hoạt động của
tổng hợp prôtêin ưc chế, lactôzơ như là chất
các gen trong ôperon Lac khi môi trường có
cảm ứng gắn vào và làm thay đổi cấu hình
lactôzơ?
prôtêin ức chế, prôtêin ức chế bị bất hoạt
? Tại sao khi môi trường có chất cảm ứng
không gắn được vào gen vận hành O nên gen
lactôzơ thì các gen cấu trúc hoạt động phiên
được tự do vận hành hoạt động của các gen

cấu trúc A,B,C giúp chúng phiên mã và dịch mã
Học sinh:……………………
( biểu hiện)


4. Củng cố
- Trình bày bằng sơ đồ cơ chế điều hoà hoạt động của ôperon Lac.
- Điền vào bảng 2, 3.
Bảng 2. TRẠNG THÁI ỨC CHẾ

Thành phần Đặc điểm hoạt động
Gen điều hoà R: …………………………………………………………………
.
…………………………………………………………………
.
Chất ức chế …………………………………………………………………
.
…………………………………………………………………
.
Các gen cấu trúc Z,Y,A …………………………………………………………………
.
…………………………………………………………………
.

Bảng 3. TRẠNG THÁI HOẠT ĐỘNG

Thành phần Đặc điểm hoạt động
Gen điều hoà R: …………………………………………………………………
.
…………………………………………………………………
.

7
Chất ức chế …………………………………………………………………
.
…………………………………………………………………
.
Các gen cấu trúc Z,Y,A …………………………………………………………………
.
…………………………………………………………………
.

5. Bài tập về nhà
Trả lời câu hỏi và bài tập trang 18 SGK. Sưu tầm 5 câu hỏi trắc nghiệm về bài này.
Đọc trước bài 4.




8
Tiết 4. Ngày soạn: 01 /09 / 2008
BÀI 4 : ĐỘT BIẾN GEN
I. Mục tiêu
1. Kiến thức: Sau khi học xong bài này học sinh cần phải:
- Hiểu được khái niệm, cơ chế phát sinh đột biến gen, thể đột biến và phân biệt được các
dạng đột biến gen.
- Hậu quả, ý nghĩa của đột biến gen.
2. Kĩ năng:
- Rèn luyện kỹ năng phân tích ,so sánh, khái quát hoá thông qua cơ chế biểu hiện đột biến
rèn luyện kỹ năng so sánh, kỹ năng ứng dụng.
3. Thái độ: Thấy được hậu quả của đột biến đối với con người và sinh vật.
II. Chuẩn bị
1. Giáo Viên:
- Tranh ảnh, tài liệu sưu tầm về biến dị, đặc biệt là đột biến gen ở động vật, thực vật và con
người;
- Sơ đồ cơ chế biểu hiện đột biến gen;
- Hình 4.1,4.2 sách giáo khoa.
2. Học sinh: Đọc trước bài ở nhà
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức dạy học
1. Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số lớp và tư cách học sinh.
2. Kiểm tra bài cũ:
- Thế nào là điều hoà hoạt động của gen ? giải thích cơ chế điều hoà hoạt động của ôperon
Lac
3. Bài mới :
Hoạt động của thầy và trò Nội dung
* Hoạt động 1: Tìm hiểu về đột biến gen I. Đột biên gen
Giáo viên:: yêu cầu hs đọc mục I.1 tìm hiểu 1. Khái niệm
những dấu hiệu mô tả khái niệm đột biến - Là những biến đổi nhỏ trong cấu của gen
liên quan đến 1 (đột biến điểm) hoặc một
gen
Học sinh:: đưa ra nhận xét số cặp nu.
Giáo viên: Đột biến gen xảy ra ở cấp độ - Đa số đột biến gen là có hại, một số có lợi
phân tử có liên quan đến sự thay đổi của yếu hoặc trung tính.
tố nào?→ khái niệm - Tác nhân gây đột biến gen:
Học sinh:………… + Tia tử ngoại
Giáo viên: Nguyên nhân nào gây nên đôt biến + Tia phóng xạ
+ Chất hoá học
gen?
Hs: trình bày được các tác nhân gây đột biến + Sốc nhiệt
Giáo viên: vậy nguyên nhân nào làm tăng các + Rối loạn qúa trình sinh lí sinh hoá trong
tác nhân đột biến có trong môi trường? cơ thể
Học sinh: trả lời:
- hàm lượng khí thải tăng cao đặc biệt là
CO2 làm trái đất nóng lên gây hiệu ứng nhà
kính.
- màn chắn tia tử ngoại dò rỉ do khí thải nhà
máy, phân bón hoá học, cháy rừng….
- khai thác và sử dụng ko hợp lí nguồn tài
nguyên thiên nhiên.
Giáo viên: Cách hạn chế (hạn chế sử dụng
các nguyên liệu hoá chất gây ô nhiễm mt,
trồng nhiều cây xanh, xử lí chất thải nhà

9
máy, khai thác tài nguyên hợp lí )
Giáo viên: Đột biến gen có luôn được biểu
hiện ra kiểu hình
Gv lấy vd cho hs hiểu:
+ người bị bạch tạng do gen lặn (a) quy định
Aa, AA : bình thường
-aa :biểu hiện bạch tạng→ thể đột biến
hoặc chỉ khi mt thuận lợi nó mới biểu hiện: * thể đột biến: là những cá thể mang đột
+ ruồi có gen kháng DDT chỉ trong mt có biến đã biểu hiện ra kiểu hình của cơ thể.
DDT mới biểu hiện.
Giáo viên: Vậy thể đột biến là gì ? 2. Các dạng đột biến gen (chỉ đề cập đến
Học sinh:……………………. đột biến điểm)
** hoạt động 2: tìm hiểu các dạng đột - Thay thê một cặp nu
biến gen - Thêm hoặc mất một cặp nu
Cho hs quan sát tranh về các dạng đột biến
gen: yêu cầu hs hoàn thanh PHT
Dạng ĐB Khái niệm Hậu quả
Thay thê 1
cặp nu
Thêm hoặc
mất 1 cặp
nu
Giáo viên: Tại sao cùng là đột biến thay thế
cặo nu mà có trường hợp ảnh hưởng đến
cấu trúc cua prôtêin, có trường hợp ko, yếu
II. Cơ chế phát sinh đột biến gen
tố quyết định là gì ?
1. sự kêt cặp không đúng trong nhân đôi
Học sinh: yếu tố quyết định là bộ ba mã hoá
ADN
a.a có bị thay đổi ko, sau đột biến bộ ba có
* Cơ chế : bazơnitơ thuộc dạng hiếm, có
quy định a.a mới ko. Nếu bộ ba mở đầu
những vị trí liên kết hidro bị thay đổi khiến
(AUG) hoặc bộ ba kết thúc (UGA) bị mất 1
chúng kết cặp không đúng khi tái bản.
cặp nu → ko tổng hợp prôtêin ho ặc kéo dài
2. tác động của các nhân tố đột biến
sự tổng hợp.
- tác nhân vật lí (tia tử ngoại)
* hoạt động 3: tìm hiểu cơ chế phát sinh
- tác nhân hoá học (5BU) : thay thế cặp A-T
đột biến gen
bằng G-X
Giáo viên: cho hs đọc mục II.1, quan sát hình
- Tác nhân sinh học (số virut) : đột biến gen
4.1 sgk, giải thích các trạng thái tồn tại của
bazơnitơ: dạng thường và dạng hiếm
III. Hậu quả và ý nghĩa của đột biến gen
+ hình này thể hiện điều gì ? cơ chế của qt
1. hậu quả của đôt biến gen
đó?
- Đột biến gen làm biến đổi cấu trúc mARN
Giáo viên: Đột biến phát sinh sau mấy lần
biến đổi cấu trúc prôtêin thay đổi đột ngột
ADN tái bản? yêu cầu hs điền tiếp vào phần
về 1 hay 1 số tính trạng
nhánh dòng kẻ còn để trống trong hình, đó là
-Đa số có hại, giảm sức sống ,gen đột biến
cặp nu nào?
làm rối loạn qt sinh tổng hợp prôtêin
- Học sinh: đọc muc II.2 nêu các nhân tố gây
- một số có lợi hoặc trung tính.
đột biến và kiểu đột biến do chúng gây ra.
2. vai trò và ý nghĩa của đột biến gen
* hoạt động 4: tìm hiểu về hậu quả
a. Đối với tiến hoá
chung và ý nghĩa của đột biến gen
- Làm xuất hiện alen mới
Hs đọc mục III.1
- Cung cấp nguyên liệu cho tiến hoá và chọn
Giáo viên:
giống
- Loại đột biến nào có ý nghĩa trong tiến
b. Đối với thực tiễn
hóa?
- Cung cấp nguyên liệu cho quá trình chọn
đột biến gen có vai trò như thế nào
giống.
10
- Tại sao nói đột biến gen là nguồn nguyên
liệu quan trọng cho tiến hoá và chọn giống
trong khi đa số đột biến gen có hại, tần số
đột biến gen rất thấp?
Học sinh: Do 1 số đột biến trung tính hoặc
có lợi và so với đột biến NST thì phổ biến
hơn và ít ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức
sống.

4. Củng cố
- Phân biệt đột biến và thể đột biến?
- Đột biến gen là gif ? được phát sinh như thế nào?
- Mối quan hệ giữa ADN – ARN- prôtêin tính trạng, hậu quả của đột biến gen
Minh hoạ cho những hậu quả của các dạng đột biến gen bằng sơ đồ
Mạch gốc : - XGA – GAA –TTT –XGA -
m ARN -GXU –XUU –AAA –GXU-
a.a -ala –leu –lys –ala-
thay A=X


Mạch gốc : -XGA –GXA –TTT –XGA
m ARN -GXU –XGU –AAA –GXU
a.a -ala –arg –lys –ala

5. Bài tập về nhà
- Trả lời câu hỏi và bài tập trang 18 SGK. Sưu tầm 5 câu hỏi trắc nghiệm về bài này.
- Sưu tầm tài liệu về đột biến ở sinh vật
- Đọc trước bài 5
- Đọc mục em có biết trang 23 sách giáo khoa.




11
Tiết 5. Ngày soạn: 03 / 09 / 2008
BÀI 5 : NHIỄM SẮC THỂ VÀ ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NST
I.Mục tiêu
1. Kiến thức: Sau khi học xong bài này học sinh cần phải:
- mô tả được hình thái cấu trúc và chức năng của NST
- nêu được các đặc điểm bộ NST đặc trưng của mỗi loài
- trình bày khái niệm và nguyên nhân phát sinh đột biến cấu trúc NST, mô tả được các loại đột
biến cấu trúc NST và hậu quả , ý nghĩa của dạng đột biến này trong tiến hoá
2. Kĩ năng: - rèn luyện kỹ năng phân tích, khái quát thông qua phân tích nguyên nhân, ý nghĩa của
đột biến cấu trúc NST
3. Thái độ: Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng.
II. Chuẩn bị
1. Giáo Viên:
bảng số lượng NST ( 2n) của 1 số loài sinh vật
- sơ đồ biến đổi hình thái của NST qua các kì của quá trình nguyên phân
- sơ đồ cấu trúc NST
- Sơ đồ sự sắp xếp cua ADN trong NST của sinh vật nhân chuẩn
2. Học sinh: Đọc trước bài ở nhà
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức bài học
1. Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số lớp và tư cách học sinh.
2. Kiểm tra bài cũ:
- Đột biến gen là gì? đột biến gen được phát sinh như thế nào? hậu quả của đột biến gen
3. Bài mới
hoạt động của thầy và trò nội dung
Gv thông báo : ở sinh vật có nhân chính
thức,VCDT ở cấp độ tế bào là NST
*Hoạt động 1: tìm hiểu hình thái, cấu trúc I. Nhiễm sắc thể
1. hình thái và cấu trúc hiển vi của NST
NST
? VCDT ở vi rut và sv nhân sơ là gì ?( ở vr là - Ở SVNT, từng phân tử ADN được liên kết
ADN kép hoặc đơn hoặc ARN. Ở sv nhân sở với các loại prôtêin khác nhau (histôn) tạo
là ADN mạch kép dạng vòng. nên cấu trúc được gọi là NST.
Gv thông báo: chúng ta tìm hiểu về vcdt ở sv - NST có hình dạng và kích thước đặc trưng
nhân thực đó là NST. cho loài (ở kì giữa).
* HS đọc mục I.3.a tìm hiểu về vật chất cấu - Mỗi NST điển hình gồm:
tạo nên NST, tính đặc trưng của bộ NST mỗi + Tâm động là trình tự các nucleotit đặc
loài, trạng thái tồn tại của các NST trong tế biệt. TĐ là vị trí liên kết với thoi phân bào
giúp NST di chuyển về các cực của TB.
bào xôma
+ Đầu mút là trình tự các nucleotit ở 2
* gv yêu cầu hs nhớ lại kiến thức cũ về phân
đầu cùng của NST. Bảo vệ các NST, làm
bào? Hình thái NST qua các kì phân bào và
đưa ra nhận xét cho các NST không dính nhau.
+ Trình tự khởi đầu nhân đôi ADN là
( yêu cầu nêu dc :hình dạng đặc trưng cho
điểm mà tại đó ADN bắt đầu nhân đôi.
từng loài và nhìn rõ nhất ở kì giữa của np)
bộ NST ở các loài khác nhau có khác nhau ko? - Mỗi loài đều có bộ NST đặc trưng về số
lượng, hình thái và cấu trúc NST khác nhau.
** quan sát hình 5.1 sgk hãy mô tả cấu trúc
- Bộ NST lưỡng bội (2n): Bộ NST thường
hiển vi của NST ??
tồn tại thành từng cặp tương đồng trong TB.
? tâm động có chức năng gì
- Có 2 loại NST: NST thường và NST giới
( gv bổ sung thêm kiến thức sgk)
hoạt động 2: tìm hiểu về cấu trúc siêu tính.
2. Cấu trúc siêu hiển vi
hiển vi của NST
- Thành phần : ADN và prôtêin histon
- GV cho hs quan sát tranh hình 5.2 sgk
- Đơn vị cơ bản: Nucleoxom: 8 phân tử
* hình vẽ thể hiện điều gi?(mức độ xoắn)
12
Gv đặt vấn đề: trong nhân mỗi tế bào đơn histon được quấn quanh bởi 1. ¾ vòng xoắn
bội chứa 1m ADN, bằng cách nào lượng ADN.
ADN khổng lồ này có thể xếp gọn trong nhân - các mức cấu trúc:
+ sợi cơ bản (mức xoắn 1)
.
Hs:ADN được xếp vào 23 NST và được gói + sợi chất nhiễm sắc (mức xoắn 2)
gọn theo các mức độ xoắn cuộn khác nhau + Siêu xoắn (mức xoăn 3)
làm chiều dài co ngắn lại hàng nghìn lần. + Crômatit
? NST được cấu tạo từ những thành phần
nào?
?trật tự sắp xếp của pt ADN và các khối cầu
prôtêin.
? cấu tạo của 1 nuclêoxôm
? chuỗi polinuclêôxôm
? Đường kính của sợi cơ bản, sợi nhiễm sắc
? dựa vào cấu trúc hãy nêu chức năng của
NST: ?
Học sinh: lưu giữ, bảo quản và truyền đạt
3. chức năng của NST
TTDT (lưu giữ nhờ mang gen, bảo quản vì
ADN liên kết với histon và các mức độ xoắn -lưu giữ, bảo quản và truyền đạt thông tin di
khác nhau. truyền đạt vì có khả năng tự nhân truyền.
đôi, phân li, tổ hợp )
*hoạt đông 3 : tìm hiểu đột biến cấu trúc II. Đột biến cấu trúc NST
1. Khái niệm
NST
* GV yêu cầu hs đọc thông tin sgk nêu khái Là những biến đổi trong cấu trúc của
niệm đột biến cấu trúc nst NST, có thể làm thay đổi hình dạng và cấu
? có thể phát hiện đột biến cấu trúc NST trúc NST.
bằng cách nào
Pp tế bào vì NST là vcdt ở cấp độ tế bào)
• gv phát PHT cho hs yêu cầu hoàn
2. các dạng đột biến cấu trúc NST và hậu
thành pht
quả của chúng
• từ sơ đồ ABCDE. FGHIK
* nguyên nhân:
? Đoạn bị mất có thể là E. FG được ko?
- tác nhân vật lí, hoá học , sinh học
tại sao đb dạng này thường gây chết .
* Các dạng đột biến. (phiếu học tập)
Học sinh: do mất cân bằng hệ gen.
*tại sao dang đột biến đảo đoạn ít hoặc ko
ảnh hưởng đến sức sống
Học sinh: ko tăng,ko giảm VCDT, chỉ làm
tăng sự sai khác giữa các NST.
*tại sao dạng đb chuyển đoạn thường gây
hậu quả nghiêm trọng?
Học sinh: do sự chuyển đoạn có thay đổi lớn
trong cấu trúc,khiến cho các NST trong cặp
mất trạng thái tương đồng → khó khăn trong
phát sinh giao tử.




Đáp án phiếu học tập
13
Khái niệm Hậu quả Ví dụ
dạng đột
biến
1. Mất sự rơi rụng từng đoạn NST, thường gây chết, mất mất đoạn NST 22 ở
đoạn làm giảm số lượng gen trên đoạn nhỏ không ảnh người gây ung thư
hưởng
đó máu
2. Lặp 1 đoạn NST bị lặp lại 1 lần Làm tăng hoặc giảm lặp đoạn ở ruồi
đoạn hay nhiều lần làm tăng số cường độ biểu hiện của giấm gây hiện tượng
lượng gen trên đó tính trạng mắt lồi , mắt dẹt
3. Đảo 1 đoạn NST bị đứt ra rồi Có thể ảnh hưởng hoặc ở ruồi giấm thấy có
đoạn quay ngược 1800 làm thay không ảnh hưởng đến sức 12 dạng đảo đoạn
đổi trình tự gen trên đó sống liên quan đến khả
năng thích ứng nhiệt
độ khác nhau của
môi trường
Là sự trao đổi đoạn giữa các - chuyển đoạn lớn thường
4.
Chuyển NST không tương đồng ( sự gây chết hoặc mất khả
đoạn chuyển đổi gen giữa các năng sinh sản. đôi khi có
nhóm liên kết ) sự hợp nhất các NST làm
giảm số lượng NST của
loài, là cơ chế quan trọng
hình thành loài mới
- chuyển đoạn nhỏ ko ảnh
hưởng gì.

4. Củng cố
- cấu trúc phù hợp với chức năng của NST
- 1 NST bị đứt thành nhiều đoạn sau đó nối lại nhưng ko giống cấu trúc cũ, đó có thể là dạng
đột biến nào
5. Bài tâp.
Trong 1 quần thể ruồi giấm người ta phát hiện NST số III có các gen phân bố theo những trình tự
khác nhau như sau
1. ABCGFEDHI
2. ABCGFIHDE
3. ABHIFGCDE
Cho biết đây la những đột biên đảo đoạn NST. Hãy gạch dưới những đoạn bị đảo và thử xác định
mối liên hệ trong qt phát sinh các dạng bị đảo đó
- Trả lời câu hỏi và bài tập trang 26 SGK. Sưu tầm 5 câu hỏi trắc nghiệm về bài này.
- Đọc trước bài 6.




14
Tiết 6. Ngày soạn: 08 /09 / 2008
BÀI 6 : ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
I.Mục tiêu
1. Kiến thức: Sau khi học xong bài này học sinh cần phải:
- học sinh hiểu được các dạng đột biến số lượng NST , hậu quả của đột biến đối với con người và
sinh vật, thấy được ứng dụng của đột biến trong đời sống sản xuất
- hiểu đựơc khái niệm,cơ chế phát sinh, tính chất biểu hiện của từng dạng đột biến số lượng NST
- phân biệt chính xác các dạng đột biến số lượng NST
- phân tích để rút ra nguyên nhân ,hậu qủa, ý nghĩa của đột biến số lượng NST
2. Kĩ năng: - rèn luyện kỹ năng phân tích, khái quát thông qua phân tích nguyên nhân, ý nghĩa của
đột biến cấu trúc NST
3. Thái độ: Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng.
II. Chuẩn bị
1. Giáo Viên: - hình 6.1,6.2,6.3,6.4 sách giáo khoa.
- hình ảnh về các dạng biểu hiện của đột biến số lưọng NST
2. Học sinh: Đọc trước bài ở nhà
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức dạy học
1. Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số lớp và tư cách học sinh.
2. Kiểm tra bài cũ: - Đột biến cấu trúc NST là gì? có những dạng nào, nêu ý nghĩa?
3. bài mới

hoạt động của thầy và trò nội dung
Gv yêu cầu hs đọc sgk ĐBSL NST Là sự thay đổi về số lượng NST
? đột biến số lượng NST là gì , có mấy trong tế bào : lệch bội, tự đa bội, dị đa bội.
loại?
I. Đột biến lệch bội
* hoạt động 1: tìm hiểu đột biến lệch
bội
- gv cho hs quan sát hình 6.1 sgk
? trong tế bào sinh dưỡng bộ NST tồn tại
như thế nào
( thành từng cặp tương đồng)
Gv nêu ví dụ: NST của ruồi giấm 2n=8
nhưng có khi kại gặp 2n=7, 2n=9, 2n=6
đột biến lệch bội
- ĐBLB Là đột biến làm biến đổi số lượng
? vậy thế nào là đột biến lệch bội (dị bội)
NST chỉ xảy ra ở 1 hay 1 số cặo NST tương
? nếu trong tế bào sinh dưỡng có 1 cặp
đồng
NST bị thiếu 1 chiếc, bộ NST sẽ là bao
• gồm : + thể không nhiễm
nhiêu.
Học sinh: 2n-1 + thể một nhiễm
? quan sát hình vẽ sgk cho niết đó là dạng + thể một nhiễm kép
đột biến lệch bội nào? phân biệt các thể + thể ba nhiễm
đột biến trong hình đó? + thể bốn nhiễm
* hoạt động 2: tìm hiểu cơ chế phát + thể bốn nhiễm kép
sinh đột biến lệch bội
Gv ? nguyên nhân làm ảnh hưởng đến quá 2. cơ chế phát sinh
trình phân li của NST ( do rối loạn phân * trong giảm phân: một hay vài cặp NST nào đó
bào ) không phân li tạo giao tử thừa hoặc thiếu một
? trong giảm phân NST được phân li ở kì vài NST. Các giao tử này kết hợp với giao tử
nào? bình thường sẽ tạo các thể lệch bội.
vậy nếu sự không phân li xảy ra ở kì sau
1 hoặc kì sau 2 cho kết quả đột biến có
15
giống nhau ko? * trong nguyên phân (tế bào sinh dưỡng ) : một
( gv giải thích thêm về thể khảm) phần cơ thể mang đột biến lệch bội và hình
? hãy viết sơ đồ đột biến lệch bội xảy ra thành thể khảm.
với cặp NST giới tính
( gv cung cấp thêm về biểu hiện kiểu
hình ở nguời ở thể lệch bội với cặp NST
giới tính
? theo em đột biến lệch bội gây hậu quả
3. Hậu quả

- mất cân bằng toàn bộ hệ gen ,thường giảm
Có ý nghĩa gì?
sức sống ,giảm khả năng sinh sản hoặc chết
Gv : thực tế có nhiều dạng lệch bội
không hoặc ít ảnh hưởng đế sức sống 4. Ý nghĩa
- Cung cấp nguyên liệu cho tiến hoá
của sv những loại này có ý nghĩa gì trong
tiến hoá và chọn giống? - sử dụng lệch bội để đưa các NST theo ý muốn
vào 1 giống cây trồng nào đó
?có thể sử dụng loại đột biến lệch bội
nào để đưa NST theo ý muốn vào cây lai ?
tại sao ?
( thể không)
II. Đột biến đa bội
* hoạt động 3: tìm hiểu đột biến đa
1. tự đa bội
bội
a. khái niệm
- hs đọc mục II.1.a đưa ra khái niệm thể
- là sự tăng số NST đơn bội của cùng 1 loài lên
tự đa bội
một số nguyên lần
Gv hướng dẫn hs quan sát hình 6.2
- Đa bội chẵn : 4n ,6n, 8n
*? hình vẽ thể hiện gì
- Đa bội lẻ: 3n ,5n, 7n
? thể tam bội dc hình thành như thế nào
b. cơ chế phát sinh
? thể tứ bội dc hình thành như thế nào
- thể tam bội: sự kết hợp của giao tử n và giao
? các giao tử nvà 2n dc hình thành như thế
tử 2n trong thụ tinh
nào, nhờ qt nào
- thể tứ bội: sự kết hợp giữa 2 giao tư 2n hoặc
? ngoài cơ chế trên thể tứ bộ còn có thể
cả bộ NST không phân li trong lần nguyên phân
hình thành nhờ cơ chế nào nữa
đầu tiên của hợp tử.
**? sự khác nhau giữa thể tự đa bội và
thể lệch bội
Học sinh: lệch bội xảy ra với 1 hoặc 1 vài
cặp NST , tự đa bội xảy ra với cả bộ
NST.
Gv hướng dẫn hs quan sát hình 6.3
? phép lai trong hình gọi tên là gì
?cơ thể lai xa có đặc điểm gi
2. dị đa bội
? bộ NST của cơ thể lai xa trước và sau
a. khái niệm
khi trở thành thể tứ bội
- Là hiện tượng làm gia tăng số bộ NST đơn
? phân biệt hiện tượng tự đa bội và dị đa
bội của 2 loài khác nhau trong một tế bào
bội
b. cơ chế
? thế nào là song dị bội
phát sinh ở con lai khác loài ( lai xa)
? trạng thái tồn tại của NST ở thể tự đa
bội và dị đa bội - cơ thể lai xa bất thụ
- ở 1 số loài thực vật các cơ thể lai bất
thụ tạo dc các giao tử lưõng bội do sự
không phân li của NST không tương
đồng, giao tử này có thể kết hợp với
**gv giải thích : tại sao cơ thể đa bội có nhau tạo ra thể tứ bội hữu thụ
những đặc điêmt trên
Học sinh: hàm lượng ADN tăng gấp bội, 3 . hậu quả và vai trò của đa bội thể

16
qt sinh tổng hợp các chất xảy ra mạnh - tế bào to, cơ quan sinh dưỡng lớn, phát triển
mẽ, trạng thái tồn tại của NST không khoẻ, chống chịu tốt
tương đồng, gặp khó khăn trong phát sinh - các thể tự đa bội lẻ không sinh giao tử bình
giao tử. thường
Cơ chế xác định giới tính ở động vật bị - khá phổ biến ở thực vật, ít gặp ở động vật
rối loạn ảnh hưởng đến qt sinh sản )

4. Củng cố
- đột biến xảy ra ở NST gồm những dạng chính nào ? phân biệt các dạng này về lượng vật
chất di truyền và cơ chế hình thành
- một loài có 2n=20 NST sẽ có bao nhiêu NST ở:
a. thể một nhiễm
b. thể ba nhiễm
c. thể bốn nhiễm
d. thê không nhiễm
e. thể tứ bội
f. thể tam bội
g. thể tam nhiễm kép
h. thể một nhiễm kép
5. Hướng dẫn về nhà
- chuẩn bị thực hành: châu chấu đực 2 con. 1 nhóm 6 em
- Trả lời câu hỏi và bài tập trang 30 SGK. Sưu tầm 5 câu hỏi trắc nghiệm về bài này.
- Đọc trước bài 7.




17
Tiết 7. Ngày soạn: 11 /09 / 2008
BÀI 7 : THỰC HÀNH
QUAN SÁT CÁC DẠNG ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ
TRÊN TIÊU BẢN CỐ ĐỊNH VÀ LÀM TIÊU BẢN TẠM THỜI
I. Mục tiêu
1. Kiến thức: Sau khi học xong bài này học sinh cần phải:
- học sinh quan sát được hình thái và đếm số lượng NST của người bình thường và các dạng đột
biến số lượng NST trên tiêu bản cố định
- vẽ hình thái và thống kê số lượng NST đã quan sát trong các trường hợp
- có thể là được tiêu bản tạm thời đẻ xác định hình thái và đếm số lượng NST ở châu chấu đực
2. Kĩ năng: - rèn luyện kỹ năng làm thực hành, ý thức làm việc khoa học, cẩn thận chính xác.
3. Thái độ: Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng.
II. Chuẩn bị
1. Giáo Viên:
cho mỗi nhóm 6 em
- kính hiển vi quang học
- hộp tiêu bản cố định bộ NST tế bào của người
- châu chấu đực, nước cất,ooxein, axetic 4-5/100 ,lam. la men, kim phân tích, kéo
2. Học sinh: Đọc trước bài ở nhà
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV.Tiến trình bài dạy
1 tổ chức
chia nhóm hs cử nhóm trưởng, kiểm tra sự chuẩn bị của hs, trong 1 nhóm cử mỗi thành viên thực
hiện 1 nhiệm vụ: chọn tiêu bản quan sát, lên kính và qua sát, đém số lượng NST , phân biệt các dang
đột biến với dạng bình thường, chọn mẫu mổ, làm tiêu bản tạm thời
2. kiểm tra sự chuẩn bị
3. nội dung và cách tiến hành

hoạt động của thầy và trò nội dung
*hoạt động 1 1. nội dung 1
Gv nêu mục đích yêu cầu của nội dung thí Quan sát các dang đột biến NST trên tiêu bản cố
nghiệm : hs phải quan sát thấy, đếm số định
lượng, vẽ dc hình thái NST trên các tiêu a) gv hướng dẫn
bản có sẵn - đặt tiêu bản trên kính hiển vi nhìn từ ngoài để
* gv hướng dẫn các bước tiến hành và điều chỉnh cho vùng mẫu vật trên tiêu bản vào
thao tác mẫu giữa vùng sáng
- chú ý : điều chỉnh để nhìn dc các tế bào - quan sat toàn bộ tiêu bản từ đàu này đến đầu kia
mà NST nhìn rõ nhất dưới vật kính để sơ bộ xác định vị trí những tế
Hs thực hành theo hướng dẫn từng nhóm bào ma NST đã tung ra
- chỉnh vùng có nhiều tế bào vào giữa trường kính
và chuyển sang quan sát dưới vật kính 40
b. thực hành
- thảo luận nhóm để xá định kết quả quan sát
được
- vẽ hình thái NST ở một tế bào uộc mỗi loại vào
vở
- Đếm số lượng NST trong mổi tế bào và ghi vào
vở


*hoạt động 2 2. nội dung 2: làm tiêu bản tạm thời và quan sát
18
*gv nêu mục đích yêu cầu của thí nghiệm NST
nội dung 2 a.vg hướng dẫn
Hs phải làm thành công tiêu bản tạm thời - dùng kéo cắt bỏ cánh và chân châu chấu đực
NST của tế bào tinh hoàn châu chấu đực - tay trái cầm phần đâug ngực, tay phải kéo phần
Gv hướng dẫn hs các bước tiến hành và bụng ra, tinh hoàn sẽ bung ra
thao tác mẫu lưu ý hs phân biệt châu chấu - đưa tinh hoan lên lam kính, nhỏ vào đó vài giọt
đẹc và châu chấu cái, kỹ thuật mổ tránh nước cất
- dùng kim phân tích tách mỡ xung quanh tinh hoàn
làm nát tinh hoàn
? điều gì giúp chúng ta làm thí nghiệm này , gạt sạch mỡ khỏi lam kính
-nhỏ vài giọt o oc xein a xetic lên tinh hoàn để
thành công?
nhuộm trong thời gian 15- 20 phút
- đậy lamen, dùng ngón tay ấn nhẹ lên mặt lamen
cho tế bào dàn đều và vỡ để NST bung ra
- đưa tiêu bản lên kính để quan sát : lúc đầu bội
giác nhỏ ,sau đó bội giác lớn
b. hs thao tác thực hành
Gv tổng kết nhận xét chung. đánh giá - làm theo hướng dẫn
những thành công của từng cá nhân, - Đếm số lượng và quan sát kỹ hình thái từng NST
những kinh nghiệm rút ra từ chính thực tế để vẽ vào vở
thực hành của các em

4. Hướng dẫn về nhà
từng hs viết báo cáo thu hoạch vào vở
Tiêu bản kết quả quan sát giải thích
stt
người bình thường
1
bệnh nhân đao
2
3 …………….
4 ……..
2. mô tả cách làm tiêu bản tạm thời và quan sát NST ở tế bào tinh hoàn châu chấu đực
5, Dặn dò:
- Trả lời câu hỏi và bài tập trang 30 SGK. Sưu tầm 5 câu hỏi trắc nghiệm về bài này.
- Đọc trước bài 7.




19
Tiết 8. Ngày soạn: 15 /09 / 2008
CHƯƠNG II
TÍNH QUY LUẬT CỦA HIỆN TƯỢNG DI TRUYỀN
BÀI 8 : QUY LUẬT MENĐEN : QUY LUẬT PHÂN LI
I. Mục tiêu
1. Kiến thức: Sau khi học xong bài này học sinh cần phải:
- Học sinh chỉ ra được phương pháp nghiên cứư độc đáo của Menđen
- Giải thích được một số khái niệm cơ bản làm cơ sở nghiên cứư các quy luật di truyền
- Giải thích được khái niệm lai một cặp tính trạng, tính trạng trội, tính trạng lặn, trội không hoàn
toàn
- Giải thích kết quả thí nghiệm cũng như định luật phân lii của Međen bằng thuyết NST
2. Kĩ năng: - Rèn luyện kỹ năng suy luận lôgic và khả năng vận dung kiến thức toán học trong
việc giải quyết các vấn đề của sinh học
3. Thái độ: Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng.
II. Chuẩn bị
1. Giáo Viên:
- Hình vẽ 8.2 sgk phóng to
- Phiếu học tập số 1 và số 2 cùng đáp án
2. Học sinh: Đọc trước bài ở nhà
Phiếu học tập số 1
Quy trình thí nghiệm Tạo ra các dòng thuần có các kiểu hình tương phản ( hoa đỏ- hoa
trắng )
Lai các dòng thuần với nhau để tạo ra đời con F1
Cho các cây lai F1 tự thụ phấn với nhau để toạ ra đời con F2
Cho từng cây F2 tự thụ phấn để tạo ra đời con F3
Kết quả thí nghiệm F1: 100/100 Cây hoa đỏ
F2: ¾ số cây hoa đỏ
¼ cây hoa trắng ( 3 trội : 1 lặn )
F3 : ¼ cây ho đỏ F2 cho F3 gồm toàn cây hoa đỏ
2/3 cây hoa đỏ F2 cho F3 tỉ lệ 3 đỏ :1 trắng
tất cả các cây hoa trắng ở F2 cho F3 gồm toàn cây hoa trắng

Phiếu học tập số 2
Giải thích kết quả - Mỗi tính trạng do 1 cặp nhân tố di truyền quy định ( cặp alen): 1 có
( Hình thành giả nguồn gốc từ bố, 1 có nguồn gốc từ mẹ
thuyết ) - các nhân tố di truyền của bố và mẹ tồn tại ở cơ thể con một cách
riêng rẽ , không hoà trộn vào nhau , khi giảm phân chúng phân li đồng
đều về các giao tử
Kiểm định giả thuyết - nếu giả thuyết nêu trên là đúng thì cây dị hợp tử Aa khi giảm phân
sẽ cho 2 loại giao tử với tỉ lệ ngang nhau
- có thê kiểm tra điều này bằng phép lai phân tích
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức dạy học
1. Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số lớp và tư cách học sinh.
2. Kiểm tra bài cũ:
3. Bài mới
Hoạt động của thầy và trò Nội dung
Hoạt động 1 : phương pháp nghiên cứu di I.Phương pháp nghiên cứu di truyền học
truyền học của Men đen của Menđen
* GV yêu cầu học sinh đọc mục I sgk và thảo
luận nhóm tìm hiểu pp ng/cứu đẫn đén thành

20
công của Menđen thông qua việc phân tích thí
nghiệm của ông
* yêu cầu hs hoàn thành phiếu học tập
1. Tạo dòng thuần chủn về nhiều thế hệ
2. Lai các dòng thuần chủng khác biệt về 1
Quy trình thí nghiệm
hoặc 2 tính trạng rồi phân tích kết quả lai ở
Kết quả thí nghiệm
F1, F2, F3
? Nét độc đáo trong thí nghiệm của Menđen
3.Sử dụng toán xác suất để phân tích kết quả
( M đã biết cách ạo ra các dòng thuần chủng
lai sau đó đưa ra giả thuyết để giải thích kết
khác nhau dùng như những dòng đối chứng
quả
Biết phân tích kết quả của mỗi cây laivế từng
4. Tiến hành thí nghiệm chứng minh cho giả
tính tạng riêng biệt qua nhiều thế hệ
thuyết
-Lặp lại thí nghiệm nhiều lần để tăng độ
chính xác
- tiến hành lai thuận nghịch để tìm hiểu vai trò
của bố mẹ trong sự di truyền tính trạng
- Lựa chọn đối tượng ng/cứu thích hợp
*Hoạt động 2: Tìm hiểu hình thành học
II. Hình thành giả thuyết
thuyết khoa học
1. Nội dung giả thuyết
- GV yêu cấu hs đọc nội dung mục II sgk thảo
a. Mỗi tính trạng đều do một cặp nhân tố di
luận nhóm và hoàn thành phiêu học tập số 2
truyền quy định . trong tế bào nhân tố di
Giải thích kết quả
truyền không hoà trộn vào nhau
Kiểm định giả
b. Bố ( mẹ) chỉ truyền cho con ( qua giao tử ) 1
thuyết
trong 2 thành viên của cặp nhân tố di truyền
c. Khi thụ tinh các giao tử kết hợp với nhau
Kết hợp quan sát bảng 8
một cách ngẫu nhiên tạo nên các hợp tử
? Tỉ lệ phân li KG ở F2 ( 1:2:1 ) được giải
2. Kiểm tra giả thuyết
thích dựa trên cơ sở nào
Bằng phép lai phân tích ( lai kiểm nghiệm )
? Hãy đề xuất cách tính xác suất của mỗi loại
đều cho tỉ lệ kiểu hinhf xấp xỉ 1:1 như dự
hợp tử được hình thành ở thế hệ F2
đoán của Međen
* GV : theo em Menđen đã thực hiện phép lai
3. Nội dung của quy luật
như thế nào để kiểm nghiệm lại giả thuyết
Sgk
của mình ?
( lai cây dị hợp tử cới cây đồng hợp tử aa )
***? Hãy phát biểu nội dung quy luật phân li
theo thuật ngữ của DT học hiện đại?
( SGK)
III. Cơ sở tế bào học của quy luật phân li
* Hoạt động 3 : Tìm hiểu cơ sở khoa học
- Trong tế bào sinh dưỡng, các gen và các NST
của quy luật phân li
luôn tồn tại thành từng cặp , các gen nằm trên
GV cho hs quan sát hình 8.2 trong SGK phóng
các NST
to
-Khi giảm phân tạo giao tử, các NST tương
? Hình vẽ thể hiện điều gì
đồng phân li đồng đều về giao tử , kéo theo sự
? Vị trí của alen A so với alen a trên NST
phân li đồng đều của các alen trên nó
? Sự phân li của NST và phân li của các gen
trên đó như thế nào
? Tỉ lệ giao tử chứa alen A và tỉ lệ giao tử cứa
alen a như thế nào ( ngang nhau )
điều gì quyết định tỉ lệ đó ?
4. Củng cố
1 . nếu bố mẹ đem lai không thuần chủng , các alen của một gen không có quan hệ trội lặn hoàn toàn (đ ồng
trội ) thì quy luâtj phân li của Menden con đúng nữa hay không ?
2. Cần làm gì để biết chính xác KG của một cá thể có kiểu hình trội
5. Bài tập - Trả lời câu hỏi và bài tập trang 37 SGK. Sưu tầm 5 câu hỏi trắc nghiệm v ề bài này.
- Đọc trước bài 9
21
a) Bằng cách nào để xác định được phương thức di truyền của một tính trạng
b) Nêu vai trò của phương pháp phân tích giống lai của Menđen.




22
Tiết 9. Ngày soạn: 18 /09 / 2008

BÀI 9: QUY LUẬT MEĐEN – QUY LUẬT PHÂN LI ĐỘC LẬP
I.Mục tiêu
1. Kiến thức: Sau khi học xong bài này học sinh cần phải:
- Giải thích được tại sao Menđen suy ra được quy luật các cặp alen phân li độc lập với nhau trong
quá trình hình thành giao tử
- Biết vận dụng các quy luật xác suất để dự đoán kểt quả lai
- Biết cách suy luận ra KG của sinh vật dựa trên kết quả phân li kiểu hình của các phép lai
- Nêu được công thức tổng quát về tỉ lệ giao tử, tỉ lệ kiểu gen ,kiểu hình trong các phép lai nhiều
cặp tính trạng
- Giải thích được cơ sở tế bào học của quy luật phân li độc lập
2. Kĩ năng: - Rèn luyện kỹ năng suy luận lôgic và khả năng vận dung kiến thức toán học trong
việc giải quyết các vấn đề của sinh học
3. Thái độ: Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng.
II. Chuẩn bị
1. Giáo Viên:
- Tranh phóng to hình 9 sgk
- Bảng 9 sgk
2. Học sinh: Đọc trước bài ở nhà
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức bài dạy
1. Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số lớp và tư cách học sinh.
2. Kiểm tra bài cũ: 1. Kiểm tra bài cũ
* Cơ sở tế bào học của quy luật phân li
*Trong phép lai 1 cặp tính trạng , để cho đời sau có tỉ lệ kiểu hình xấp xỉ 3 trội : 1 lặn thì cần có
điều kiện gì?
3. Bài mới

Hoạt động của thầy và trò Nội dung
GV gọi hs nêu vd về lai 1 cặp tính trạng
? lai 2 hay nhiều cặp tính trạng có thể biểu thị
như thế nào
? Thế nào là lai 2 cặp tính trạng
*Hoạt động 1: Tìm hiểu về thí nghiệm lai 2 I. Thí nghiệm lai hai tính trạng
tính trạng 1. Thí nghiệm
GV yêu cầu hs ng/cứu mục I sau đó gv phân Lai 2 thứ đậu Hà Lan thuần chủng
P t/c: vàng ,trơn xanh, nhăn
tích vd trong sgk
? Menđen làm thí nghiệm này cho kết quả F1 F1 : 100% vàng ,trơn
như thế nào Cho 15 cây F1 ,tự thụ phấn hoặc giao phấn
F2 : 315 vàng ,trơn
?
101 vàng ,nhăn
108 xanh ,trơn
32 xanh, nhăn
- Xét riêng từng cặp tính trạng
+ màu sắc: vàng/xanh = 3/1
+ hình dạng: trơn/nhăn = 3/1
Sau khi có F1 Menđen tiếp tục lai như thế nào 2. Nhận xét kết quả thí nghiệm
, kết quả F2 ra sao? - Tỉ lệ phân li KH chung ở F2 : 9:9:3:1
? F2 xuất hiện mấy loại KH giống P mấy loại - Tỉ lệ phân li KH nếu xét riêng từng cặp tính
trạng đều = 3: 1
KH khác P
( Lưu ý: cây F1 mọc lên từ hạt trong quả ở cây - Mối quan hệ giữa các kiểu hình chung va

23
P, cây F2 mọc lên từ hạt trong quả ở cây F1 ) riêng : tỉ lệ KH chung được tính bằng tích các
? Thế nào là biến dị tổ hợp tỉ lệ KH riêng ( quy luật nhân xác suất )
? Nếu xét riêng từng cặp tính trạng thì tỉ lệ ( Hướng dẫn hs áp dụng quy luật nhân xác
phân tính ở F2 như thế nào, tỉ lệ này tuân theo suất thông qua một vài ví dụ )
định luật nào của Menđen? 3. Nội dung định luật
? như vậy sự DT của 2 cặp tính trạng này có Khi các cặp alen quy định các tính trạng khác
phụ thuộc nhau ko nhau nằm trên các cặp NST tương đồng khác
? hãy giải thích tại sao chỉ dựa trên KH của F2 nahu thì chúng sẽ phân li độc lập với nhau.
Menđen lại suy dc các cặp nhân tố di truyền
quy định các cặp tính trạng khác nhau phân li
độc lập trong qt hình thành giao tử
( Menđen quan sát tỉ lệ phân li kiểu hình cua
từng tính trạng riêng biệt )
**Hãy phát biểu nội dung định luật

GV nêu vấn đề: vì sao có sự di truyền độc
lập các cặp tính trạng
( gợi ý : + tính trạng do yếu tố nào quy định?
+ khi hình thành gtử và thụ tinh yếu tố?
này vận động như thế nào?→ HĐ2
*Hoạt động 2: Tìm hiểu cơ sở tế bào học
của định luât
GV yêu cầu hs quan sát hình 9 sgk phóng to II. Cơ sở tế bào học
? hình vẽ thể hiện điều gì 1. Các gen quy định các tính trạng khác nhau
? khi P hình thành giao tử sẽ cho những loại nằm trên các cặp NST tương đồng khác nhau.
giao tử có NST như thế nào khi giảm phân các cặp NST tương đồng phân
? khi thụ tinh các giao tử này kết hợp như thế li về các giao tử một cách độc lập và tổ hợp tự
nào ( tổ hợp tự do) do với NST khác cặp→ kéo theo sự phân li
? khi F1 hình thành gtử sẽ cho những loại gtử độc lập và tổ hợp tự do của các gen trên nó.
2. Sự phân li của NST theo 2 trường hợp với
nào?
?sự phân li của các NST trong cặp tương đồng xác suất ngang nhau nên tạo 4 loại gtử với tỉ
và tổ hợp tự do của các NST khác cặp có ý lệ ngang nhau
3. Sự kết hợp ngẫu nhiên của các loại giao tử
nghĩa gì ?
? Tại sao mỗi loại giao tử lại ngang nhau trong qt thụ tinh làm xuất hiện nhiều tổ hợp
gen khác nhau
* Hoạt động 3 : Tìm hiểu ý nghĩa của các III. Ý nghĩa của các quy luật Menđen
quy luật Menđen - Dự đoán được kết quả phân li ở đời
GV hướng dẫn hs quay lại thí nghiệm của sau
Menđen - Tạo nguồn biến dị tổ hợp, giải thích dc
? Nhận xét số KG, KH ở F2 so với thế hệ sự đa dang của sinh giới.
xuất phát
( 4 KH, 2KH giống P, 2KH khác P)
?Các KH khác bố mẹ có khác hoàn toàn không trả lời lệnh sgk trang 40: hoàn thành bảng 9
( ko, mà là sự tổ hợp lại nhưngz tính trạng của
bố mẹ theo một cách khác→ biến dị tổ hợp
*HS tự tính toán ,thảo luận đưa ra công thức
tổng quát ( hướng dẫn hs đưa các con số trong
bảng về dạng tích luỹ )
4. Củng cố
1. Trong một bài toán lai, làm thế nào để phát hiện hiện tượng phân li độc lập
2. Hãy đưa ra điều kiện cần để áp dụng định luật PLĐL của Menđen.( Mỗi gen quy định một
tính trạng, mỗi cặp gen nằm trên một cặp NST tương đồng khác nhau )

24
5. Dặn dò: - Trả lời câu hỏi và bài tập trang 41 SGK. Sưu tầm 5 câu hỏi trắc nghiệm về bài này.
- Đọc trước bài 10.
Tiết 10. Ngày soạn: 22 /09 / 2008
BÀI 10 : TƯƠNG TÁC GEN VÀ TÁC ĐỘNG ĐA HIỆU CỦA GEN
I. Mục tiêu
1. Kiến thức: Sau khi học xong bài này học sinh cần phải:
- Giải thích được cơ sở sinh hoá của hiện tượng tương tác bổ sung
- Biết cách nhận biết gen thông qua sự biêbr đổi tỉ lệ phân li KH trong phép lai 2 tính trạng
- Giải thích được thế nào là tương tác cộng gộp và vai trò của gen cộng gộp trong việc quy định
tính trạng số lượng
- Giải thích được 1 gen có thể quy định nhiều tính trạng khác nhau như thế nào, thông qua ví dụ
cụ thể về gen quy định hồng cầu hình liềm ở người
2. Kĩ năng: - Rèn luyện kỹ năng suy luận lôgic và khả năng vận dung kiến thức toán học trong
việc giải quyết các vấn đề của sinh học
3. Thái độ: Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng.
II. Chuẩn bị
1. Giáo Viên:
- Tranh phóng to hinh 10.1 và hình 10.2 SGK
2. Học sinh: Đọc trước bài ở nhà
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức dạy học
1. Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số lớp và tư cách học sinh.
2. Kiểm tra bài cũ: 1. Kiểm tra bài cũ
1. Nêu các điều kiện cần đẻ khi lai các cá thể khác nhau về 2 tính trạng ta thu được đời con có
tỉ lệ phân li KH xấp xỉ 9:3:3:1
2. Gỉa sử gen A : quy định hạt vàng, a: hạt xanh
B: quy định hạt trơn, b: hạt nhăn
Hãy viết sơ đồ của phép lai P: AaBb AaBb
Xác định kết quả KG, KH ở F1 trong trường hợp các gen PLĐL
3. Bài mới
Hoạt động của thầy và trò Nội dung
Gv nêu vấn đề : nếu 2 cặp gen nằm trên 2 cặp
NST nhưng ko phải trội lặn hoàn toàn mà
chúng tương tác với nhau để cùng quy định 1
tính trạng thì sẽ di truyền thế nào? nếu 1 cặp
gen quy định nhiều cặp tính trạng thì di truyền
như thế nào ? I.Tương tác gen
* Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm TTG * Là sự tác động qua lại giữa các gen trong
GV yêu cầu hs đọc sgk quá trình hình thành kiểu hình.
? Thế nào là gen alen và gen không alen *Thực chất là sự tương tác giữa các sản
? 2 alen thuộc cung 1 gen (A và a) có thể tương phẩm của chúng ( prôtêin) để tạo KH.
tác với nhau theo những cách nào
? Sự tương tác giữa các alen thuộc các gen khác
nhau thực chất là gì
*?Hãy nêu khái niệm về tương tác gen 1. Tương tác bổ sung
* Hoạt động 2: Tìm hiểu tương tác bổ sung * Thí nghiệm
Lai các cây thuộc 2 dòng thuần hoa trắng→
GV yêu cầu học sinh đọc mục I.1 SGK tìm hiểu thí
nghiệm F1 toàn cây hoa đỏ. F1 tự thụ phấn được F2
? Tỉ lệ 9: 7 nói lên điều gì có tỷ lệ KH 9đỏ:7 trắng
Học sinh: số kiểu tổ hợp, số cặp gen quy định * Nhận xét
cặp tính trạng đang xét. - F2 có 16 kiểu tổ hợp , chứng tỏ F1 cho 4
? So sánh với hiện tượng trong quy luật của loaih giao tử → F1 chứa 2 cặp gen dị hợp quy

25
định 1 tính trạng→ có hiện tượng tương tác
Menđen
Học sinh: Giống số kiểu tổ hợp và tỉ lệ kiểu gen
gen, khác tỉ lệ phân li KH ở F2 . * Giải thích:
*? Hãy giải thích sự hình thành tính trạng màu hoa - Sự có mặt của 2 alen trội nằm trên 2 NST
Học sinh: dựa vào tỉ lệ phân li KG trong quy khác nhau quy định hoa đỏ (-A-B)
luật phân li của Menđen. - Khi chỉ có 1 trong 2 gen trội hoặc không có
*HS tham khảo sơ đồ lai trong sgk và viết theo gen trội nào quy định hoa màu trắng (A-bb,
phân tích trên aaB-, aabb )
GV: Thực tế hiện tượng tương tác gen là phổ * Viết sơ đồ lai (SGK)
biến, hiện tượng 1 gen quy định 1 tính trạng
theo Menđen là rất hiếm
*Hoạt động 3: Tìm hiểu tương tác cộng gộp
HS đọc khái niệm mục I.2 SGK 2. Tương tác cộng gộp
GV hướng dẫn hs quan sát hình 10.1 phân tích * Khái niêm:
và đưa ra nhận xét Khi các alen trội thuộc 2 hay nhiều lôcut gen
? Hình vẽ thể hiện điều gì tương tác với nhau theo kiểu mỗi alen trội
? So sánh khả năng tổng hợp sắc tố ở những cơ ( bất kể lôcut nào) đều làm tăng sự biểu hiện
thể mà KG chứa từ 0 đế 6 gen trội ) của kiểu hình lên một chút
? Nếu số lượng gen quy định 1 tính trạng tăng * Ví dụ:
lên thì hình dạng đồ thị sẽ như thế nào Tác động cộng gộp của 3 gen trội quy định
( Số loại KG và KH tăng, sự sai khác giữa các tổng hợp sắc tố mêlanin ở người. KG càng có
KH nhỏ, đồ thị chuyển sang đường cong chuẩn nhiều gen trội thì khả năng tổng hợp sắc tố
) mêlanin càng cao ,da càng đen, ko có gen trội
* Nếu sở đồ lai như trường hợp tương tác bổ nào da trắng nhất
sung và phân li độc lập, tỉ lệ phân li KH như * Tính trạng càng do nhiều gen tương tác quy
thế nào trong trường hợp tương tác cộng gộp ? định thí sự sai khác về KH giữa cac KG càng
( tỷ lệ 1:4:6:4:1 thay cho 9:7 hoặc 9:3:3:1) nhỏ và càng khó nhận biết được các KH đặc
? *Theo em những tính trạng loại nào ( số thù cho từng KG
lượng hay chất lượng) thường do nhiều gen * Những tính trạng số lượng thường do nhiều
quy định? cho vd ? nhận xét ảnh hưởng của gen quy định, chịu ảnh hưởng nhiều của môi
môi trường sống đối với nhóm tính trạng này? trường: sản lượng sữa. khối lượng , số lượng
? Ứng dụng trong sản xuất chăn nuôi trồng trọt trứng
*Hoạt động 3: tìm hiểu tác động đa hiệu của II. Tác động đa hiệu của gen
gen * Khái niệm:
*HS đọc mục II nêu khái niệm tác động đa Là hiện tượng 1 gen tác động đến sự biểu
hiệu của gen? cho VD minh hoạ hiện của nhiều tính trạng khác nhau
*GV hướng dẫn hs nghiên cứu hinh 10.2 *Ví dụ:
? Hình vẽ thể hiện điều gì Alen A quy định quả tròn, vị ngọt
Tại sao chỉ thay đổi 1 nu trong gen lại có thể Alen a quy định qủa bầu, vị chua
gây ra nhiều rối loạn bệnh lí đến thế? * Các gen trong 1 tế bào không hoạt động độc
- Hãy đưa ra kết luận về tính phổ biến của lập, các tế bào trong 1 cơ thể cũng có tác
hiện tượng tác động gen đa hiệu với hiện động qua lại với nhau vì cơ thể là 1 bộ máy
tượng 1 gen quy định 1 tính trạng thống nhât
( Hiện tượng 1 gen quy định nhiều tính trạng là
phổ biến )
* Phát hiện 1 gen quy định nhiều tính trạng có ý
nghĩa gì trong chọn giống? cho ví dụ minh hoạ?
* Tương tác gen đa hiệu có phủ nhận học
thuyết của Menđen không? tại sao?

4. Củng cố
1. Cách nhân biết tương tác gen: lai 1 cặo tính trạng mà cho tỷ lệ kiểu hình ở con lai bằng hoặc
biến dang của 9:3:3:1,tổng số kiểu tổ hợp là 16
26
2. Hãy chọn câu trả lời đúng: Thế nào là đa hiêu gen
a.Gen tạo ra nhiều loại mA RN b Gen điều khiển sự hoạt động của gen khác
c. Gen mà sản phẩm của nó ảnh hưởng đến nhiều tính trạng
d. Gen tạo ra sản phẩm với hiệu quả cao
5. Dặn dò: - Trả lời câu hỏi và bài tập trang 45 SGK. Sưu tầm 5 câu hỏi trắc nghiệm về bài này.
- Đọc trước bài 11.




27
Tiết 11. Ngày soạn: 29 /09 / 2008
BÀI 11 : LIÊN KẾT GEN VÀ HOÁN VỊ GEN
I. Mục tiêu
1. Kiến thức: Sau khi học xong bài này học sinh cần phải:
- Nêu được thí nghiệm chứng minh hiện tượng di truyền liên kết và hoán vị gen
- Giải thích được cơ sở tế bào học của hiện tượng liên kết và hoán vị gen
- Chỉ ra được ý nghĩa thực tiễn và ý nghĩa lý luận của hiện tượng liên kết gen và hoán vị gen
2. Kĩ năng: - Rèn luyện kỹ năng suy luận lôgic và khả năng vận dung kiến thức toán học trong
việc giải quyết các vấn đề của sinh học
3. Thái độ: Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng.
II. Chuẩn bị
1. Giáo Viên: h 11 SGK
2. Học sinh: Đọc trước bài ở nhà
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức dạy học
1. Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số lớp và tư cách học sinh.
2. Kiểm tra bài cũ:
yêu cầu hs làm bài tập sau: cho ruồi giấm thân xám ,cánh dài lai với thân đen cánh ngắn được F1
toàn thân xám,cánh dài.nếu đem con đực F1 lai với con cái thân đen cánh ngắn thì có kết qua như
thế nào. biêt V: xám, b: đen, V: dài, v: cụt
3. Bài mới
Hoạt động của thấy và trò Nội dung
Hoạt động 1 I. Liên kết gen
* HS đọc mục I trong SGK nghiên cứu thí 1. bài toán
nghiệm và nhận xét kết quả, so sánh sự khác SGK
nhau với bài tập trên bảng 2. nhận xét : nếu gen quy định màu thân và
* Hoạt động 1: Tìm hiểu Liên kết gen hình dạng cách phân li theo Menđen thì tỷ lệ
phân ly KH là 1:1:1:1
3. giải thích :
*? tại sao có sự khác nhau đó số kiểu tổ hợp giảm, số kiểu hình giảm,do
các gen trên cùng 1 NST luôn đi cùng nhau
trong quá trình sinh giao tử, hạn chế sự tổ hợp
? giải thích kết quả của các phép lai và viết sơ tự do của các gen
đồ lai từ P→ F2 4 kết luận
*Một loài có bộ NST 2n= 24 có bao nhiêu - các gen trên cùng một NST luôn di truyền
nhóm gen liên kết cùng nhau được gọi là một nhóm gen liên kết.
N=12 vậy có 12 nhóm gen liên kết số lượng nhóm gen liên kết của một loài
*GV : có phải các gen trên 1 NST lúc nào cũn thường bằng số lượng NST trong bộ NST đơn
di truyền cùng nhau? bội
Hoạt động 2
*HS nghiên cứu thí nghiệm của Moocgan trên II. Hoán vị gen
ruồi giấm thảo luận nhóm và nhận xét kết qủa 1. thí nghiệm của Moogan và hiện tượng
- cách tiến hành thí nghiệm về hiện tượng hoán vị gen
LKG và HVG * TN : sgk
-So sánh kết quả TN so với kết quả của PLĐL * nhận xét: khác nhau là đem lai phân tích ruồi
đực hoặc ruồi cái F1
và LKG
*HS đọc mục II.2 thảo luận nhóm : Moocgan - Kết quả khác với thí nghiệm phát hiện ra
giải thích hiện tượng này như thế nào? hiện tượng LKG và hiện tượng PLĐL của
Hs quan sát hình 11 trong sgk phóng to thảo Menđen
luận: 2. Cơ sở tế bào học của hiện tượng hoán vị
? sơ đồ mô tả hiện tượng gì , xảy ra như thế gen
- cho rằng gen quy định hình dạng cánh và
nào

28
? có phải ở tất cả các crômatit của cặp NST mầu săc thân cùng nằm trên 1 NST, khi giảm
tương đồng không phân chún di cùng nhau nên phần lớn con
( chú ý vị trí phân bố của gen trên mỗi NST giống bố hoặc mẹ
ban đầu và sau khi xảy ra hiện tượng đó ) - ở một số tế bào cơ thể cái khi giảm phân
? hiện tượng diễn ra vào kì nào của phân bào xảy ra TĐC giữa các NST tương đồng khi
giảm phân? két quả của hiện tượng? chúng tiếp hợp dẫn đến đổi vị trí các gen xuất
*GV hướng dẫn hs cách viết sơ đồ lai trong hiện tổ hợp gen mới ( HVG)
trường hợp LKG và HVG
? Hãy cho biết cách tính tần số hoán vị gen
*GV yêu cầu hs tính tần số HVG trong thí
nghiệm của Moogan
( tỷ lệ phần trăm mõi loại giao tử phụ thuộc * Cách tính tần số HVG
vào tấn số HVG ,trong đó tỷ lệ giao tử chứa - Bằng tỷ lệ phần trăm số cá thể có kiểu hình
gen hoán vị bao giờ cũng chiếm tỉ lệ nhỏ hơn tái tổ hợp trên tổng số cá thể ở đời con
- tần số HVG nhỏ hơn hoặc bằng 50% không
• ? tại sao tấn số HVG không vượt quá
vượt quá
50%
*GV : em hãy nhận xét về sự tăng giảm số tổ
hợp ở LKG và đưa ra kết luận (giảm số kiểu
tổ hợp )
Từ đó nêu ý nghĩa của hiện tượng LKG đặc
biệt trong chọn giống vật nuôi cây trồng?
III. Ý nghĩa của hiện tượng LKG và HVG
*GV: nhận xét sự tăng giảm số kiểu tổ hợp ở
1. Ý nghĩa của LKG
HVG và đưa ra kết luận ( tăng số kiểu tổ hợp)
- Duy trì sự ổn định của loài
? cho biết ý nghĩa của hiện tượng HVG
- nhiều gen tốt được tập hợp và lưu giữ trên
*? Khoảng cách giữa các gen nói lên điều gì
1NST
( các gen càng xa nhau càng dễ xảy ra hoán vị )
- đảm bảo sự di truyền bền vững của nhóm
* Biết tần số HVG có thể suy ra khoảng cách
gen quý có ý nghĩa trọng chọn giống
giữa các gen đó trên bản đồ di truyền và
2. ý nghĩ của HVG
ngược lại
-Tạo nguồn biến dị tổ hợp , nguyên liệu cho
tiến hoá và chọn giống
- Các gen quý có cơ hội được tổ hợp lại trong
1 gen
- Thiết lập được khoảng cách tương đối của
các gen trên NST. đơn vị đo khoảng cách được
tính bằng 1% HVG hay 1CM
- Biết bản đồ gen có thể dự đoán trước tần số
các tổ hợp gen mới trong các phép lai, có ý
nghĩa trong chọn giống( giảm thời gian chọn
đôi giao phối một cách mò mẫm ) và nghiên
cứu khoa học
4. Củng cố
1. Làm thế nào để biết 2 gen đó liên kết hay phân li độc lập?
2. Các gen a,b,d,e cùng nằm trên 1 NST. biết tần số HVG giữa a và e là 11,5%, giữa d và b là
12,5%, giữa d và e là 17%. hãy viết bản đồ gen của NST trên
3. Một cá thể có tp kiểu gen(AaBbCcDd) được lai với cá thể (Aabbcc) người ta thu được kết
qủa như sau : aBCD 42; Abcd 43; ABCd 140; aBcD 6; AbCd 9;
ABcd 305; abCD 310
xác định trật tự và khoảng cách giữa các gen
5. Dặn dò: - Trả lời câu hỏi và bài tập trang 49 SGK. Sưu tầm 5 câu hỏi trắc nghiệm về bài
này.
- Đọc trước bài 12.
29
Tiết 12. Ngày soạn: 02 /10 / 2008
BÀI 12 : DI TRUYỀN LIÊN KẾT VỚI GIỚI TÍNH
VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN
I. Mục tiêu: Sau khi học xong bài này học sinh cần phải:
- Nêu được cơ chế xác định giới tính bằng NST
- Nêu được đặc điêmt di truyền của các gen n ằm trên NST giới tính
- Giải thích được nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt về cách thức di truyền của gen trên NST th ường và
NST giới tính
- Đặc điểm di truyền ngoài nhân, phương pháp xác định tính trạng do gen ngoài nhân quy đ ịnh
- Hình thành kĩ năng nhận biết, lập luận để xác định được di truyền liên kết giới tính
II. Thiết bị dạy học
- Hình vẽ 12.1 , hình 12.2 trong SGK phóng to
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức dạy học
1. Ổn ®Þnh líp: kiểm tra sỉ số và tác phong học sinh.
2. Kiểm tra bài cũ:
- Cơ sở của hiện tượng hoán vị gen? tần số HVG phụ thuộc vào điều gì?
- Điều kiện đối với các gen để có thể xảy ra LKG hay HVG
3 .Bài mới
Hoạt động của thầy và trò Nội dung
GV đặt vấn đề: người ta đã nhận thấy giớ tính I. Di truyền liên kết với giới tính
được quy định bởi 1 cặp NST gọi là NST giới 1. NST giới tính và cơ chế tế bào học xác định
tính→ gv giới thiệu bộ NST của ruồi giấm giới tính bằng NST
Hoạt động 1 : tìm hiểu về NST giới tính a) NST giới tính
Gv cho hs quan sát hình 12.1 và trả lời câu hỏi - là loại NST có chứa gen quy định giới tính ( có
? hãy cho biết đặc điểm của các gen nằm trên thể chứa các gen khác)
vùng tương đồng hoặc không tương đồng - cặp NST giới tính XX gồm 2 chiếc tương đồng,
( về trạng thái tồ tại của các alen, có cặp alen ko? cặP XY có vùng tương đồng ,có vùng ko tương
sự biểu hiện thành kiểu hình của các gen tại vùng đồng
b) Một số cở chế TB học xác đinh giới tính
đó )
? thế nào là NST giớ tính bằng NST
? NST thường và NST giới tính khác nhau như thế * Kiểu XX, XY
- Con cái XX, con đực XY: động vật có vú,,,,, ruồi
nào
* gv hướng dẫn học sinh đọc mục I.1.b giấm, người
? bộ NST giới tính của nam và nữ có gì giống và - con cái XY, con đực XX : chim, bươmc, cá, ếch
khác nhau nhái
? tế bào sinh trứng giảm phân cho mấy loại trứng * kiểu XX, XO:
** gv lưu ý hs trước khi làm các bài tập về di - Con cái XX, con đực XO: châu chấu ,rệp, bọ xit
truyền LK với giới tính cần chú ý đến đối tượng - con cái XO, con đực XX : bọ nhậy
ng/cứu và kiểu xác định đúng cặp NST giới tính
của đối tượng đó
*Hoạt động 2: tìm hiểu về quy luật di truyền 2. Di truyền liên kết với giới tính
liên kết vời giới tính a. gen trên NST X
-GV yêu cầu hs đọc mục I.1.a trong sgk và thảo * thí nghiệm SGK
luận về kết quả 2 phép lai thuận nghịch của *Nhận xét :
Kết quả của 2 phép lai thuận nghịch của
Moocgan
? kết qủa ở F1 , F2 Moocgan là khác nhau và khác kết quả của phép lai
? kết qua đó có gì khác so với kết quả thí nghiệm thuận nghịch của Menđen
phép lai thuận nghịch của Međen * giải thích :
* hs quán sát hình vẽ 12.2 giải thích hình vẽ Gen quy định tính trạng màu mắt chỉ có trên NST
( gen quy định màu mắt nằm trên NST giới tính nào X mà không có trên Y→ vì vậy cá thể đực ( XY)
chỉ cần 1 gen lặn nằm trên NST X đã biểu hiện ra
?
? hãy nhận xét đặc điểm di truyền cua gen trên KH
NST X ( chú ý sự di truyền tính trặng màu mắt * Đặc điểm di truyền của gen trên NST X
trắng cho đời con ở phép lai thuận ) - Di truyền chéo
*Hoạt động 3: tìm hiểu các gen trên NST Y b) gen trên NST Y

30
- HS ng/cứu SGK nêu 1 số vd về hiện tượng di VD : người bố có túm lông tai sẽ truyền đặc điểm
truyền của 1 só tính trạng do gen nằm trên NST Y này cho tất cả các con trai mà con gái thì ko bị tật
quy định này
? là thế nào để biết gen quy định tính trạng đang * Giải thích : gen quy định tính trạng nằm trên NST
xét nằm trên Y Y, ko có alen tương ứng trên X→ Di truyền cho
? Tính chất di truyền của gn nằm trên NST Y tất cả cá thể mang kiểu gen XY trong dòng họ
GV: nếu đã biết các gen trên NST giới tính X, có * Đặc điểm : di truyền thẳng
thể phát hiện gen trên NST X ,nếu ko thấy có hiện c) Khái niệm
tượng di truyền thẳng của tính trạng đang xét Di truyền liên kết với giới tính là hiện tượng di
( nghĩa là gen ko nằm trên Y ) truyền các tính trạng mà các gen xác định chúng
? Vậy thế nào là di truyền LK với giới tính nằm trên NST giới tính
? ý nghĩa của hiện tượng di truyền liên kết với d) Ý nghĩa của hiện tượng di truyền liên kết
giới tính với giới tính
- Điều khiển tỉ lệ đực cái theo ý muốn trong chăn
nuôi trồng trọt
- Nhận dạng được đực cái từ nhỏ đẻ phân loại
tiện cho việc chăn nuôi
- Phát hiện được bệnh do rối loạn cơ chế phân li,
tổ hợp của cặo NST giới tính
II. Di truyền ngoài nhân
**Hoạt động 4 : tìm hiểu di truyền ngoài nhân 1. Hiện tượng
GV cho hs đọc mục II phân tích thí nghiệm - Thí nghiệm của co ren 1909 với 2 phép lai thuận
Gv giới thiệu về ADN ngoài nhân: trong TBC cũng nghịch trên đối tượng cây hoa bốn giờ
có 1 số bào quan chứa gen gọi là gen ngoai NST, - F1 luôn có KH giống bố mẹ
bản chất của gen ngoài NST cũng là ADN( có k/n * Giải thích:
tự nhân đôi, có xảy ra đột biến và di truyền được ) - Khi thụ tinh, giao tử đực chỉ truyền nhân mà ko
? hãy nhận xét đặc điểm biểu hiện kiểu hình của truyền TBC cho trứng, do vậy các gen nằm trong
F1 so với KH của bố mẹ trong 2 phép lai thuận TBC (trong ty thể hoặc lục lạp) chỉ được mẹ
nghịch truyền cho qua TBCcủa trứng.
? hãy giải thích hiện tượng trên * Đặc điểm di truyền ngoài nhân
- Các tính trạng di truyền qua TBC được di truyền
? di truyền qua nhân có đặc điểm gì theo dòng mẹ.
?kết quả thí nghiệm này có gì khác so với pháep lai - Các tính trạng di truyền qua TBC ko tuân theo các
thuận nghịch ở TN phát hiện di truyền LK với giới định luật chặt chẽ như sự di truyền qua nhân
tính và PLĐL của Menđen ** phương pháp phát hiện quy luật di truyền
? từ nhận xét đó đưa ra pp xác định quy luật di - DT liên kết với giới tính: kết qủa 2 phép lai
truyền cho mỗi trường hợp trên thuận nghịch khác nhau.
*? hiện tượng di truyền theo dòng mẹ được giải
- DT qua TBC : kết quả 2 phép lai thuận
thích như thế nào?
nghịch khác nhau và con luôn có KH giống
m ẹ.
- DT phân li độc lập: kết quả 2 phép lai
thuận nghịch giống nhau.
4. Củng cố
- Nếu kết quả của phép lai thuận nghịch khác nhau ở 2 giới (ở loài có cơ chế xác đ ịnh giới tính kiểu XX, XY
thì kết luận nào dưới đây là đúng
a. gen quy định tính trạng nằm trên NST X b. gen quy định tính trạng nằm tring ti thể
c. gen quy định tính trang nằm trên NST Y d. không có kết luận nào trên đúng
5. Bài tập
Bệnh mù màu đỏ -xanh lục ở người do 1 gen lặn nằm trên NST X quy định, một phụ nữ bình thường có em
trai bị bênh mù màu lấy 1 người chồng bình thường, xác suất cặp vợ chồng này sinh con trai đ ầu lòng bình
thường là bao nhiêu? biết bố mẹ của cặp vợ chồng này không bị bệnh
- Trả lời câu hỏi và bài tập trang 54 SGK. Sưu tầm 5 câu hỏi trắc nghiệm về bài này.
- Đọc trước bài 14.




31
Tiết 13. Ngày soạn: 02 /10 / 2008
Bài 14: THỰC HÀNH LAI GIỐNG
I. Mục tiêu: Sau khi học xong bài này học sinh cần phải:
- Học sinh làm quen với các thao thác lai hữu tính, biết cách bố trí thí nghiệm thực hành lai giống,
đánh giá kết qua thí nghiệm bằng phương pháp thống kê
- Thực hiện thành công các bước tiên hành lai giống trên 1 số đối tượng cây trồng ở địa phương
II. Chuẩn bị
1. Vật liệu và dụng cụ cần thiết
- Cây cà chua bố mẹ
- Kẹp, kéo ,kim mũi mác,, đĩa kính đồng hồ, bao cách li, nhãn, bút chì, bút lông, bông ,hộp pêtri
2. Chuẩn bị cây bố mẹ
- Chọn giống: chọn các giống cây khác nhau rõ ràng về hình dạng hoặc màu sắc quả để có thể phân
biệt dể dàng bằng mắt thường
- Gieo hạt những cây dùng làm bố trước những cây dùng làm mẹ từ 8 đến 10 ngày
- Khi cây bố ra hoa thì tỉa bớt số hoa trong chùm và ngắt bỏ những quả non để tập trung lấy phấn
được tốt
- Khi cây mẹ ra được 9 lá thì bấm ngọn và chỉ để 2 cành, mỗi cành lấy 3 chùm hoa, mỗi chùm hoa
lấy từ 3 đến 5 quả
III. Cách tiến hành
1. GV hướng dẫn thực hành
Hoạt động của thầy và trò Nội dung
*GV: tại sao phải gieo hạt những cây làm bố
trước những cây làm mẹ?
mục đích của việc ngắt bỏ những chùm hoa và
quả non trên cây bố, bấm ngọn và ngắt tỉa
cành, tỉa hoa trên cây mẹ?
1. Khử nhị trên cây mẹ
• GV hướng dẫn hs thực hiện thao tác
- Chọn những hoa còn là nụ có màu vàng nhạt
khử nhị trên cây mẹ
• ? Tại sao cần phải khử nhị trên cây mẹ để khử nhị ( hoa chưa tự thụ phấn)
-Dùng kim mũi mác tách 1 bao phấn ra nếu
Gv thực hiện mẫu : kỹ thuật chọn nhị hoa để
phấn còn là chất trắng sữa hay màu xanh thì
khử, các thao tác khi khử nhị
được. nếu phấn đã là hạt màu trắng thì không
được
- Đùng ngón trỏ và ngón cái của tay để giữ
lấy nụ hoa
- Tay phải cầm kẹp tách bao hoa ra, tỉa từng
nhị một , cần làm nhẹ tay tránh để đầu nhuỵ
và bầu nhuỵ bị thương tổn
* Mục đích của việc dùng bao cách li sau khi
- Trên mỗi chùm chọn 4 đến 6 hoa cùng lúc và
đã khử nhị ?
là những hoa mập để khử nhị , cắt tỉa bỏ
những hoa khác
- Bao các hoa đã khử nhị bằng bao cách li
2. GV hướng dẫn học sinh chọn hoa trên 2. Thụ phấn
- Chọn những hoa đã nở xoà, đầu nhị to màu
cây mẹ để thụ phấn
xanh sẫm, có dịch nhờn
Gv thực hiện các thao tác mẫu
- Thu hạt phấn trên cây bố : chọn hoa vừa nở,
• Không chọn những hoa đầu nhuỵ khô, cánh hoa và bao phấn vàng tươi, khi chín hạt
màu xanh nhạt nghĩa là hoa còn non , phấn chín tròn và trắng
đầu nhuỵ màu nâu và đã bắt đầu héo - Dùng kẹp ngắt nhị bỏ vào đĩa đồng hồ
thụ phấn không có kết quả - Đùng bút lông chà nhẹ trên các bao phấn để
• Có thể thay bút lông bằng những chiếc hạt phấn bung ra
lông gà

32
GV hướng dẫn học sinh phương pháp thu -Dùng bút lông chấm hạt phấn cây bố lên đầu
hoạch và cất giữ hạt lai nhuỵ hoa của cây mẹ đã khử nhị
- Bao chùm hoa đã thụ phấn bằng túi cách li,
buộc nhãn ,ghi ngày và công thức lai
3.Chăm sóc và thu hoạch
- Tưới nước đầy đủ
3. GV hướng dẫn học sinh nghiên cứu
-Khi quả lai chín thì thu hoạch, cẩn thận tránh
phương pháp xử lý kết quả lai theo
nhầm lẫn các công thức lai
phương pháp thống kê được giới thiệu
- Bổ từng quả trải hạt lên tờ giấy lọc ghi công
trong sách giáo khoa
thức lai và thứ tự quả lên tờ giấy đó
Việc xử lý thống kê không bắt buộc học sinh
- Phơi khô hạt ở chổ mát khi cầ gieo thì ngâm
phải làm nhưng gv nên hướng dẫn hs khá giỏi
tờ giấy đó vào nước lã hạt sẽ tách ra
yêu thích khoa học kiểm tra đánh giá kết quả
4. Xử lí kết qủa lai
thí nghiệm và thông báo cho toàn lớp
Kết qủa thí nghiệm được tổ hợp lại và xử lí
theo phương pháp thống kê

2. Hoc sinh thực hành
- Từng nhóm học sinh tiến hành thao tác theo hướng dẫn
3. Viết báo cáo:
- Học sinh viết báo cáo về các bước tiến hành thí nghiệm và kết quả nhận được




33
Tiết 14. Ngày soạn: 07/10/08
BÀI 13 :
ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ BIỂU HIỆN CỦA GEN
I. Mục tiêu : Sau khi học xong bài này học sinh cần phải:
- Hình thành khái niệm về mức phản ứng, sự mềm dẻo về kiểu hình và ý nghĩa của chúng
- Thấy được vai trò của kiểu gen và vai trò cua môi trường đối với kiểu hình
- Nêu được mối qua hệ giữa kiểu gen , môi trường trong sự hình thành tính trạng cỉa cơ thể sinh
vật và ý nghĩa của mối quan hệ đó trong sản xuất và đời sống
- Hình thành năng lực khái quát hoá
II. Thiết bị dạy học
- Hình 13 trong SGK phóng to
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức dạy học
1. Ôn ®Þnh líp: kiểm tra sỉ số và tác phong học sinh.
2. Kiểm tra bài cũ
- Đặc điểm di truyền của gen liên kết với giới tính? Tại sao có hiện tượng con sinh ra luôn giống
mẹ?
3. Bài mới
Hoạt động của thầy và trò Nội dung
GV : Tính trạng trên cơ thể sinh vật là do gen I. Con đường từ gen tới tính trạng
quy định có hoàn toàn đúng hay ko? Gen (ADN) → mARN →Prôtêin → tính
Hs đọc mục I và thảo luận nhóm trạng
GV: Thực tế con đườn từ gen tới tính trạng - Qúa trình biểu hiện của gen qua nhiều bước
rất phức tạp. nên có thể bị nhiều yếu tố môi trường bên
*Hoạt động 1: tìm hiểu về sự tương tác trong cũng như bên ngoài chi phối
gữa KG và MT II. S ự tương tác giữa KG và MT
- HS đọc mục II , thảo luận và nhận xét về sự * Hiện tượng:
hình thành tính trạng màu lông thỏ -Ở thỏ: + Tại vị trí đầu mút cở thể ( tai, bàn
? Biểu hiện màu lông thỏ ở các vị trí khác nhau chân, đuôi, mõm) có lông màu đen
trên cơ thể phụ thuộc vào những yếu tố nào +Ở những vị trí khác lông trắng muốt
( Chú ý vai trò của KG và MT ) * Giải thích:
? Nhiệt độ cao có ảnh hưởng đến sự biểu - Tại các tế bào ở đầu mút cơ thể có nhiệt độ
hiện của gen tổng hợp melanin như thế nào thấp hơn nên có khả năng tổng hợp được sắc
*? Từ những nhận xét trên hãy kết luận về vai tố mêlanin làm cho lông màu đen
trò của KG và ảnh hưởng của môi trường đến - Các vùng khác có nhiệt độ cao hơn không
sự hình thành tính trạng tổng hợp mêlanin nên lông màu trắng
GV : như vậy bố mẹ không truyền đạt cho con → làm giảm nhiệt độ thì vùng lông trắng sẽ
tính trạng có sẵn mà truyền một KG chuyển sang màu đen
*? Hãy tìm thêm các ví dụ về mức độ biểu • Kết luận :
hiện của KG phụ thuộc vào môi trường - Môi trường có thể ảnh hưởng đến sự
* Hoạt động 2: Tìm hiểu về mức phản ứng biểu hiện của KG
của kiểu gen III. Mức phản ứng của KG
HS đọc mục III thảo luận về sơ đồ hình vẽ 1. Khái niệm
mối qua hệ giữa 1 KG với các MT khác nhau
trong sự hình thành các KH khác nhau
? Vậy mức phản ứng là gì
? Tìm 1 hiện tượng thực tế trong tự nhiên để Tập hợp các kiểu hình của cùng 1 KG tương
minh hoạ ứng với các môi trường khác nhau gọi là mức
( VD: KH của con tắc kè hoa thay đổi theo mt) phản ứng của1 KG
Gv : mỗi KG có mức phản ứng khác nhau VD:Con tắc kè hoa
*? Mức phản ứng được chia làm mấy loại - Trên lá cây: da có hoa văn màu xanh của
? đặc điểm của từng loại
34
**? Giữa tính trạng số lượng và tính trạng lá cây
chất lượng thì loại nào có mức phản ứng rộng - Trên đá: màu hoa rêu của đá
hơn? hãy chứng minh - Trên thân cây: da màu hoa nâu
( hs lấy vd: ở gà 2. Đặc điểm:
- Nuôi bình thường: 2kg, lông vàng - Mức phản ứng do gen quy định, trong cùng 1
- Nuôi tốt : 2.5kg, lông vàng KG mỗi gen có mức phản ứng riêng
- Nuôi rất tôt : 3kg, lông vàng - Có 2 loại mức phản ứng: mức phản ứng
- Nuôi không tốt: 1kg rộng và mức phản ứng hẹp, mức phản ứng
→ chế độ dinh dưỡng ảnh hưởng lớn đến P càng rộng sinh vật càng dễ thích nghi
nhưng ít ảnh hưởng đến màu lông ) - Di truyền được vì do KG quy định
*?Có thể dễ dàng xác định mức phản ứng của - Thay đổi theo từng loại tính trạng
một KG hay ko
? Hãy đề xuất 1 phương pháp để xác định 3. PP xác định mức phản ứng
mức phản ứng của một KG ( * Để xác định mức phản ứng của 1KG cần
Gv: Trong sản xuất chăn nuôi muốn nâng cao phải tạo ra các cá thể svcó cùng 1 KG , với cây
năng suất cần phải làm gì ? sinh sản sinh dưỡng có thể xác đinh MPU
( mối quan hệ giữa các yếu tố giống, kĩ thuật bằng cách cắt đồng loạt cành của cùng 1 cây
canh tác và năng suất thu được) đem trồng và theo dõi đặc điểm của chúng )
*GV : Thế nào là mền dẻo về kiểu hình 4. Sự mềm dẻo về kiểu hình
Gv hướn dẫn hs quan sát tranh hình 13 sgk
thảo luận
* Hiện tượng một KG có thể thay đổi KH
- Hình vẽ thể hiện điều gì/
trước những điều kiện MT khác nhau gọi là sự
( thể hiện mức phản ứng của 2 KG khác
mềm dẻo về KH
nhau trong cùng 1 điều kiện MT)
- Do sự tự điều chỉnh về sinh lí giúp sv thích
- Nhận xét về chiều cao cây của 2 KG
nghi với những thay đổi của MT
trong mỗi độ cao nước biển?
- Mức độ mềm dẻo về kiểu hình phụ thuộc
*? Vậy mức độ mềm dẻo phụ thuộc vào yếu
vào KG
tố nào ( KG)
- Mỗi KG chỉ có thể điều chỉnh kiểu hình của
? Sự mềm dẻo về kiểu hình của mỗi KG có ý
mình trong 1 phạm vi nhất định
nghĩa gì đối với chính bản thân sinh vật
- Con người có thể lợi dụng khả năng
mềm dẻo về KH của vật nuôi, cây
trồng trong sản xuất chăn nuôi như thế
nào ?
* Từ những phân tích trên hãy nêu những tính
chất và đặc điểm của sự mềm dẻo KH của
sinh vật

4.Củng cố
- Nói : cô ấy được mẹ truyền cho tính trạng má lúm đồng tiền có chính xác ko? tại sao / nếu
cần thì phải sửa lại câu nói đó như thế nào/
- Tại sao các nhà khoa học khuyên nông dân không n ên trồng 1 giống lúa duy nhất trên một
diện tích rộng trong 1 vụ ( cho dù đó là giống có năng suất cao )
- Tại sao cần đặc biệt quan tâm đế bà mẹ khi mang thai
5. Dặn dò:
- Trả lời câu hỏi và bài tập trang 58 SGK. Sưu tầm 5 câu hỏi trắc nghiệm về bài này.
- Làm bài tập ở bài 15.




35
Tiết 15. Ngày soạn: 12/10/08
Bài 15 : BÀI TẬP CHƯƠNG I và II
I. Mục tiêu : sau khi học xong bài này học sinh cần
- Khắc sâu các kiến thức đã học về phần di truyền, cơ chế di truyền và biến dị
- biết cách giải một số bài tập cơ bản về cơ sở vật chất và cơ chế di truyền ở cấp độ phân tử
và cấp độ tế bào
- biết cách giải một số bài tập cở bản về quy luật di truyền
II. Tiến trình tổ chức bài học
1. æn ®Þnh líp: kiểm tra sỉ số và tác phong học sinh.
2. Kiểm tra bài cũ
kiểm tra bài tường trinh về quy trình thực hành lai giống của học sinh
3. Bài mới
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung
-*Hoạt động 1: khái quát đặc điểm gen cơ 1. Cấu trúc của gen, phiên mãdịch mã:
chê tự sao, sao mã, dịch mã. - Mỗi gen có 1 mạch chứa thông tin gọi là mạch
GV: khái quát nội dung kiến thức: khuôn
- giáo viên cho họ sinh xây dựng các công thức - Các gen ở sinh vật nhân sơ có vùng mã hóa
* công thức tính toán số nu của từng loại liên tục, phần lớn các gen ở sinh vật nhân thực
có vùng mã hóa không liên tục
trong ADN
- Mã di truyền là mã bộ 3, tức là cứ 3 nuclêôtit
• công thức tính sô nu môi trường nội bào
trong AND mã hóa 1 axit amin trong phân tử
cung cấp khi gen stự sao n đợt
prôtêin
• công thức tính số ri nu môi trường cung
- Bộ ba AUG là mã mở đầu, còn các bộ ba:
cấp khi gen sao mã k đợt
UAA, UAG,UGA là mã kết thúc
• mối quan hệ giữa các đại lượng giữa
- công thức : N = M/300→ M=300 × N
ADN , ARN và Prôtêin
N = L/3,4 × 2 → L = N/2× 3,4
L = M /2×300 × 3,4 → M= L/3,4 ×2×3,4
mối tương quan giữa tự sao , sao mã ,dịch mã có + về số lượng và tỉ lệ phần trăm
A+G =T+X = N/2
thể biểu diễn qua sơ đồ nào
A+G= T+X = 50%
* Cơ chế tự sao :
- GV: cho hs trình bày các cách giải bài tập khác
số Nu mỗi loại môi trường cung cấp khi gen tự
nhau, sau đó tự hs phân tích cách nào là dễ nhận
sao liên tiếp n đợt
biết và nhanh cho kết quả nhất
A’=T’= (2n -1)A =(2n-1)T
- GV: lưu ý hs các vấn đề sau:
G’=X’= (2n-1) G= (2n-1) X
+ Đọc kĩ thông tin và yêu cầu của đề bài
- Tổng số Nu môi trường cung cấp khi gen tự sao
liên tiếp n đợt
N’= (2n-1)N
* Cơ chế sao mã :
số rinu mỗi loại môi trường cung cấp khi gen sao
mã k đợt
Hoạt động 3: tìm hiểu đột biến gen,các
A= kAm, U = kUm, G = kXm, X = kXm
dạng bài tập ĐBG
2. Đột biến gen:
- Thay thế nuclêôtit này bằng nuclêôtit khác,
* Đối với bài tập các phép lai đã cho biết tỉ lệ
dẫn đến bíên đổi codon này thành codon khác,
phân li KH -> tìm KG và sơ đồ lai thì ta phải tiến
nhưng:
hành các bước sau:
+ Vẫn xác định axit amin cũ -> đột biến đồng
+ Xác định tính trạng đã cho là do 1 hay nhiều
nghĩa
gen quy định ?
+ Xác định axit amin khác -> đồng biến khác
+ Vị trí của gen có quan trọng hay không? ( gen
nghĩa
quy định tính trạng nằm trong nhân hay trong tế
+ Tạo ra codon kết thúc -> đột biến vô nghĩa
bào chất? nếu trong nhân thì trên NST thường
- Thêm hay bớt 1 nulclêôtit -> đột biến dịch
hay NST giới tính ?)
36
+ Nếu 1 gen quy định 1 tính trạng thì gen đó là khung đọc
trội hay lặn, nằm trên NST thường hay NST 3. Đột biến NST:
giới tính? - Sự biến đổi số lượng NST có thể xảy ra ở 1
+ Nếu đề bài ra liên quan đến 2 hoặc nhiều hoặc vài cặp NST tương đồng -> lệch bội, hay
gen thì xem các gen phân li độc lập hay liên kết tất cả các cặp NST tương đồng -> đa bội
với nhau ? nếu liên kết thì tần số hoán vị gen - Cơ chế: do sự không phân li của các cặp NST
bằng bao nhiêu? trong phân bào
+ Nếu 2 gen cùng quy định 1 tính trạng thì dấu - Các thể đa bội lẻ hầu như không có khả năng
hiệu nào chứng tỏ điều đó? Kiểu tương tác gen sinh sản bình thường; các thể tứ bội chỉ tạo ra
các giao tử lưỡng bội có khả năng sống do sự
đó là gì?
* Đôi khi đề bài chưa rõ, ta có thể đưa ra nhiều phân li ngẫu nhiên của các cặp NST tương đồng
giả thiết rồi lọai bỏ từng giả thiết và kiểm tra trong giảm phân
lại giả thiết đúng

* HƯỚNG DẪN GIẢI CÁC BÀI TẬP TRONG SGK:
Bài tập chương 1:
1. a)
3’ … TAT GGG XAT GTA ATG GGX …5’ ( mạch khuôn có nghĩa của gen )
5’ … ATA XXX GTA XAT TAX XXG …3’ ( mạch bổ sung )
5’ … AUA XXX GUA XAU UAX XXG…3’ ( mARN )
b) Có 18/3 = 6 codon trên mARN
c) Các bộ ba đối mã của tARN đối với mỗi codon: UAU , GGG, XAU, GUA, AUG, GGX
2. Đoạn chuỗi polipeptit : Arg Gly Ser Phe Val Asp Arg
mARN 5’ AGG GGU UXX UUX GUX GAU XGG 3’
AND mạch khuôn 3’TXX XXA AGG AAG XAG XTA GXX 5’
mạch bổ sung 5’ AGG GGT TXX TTX GTX GAT XGG 3’
3. Từ bàng mả di truyền:
a) Các cođon GGU, GGX, GGA, GGG trong mARN đều mã hóa glixin
b) Có 2 cođon mã hóa lizin:
- Các cođon trên mARN : AAA, AAG
- Các cụm đối mã trên tARN: UUU, UUX
c) Cođon AAG trên mARN được dịch mã thì lizin được bổ sung vào chuỗi polipeptit




37
Tiết 16. Ngày soạn: 18/10/08
KIỂM TRA 1TIẾT
I. Mục tiêu:
1. VÒ kiÕn thøc:
- Nh»m kiÓm tra, ®¸nh gi¸ sù nhËn thøc cña HS qua nöa häc k×.
- GV ®a ra vÊn ®Ò- HS gi¶i quyÕt vÊn ®Ò.
2. VÒ kÜ n¨ng & th¸i ®é:
- RÌn luyÖn c¸c kÜ n¨ng: Lµm bµi kiÓm tra tr¾c nghiÖm, ph©n tÝch so s¸nh, tæng hîp.
II. Chuẩn bị
- GV: C©u hái + §¸p ¸n + BiÓu ®iÓm.
- HS: kiÕn thøc + Dông cô häc tËp.
III. Tiến trình lên lớp:
ĐỀ KIỂM TRA MỘT TIẾT
Câu 1. Thế nào là thể đột biến:
A. Là trạng thái có thể của cá thể bị đột biến.
B. Là những biểu hiện ra kiểu hình của tế bào bị đột biến.
C. Là những cá thể mang đột biến đã biểu hiện trên kiểu hình của cơ thể.
D. Thể đột biến chỉ các cá thể mang đột biến, giúp phân biệt với các cá thể không mang đột biến.
Câu 2. Do nguyên nhân nào, đột biến gen xuất hiện:
A. Do hiện tượng NST phân ly không đồng đều.
B. Do tác nhân vật lý, hóa học của môi trường ngoài hay do biến đổi sinh lý, sinh hóa môi trường
trong tế bào.
C. Do NST bị chấn động cơ học. D. Do sự chuyển đoạn của NST.
Câu 3. Đột biến gen có vai trò chủ yếu trong việc cung cấp nguyên liệu cho quá trình tiến hóa vì:
A. Thường ở trạng thái lặn, bị gen trội lấn át.
B. Hậu quả không nghiêm trọng như đột biến NST.
C. Xuất hiện phổ biến hơn so với đột biến NST. D. A, B và C đều đúng.
Câu 4. Trong có chế điều hòa biểu hiện của gen ở tế bào nhân sơ, vai trò của gen điều hòa R là:
A. Gắn với prôtêin ức chế làm cẳn trở họat động của Enzim phiên mã.
B. Quy định việc tổng hợp prôtêin ức chế tác động lên vùng vận hành.
C. Tổng hợp prôtêin ức chế tác động lên vùng điều hòa.
D. Tổng hợp prôtêin ức chế tác động lên các gen cấu trúc.
Câu 5. Quá trình giải mã kết thúc khi:
A. Ribôxôm tiếp xúc với côđon AUG trên mARN.
B. Ribôxôm rời khỏi mARN và trở về trạng thái tự do.
C. Ribôxôm tiếp xúc với 1 trong các mã bộ ba: UAA, UAG, UGA.
D. Ribôxôm gắn với axit amin Met vào vị trí cuối cùng của chuỗi polipeptit.
Câu 6. Nguyên tắc bổ sung có ở trong những cấu trúc di truyền nào?
A. ADN và tARN B. mARN C. tARN D. ADN
Câu 7. Cấu trúc NST có đường kính 11nm được gọi là:
B. Sợi nhiễm sắc C. Sợi cơ bản
A. NST D. Cromatic
Câu 8. Trong quá trình phân bào, hiện tượng ADN nhân đôi xảy ra ở:
A. Kỳ trung gian của nguyên phân và kỳ trung gian của giảm phân II.
B. Kỳ trung gian của nguyên phân và kỳ trước của giảm phân II.
C. Kỳ trước của nguyên phân và kỳ trước của giảm phân I.
D. Kỳ trung gian của giảm phân I và kỳ trung gian của nguyên phân.
Câu 9. Thành phần hóa học của NST gồm:
A. Protein, Nuclêotit. B. Protein, ADN. C. Protein –Histon và ARN. D. Protein-histon và ADN.
Câu 10. Bản mã sao là tên gọi của:
A. tARN B. rARN C. mARN D. tARN và mARN
Câu 11. Thành phần nào sau đây không tham gia vào quá trình phiên mã:
A. Mạch khuôn ADN D. Các ribonucleotit t ự do
B. Các axit ami C. Enzim ARN- polymeraza
Câu 12. Trong quá trình tổng hợp protein, riboxom dịch chuyển khi:
A. Có tARN mang axit amin đến riboxom B. Có tARN rời kh ỏi riboxom
C. Gặp bộ ba mở đầu AUG D. 1 liên k ết peptit đ ược hình thành

38
Câu 13. Trên mạch 1 của một đoạn gen có trình tự các nucleotit như:….GGATXXGAAT…M ạch b ổ
sung có trình tự nucleotit là:
A .XXATGGXTTA…. B….XXTAGGTTX…
C...XXTAGGXTTA… D….GGUAXXGUUA….
Câu 14. Phương pháp thí nghiệm của Menden gồm các nội dung sau:
1. Sử dụng toán xác xuất để phân tích kết quả lai. 3. Tiến hành thí nghiệm chứng minh.
2. Lai các dòng thuần và phân tích kết quả F1, F2, F3. 4. Tạo các dòng thuần bằng tự thụ phấn.
Trình tự các bước thí nghiệm như thế nào là hợp lí?
A. 4,2,3,1. B. 4,2,1,3. C. 4,3,2,1. D. 4,1,2,3.
Câu 15. Cơ thể mang kiểu gen AABbCcDDEeFf tự thụ phấn thì số loại kiểu gen tối đa là:
A. 16. B. 32. C. 64. D. 81.
Câu 16. Hiện tượng di truyền nào hạn chế tối đa tính đa dạng của sinh vật?
A. Phân li độc lập. B. Liên kết gen. C. Hoán vị gen. D. Tương tác gen.
Câu 17. Bệnh máu khó đông ở người được xác định bởi gen lặn h nằm trên NST giới tính X. Một
người phụ nữ bình thường mang gen bệnh lấy chồng khỏe mạnh thì khả năng biểu hiện bệnh của
những đứa con của họ như thế nào?
A. 25% con trai bị bệnh. B. 50% con trai b ị b ệnh.
C. 100% con trai bị bệnh. D. 12,5% con trai b ị b ệnh.
Câu 18. Căn cứ vào tần số hoán vị gen, người ta có thể xác định được điều nào sau đây:
A. Vị trí và khoảng cách tương đối giữa các gen trên cùng m ột lôcut.
B. Vị trí và khoảng cách tương đối giữa các gen trên cùng m ột NST.
C. Vị trí tương đối và kích thước của các gen trên cùng một NST.
D. Vị trí và khoảng cách tuyệt đối giữa các gen trên cùng m ột NST.
Câu 19. Tần số hoán vị gen như sau: AB = 49%, AC = 36%, BC = 13%, CD = 5%, AD = 41%. Bản đồ
gen sẽ như thế nào?
A. ACBD. B. ACDB. C. DACB . D. BCAD
Câu 20. Đặc điểm nào sau đây thể hiện quy luật di truyền của các gen ngoài nhân?
A. Tính trạng luôn di truyền theo di truyền theo dòng mẹ.
B. Mẹ di truyền tính trạng cho con trai.
C. Bố di truyền tính trạng cho con gái.
D. Tính trạng chỉ biểu hiện ở nam, không biểu hiện ở nữ.
Câu 21. Tại sao đột biến gen có tần số thấp nhưng lại thường xuyên xuất hiện trong qu ần th ể giao
phối ?
A. Vì số lượng gen trong tế bào rất lớn. C. Vì số lượng cá thể trong m ột qu ần th ể nhiều.
B. Vì vốn dĩ gen có cấu trúc kém bền. D. A và B đúng.
Câu 22. Đột biến gen có những điểm nào giống so với biến dị tổ hợp:
A. Đều thay đổi về cấu trúc của gen. C. Đều là biến dị di truyền.
B. Đều làm xuất hiện cung cấp nguyên liệu cho quá trình chọn giống và tiến hóa. D. B và C.
Câu 23. Khi xảy ra dạng đột biến mất 1 cặp nuclêôtit, số liên kết hydro của gen thay đổi theo h ướng
nào sau đây:
A. Giảm xuống 2 liên kết. C. Giảm xuống 3 liên kết.
B. Giảm xuống 1 liên kết. D. Có thể giảm 2 hoặc 3 liên kết.
Câu 24. Trong chọn giống, con người đã ứng dụng đạng đột biến nào để loại bỏ nh ững gen không
mong muốn
A. Mất đoạn NST. C. Chuyển đoạn không tương hỗ.
B. Đột biến gen D. Đảo đoạn không mang tâm động.
Câu 25. Ý nghĩa cơ bản của đảo đoạn với tiến hóa là:
A. Làm thay đổi trình tự phân bố của các gen trên NST.
B. Là nhân tố cách ly thúc đẩy sự tiến hóa trong loài.
C. Đảo đoạn đã khử hiệu quả cho trao đổi chéo.
D. Đảo đoạn gây chết khi đứt ở gen quan trong hay hiệu quả vị trí.
Câu 26. Đột biến cấu trúc NST bao gồm:
A. Lặp đoạn, đảo đoạn, chuyển đoạn, mất đoạn trong một NST.
B. Xảy ra trong giới hạn một NST và ngoài giới hạn một NST.
C. Chuyển vị trí và xen vào các đoạn nhỏ.
D. Lặp, mất, đảo, chuyển đoạn NST trong cùng một NST hoặc hai NST.


39
Tiết 17. Ngày soạn: 21/10/08
BAI 16: CÂU TRUC DI TRUYÊN CUA QUẦN THỂ
̀ ́ ́ ̀ ̉
I. Mục tiêu : Sau khi hoc xong bai nay hoc sinh cân: ̣ ̀̀ ̣ ̀
- Giai thich được thế nao là môt quân thể sinh vât cung cac đăc trưng di truyên cua quân thê.
̉ ́ ̀ ̣ ̀ ̣̀ ́ ̣ ̀ ̉ ̀ ̉
- Biêt cach tinh tân số alen và tân số kiêu gen cua quân thê.
́́ ́ ̀ ̀ ̉ ̉ ̀ ̉
- Nêu được xu hướng thay đôi câu truc di truyên cua quân thể tự thụ phân và giao phôi gân. ̉́ ́ ̀ ̉ ̀ ́ ́̀
- vận dụng kiến thức vào thực tế sản xuất chăn nuôi
II. Phương tiện dạy học
- Bảng 16 sách giáo khoa
́ ́ ̀
- May chiêu qua đâu.
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức bài dạy
1. Ôn đinh lớp :kiểm tra sỉ số và tác phong học sinh.
̉ ̣
2. Kiêm tra bai cu: Không kiểm tra.
̉ ̀ ̃
3. Bai mới ̀
Hoat đông cua thây trò
̣ ̣ ̉ ̀ ̣
Nôi dung
*Hoạt động 1: tìm hiểu các đặc trưng di I. Cac đăc trưng di truyên cua quân thể ́ ̣ ̀ ̉ ̀
truyền của quần thể 1. Đinh nghia quân thể ̣ ̃ ̀
GV Cho hoc sinh quan sat tranh về môt sô ́ quân ̣ ́ ̣ ̀ Quân thể là môt tổ chức cua cac cá thể cung
̀ ̣ ̉ ́ ̀
̉ ̀ ́ ̀ ̣ ̉
thê. loai, sông trong cung môt khoang không gian
Yêu câu hoc sinh cho biêt quân thể là gi?
̀ ̣ ́ ̀ ̀ xac đinh, ở vao môt thời điêm xac đinh và có
́ ̣ ̀ ̣ ̉ ́ ̣
HS nhớ lai kiên thức lớp 9 kêt hợp với quan khả năng sinh ra cac thế hệ con cai để duy trì
̣ ́ ́ ́ ́
sat tranh nhăc lai kiên thức.
́ ̣́ ́ ̀ ́
noi giông.
GV dân dăt: Môi quân thể có môt vôn gen đăc
̃ ́ ̃ ̀ ̣ ́ ̣
trưng. 2. Đăc trưng di truyên cua quân thể ̣ ̀ ̉ ̀
GV đưa ra khai niêm về vôn gen: Vôn gen là * vốn gen : tập hợp tất cả các alen có trong
́ ̣ ́ ́
tâp hợp tât cả cac alen có trong quân thể ở môt quần thể ở một thời điểm xác định, các đặc
̣ ́ ́ ̀ ̣
thời điêm xac đinh. ̉ ̣́ điểm của vốn gen thể hiện thông qua các
(?) Vây lam thế nao để xac đinh được vôn gen thông số là tần số alen và tần số kiểu gen
̣ ̀ ̀ ́ ̣ ́
cua môt quân thê? HS Đoc thông tin SGK để trả * Tân số alen:
̉ ̣ ̀ ̉ ̣ ̀
lời. - Tỉ lệ giữa số lượng alen đó trên tông số alen ̉
- Yêu câu nêu được: ̀ cua cac loai alen khac nhau cua gen đó trong
̉ ́ ̣ ́ ̉
+ Xac đinh được tân số alen
̣́ ̀ quân thể tai môt thời điêm xac đinh.
̀ ̣ ̣ ̉ ̣́
̣́ ̀ ̀ ̉ ̉ ̀ ̉
+ Xac đinh thanh phân kiêu gen cua quân thê.
=> Vốn gen được thể hiện qua tần số alen và Tông số alen A = (500 x 2) + 200 = 1200. ̉
tỉ số KG của quần thể. Tông số alen A và a la: 1000 x 2 = 2000.
̉ ̀
GV cho HS ap dung tinh tân số alen cua quân ́ ̣ ́ ̀ ̉ ̀ Vây tân số alen A trong quân thể la: 1200 / 2000
̣ ̀ ̀ ̀
thể sau: = 0.6
Quân thể đâu Hà lan gen quy đinh mau hoa đỏ
̀ ̣ ̣ ̀
có 2 loai alen: A - là hoa đo, a – là hoa trăng.
̣ ̉ ́ * Tân số kiêu gen cua quân thê:̀ ̉ ̉ ̀ ̉
Cây hoa đỏ có KG AA chứa 2 alen A Tân số cua môt loai kiêu gen nao đó trong quân
̀ ̉ ̣ ̣ ̉ ̀ ̀
Cây hoa đỏ có KG Aa chứa 1 alen A và 1 alen thể được tinh băng tỉ lệ giữa số cá thể có kiêu ́ ̀ ̉
gen đó trên tông số cá thể có trong quân thê. ̉ ̀ ̉
a.
Cây hoa trăng có KG aa chứa 2 alen a. ́
Giả sử quân thể đâu có 1000 cây với 500 cây Tân số KG AA trong quân thể là 500 / 1000 =
̀ ̣ ̀ ̀
có KG AA, 200 cây có KG Aa, và 300 cây có 0.5
Chú y: Tuy theo hinh thức sinh san cua từng ́ ̀ ̀ ̉ ̉
KG aa.
(?) Tinh tân số alen A trong quân thể cây nay là loai mà cac đăc trưng cua vôn gen cung như
́ ̀ ̀ ̀ ̀ ́ ̣ ̉ ́ ̃
cac yêu tố lam biên đôi vôn gen cua quân thể ở
́ ́ ̀ ́ ̉ ́ ̉ ̀
bao nhiêu?
môi loai có khac nhau.
̃ ̀ ́
40
GV yêu câu HS tinh tân số alen a?
̀ ́ ̀
HS dựa vao khai niêm để tinh tân số alen A
̀ ́ ̣ ́ ̀
trong quân thể ̀
HS dựa vao khai niêm tinh tân số kiêu gen cua
̀ ́ ̣ ́ ̀ ̉ ̉
quân thể ?
̀
HS ap dung tinh tân số kiêu gen Aa và aa.
́ ̣ ́ ̀ ̉
GV Cho hoc sinh lam ví dụ trên.
̣ ̀
(?) Tinh tân số kiêu gen AA.?
́ ̀ ̉
GV yêu câu HS tương tự tinh tân số kiêu gen
̀ ́ ̀ ̉
Aa và aa?
*Hoạt động 2: tìm hiểu cấu trúc di truyền II. Câu truc di truyên cua quân thể tự thụ ́ ́ ̀ ̉ ̀
của quần thể phân và giao phôi gân.
́ ́ ̀
1. Quân thể tự thụ phân.
̀ ́
GV cho HS quan sat môt số tranh về hiên * Công thức tông quat cho tân số kiêu gen ở thế
́ ̣ ̣ ̉ ́ ̀ ̉
tượng thoai hoa do tự thụ phân.
́ ́ ́ hệ thứ n của quần thể tự thụ phấn là:
n
1
Tần sốKG AA=( 1 −  ÷ )/2
Gv vấn đáp gợi ý để rút ra kết luận:
2
P: Aa x Aa
n
1
F1: 50% đồng hợp ( AA + aa) : 50% dị hợp
Tần số KG Aa =  ÷
(Aa) 2
F2: 75% đồng hợp : 25% dị hợp n
1
F3 : 87,5% đồng hợp : 12,5% dị hợp Tần sốKG aa = ( 1 −  ÷ )/2
2
.
Fn : Cơ thể dị hợp: ( ½) n

Cơ thể đồng hợp : 1 – ( ½) ́ ̣
* Kêt luân:
GV cho HS nghiên cứu bang 16 SGK yêu câu ̉ ̀
HS điên tiêp số liêu vao bang?
̀ ́ ̣ ̀ ̉ Thanh phân kiêu gen cua quân thể cây tự thụ
̀ ̀ ̉ ̉ ̀
GV đưa đap an: Thế hệ thứ n có
́́
phân qua cac thế hệ sẽ thay đôi theo hướng
́ ́ ̉
n
1
Kiêu gen AA = { ( 1 −  ÷ ) /2 }. 4n
̉
2 tăng dân tân số kiêu gen đông hợp tử và giam
̀ ̀ ̉ ̀ ̉
n
1
Kiêu gen Aa =  ÷ ×4n
̉
dân tân số kiêu gen dị hợp tử.
̀̀ ̉
2
n
1
Kiêu gen aa = { ( 1 −  ÷ ) /2 }. 4n
̉
2
GV yêu câu HS rut ra nhân xet về tân sô ́ kiêu
̀ ́ ̣ ́ ̀ ̉
gen qua cac thế hệ tự thụ phân?
́ ́
?) Giao phôi gân là gi?
́̀ ̀
(?) Câu truc di truyên cua quân thể giao phôi
́ ́ ̀ ̉ ̀ ́
gân thay đôi như thế nao?
̀ ̉ ̀
(?) Tai sao luât hôn nhân gia đinh lai câm 2. Quân thể giao phôi gân
̣ ̣ ̀ ̣ ́ ̀ ́ ̀
không cho người có họ hang gân trong vong 3
̀ ̀ ̀
đời kêt hôn với nhau?
́ ́ ̣
* Khai niêm:
GV: Liên hệ quần thể người: hôn phối gần 
sinh con bị chết non, khuyết tật di truyền 20- Đôi với cac loai đông vât, hiên tượng cac cá thể
́ ́ ̀ ̣ ̣ ̣ ́
30% --> cấm kết hôn trong vong 3 đời. ̀
có cung quan hệ huyêt thông giao phôi với nhau
̀ ́ ́ ́

thì được goi là giao phôi gân.
̣ ́̀

-Câu truc di truyên cua quân thể giao phôi gân
́ ́ ̀ ̉ ̀ ́ ̀

41
sẽ biên đôi theo hướng tăng tân số kiêu gen
́ ̉ ̀ ̉

đông hợp tử và giam tỉ lệ kiêu gen dị hợp tử.
̀ ̉ ̉

̉ ́
4. Cung cô:
Giao viên cho hoc sinh lam môt số câu hoi trăc nghiêm sau:
́ ̣ ̀ ̣ ̉ ́ ̣
Kết quả nào dưới đây không phải là do hiện tượng giao phối gần?
Câu 1:
A. Hiện tượng thoái hoá.
B. Tỉ lệ thể đồng hợp tăng, thể dị hợp giảm.
C. Tạo ưu thế lai.
D. Tạo ra dòng thuần.
E. Các gen lăn đột biến có hại có điều kiện xuất hiện ở trạng thái đồng hợp.
Câu 2: Cơ sở di truyền học của luật hôn nhân gia đình: “c ấm k ết hôn trong h ọ hàng g ần”
là:
A. Ở thế hệ sau xuất hiện hiện tượng ưu thế lai.
B. Gen trội có hại có điều kiện át chế sự biển hi ện c ủa gen l ặn bình th ường ở tr ạng thái d ị
hợp.
C. Ở thế hệ sau xuất hiện các biển hiện bất thường về trí tuệ.
D. Gen lặn có hại có điều kiện xuất hiện ở trạng thái đồng hợp gây ra những b ất th ường v ề
kiểu hình.
Câu 3: Trong chọn giống, người ta sử dụng ph ương pháp giao ph ối c ận huy ết và t ự th ụ
phấn để:
A. Củng cố các đặc tính quý.
B. Tạo dòng thuần.
C. Kiểm tra và đánh giá kiểu gen của từng dòng thuần.
D. Chuẩn bị cho việc tạo ưu thế lai, tạo giống mới.
E. Tất cả đều đúng.
Câu 4: Với 2 gen alen A và a, bắt đầu bằng 1 cá th ể có ki ểu gen Aa. Ở th ế h ệ t ự th ụ ph ấn
thứ n, kết quả sẽ là:
A. AA = aa= (1-(1/2)n-1)/2 ; Aa = (1/2)n-1
B. AA = aa = (1/2)n ; Aa = 1-2(1/2)n
C. AA = aa = (1/2)n+1 ; Aa = 1 - 2(1/2)n+1
D. AA = aa = (1-(1/2)n+1)/2 ; Aa = (1/2)n+1
E. AA = aa =(1-(1/2)n)/2 ; Aa=(1/2)n
́́
Đap an:
Câu 1. C Câu 3: E
Câu 2. D Câi 4: E
5. Hướng dân hoc bai
̃ ̣ ̀
- Trả lời câu hỏi và bài tập trang 70 SGK. Sưu tầm 5 câu hỏi trắc nghiệm về bài này.
- Đọc trước bài 17.




42
Tiết 18. Ngày soạn: 26/10/08

BÀI 17: CÂU TRUC DI TRUYÊN CUA QUẦN THỂ (tiếp theo)
́ ́ ̀ ̉
I.Mục tiêu: Sau khi học xong bài này học sinh cần :
- Nêu được các đặc trưng của quần thể về mặt di truyền học là đơn vị tiến hoá cơ sở của loài
giao phối.
- Trình bày được nội dung , ý nghĩa lí luận và ý nghĩa thực tiễn của định luật Hacđi – Van bec
- Biết so sánh quần thể xét về mặt sinh thái học và di truyền học, tính toán cấu trúc kiểu gen của
quần thể, tần số tương đối của các alen
II.Thiết bị dạy học
Hình 17 trong sách giáo khoa
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức bài dạy
1. Ôn đinh lớp : kiểm tra sỉ số và tác phong học sinh.
̉ ̣
2. Kiêm tra bai cũ
̉ ̀
1. Những đặc trưng cơ bản của quần thể giao phối?
2. Đặc điểm cấu trúc di truyền của quần thể tự thụ phấn và giao phối cận huyết?
3. Cách tính tần số alen và tần số kiểu gen của quần thể giao phối?
3. Bài mới

Hoạt động của thầy và trò Nội dung
* Hoạt động 1 : tìm hiểu cấu trúc di truyền III. Cấu trúc di truyền của quần thể ngẫu
của quần thể ngẫu phối phối
Giáo viên: cho học sinh đọc mục III.1 kết hợp 1. Quần thể ngẫu phối
kiến thức đã học - Quần thể được gọi là ngẫu phối khi các cá
? Hãy phát hiện những dấu hiệu cơ bản của thể trong quần thể lựa chọn bạn tình để giao
quần thể được thể hiện trong định nghĩa quần phối một cách hoàn toàn ngẫu nhiên.
thể. * Đặc điểm di truyền của quần thể ngẫu
Học sinh: nêu được 2 dấu hiệu: phối :
- Trong QT ngẫu phối các cá thể có kiểu
- Các cá thể trong quần thể thường
gen khác nhau kết đôi với nhau 1 cách ngẫu
xuyên ngẫu phối
nhiên tạo nên 1 lượng biến dị di truyền rất lớn
- Mỗi quần thể trong tự nhiên được cách
trong QT làm nguồn nguyên liệu cho tiến hoá
li ở một mức độ nhất định đối với các
và chọn giống.
quần thể lân cận cùng loài
- Duy trì được sự đa dạng di truyền của
? Quần thể ngẫu phối là gì
quần thể.
Giáo viên: cho hs phân tích ví dụ về sự đa
dạng nhóm máu ở người →
? Quần thể ngẫu phối có đặc điểm di truyền
gì nổi bật
• GV giải thích từng dấu hiệu để học
sinh thấy rõ đây là các dấu hiệu nổi bật
của quần thể ngẫu phối→ đánh dấu
bước tiến hoá của loài
Yêu cầu hs nhắc lại quần thể tự phối và dấu
hiệu của nó
* Hoạt động 2: tìm hiểu trạng thái cân 2. Trạng thái cân bằng di truyền của quần
bằng di truyền của quần thể ngẫu phối thể
- Hs nghiên cứu mục III.2 * Một quần thể được gọi là đang ở trạng thái
? Trạng thái cân bằng của quần thể ngẫu phối cân bằng di truyền khi tỉ lệ các kiểu gen (thành
được duy trì nhờ cơ chế nào phần kiểu gen) của quần thể tuân theo công
43
( Hs nêu được nhờ điều hoà mật độ quần thể ) thức sau: P2 + 2pq + q2 = 1
? Mối quan hệ giữa p và q
GV : Trạng thái cân bằng di truyền như trên
còn được gọi là trạng thái cân bằng Hacđi-
vanbec→ định luật • Định luật Hacđi Vanbec
• Về phương diện tiến hoá, sự cân bằng * Nội dung : trong 1 quần thể lớn , ngẫu phối,
của quần thể biểu hiện thong qua sự nếu không có các yếu tố làm thay đổi tần số
duy trì ổn định tần số tương đối các alen thì thành phần kiểu gen của quần thể sẽ
alen trong quần thể → giới thiệu cách duy trì không đổi từ thế hệ này sang thế hệ
tính tỉ lệ giao tử khác theo công thức : P2 + 2pq +q2 =1
*?p được tính như thế nào (số alen A có trong * Bài toán :
vốn gen / tổng số alen trong vốn gen ) Nếu trong 1 QT, lôcut gen A chỉ có 2 alen Avà
? q được tính như thế nào (số alen a có trong a nằm trên NST thường
vốn gen / tổng số alen trong vốn gen 0 - Gọi tấn số alen A là p, a là q
? Từ hinh 17.b hãy đưa ra công thức tổng quát - Tổng p và q =1
chung tính thành phần kiểu gen của quần thể - Các kiểu gen có thể có : AA, Aa, aa
HS: p2AA+ 2pqAa + q2aa =1 - Giả sử TP gen của quần thể ban đầu là
Trong đó : p2 là tấn số kiểu gen AA, :0.64 AA : 0,32 Aa : 0,04 aa
2pq là tần số kiểu gen Aa
- Tính được p = 0.8, q = 0.2
q2 là tấn số kiểu gen aa
→ Công thức tống quát về thành phần KG :
→ Một quần thể thoả mãn công thức thành
p2AA + 2pqAa + q2aa
phần kiểu gen trên thì là quần thể cân bằng di
- Nhận xét : tần số alen và thành phần KG
truyền
không đổi qua các thế hệ
*Hs đọc sgk thảo luận về điều kiện nghiệm
* Điều kiện nghiệm đúng:
đúng? tại sao phải có điều kiện đo?
- Quần thể phải có kích thước lớn
- Các cá thể trong quần thể phải có sức sống
và khả năng sinh sản như nhau( ko có chọn lọc
tự nhiên )
- Không xảy ra đột biến ,nếu có thì tần số đột
biến thuận bằng tần số đột biến nghịch
- Không có sự di - nhập gen

4. Củng cố:
Một quần thể người có tần số người bị bạch tạng là 1/10000, giả sử qu ần th ể này cân bằng di
truyền
a) Hãy tính tần số các alen và thành phần các ki ểu gen cua qu ần th ể, bi ết r ằng b ệnh b ạch t ạng do
gen lặn nằm trên NST thườn quy định.
b) Tính xác suất để 2 người bình thường trong quần thể này l ấy nhau sinh ra ng ười con b ị b ạch
tạng.
5. Dặn dò:
- Trả lời câu hỏi và bài tập trang 73,74 SGK. Sưu tầm 5 câu hỏi trắc nghiệm về bài này.
- Đọc trước bài 18.




44
Tiết 19. Ngày soạn: 30/10/08
Chương IV. ỨNG DỤNG DI TRUYỀN HỌC
BÀI 18 : CHỌN GIỐNG VẬT NUÔI VÀ CÂY TRỒNG
DỰA TRÊN NGUỒN BIẾN DỊ TỔ HỢP
I. Mục tiêu : Sau khi học xong bài này học sinh có khả năng:
1.Kiến thức: - Giải thích được cơ chế phát sinh và vai trò của biến dị tổ hợp trong qúa trình t ạo
dòng thuần.- Nêu được khái niệm ưu thế lai và trình bày đ ược các ph ương pháp t ạo gi ống lai cho
ưu thế lai
- Giải thích được tại sao ưu thế lai thường cao nhất ở F1 và giảm dần ở đời sau
2. Kỹ năng: - Phát triển kỹ năng phân tích trên kênh hình, kỹ năng so sánh, phân tích, khái quát t ổng
hợp. -Kỹ năng làm việc độc lập với sgk
-Nâng cao kỹ năng phân tích hiện tượng đẻ tìm hi ểu b ản chất c ủa s ự vi ệc qua ch ọn gi ống
mới từ nguồn biến dị tổ hợp
3. Thái dộ: - Hình thành niềm tin vào khoa học , vào trí tuệ con người qua nh ững thành t ựu t ạo
giống bằng phương pháp lai
II. Thiết bị dạy học: - Màn hình máy chiếu, máy vi tính
- Hình 18.1, 18.2, 18.3, tranh ảnh minh hoạ giống vật nuôi cây trồng năng suất cao ở việt nam
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức bài dạy
1. Ôn đinh lớp :kiểm tra sỉ số và tác phong học sinh.
̉ ̣
2. Kiêm tra bai cu: - Quần thể là gì ? thế nào là vốn gen , thành phần kiểu gen?
̉ ̀ ̃
- Các gen di truyền lien kết với giới tính có thể đạt được trạng thái cân bằng hacđi vanbec hay
không, nếu tần số alen ở 2 giới là khác nhau?
3. Bài mới: Để tạo được giống mới trước tiên chúng ta phải có nguồn nguyên liệu chọn lọc. đó là
gì ? ( biến dị tổ hợp ). Bài hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau nghiên c ứu 1 s ố k ỹ thu ật t ạo gi ống m ới
dựa trên cách thức tạo nguồn biến dị di truyền khác nhau.
Hoạt động của thầy và trò Nội dung
* Hoạt động 1 : Tìm hiểu cách thức tạo I.Tạo giống thuần dựa trên nguồn biến dị
giống thuần dựa trên nguồn biến dị tổ hợp tổ hợp
Gv dẫn dắt : từ xa xưa loài người đã biết cải 1. Cơ chế tạo dòng thuần dựa trên nguồn
tạo thiên nhiên, săn bắt các ĐV hoang dã về biến dị tổ hợp
nuôi, sưu tầm các cây hoang dại về trồng
?Vậy các vật liệu tự nhiên thu thập về ban
đầu có thể trở thành gióng vật nuôi cây trồng
dc ngay chưa
? Tại sao lai tạo lại là phương pháp cơ bản
tạo sự đa dạng các vật liệu di truỳên cho chọn
giống
Nêu vấn đề: ? tại sao BDTH có vai trò đặc
biệt quan trọng trong việc tạo giống mới→ gv - Các gen nằm trên các NST khác nhau sẽ phân
li độc lập với nhau nên câc tổ hợp gen mới
cho hs quan sát hình 18.1
-? từng thế hệ có những tổ hợp gen nào luôn được hình thành trong sinh sản hữu tính
? Mối quan hệ di truyền giữa các tổ hợp gen - Chọn lọc ra những tổ hợp gen mong muốn
? Để tạo ra các tổ hợp gen mong muốn người - Tự thụ phấn hoặc giao phối cận huyết sẽ
tạo ra tổ hợp gen mong muốn ( dòng thuần )
ta dùng pp nào
?* Vậy cơ chế phát sinh các biến dị tổ hợp 2. Ví dụ minh hoạ
trong quá trình tạo dòng thuần là gì SGK
Gv: từ nguuồn biến dị di truyền bằng pp lai
tạo chon ra các tổ hợp gen mong muốn→ đưa
chúng về trạng thái đồng hợp tử nhằm tạo ra
dòng thuần
45
*? ưu nhược điểm của phương pháp tạo giống
thuần dựa vào nguồn biến dị tổ hợp
* Gv chiếu sơ đồ hình 18.2 minh hoạ tạo
giống mới dặ rên nguồn biến dị tổ hợp II.Tạo giống lai có ưu thế lai cao
* Hoạt động 2 : tìm hiểu phương thức t ạo 1. Khái niệm
giống lai có ưu thế lai cao
Chiếu sơ đồ lai minh hoạ về lai kính tế giữa Là hiện tượng con lai có năng suất, sức chống
lợn móng cái và lợn landrat tạo con F1 và phân chịu ,khả năng sinh trưởng phát triển cao vượt
trội so với các dạng bố mẹ
tích
? ưu thế lai là gì 2. Cơ sở di truyền của hiện tượng ưu thế
? Giải thích cơ sở của ưu thế lai, hãy nhắc lại lai
các giả thuyết đẫ học ở lớp 9
• trong các giả thuyết trên thì giả thuyể
- Giả thuyết siêu trội:
siêu trội được nhiều người nhắc đến
kiểu gen AaBbCc có kiểu hình vượt trội so
Gv chiếu sơ đồ hình 18.3 yêu càu hs phân tích
với AABBCC, aabbcc ,AAbbCC, AABBcc
Lấy thêm ví dụ:
- Sự tác động giữa 2 gen khác nhau về
ở lợn sự có mạt của gen trội A,B,C,D đều cho
chức phận của cùng 1 lôcut→ hiệu quả
tăng trọng 30 kg, gen lặn tương ứng cho 10 kg
bổ trợ mở rộng phạm vi bểu hiện của
P (t/c) AAbbCCDD aaBBccdd
tính trạng
F1 như thế nào? tính KL của P, F1
3. Phương pháp tạo ưu thế lai
→ Sự có mặt của nhiều gen trội trong KG sẽ
- Tạo dòng thuần : cho tự thụ phấn qua 5-7 thế
đem lại kết quả như thế nào ?
? Phân tích vai trò của tế bào chất trong việc hệ
tạo ưu thế lai thông qua phép lai thuận nghịch - Lai khác dòng: lai các dòng thuần chủng để
?Dựa vào cơ sở di truyền học muốn tạo ưu tìm tổ hợp lai có ưu thế lai cao nhất
thế lai chúng ta phải có nguyên liệu gì
• Ưu điểm: con lai có ưu thế lai cao sử
? Trong các phép lai đã học ở lớp 9 thì pp nào
cho ưu thế lai cao nhất dụng vào mục đích kinh tế
?Làm thế nào để tạo ra dòng thuần • Nhược điểm: Tốn nhiều thời gian
( tự thụ phấn, giao phối cận huyết ) Biểu hiện cao nhất ở F1
? Ưu và nhược điểm của pp tạo giống bằng sau đó giảm dần qua các thế hệ
ưu thế lai 4. Một vài thành tựu
• Nếu dùng con lai làm giống thì ưu thế - Viện lúa quốc tế IRRI người ta lai khác dòng
lai sẽ giảm dần vậy để duy trì ưu thế tạo ra nhiều giống lúa tốt có giống lúa đã
lai thì dùng biện pháp nào ? trồng ở việt nam như : IR5. IR8
(lai luân chuyển ở ĐV và sinh sản sinh
dưỡng ở TV )
? Hãy kể tên các thành tựu tạo giống vật nuôi
cây trồng có ưu thế lai cao ở việt nam
4. Củng cố: 1 Câu nào sau đây giải thích về ưu thế lai là đúng:
a. Lai 2 dòng thuần chủng với nhau sẽ luôn cho ra con lai có ưu thế lai cao
b. Lai các dòng thuần chủng khác xa nhau về khu vực địa lí luôn cho ưu thế lai cao
c. Chỉ có 1 số tổ hợp lai giữa các cặp bố mẹ nhất định mới có thể cho ưu thế lai cao
d. Người ta ko sử dụng con lai có ưu thế lai cao làm gi ống vì con lai th ường ko đ ồng nh ất v ề ki ểu
hình
5. Dặn dò: - Häc vµ tr¶ lêi c©u hái vµ bµi tËp cuèi bµi. - T×m hiÓu vµ b¸o c¸o vÒ c«ng
nghÖ tÕ bµo ®éng vËt. - Xem l¹i bµi 31, 33 SH 9 - Hoàn thành bảng sau :
§iÓm ph©n biÖt T¹o gièng thuÇn dùa trªn nguån T¹o gièng cã u thÕ lai cao
BDTH
C¸ch tiÕn hµnh
C¬ së di truyÒn
häc
46
¦u ®iÓm
Nhîc ®iÓm
Thµnh tùu




47
Tiết 20. Ngày soạn: 4/11/08
BÀI 19 : TẠO GIỐNG BẰNG PHƯƠNG PHÁP
GÂY ĐỘT BIẾN VÀ CÔNG NGHỆ TẾ BÀO
I.Mục tiêu
1. Kiến thức :
- Giải thích được quy trình tạo giống mới bằng phương pháp gây đột biến
- Nêu được 1 số thành tựu tạo giống ở việt nam
- Trình bày được 1 số quy trình và thành tựu tạo giống thực vật bằng công nghệ tế bào
- Trình bày được kỹ thuật nhân bản vô tính ở động vật và nêu ý nghĩa thực tiễn của phương pháp
này
2. Kỹ năng
- Phát triển kỹ năng phân tích, so sánh khái quát tổng hợp, làm việc độc lập với sgk
- Nâng cao kỹ năng pt hiện tượng qua chọn tạo giống mới từ nguồn biến dị đột biến và CNTB.
3. Thái độ
- Xây dựng niềm tin vào khoa học về công tác tạo giống
II. Thiết bị day học
- Hình 19, tranh ảnh giới thiệu về các thành tựu chọn giống động thực vật liên quan đến bài
học
- Phiếu học tập
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức bài dạy
1. Ôn đinh lớp :kiểm tra sỉ số và tác phong học sinh.
̉ ̣
̉ ̀ ̃
2. Kiêm tra bai cu:
- Nguồn biến dị di truyền của quần thể vậy nuôi cây trồng được tạo ra bằng cách nào ?
- Thế nào la ưu thế lai? tại sao ưu thế lai biểu hiện cao nhất ở F1 sau đó giảm dần qua các thế
hệ?
3. Bài mới
Hoạt động của thầy và trò Nội dung
Gv dẫn dắt : từ những năm 20 của thế kỉ XX I. Tạo giống mới bằng phương pháp gây
người ta đã gây đột biến nhân tạo để tăng đột biến
nguồn biến dị cho chọn giống.
* Hoạt động 1: tìm hiểu tạo giống mới 1. Quy trình: gồm 3 bước
bằng pp gây đột biến
? Gây đột biến tạo giống mới có thể dựa trên + Xử lí mẫu vật bằng tác nhân đột biến
cơ sở nào
(1 KG muốn nâng cao năng suất cần biến đổi + Chọn lọc các cá thể đột biến có kiểu hình
vật chất di truyền cũ tạo ĐBG) mong muốn
? Các tác nhân gây đột biến ở sv là gì + Tạo dòng thuần chủng
? Tại sao khi xử lí mẫu vật phải lựa chọn tác - Lưu ý : phương pháp này đặc biệt có hiệu
nhân, liều lượng, thời gian phù hợp quả với vi sinh vật
? Quy trình tạo giống mới bằng pp gây đột
biến gồm mấy bước
? Tại sao sau khi gây đột biến nhân tạo cần 2. Một số thành tựu tạo giống ở việt nam
phai chọn lọc (có phải cứ gây ĐB ta sẽ thu dc - Xử lí các tác nhân lí hoá thu được nhiều
kết quả mong muốn ?) chủng vsv , lúa, đậu tương ….có nhiều đặc
Hs : Dựa vào tính vô hướng của đb để trả lời tính quý
? PP gây đột biến chủ yếu phù hợp với đối - Sử dụng Cônxisin tạo được cây dâu tằm tứ
tượng nào ? tại sao bội
? Tại sao pp ở đv bậc cao người ta ko hoặc rất - Táo gia lộc xử lí NMU → táo má hồng cho
ít gây đột biến năng suất cao
( cơ quan ss nằm sâu trong cơ thể, rất nhạy II. Tạo giống bằng công nghệ tế bào

48
cảm, cơ chế tác động phức tạp và dễ chết ) 1 Công nghệ tế bào thực vật
* Gv treo tranh một số hình ảnh thành tựu tạo ( Nội dung phiếu học tập)
giống bằng pp gây đột biến.
? Hãy cho biết cách thức nhận biết các cây tứ
bội trong số các cây lưỡng bội
*Hoạt đông 2 : tìm hiểu tạo giống bằng
công nghệ tế bào
Gv cho học sinh nghiên cứu mục II.1 2.Công nghệ tế bào động vật
? Ở cấp độ tế bào có lai được ko a. Nhân bản vô tính động vật
* yêu cầu hs hoàn thành PHT - Nhân bản vô tính ở ĐV được nhân bản từ tế
từng nhón báo cáo và nhận xét, gv tổng kết và bào xôma, không cần có sự tham gia của nhân
chiếu đáp án PHT tế bào sinh dục, chỉ cân tế bào chất của noãn
*Hoạt động 3: Tìm hiểu công nghệ tế bào bào
động vật *Các bước tiến hành :
Gv đặt vấn đề: nếu bạn có 1 con chó có KG + Tách tế bào trứng cuả con cừu cho trứng ra
quý hiếm, làm thế nào để bạn có thể tạo ra khỏi cơ thể, loại bỏ nhân của tế bào này.
nhiều con chó có KG y hệt con chó của bạn→ + Tách nhân từ tế bào tuyến vú của cừu cho
thành tựu công nghệ TBĐV nhân.
Wilmut, nhà khoa học + Chuyển nhân của tế bào tuyến vú vào tế
* GV yêu cầu hs quan sát hình 19 mô tả các bào trứng đã bỏ nhân.
bước trong nhân bản vô tính cừu Đôly + Nuôi cấy trên môi trường nhân tạo để
? nhân bản vô tính là gì trứng phát triển thành phôi.
? Các bước tiến hành của quy trình nhân bản + Chuyển phôi vào tử cung của cừu mẹ khác
vô tính cừu Đôly. để nó mang thai.
GV: ý nghĩa thực tiễn của nhân bản vô tính ở * Kết quả: Tạo ra cừu con Đôly có kiểu hình
động vât? giống hệt kiểu hình của cừu cho nhân.
* Gv : còn 1 phương pháp cũng nâng cao năng * Ý nghĩa:
suất trong chăn nuôi ma chúng ta đã học trong + Nhân nhanh giống vật nuôi quý hiếm
môn công nghệ 10 , đó là phương pháp gì? + Tạo ra các giới ĐV mang gen người nhằm
? Cấy truyền phôi là gì cung cấp cơ quan nội tạng cho người bệnh
? ý nghĩa của cấy truyền phôi b. Cấy truyền phôi
Phôi được tách thành nhiều phần riêng biệt,
mỗi phần sau đó sẽ phát triển thành một phôi
riêng biệt.
4.Củng cố
a. Làm thế nào để loại bỏ 1 tính trạng không mong muốn ở một giống cây cho năng suất cao?
b.§iÒn c¸c tõ thÝch hîp vµo chç trèng trong c¸c c©u sau :
1. C«ng nghÖ tÕ bµo ®· lµm……1…. c¸c gièng vËt nu«i,……2… c¶ vÒ sè lîng vµ chÊt lîng.
2. øng dông …3…….trong t¹o gièng míi ë……4……. bao gåm nhiÒu kÜ thuËt nh……5……
nu«i cÊy m«,……6…..
3. ¸p dông ……7……trong s¶n xuÊt ……8……chñ yÕu lµ h×nh thøc……9….vµ nh©n b¶n v«
tÝnh.
§¸p ¸n : 1.thay ®æi nhanh chãng, 2 c©y trång, 3 c«ng nghÖ tÕ bµo, 4 thùc vËt, 5 dunh hợp
tế bào trần, 6 nu«i cÊy h¹t phÊn, 7 c«ng nghÖ tÕ bµo, 8 vËt nu«i, 9 cÊy truyÒn ph«i.
5. Về nhà : Trả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa
Đáp án phiếu học tập
Nội dung Nuôi cấy mô hoặc tế Dung hợp TB trần Nuôi cấy hạt phấn,
bào noãn
Nguồn NL Tế bào hoặc mẫu mô 2 tế bào thuộc 2 loài. Hạt phấn, noãn chưa
ban đầu thụ tinh
Cách tiến Lấy tế bào hoặc mẫu Lấy 2 tế bào thuộc 2 loài, loại Lấy HP hoặc noãn
mô, nuối cấy trong bỏ màng TB. Cho vào MT đặc chưa thụ tinh, nuối cấy
hành

49
MT đặc biệt, kích biệt cho chúng dung hợp với trong MT đặc biệt, kích
thích cho nó phát triển nhau tạo TB lai. Kích thích Tb thích cho nó phát triển
lai phát triển thành cây con. thành cây con đơn bội,
thành cây con.
gây đột biến để tạo cây
lưỡng bội
Nhân nhanh giống cây Tạo giống cây lai khác loài. Tạo giống cây thuần
Ý nghĩa
trồng. chủng.
Tiết 21. Ngày soạn: 5/11
BÀI 20 : TẠO GIỐNG MỚI NHỜ CÔNG NGHỆ GEN
I.Mục tiêu
1. Kiến thức
- Giải thích được các khái niệm cơ bản như : công nghệ gen , ADN tái tổ hợp, thể truyền, plasmit
- Trình bày được các bước cần tiến hành trong kỹ thuật chuyển gen
-Nêu được khái niệm sinh vật biến đổi gen và các ứng dụng của công nghệ gen trong việc tạo ra
các giống sinh vật biến đổi gen
2. Kỹ năng
-Phát triển kỹ năng phân tích kênh hình, so sánh ,khái quát tổng hợp
3. Thái độ
- Hình thành niềm tin và say mê khoa học
II. Thiết bị dạy học
- Hình 20.1 ,20.2 , 25.1, 25.2 sách giáo khoa nâng cao
- Phiếu học tập
- Máy chiếu
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức bài dạy
1. Ôn đinh lớp :kiểm tra sỉ số và tác phong học sinh.
̉ ̣
̉ ̀ ̃
2. Kiêm tra bai cu:
- trình bày phương pháp tạo giống nhờ công nghệ tế bào thực vật
- giải thích quá trình nhân bản vô tính ở động vật, ý nghĩa thực tiễn
3. Bài mới
Hoạt động của thầy và trò Nội dung
Gv nêu vấn đề : có thể lấy gen của loài này lắp I. Công nghệ gen
vào hệ gen của loài khác ko? và bằng cách nào 1. Khái niệm công nghệ gen
*Hoạt động 1: Tìm hiểu công nghệ gen
→ kỹ thuật chuyển gen từ tế bào này sang tế bào
khác tạo ra những tế bào có gen bị biến đổi → Công nghệ gen là quy trình tạo ra những tế
khái niệm công nghệ gen ? bào sinh vật có gen bị biến đổi hoặc có
Gv : Ngoài ADN nhiểm sắc thể còn tồn tại ADN thêm gen mới
lasmit vậy vai trò của nó trong công nghệ gen là - Kỹ thuật tạo ADN tái tổ hợp để
gì?→ các bước tiến hành chuyển gen từ tế bào này sang tế
Gv : trong chương trình công nghệ 10 chúng ta đã bào khác gọi là kỹ thuật chuyển gen
từng nghiên cứu về công nghệ gen, nhưng với tên
gọi khác đó là gì?
Gv chiếu sơ đồ hình 25.1 sgk nâng cao
Hãy cho biết kỹ thuật chuyển gen có mấy khâu
chính ? 2. Các bước cần tiến hành trong kỹ
+ Thể truyền là gì ? thuật chuyển gen
+ Người ta hay sử dụng vật liệu gì làm thể truyền a. Tạo ADN tái tổ hợp
+ So sánh ADN nhiểm sắc thể và ADN plasmit * nguyên liệu:
+ Tại sao muốn chuyển gen từ loài này sang loài + Gen cần chuyển
khác lại cần có thể truyền ? + Thể truyền : pt’ ADN nhỏ dạng vòng có

50
+ Làm cách nào để có đúng đoạn mang gen cần khả năng tự nhân đôi độc lập
thiết của tế bào cho để thực hiện chuyển gen ? +Enzim giới hạn (re strictaza)và E
+ ADN tái tổ hợp là gì ? được tạo ra bằng cách nối( ligaza)
nào?
* Cách tiến hành:
- Tách chiết thể truyền và gen cần chuyển
• khi đã có ADN tái tổ hợp chúng ta làm
ra khỏi tế bào
cách nào để đưa pt’ ADN vào tế bào nhận
-Xử lí bằng một loại enzin giới hạn để tạo
? Làm thế nào để gen mới chuyển vào phát huy
ra cùng 1 loại đầu dinh
được tác dụng
- Dùng enzim nối để gắn chúng tạo ADN
tái tổ hợp
** Khi thực hiện bước 2 của kỹ thuật cấy gen ,
b. Đưa ADN tái tổ hợp vào trong tế bào
trong ống nghiệm có vô số vi khuẩn, 1số có ADN
nhận
tái tổ hợp xâm nhập vào, số khác lại không có→
- Dùng muối canxi clorua hoặc xung điện
làm cách nào để tách được các tế bào có ADN tái
cao áp làm giãn màng sinh chất của tế bào
tổ hợp với các rế bào không có ADN tái tổ hợp ?
để ADN tái tổ hợp dễ dàng đi qua
* Hoạt động 2 : Tìm hiểu ứng dụng công nghệ
gen trong tạo giống biến đổi gen
c. Phân lập dòng tế bào chứa ADN tái tổ
- Người ta đã có thể tạo ra chuột không sợ mèo
hợp
bằng công nghệ gen → con chuột đó được gọi là
- Chọn thể truyền có gen đánh dấu
sinh vật biến đổi gen
- Bằng các kỹ thuật nhất định nhận biết
? Vậy thế nào là sinh vật biến đổi gen
được sản phẩm đánh dấu
? Có những cách nào để tạo được sinh vật biến
đổi gen

II. Ứng dụng công nghệ gen trong tạo
* Gv chiếu một số hình ảnh ( 20.1, 20.2 ) một số
giống biến đổi gen
giống cây trồng, dòng vi sinh vật biến đổi gen
1. Khái niệm sinh vật biến đổi gen
? Hãy hoàn thanh nội dung phiêu hoc tập
- Khái niệm : là sinh vật mà hệ gen của nó
Đối ĐV TV VSV
làm biến đổi phù hợp với lợi ích của mình
tượng
- Cách làm biến đổi hệ gen của sinh vật:
Cách
+ Đưa thêm một gen lạ vào hệ gen của
tiến hành
sinh vật
Thành
+ Loại bỏ hoặc làm bất hoạt một gen
tựu thu
nào đó trong hệ gen.
được
2.Một số thành tựu tạo giống biến đổi
Hs hoàn thành PHT từng nhóm đại diện báo cáo
gen
Gv tổng kết ,bổ sung và chiếu đáp án phiếu học
( phiếu học tập )
tập
4. Củng cố:
1 Trong kỹ thuật di truyền đã tạo ra những loại cây trồng nào?
2. Trình bày một số ứng dụng của kỹ thuật chuyển gen?
5. Bài tập về nhà :
Chuẩn bị câu hỏi 1,2,3,4 sách giao khoa. Đọc mục em có biết trang 88 sách giáo khoa
ĐÁP ÁN PHIẾU HỌC TẬP
Đối Động vật Thực vật Vi sinh vật
tượng
Cách tiến -Lấy trứng cho thụ tinh trong ống
nghiệm
hành
-Tiêm gen cần chuyển vào hợp tử
và hợp tử phát triển thành phôi
- Cấy phôi đã được chuyển gen
vào tử cung con vật khác để nó
mang thai sinh đẻ
51
Thành tựu - Chuyển gen prôtêin người vào Chuyển gen kháng -Tạo vi khuẩn kháng thể
thu được cừu thuốc diệt cỏ từ miễn dịch cúm
-Chuyển gen hooc môn sinh loài thuốc lá cảnh -Tạo gen mã hoá insulin
trưởng của chuột cống vào chuột trị bệnh đái tháo đường
vào cây bông và
bạch→ KL tăng gấp đôi đậu tương -Tạo chủng vi khuẩn
sản xuất ra các sản
phẩm có lợi trong nông
nghiệp




52
Tiết 22. Ngày soạn: 11/11
BÀI 21 : DI TRUYỀN Y HỌC
I.Mục tiêu: Sau khi học xong bài này học sinh phải :
- Hiểu được nội dung, kết quả các phương pháp nghiên cứu di truyền ở người và ứng dụng
trong y học
- Phân biêt được bênh và dị tật có liên quan đến bộ NST ở người
- Con người cũng tuân thoe những quy luật di truyền nhất định , cũng bị đột biến gây nhiều bệnh
từ đó xây dựng ý thức bảo vệ môi trường chống tác nhân gây đột biến
- Rèn luyện các thao tác phân tích, tổng hợp để lĩnh hội tri thức mới
II . Thiết bị dạy học
- Hình 21.1, 21.2 sách giáo khoa
- Máy chiếu nếu có
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức bài dạy
1. Ôn đinh lớp : kiểm tra sỉ số và tác phong học sinh.
̉ ̣
2. Kiêm tra bai cu: - Hệ gen của sinh vật có thể bị biến đổi bằng những cách nào ?
̉ ̀ ̃
3. Bài mới

Hoạt động của thầy và trò Nội dung
* Gv yêu cầu học sinh nhắc lại kiến thức cũ I.Khái niệm di truyền y học
trả lời câu hỏi:
? Hãy nêu các bằng chứng chứng minh con
người cũng tuân theo các quy luật di truyền và
biến dị chung cho sinh giới
* Sau khi hs nhắc lai gv có thể bổ sung bằng
cách chiếu các side cho hs quan sát - Là 1 bộ phận của di truyền người, chuyên
*Gv yêu cầu học sinh đọc những dòng đầu tiên nghiên cứu phát hiện các cơ chế gây bệnh di
truyền và đề xuất các biện pháp phòng ngừa,
:
? Nêu khái niệm di truyền y học cách chữa trị các bệnh di truyền ở người
? Hãy nêu 1 số bệnh di truyền ở người
- Gv chỉ ra đâu là bệnh do đột biến gen,
đâu là bệnh do đột biến NST , đâu ko
phải là bệnh di truyền
? Có thể chia các bệnh di truyền thành mấy
II. Bệnh di truyền phân tử
nhóm dựa trên cấp độ nghiên cứu
- Khái niệm : Là những bệnh mà cơ chế gây
* Hoạt động 1: Tìm hiểu về bệnh di truyền
bệnh phần lớn do đột biến gen gây nên
phân tử
* Ví dụ : bệnh phêninkêtô- niệu
? Hãy nêu 1 số bệnh di truyền pt’ ở người
+ Người bình thường : gen tổng hợp enzim
? Cơ chế phát sinh các loại bệnh đó như thế
chuyển hoá phêninalanin→ tirôzin
nào
+Người bị bệnh : gen bị đột biến ko tổng hợp
• Bệnh di truyền pt’ là gì?
được enzim này nên phêninalanin tích tụ trong
? Dựa vào kiến thức đã học em hãy đề xuất
máu đi lên não đầu độc tế bào
các biện pháp chữa trị và hạn chế bệnh di
- Chữa bệnh: phát hiện sớm ở trẻ → cho ăn
truyền pt’
kiêng
*Gv cho hs quan sát sơ đồ phả hệ bênh máu
khó đông
? Dựa vào đâu để biết bệnh máu khó đông có
di truyền liên kết với giới tính hay ko?
( từ sở đồ phả hệ thấy tuyệt đại đa số người
bị bệnh là nam giới )
- Dựa vào sơ đồ hs còn tìm hiểu dc khả
năng biểu hiện của gen nằm trên Y
53
( DT thẳng hoặc chéo ) III. Hội chứng bệnh liên quan đế đột biến
NST
- Khái niệm : sgk
* Hoạt động 2 :Tìm hiểu hội chứng bệnh - Ví dụ : hội chứng đao
liên quan đế đột biến NST - Cơ chế : NST 21 giảm phân không bình
- GV thông báo : nghiên cưu bộ NST , cấu trúc thường (ở người mẹ ) cho giao tử mang
hiển vi của các NST trong tế bào cơ thể người 2 NST 21, khi thụ tinh kết hợp với giao
ta phát hiện nhiều dị tật và bệnh di truyền tử có 1 NST 21 → cơ thể mang 3NST
bẩm sinh liên quan đến đột biến NST 21 gây nên hội chứng đao
? Hội chứng bệnh là gì - Cách phòng bệnh : ko nên sinh con khi
* Gv cho hs quan sát tranh hinh 21.1 tuổi cao
? Hãy mô tả cơ chế phát sinh hội IV. Bệnh ung thư
? Đặc điểm cơ bản để nhận biết người bị * Khái niệm : là loại bệnh đặc trưng bởi sự
bệnh đao tăng sinh không kiểm soát được của 1 số loại
*Hoạt động 3: Tìm hiểu về bệnh ung thư tế bào cơ thể dẫ đến hình thành các khối u
Yêu cầu hs nghiên cứu mục III chèn ép các cơ quan trong cơ thể. khối u được
? Hãy cho một số ví dụ về bệnh ung thư mà gọi là ác tính khi các tế bào của nó có khả năng
em biết tách khỏi mô ban đàu di chuyển đến các nơi
? Hiện nay bệnh ung thư đã có thuốc chữa trị khác trong cơ thể tạo các khối u khác nhau
chưa * Nguyên nhân, cơ chế : đột biến gen, đột biến
NST
+ Đặc biệt là đột biến xảy ra ở 2 loại gen :
? Nguyên nhân gây bệnh ung thư - Gen quy đinh yếu tố sinh trưởng
- Gen ức chế các khối u
* Cách điều trị :
- Chưa có thuốc điều trị, dùng tia phóng xạ
hoặc hoá chất để diệt các tế bào ung thư
? Chúng ta có thể làm gì để phòng ngừa các - Thức ăn đảm bảo vệ sinh, môi trường
bệnh ung thư trong lành

4. Củng cố
1. Mô tả đặc điểm một số bệnh di truyền ở người ? phương pháp phòng và chữa các bệnh di
truyền ở người
2. Ở người, phân tử hêmôglobin được cấu tạo bởi 4 chuỗi pôlipeptit: 2 chuỗi anpha và 2 chuỗi
bêta, việc tổng hợp chuỗi bêta được quy định bởi 1 gen nằm trên NST số 11, gen này có
nhiều alen, đáng chú ý là alen A tổng hợp nên HbA và alen S tổng hợp nên HbS. Những
người có kiểu gen SS bị bệnh thiếu máu hồng cầu lưỡi liềm
Bảng dưới đây cho biết tỉ lệ % HbA và HbS trong máu của 3 cá thể là anh em
Dạng Hb Cá thể 1 Cá thể 2 Cá thể 3
HbA 98% 0% 45%
HbS 0% 90% 45%
Dạng Hb khác 2% 10% 10%
Dựa vào bảng hãy xác định kiểu gen của các cá thể 1,2,3, trong số đó những cá thể nào bị bệnh
hồng cầu hình liềm
5. Bài tập về nhà :
Chuẩn bị câu hỏi 1,2,3,4 sách giao khoa. Đọc mục em có biết trang 91 sách giáo khoa.
Đọc và chuẩn bị bài 22. Hoàn thành bảng sau:
BÖnh di truyÒn
§iÓm ph©n biÖt BÖnh NST BÖnh ng th
ph©n tö
Kh¸i niÖm


54
C¬ chÕ
Mét sè bÖnh ®·
gÆp
Tiết 23. Ngày soạn: 13/11
BÀI 22 : BẢO VỆ VỐN GEN CỦA LOÀI NGƯỜI
VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ XÃ HỘI CỦA DI TRUYỀN HỌC
I. Mục tiêu:
- Trình bày được các biện pháp bảo vệ vốn gen của loài người
- Nêu được một số vấn đề xã hội của di truyền học
- Hiểu được vai trò của tư vấn di truyền và việc sàng lọc trước sinh
- Xây dựng được ý thức bảo vệ môi trường chống tác nhân gây đột biến
II. Thiết bị dạy học
- Hinh 22.1 sách giáo khoa
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức bài dạy
1. Ôn đinh lớp :kiểm tra sỉ số và tác phong học sinh.
̉ ̣
2. Kiêm tra bai cu: Nêu 1 số bệnh tật di truyền liên quan đến đột biến NST ở người, cơ chế phát
̉ ̀ ̃
sinh các loại bệnh tật đó?
3. Bài mới
Hoạt động của thầy và trò Nội dung
* Hoạt động 1: Tìm hiểu vấn đề bảo vệ I. Bảo vệ vốn gen của loài người
vốn gen của loài người 1. Tạo môi trường trong sạch nhằm hạn
Gv đặt vấn đề : thế nào là gánh nặng di truyền chế các tác nhân gây đột biến
cho loài người - Trồng cây, bảo vệ rừng
? Việc sử dụng thuốc trừ sâu, chất diệt cỏ 2. Tư vấn di truyền và việc sàng lọc trước
chất khích thích sinh trưởng tác động đến môi sinh
trường như thế nào - Là hình thức chuyên gia di truyền đưa ra các
? Nguyên nhân dẫ đế ô nhiễm đất , nước, tiên đoán về khả năng đứa trẻ sinh ra mắc 1
tật bệnh di truyền và cho các cặp vợ chồng lời
không khí
? Tư vấn di truyền là gì khuyên có nên sinh con tiếp theo ko ,nếu có thì
* Gv treo tranh hình 22 yêu cầu hs quan sát rồi làm gì để tránh cho ra đời những đứa trẻ tật
mô tả từng bước của pp chọc dò dịch ối và nguyền
sinh thiết tua nhau thai - Kỹ thuật : chuẩn đoán đúng bệnh, xây dựngk
** pp chọc dò dịch ối : phả hệ người bệnh, chuẩn đoán trước sinh
+ Dùng bơm tiêm hút ra 10-20 ml dịch ối vào - Xét nghiệm trước sinh :
ống nghiệm đem li tâm để tách riêng tế bào Là xét nghiệm phân tích NST,ADN xem thai
nhi có bị bệnh di truyền hay ko
phôi
+ Nuôi cấy các tế bào phôi, sau vài tuần làm Phương pháp : + chọc dò dịch ối
tiêu bản phân tích xem thai có bị bệnh di + sinh thiết tua nhau thai
truyền ko 3. Liệu pháp gen - kỹ thuật của tương lai
+Phân tích hoá sinh (ADN) dịch ối và tế bào - Là kỹ thuật chữa bệnh bằng thay thế gen
phôi xem thai có bị bệnh DT ko bệnh bằng gen lành
**PP sinh thiết tua nhau thai : - Về nguyên tắc là kỹ thuật chuyển gen
+ Dùng ống nhỏ để tách tua nhau thai - Quy trình : SGK
+ Làm tiêu bản phân tích NST - Một số khó khăn gặp phải : vi rut có thể gây
* GV kiểm tra kiến thức bài 20 nhắc lại các hư hỏng các gen khác( ko chèn gen lành vào vị
bước của công nghệ gen, đọc mục I.3 trí của gen vốn có trên NST )
? Quy trình liệu pháp gen gồm mấy bước II. Một số vấn đề xã hội của di truyền học
*Hoạt động 2: Tìm hiểu 1 số vấn đề xã hội 1. Tác động xã hội của việc giải mã bộ gen
của di truyền học người
*Gv nêu vấn đề : những thành tựu của di Việc giải mã bộ gen người ngoài những tích

55
truyền học có mang đến những lo ngại nào cực mà nó đem lại cũng làm xuất hiện nhiều
cho con người ko vấn đề tâm lý xã hội
- Hs đọc mục II sgk nêu ý kiến về vấn đề này 2. Vấn đề phát sinh do công nghệ gen và
công nghệ tế bào
- Phát tán gen kháng thuốc sang vi sinh vật gây
bệnh
-An toàn sức khoẻ cho con người khi sử dụng
thực phẩm biến đổi gen
* Gv có thể nêu ví dụ về cách đo chỉ số IQ 3. Vấn đề di truyền khả năng trí tuệ
Gv kiểm tra lại kiến thức đã học ở lớp 10 về a) Hệ số thông minh (IQ)
- Được xác định bằng các trắc nghiệm với các
HIV/AIDS
? Di truyền học có biện pháp gì để ngăn chặn bài tập tích hợp có độ khó tăng dần
đại dịch AIDS b) Khả năng trí tuệ và sự di truyền
- Tập tính di truyền có ảnh hưởng nhất định
tới khả năng trí tuệ
4. Di truyền học với bệnh AIDS
- Để làm chậm sự tiến triển của bệnh người
ta sử dụng biện pháp di truyền nhằm hạn chế
sự phát triển của virut HIV
4.Củng cố
- Vì sao các bệnh di truyền hiện nay có khuynh hướng gia tăng trong khi các bệnh nhiễm trùng
hay suy dinh dưỡng lại giảm?
Chän ph¬ng ¸n tr¶ lêi ®óng hoÆc ®óng nhÊt trong c¸c c©u sau:
1. §iÒu kh«ng ®óng vÒ nhiÖm vô cña di truyÒn y häc t vÊn lµ
A. gãp phÇn chÕ t¹o ra mét sè lo¹i thuèc ch÷a bÖnh di truyÒn.
B. chÈn ®o¸n, cung cÊp th«ng tin vÒ kh¶ n¨ng m¾c c¸c lo¹i bÖnh di truyÒn ë ®êi con cña
c¸c gia ®×nh ®· cã bÖnh nµy.
C. cho lêi khuyªn trong viÖc kÕt h«n, sinh ®Î.
D. cho lêi khuyªn trong viÖc ®Ò phßng vµ h¹n chÕ hËu qu¶ xÊu cña « nhiÔm m«i tr êng.
2. §iÒu kh«ng ®óng vÒ liÖu ph¸p gen lµ
A. viÖc ch÷a trÞ c¸c bÖnh di truyÒn b»ng c¸ch phôc håi chøc n¨ng c¸c gen bÞ ®ét biÕn.
B. dùa trªn nguyªn t¾c ®a bæ xung gen lµnh vµo c¬ thÓ ngêi bÖnh.
C. cã thÓ thay thÕ gen bÖnh b»ng gen lµnh.
D. nghiªn cøu ho¹t ®éng cña bé gen ngêi ®Ó gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò cña y häc.
- §¸p ¸n: 1D, 2D
5. Bài tập về nhà :
Chuẩn bị câu hỏi 1,2,3,4 sách giao khoa.
Đọc và chuẩn bị bài 23.




56
Tiết 24. Ngày soạn: 18/11
PhÇn VI : TiÕn ho¸
Ch¬ng I : B»ng chøng vµ c¬ chÕ tiÕn ho¸
Bµi 24 : c¸c b»ng chøng tiÕn ho¸
I. Mục tiêu: sau khi học xong bài này học sinh cần phải:
- Trình baøyñöôïc moätsoábaèngchöùngveàgiaûi phaåuso saùnhchöùngminhmoái quanheähoï
haønggiöõacaùcloaøi sinhvaät.
- Giaûi thích ñöôïc baèngchöùngphoâi sinhhoïc.
- Giaûi thích ñöôïc baèngchöùngñòalí sinh vaäthoïc
- Neâuñöôïc moätsoábaèngchöùngteábaøohoïc vaøsinh hoïc phaântöû
II. Chuẩn bị: Hình 24.1, 24.2.
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức bài dạy
1. Ôn đinh lớp :kiểm tra sỉ số và tác phong học sinh.
̉ ̣
̉ ̀ ̃
2. Kiêm tra bai cu:
3. Baøi môùi:
Ho¹t ®éng cña GV và HS Néi dung
Họat động 1:
GV: Yeâu caàu hoïc sinh quan saùt H24.1 SGK vaø thảo I/ B»ng chøng gi¶i phÉu so s¸nh.
luận nhóm trả lôøi caùccaâuhoûi:
- Nhaän xeùt nhöõng ñieåmgioáng vaø khaùc nhau trong 1. Cô quantöôngñoàng:
caáutaïo xöôngtay cuûangöôøi vaø chi tröôùccuûameøo, Nhöõng cô quan töông ñoàng töông
caùvoi, dôi? öùng treân cô theá, coù cuøng nguoàn
- Nhöõng bieán ñoåi xöông baøn tay giuùp moãi loaøi goác töø moät cô quan ôû loaøi toå
thíchnghi nhötheánaøo? tieân , ôû caùc loaøi khaùc nhau coù
HS: Gioáng nhau: ñeàucoù caùc xöông caùnh, caúng, coå, theå thöïc hieän nhöõng chöùc naêng
baøn,ngoùn. khaùcnhau.
Khaùc nhau: Chi tieátcaùc xöông bieánñoåi, hình daïng
beân ngoaøi raát khaùc nhau (raát roõ ôû xöông baøn,
xöôngngoùn).
GV: Chức năng của Tay ngöôøi, chi tröôùccuûacaùcloaøi
thú?
HS: Tay ngöôøi thích nghi vôùi vieäccaàmnaémcoângcuï
lao ñoäng, chi tröôùc cuûa meøo thích nghi vôùi chöùc
naêngdi chuyeåntreâncaïn, caù voi thích nghi vôùi chöùc
naêng bôi döôùi nöôùc, dôi thích nghi vôùi chöùc naêng
bay.
GV: Tay ngöôøi, chi tröôùc cuûa caùc loaøi thuù laø caùc
cô quantöôngñoàng.
- Vaäy cô quantöôngñoànglaø gì?
HS: Cô quan töông ñoàng : nhöõng cô quan töông ñoàng
töôngöùng treâncô theá,coù cuøngnguoàngoáctöø moät
cô quan ôû loaøi toå tieân , ôû caùc loaøi khaùc nhau coù 2. Cô quanthoaùi hoùa:
theåthöïc hieännhöõngchöùcnaêngkhaùcnhau. Söï töông ñoàng veà ñaëc ñieåmgiaûi
GV: Ruoätthöøacuûangöôøi vaømanhtraøng cuûañoäng phaåu giöõa caùc loaøi laø baèng
vaätaêncoû coù phaûi laø cô quanthoaùi hoùakhoâng? chöùng giaùn tieáp cho thaáy caùc
HS: Ruoätthöøacuûangöôøi laø cô quanthoaùi hoùa. loaøi sinh vaät hieän nay ñeàu ñöôïc
tieánhoùatöø moättoåtieânchung.
GV: Theánaøolaø cô quanthoaùi hoùa?Töø ñoù emhaõy
ruùt ra nhaän xeùt gì veà quan heä giöõa caùc loaøi sinh
vaät?
HS: Söï töông ñoàng veà ñaëc ñieåm giaûi phaåu giöõa
caùc loaøi laø baèng chöùng giaùn tieáp cho thaáy caùc
57
loaøi sinh vaät hieän nay ñeàu ñöôïc tieán hoùa töø moät
toåtieânchung.
GV: Taïi sao caùc cô quanthoaùi hoùakhoânggiöõ chöùc
naêng gì vaãn di truyeàn töø ñôøi naøy sang ñôøi khaùc
maøkhoângbò CLTN loaïi boû?
Hs: Do caùc loaøi thöøahöôõngvoán lieángdi truyeàntöø II/ BAÈNG CHÖÙNG PHOÂI
toå tieân chung, nhöõngcô quannaøy khoângphaùttrieån SINH HOÏC
maátdaànchöùcnaêngdo ñieàukieänsoángthayñoåi.
-18- 20 ngaøycoøndaáuveátkhe
Gv: Ñeå xaùc ñònh quan heä hoï haøng gaàn guõi giöõa mangôû phaàn coå
caùc loaøi trong caùc ñaëc ñieåm hình thaùi ngöôøi ta - Phoâi 1 thaùngnaûochia naêm
thöôøng söû duïng caùc cô quan thoaùi hoùa hay caùc cô phaàngioángnaûocaù
quantöôngñoàng?Taïi sao? - Ñöôïc 2 thaùngphoâi vaãncoøncaùi
Hoạt động 2: ñuoâi daøi
Gv: Em haõy trình baøy nhöõng ñieåmgioáng nhau trong - Phoâi 3 thaùngcaùcngoùnchaân
quaù trình phaùt trieån phoâi cuûa caùc loaøi: caù, kì ñoái dieäncaùcngoùnkhaùc
nhoâng, ruøa, gaø, lôïn, boø, thoû, ngöôøi qua ñoù ruùt ra
keátluaänveàquanheägiöõacaùcloaøi? - 5-6 thaùng coù 1 lôùp loâng mòn
Hs: Do thöøa höôõng nhöõng gen chung quy ñònh söï bao phuû
phaùttrieånphoâi. - Phaùt trieån cuûa phoâi caù, kì
gioâng, ruøa, gaø, lôïn, boø thoû,
Gv: Nhöõngsai khaùctrongphoâi ôû giai ñoaïnmuoänhôn ngöôøi ta ñeàutraûi quagiai ñoaïn coù
coù yù nghóa veà maët xaùc ñònh quan heä hoï haøng ñuoâi, coù khe mang, tim phoâi ñeàu
giöõacaùcloaøi coù giai ñoaïn2 ngaên.
Ví duï: giai ñoaïn 3 Caù xuaáthieäncaùc vaây bôi coøn
thoû, ngöôøi laïi xuaát hieän caùc chi naêm ngoùn ñeàu Keát luaän
naøy cho pheùpkeátluaängì veà maëtquanheähoï haøng +Söï gioángnhautrongphoâi chöùng
giöõangöôøi thoûvaø caù? toû caùcloaøi coù chungnguoàngoác.
Hs: Ngöôøi coù quan heä hoï haøng gaàn vôùi thuù hôn
caù. +Caùc loaøi coù hoï haønggaànguõi
thì söï phaùttrieånphoâi caønggioáng
Gv: Taïi sao caùc loaøi khaùc nhau laïi coù nhöõng ñaëc nhauôû giai ñoaïnmuoänhôn.
ñieåmphaùttrieånphoâi gioángnhau?
III/ BAÈNG CHÖÙNG ÑÒA LÍ
SINH VAÄT HOÏC.
1. Khaùi nieäm :
Ñòa lí sinh vaät hoïc laø moân khoa
hoïc nghieân cöùu veà söï phaân boá
cuûacaùcloaøi treântraùi ñaát.
2. Baèngchöùngñòalí sinh vaäthoïc
Họat động 3: Nhieàuloaøi phaânboá ôû caùcvuøng
Gv: Quan saùt hình chieáu, vaø thoâng tin saùch giaùo ñòa lí khaùcnhaunhö laïi gioángnhau
khoa neâukhaùi nieämñòalí sinh hoïc. veà moät soá ñaëc ñieåm ñaõ ñöôïc
Moân sinh hoïc ñang hoïc vôùi ñòa lí sinh hoïc coù gì chöùng minh laø chuùng baét nguoàn
khaùcnhau? töø moätloaøi toå tieân, sauñoù phaùt
Ñòa lí sinh vaät hoïc phaânchia ra caùc vuøng ñòa lí coù taùnsangcaùcvuøngkhaùc.
ñaëc ñieåmheä sinh vaät töông töï nhau, khoângchia theo Ñieàu naøy cuõng cho thaáy söï
caùcnöôùccaùcchaâuluïc gioáng nhau giöõa caùc loaøi chuû
Theo Ñacuyn: treân ñaûo Galapagos ( ñaûo luïc ñòa- bò yeáu laø do coù chung nguoàn goác
taùch ra troâi daït xa luïc ñòa) caùch bôø bieån phía taây hôn laø do chòu söï taùc ñoäng cuûa
cuûa nam myõ khoaûng 1000 km coù nhöng ñoäng vaät moâi tröôøng.
thöïc vaätgioángnhöôû NamMyõ
Ôû caùcñaûoñaïi döông(sinh ra do nuùi löûa hoaït ñoäng,
raïn san hoâ ngaàmlôùn leân ..) heä sinh vaät gioáng heä
sinh vaät ôû ñaát lieàn gaàn ñaûo nhaát, coù nhöõng loaøi
coù khaû naêng phaùt taùn qua maët nöôùc roäng (chim,
aáu truøng, coân truøng, boø saùt troâi theo caùc vaät theå
troâi daït vaøoñaûo,haït thöïc vaättheogioù, nöôùc,ñoäng
vaät tröùng nhuyeån baùm vaøo chaân chim maø ít coù

58
thuùaênthòt)
Ñieàukieänsoángôû ñaûokhaùcxa vôùi ñaátlieàn.
Sinh vaätcoù nhöõngbieánñoåi ñeåthích nghi nhöngvaãn
giöõ ñöôïc caùc ñaëc ñieåm cuûa toå tieân (daïng ñòa
phöông)Ví duï thuùaênthòtcôõ nhoûdo chæaênboø saùt
laø con moài nhoû caùc loaïi chim, coân truøng coù caùnh
tieâugiaûmhoaëckhoângcoù caùnh.
Gv: Ñieàu kieän soáng ôû ñaûo vaø luïc ñòa khaùc nhau, IV/ BAÈNG CHÖÙNG TEÁ BAØO
taïi sao sinh vaät soáng ôû ñaûo vaø luïc ñòa laïi gioáng HOÏC VAØ SINH HOÏC PHAÂN
nhau?
Hs: Do sinh vaät ôû ñaát lieàn phaùt taùn ra ñaûo ( coù TÖÛ.
chungnguoàngoác) Caùc loaøi ñeàucoù cô sôû vaät chaát
Gv: Taïi sao caùc loaøi khoâng coù hoï haøng gaàn guõi chuû vaø ARN )axit nucleiec (. goàm
yeáu laø
ADN vaøproâteâin
nhöngcoù nhöõngñaëcñieåmgioángnhau?
( caùvoi – thuù;caùmaäp-caù) ADN ñeàu caáu taïo töø 4 loaïi
Hieän töông caùc loaøi gioáng nhau do ñieàu kieän soáng nucleotitlaø: A,T,G,X.
töông töï hay do coù chung nguoàn goác laø phoå bieán Protein ñeàucaáutaïo töø hôn 20 loaïi
hôn? aakhaùcnhau.
Họat động 4:
Gv: Quan saùt hình chieáu vaø döïa vaøo kieán thöùc teá Caùc loaøi SV ñeàusöû duïng chung1
baøo di truyeànhoïc haõy trình baøy nhöõngñieåmgioáng loaïi maõDT.
nhautrongcaáutaïo teábaøo, vaätchaátdi truyeàn,maõdi Phaântích trình töï caùcaacuûacuøng
truyeàncuûacaùcloaøi sinh vaät.
Gv: Boä ba AAT cuûa moïi loaøi töø virut ñeán ngöôøi 1ucleotitprotein hay trình töï caùc
loaïi
n trong cuøng 1 gen ôû caùc
ñeàumaõhoùacho aalôxin loaøi khaùc nhaucoù theåcho ta bieát
Phaân tích thoângtin baûng 24 ngöôøi coù quan heä gaàn moái quan heä giöõa hoï haøng caùc
guõi nhaát vôùi loaøi naøo trong boä linh tröôûng? Taïi loaøi.
sao?
Hs: Loaøi tinh tinh, do soáaasai khaùclaø ít nhaát.
Gv: Phaântích trình töï aa trong cuøng 1 loaïi protein hay
trình töï caùc nucleotit trong cuøng1 gen cuûa caùc loaøi
cho pheùp ta keát luaän gì veà quan heä hoï haøng giöõa
caùcloaøi ?
Hs: Caùc loaøi coù quanheähoï haøngcaønggaànthì caáu
truùcproteinvaønucleotitcaønggioángnhau.
4. Cuûng coá:
1. Taïi sao ñeå xaùc ñònh moái quan heä hoï haøng giöõa caùc loaøi veà ñaëc ñieåmhình thaùi thì
ngöôøi ta laïi haysöûduïngcaùccô quanthoaùi hoùa?
2. Haõy tìm moätsoábaèngchöùngsinhhoïc phaântöû ñeåchöùngminhmoïi sinhvaättreântraùi ñaát
ñeàucoù chungmoätnguoàngoác.
3. Taïi saonhöõngcô quanthoaùi hoùakhoângcoøngiöõ chöùcnaênggì laïi vaãnñöôïc di truyeàntöø
ñôøi naysangñôøi khaùcmaøkhoângbò choïn loïc töï nhieânloaïi boû?
Ñaùpaùn:
1. Cô quan thoaùi hoùa thöôøng ñöôïc söû duïng nhö baèng chöùng veà moái quan heä hoï
haøng giöõa caùc loaøi vì cô quan thoaùi hoùa khoâng coù chöùc naêng gì neân khoâng
ñöôïc CLTN giöõ laïi. Chuùngñöôïc giöõ laïi ôû caùcloaøi, ñôn giaûnlaø do thöøahöôõng
caùcgenôû loaøi toåtieân.
2. Coù raát nhieàubaèngchöùngphaântöû chöùngminh moïi sinh vaät treântraùi ñaátñeàu
coù chung toå tieân. Ví duï moïi loaøi sinh vaät ñeàu coù vaät chaát di truyeànlaø ADN,
ñeàu coù chung maõ di truyeàn, coù chung cô cheá phieânmaõ vaø dòch maõ, coù chung
caùcgiai ñoaïncuûaquaùtrìnhchuyeånhoùavaätchaátnhöquaùtrìnhñöôøngphaân,….
3.Vì nhöõngcô quannaøy thöôøngkhoânggaâyhaïi gì cho cô theåsinh vaät.Nhöõnggennaøy
chæcoù theåloaïi boû khoûi quaàntheåbôûi caùcyeáutoángaåunhieânvì theácoù theå thôøi
giantieánhoùacoønchöañuûdaøi ñeåcaùcyeáutoángaåunhieânloaïi boû caùcgennaøy.
5 Daën doø:


59
Veà nhaøhoïc baøi xemtröôùcbaøi 25 Hoïc thuyeáttieánhoùaLAMAC vaø hoïc thuyeáttieánhoùa
ÑACUYN.
Traûlôøi caâuhoûi: Nguyeânnhaântieánhoùa(laømchuyeånloaøi naøythaønhloaøi môùi).
Noäi dungchínhcuûahoïc thuyeátĐacuyngoàmnhöõngyù töôûngnaøo?




60
Tiết 25. Ngày soạn: 25/11

Bµi 25: häc thuyÕt lamac vµ häc thuyÕt ®acuyn
I.Môc tiªu.
- Sau khi häc xong bµi nµy häc sinh ph¶i tr×nh bµy ® îc néi dung chÝnh vµ nh÷ng h¹n
chÕ cña häc thuyÕt Lamac.
- Gi¶i thÝch ®îc nh÷ng néi dung chÝnh cña häc thuyÕt §acuyn còng nh nh÷ng u nhîc
®iÓm cña häc thuyÕt.
II. ChuÈn bÞ:
- GV: gi¸o ¸n + SGK + Tranh vÏ phãng h×nh 25.1, 25.2 SGK
- HS: Vë ghi + SGK
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức bài dạy
1. Ôn đinh lớp :kiểm tra sỉ số và tác phong học sinh.
̉ ̣
2. Kiêm tra bai cũ
̉ ̀
H·y nªu 1 sè b»ng chøng ph«i sinh häc ( tÕ bµo häc, sinh häc ph©n tö) ®Ó chøng
minh mäi sinh vËt trªn tr¸i ®Êt ®Òu cã chung 1 nguån gèc?
3. Bµi míi:
Ho¹t ®éng cña gi¸o viªn vµ häc sinh Néi dung
+ Lamac ( Jean-Baptiste de Lamarck) ng êi I. Häc thuyÕt tiÕn ho¸ LaMac:
Ph¸p (1744- 1829). N¨m 1809 c«ng bè häc 1. Néi dung häc thuyÕt:
thuyÕt tiÕn ho¸ cña m×nh chøng minh c¸c - TiÕn ho¸ lµ sù ph¸t triÓn cã kÕ thõa lÞch
loµi sinh vËt cã thÓ biÕn ®æi d íi t¸c ®éng sö, theo híng tõ ®¬n gi¶n ®Õn phøc t¹p.
cña m«i trêng chø kh«ng ph¶i c¸c loµi lµ bÊt - Sù thay ®æi mét c¸ch chËm ch¹p vµ liªn tôc
biÕn. cña m«i trêng sèng lµ nguyªn nh©n ph¸t sinh
* Theo em c¸ch gi¶i thÝch cña Lamac vÒ sù c¸c loµi míi tõ loµi tæ tiªn ban ®Çu.
h×nh thµnh loµi h¬u cao cæ tõ loµi h ¬u cæ 2. C¬ chÕ tiÕn ho¸:
ng¾n nh vËy cã ®iÓm nµo cha ®óng? - Mçi sinh vËt ®Òu chñ ®éng thÝch øng víi
* C¬ chÕ tiÕn ho¸ cña sinh giíi nh vËy cã sù thay ®æi cña m«i trêng b»ng c¸ch thay
®iÓm nµo cha hîp lý? ®æi tËp qu¸n ho¹t ®éng cña c¸c c¬ quan.
* Qu¸ tr×nh h×nh thµnh loµi míi theo quan - Tõ 1 loµi ban ®Çu do m«i trêng sèng thay
niÖm cña Lamac cßn h¹n chÕ ë ®iÓm nµo? ®æi theo nhiÒu híng kh¸c nhau vµ c¸c sinh
*Em h·y ®a ra b»ng chøng chøng minh trong vËt ë mçi híng biÕn ®æi ®Ó phï hîp víi m«i
qu¸ tr×nh tiÕn ho¸ cña sinh giíi cã sù diÖt trêng sèng qua thêi gian h×nh thµnh loµi míi.
vong cña nhiÒu loµi? 3. H¹n chÕ:
* §acuyn dùa trªn nh÷ng c¬ së nµo ®Ó x©y - Lamac cho r»ng thêng biÕn di truyÒn ®îc.
dùng nªn häc thuyÕt tiÕn ho¸ cña m×nh? - Trong qu¸ tr×nh tiÕn ho¸ sinh vËt chñ ®éng
* §acuyn dùa trªn nh÷ng c¬ së nµo ®Ó x©y biÕn ®æi ®Ó thÝch nghi víi m«i trêng.
dùng nªn häc thuyÕt tiÕn ho¸ cña m×nh? - Trong qu¸ tr×nh tiÕn ho¸ kh«ng cã loµi nµo
* §acuyn cã nhËn xÐt g× vÒ c¸c quÇn thÓ bÞ tiªu diÖt mµ chØ chuyÓn ®æi tõ loµi nµy
sinh vËt? theo em nhËn xÐt nµy ®óng sang loµi kh¸c
kh«ng? II. Häc thuyÕt tiÕn hãa §acUyn
1. Néi dung chÝnh:
a)QuÇn thÓ sinh vËt.
- Cã xu híng duy tr× kÝch thíc kh«ng ®æi trõ
* §acuyn hiÓu vÒ c¸c biÕn dÞ cña sinh vËt khi cã biÕn ®æi bÊt thêng vÒ m«i trêng.
nh thÕ nµo? theo em nh vËy cã ®óng - Sè lîng con sinh ra nhiÒu h¬n nhiÒu so víi
kh«ng? sè lîng con sèng sãt ®Õn tuæi trëng thµnh.
* C¸c biÕn dÞ theo quan niÖm cña §acuyn di b) BiÕn dÞ.
truyÒn häc hiÖn ®¹i gäi lµ biÕn dÞ g×? - C¸c c¸ thÓ sinh ra trong cïng 1 løa cã sù sai
( biÕn dÞ tæ hîp vµ thêng biÕn) kh¸c nhau( biÕn dÞ c¸ thÓ) vµ c¸c biÕn dÞ
nµy cã thÓ di truyÒn ®îc cho ®êi sau.
61
- T¸c ®éng trùc tiÕp cña ngo¹i c¶nh hay cña
tËp qu¸n ho¹t ®éng ë ®éng vËt chØ g©y ra
nh÷ng biÕn ®æi ®ång lo¹t theo mét h íng x¸c
*Qu¸ tr×nh CLTN diÔn ra nh thÕ nµo?kÕt ®Þnh t¬ng øng víi ®iÒu kiÖn ngo¹i c¶nh Ýt
qu¶ cña nã? cã ý nghÜa trong chän gièng vµ tiÕn ho¸.
(t¸c ®éng lªn mäi sinh vËt vµ ph©n ho¸ kh¶ c) Chän läc.
n¨ng sèng sãt vµ sinh s¶n cña c¸c c¸ thÓ) - Chän läc tù nhiªn: gi÷ l¹i nh÷ng c¸ thÓ
*VËt nu«i, c©y trång cã chÞu t¸c ®éng cña thÝch nghi h¬n víi m«i tr êng sèng vµ ®µo
chän läc kh«ng? kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh chän th¶i nh÷ng c¸ thÓ kÐm thÝch nghi.
läc nµy nh thÕ nµo? - Chän läc nh©n t¹o: gi÷ l¹i nh÷ng c¸ thÓ cã
biÕn dÞ phï hîp víi nhu cÇu cña con ng êi vµ
lo¹i bá nh÷ng c¸ thÓ cã biÕn dÞ kh«ng mong
*§acuyn ®· gi¶i thÝch nguån gèc vµ quan hÖ muèn ®ång thêi cã thÓ chñ ®éng t¹o ra c¸c
c¸c loµi trªn tr¸i ®Êt nh thÕ nµo? sinh vËt cã c¸c biÕn dÞ mong muèn.
*Häc thuyÕt §acuyn cã ý nghÜa nh thÕ nµo d) Nguån gèc c¸c loµi: C¸c loµi trªn tr¸i ®Êt
®èi víi sinh häc? ®Òu ®îc tiÕn ho¸ tõ mét tæ tiªn chung.
2. ý nghÜa cña häc thuyÕt §acuyn .
- Nªu lªn ®îc nguån gèc c¸c loµi.
- Gi¶i thÝch ®îc sù thÝch nghi cña sinh vËt
vµ ®a d¹ng cña sinh giíi.
-C¸c qu¸ tr×nh chän läc lu«n t¸c ®éng lªn sinh
vËt lµm ph©n ho¸ kh¶ n¨ng sèng sãt vµ sinh
s¶n cña chóng qua ®ã t¸c ®éng lªn quÇn
thÓ.

4. Cñng cè:
- HS tr¶ lêi c©u hái vµ bµi tËp cuèi bµi.
- GV tãm t¾t néi dung chÝnh cña bµi.
5. C©u hái vµ bµi tËp vÒ nhµ.
- Häc bµi và làm bài theo SGK.
- So sánh:
Nh÷ng ®iÓm c¬ b¶n cña CLTN vµ CLNT
CLTN CLNT
TiÕn hµnh - M«i trêng sèng - Do con ngêi
§èi tîng - C¸c sinh vËt trong tù nhiªn - C¸c vËt nu«i vµ c©y trång
- Do ®iÒu kiÖn m«i trêng sèng - Do nhu cÇu kh¸c nhau cña con ngêi
Nguyªn nh©n
kh¸c nhau
- Nh÷ng c¸ thÓ thÝch nghi víi m«i - Nh÷ng c¸ thÓ phï hîp víi nhu cÇu
trêng sèng sÏ sèng sãt vµ kh¶ cña con ngêi sÏ sèng sãt vµ kh¶ n¨ng
n¨ng sinh s¶n cao dÉn ®Õn sè l - sinh s¶n cao dÉn ®Õn sè l îng ngµy
Néi dung
îng ngµy cµng t¨ng cßn c¸c c¸ cµng t¨ng cßn c¸c c¸ thÓ kh«ng phï
thÓ kÐm thÝch nghi víi m«i trêng hîp víi nhu cÇu cña con ngêi th× ngîc
sèng th× ngîc l¹i. l¹i.
Thêi gian - T¬ng ®èi dµi - T¬ng ®èi ng¾n
- Lµm cho sinh vËt trong tù nhiªn - Lµm cho vËt nu«i c©y trång ngµy
ngµy cµng ®a d¹ng phong phó. cµng ®a d¹ng phong phó.
KÕt qu¶ - H×nh thµnh nªn loµi míi. Mçi - H×nh thµnh nªn c¸c nßi thø
loµi thÝch nghi víi mét m«i trêng míi( gièng míi). Mçi d¹ng phï hîp víi
sèng nhÊt ®Þnh. mét nhu cÇu kh¸c nhau cña con ngêi.




62
Tiết 26. Ngày soạn: 27/11

BÀI 26: HỌC THUYẾT TIẾN HÓA TỔNG HỢP HIỆN ĐẠI

I/ Môc tiªu.
1. KiÕn thøc. Sau khi häc xong bµi nµy häc sinh ph¶i .
- Tãm t¾t ®îc sù h×nh thµnh thuyÕt tiÕn ho¸ tæng hîp hiÖn ®¹i .
- Nªu ®îc nguån nguyªn liÖu cña tiÕn ho¸.
- Tr×nh bµy vµ ph©n biÖt ® îc 2 kh¸i niÖm tiÕn ho¸ nhá vµ tiÕn ho¸ lín cña thuyÕt tiÕn ho¸
tæng hîp, nªu ®îc mèi quan hÖ gi÷a tiÕn ho¸ nhá vµ tiÕn ho¸ lín .
- NÕu ®îc kh¸i niÖm NTTH vµ c¸c NTTH : qu¸ tr×nh ®ét biÕn, qu¸ tr×nh di nhËp gen, qu¸
tr×nh CLTN, giao ph«i kh«ng ngÉu nhiªn vµ c¸c yÕu tè ngÉu nhiªn.
- Nªu vµ ph©n tÝch ®îc vai trß cña tõng NTTH trong ®ã CLTN lµ nh©n tè c¬ b¶n nhÊt, tõ
®ã rót ra ®îc mèi quan hÖ gi÷a c¸c NTTH.
2. Kü n¨ng.
- Kü n¨ng tæng hîp, so s¸nh th«ng qua viÖc ph©n biÕt tiÕn ho¸ nhá vµ tiÕn ho¸ lín.
- Kü n¨ng hÖ thèng ho¸, kh¸i qu¸t ho¸ th«ng qua thiÕt lËp s¬ ®å mèi quan hÖ gi÷a c¸c
NTTH .
3. Th¸i ®é.
- Gi¶i thÝch ®ù¬c tÝnh ®a d¹ng vµ sù tiÕn ho¸ cña sinh giíi ngµy nay.
- ThÊy ®îc mèi quan hÖ nh©n – qu¶ th«ng qua ho¹t ®éng t×m hiÓu c¸c nh©n tè tiÕn ho¸.
II/ ChuÈn bÞ:
- GV: gi¸o ¸n + SGK
- HS: Vë ghi + SGK
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức bài dạy
1. Ôn đinh lớp :kiểm tra sỉ số và tác phong học sinh.
̉ ̣
̉ ̀ ̃
2. Kiêm tra bai cu: Kh«ng
3. Bµi míi.
Quan niÖm hiÖn ®¹i ®· gi¶i quyÕt nh÷ng tån t¹i cña thuyÕt tiÕn ho¸ cæ ®iÓn, gi¶i thÝch sù
tiÕn ho¸ nµy nh thÕ nµo? Chóng ta cïng t×m hiÓu ®iÒu nµy trong bµi h«m nay.
Ho¹t ®éng cña thÇy vµ trß Néi dung
Họat động 1: I/ Quan niÖm tiÕn ho¸ vµ nguån nguyªn liÖu
C¸c nhãm ®äc môc 1 trong phÇn I tiÕn hãa.
SGK vµ cho biÕt: ThÕ nµo lµ tiÕn ho¸ 1. TiÕn ho¸ nhá vµ tiÕn ho¸ lín.
nhá? Thùc chÊt cña qu¸ tr×nh tiÕn ho¸ - TiÕn ho¸ nhá lµ qu¸ tr×nh biÕn ®æi cÊu tróc di
nhá lµ g×? §¬n vÞ cña tiÕn hãa nhá? truyÒn cña quÇn thÓ (biÕn ®æi vÒ tÇn sè alen
C¸c nhãm th¶o luËn vµ cö ®¹i diÖn vµ thµnh phÇn kiÓu gen cña quÇn thÓ).
tr×nh bµy theo híng dÉn cña gi¸o viªn. - Sù biÕn ®æi cÊu tróc di truyÒn cña quÇn thÓ
NÕu tiÕn ho¸ nhá diÔn ra trong ph¹m ®Õn mét lóc lµm xuÊt hiÖn sù c¸ch li sinh s¶n víi
vi mét loµi th× tiÕn ho¸ lín diÔn ra trªn quÇn thÓ gèc → h×nh thµnh loµi míi .
quy m« nh thÕ nµo vµ thùc chÊt cña tiªn - TiÕn ho¸ nhá diÔn ra trªn quy m« nhá, trong
ho¸ lín lµ g×? ph¹m vi mét loµi.
KÕt qu¶ cña tiÕn ho¸ nhá lµ h×nh - Thùc chÊt tiÕn ho¸ lín lµ qu¸ tr×nh biÕn ®æi
thµnh loµi míi. VËy nguån nguyªn liÖu trªn quy m« lín, tr¶i qua hµng triÖu n¨m, lµm
cung cÊp cho qu¸ tr×nh nµy lµ g×? xuÊt hiÖn c¸c ®¬n vÞ ph©n lo¹i trªn loµi nh : chi,
Häc sinh lµm viÖc theo nhãm víi SGK hä, bé, líp, ngµnh.
th¶o luËn vµ cïng t×m c©u tr¶ lêi. Gi¸o 2. Nguån biÕn dÞ di truyÒn cña quÇn thÓ.
viªn gäi mét nhãm ®¹i diÖn tr¶ lêi. - Nguån nguyªn liÖu cung cÊp cho qu¸ tr×nh
tiÕn ho¸ lµ c¸c biÕn dÞ di truyÒn (BDDT) vµ do
Họat động 2: di nhËp gen.
Cã nh÷ng nh©n tè nµo tham gia vµo - BDDT BiÕn dÞ ®ét biÕn (biÕn dÞ s¬
63
qu¸ tr×nh tiÕn ho¸ trong tù nhiªn? cÊp)
T¹i sao ®ét biÕn l¹i ®îc coi lµ nh©n tè BiÕn dÞ tæ hîp (biÕn dÞ thø
tiÕn ho¸? ý nghÜa cña ®ét biÕn ®èi víi tiÕn cÊp)
ho¸? II/ C¸c nh©n tè tiÕn ho¸.
Häc sinh th¶o luËn nhãm ®Ó t×m 1. §ét biÕn.
c©u tr¶ lêi. - §ét biªn lµm thay ®æi tÇn sè alen vµ thµnh
TÇn sè ®ét biÕn gen tõ 10 -6 – 10-4 phÇn kiÓu gen trong quÇn thÓ → lµ nh©n tè
nghÜa lµ trong 104 – 106 giao tö sinh ra tiÕn ho¸.
míi cã mét giao tö mang ®ét biÕn vÒ mét - §ét biÕn ®èi víi tõng gen lµ nhá tõ 10 -6 – 10-4
gen cô thÓ nµo ®ã. nhng trong c¬ thÓ cã nhiÒu gen nªn tÇn sè ®ét
§ét biÕn gen cung cÊp nguån nguyªn biÒn vÒ mét gen nµo ®ã l¹i rÊt lín.
liÖu s¬ cÊp (c¸c alen míi) cho qu¸ tr×nh - §ét biÕn gen cung cÊp nguån nguyªn liÖu s¬
®ét biÕn v× vËy th«ng qua qu¸ tr×nh cÊp cho qu¸ tr×nh tiÕn ho¸.
giao phèi nã ®· t¹o ra v« sè biÕn dÞ tæ 2. Di - nhËp gen.
hîp cung cÊp cho qu¸ tr×nh tiÕn hãa. - Di nhËp gen lµ hiÖn tîng trao ®æi c¸c c¸ thÓ
ThÕ nµo lµ hiÖn tîng di nhËp gen? hoÆc giao tö gi÷a c¸c quÇn thÓ.
HiÖn tîng nµy cã ý nghÜa g× víi tiÕn - Di nhËp gen lµm thay ®æi thµnh phÇn kiÓu
ho¸? gen vµ tÇn sè alen cña quÇn thÓ, lµm xuÊt
C¸c nhãm ®éc lËp lµm viÖc víi SGK hiÖn alen míi trong quÇn thÓ.
th¶o luËn vµ tr¶ lêi. 3. Chän läc tù nhiªn (CLTN).
Di nhËp gen Mang gen míi ®Õn - CLTN lµ qu¸ tr×nh ph©n ho¸ kh¶ n¨ng sèng sãt
qt vµ sinh s¶n cña c¸c c¸ thÓ víi c¸c kiÓu gen kh¸c
Lµm qt mÊt gen. nhau trong quÇn thÓ.
Lµm t¨ng alen ®· cã - CLTN t¸c ®éng trùc tiÕp lªn kiÓu h×nh vµ gi¸n
trong qt. tiÕp lµm biÕn ®æi tÇn sè kiÓu gen, tÇn sè alen
ThÕ nµo lµ chän läc tù nhiªn? Vai trß cña quÇn thÓ.
cña chän läc tù nhiªn trong qu¸ tr×nh - CLTN quy ®Þnh chiÒu h íng tiÕn ho¸. CLTN lµ
tiÕn ho¸? mét nh©n tè tiÕn ho¸ cã híng.
Qua CLTN chØ nh÷ng c¸ thÓ nµo - Tèc ®é thay tÇn sè alen tuú thuéc vµo
mang kiÓu gen ph¶n øng thµnh kiÓu + Chän läc chèng gen tréi .
h×nh cã lîi tríc m«i trêng th× ®îc chän + Chän läc chèng gen lÆn .
läc tù nhiªn gi÷ l¹i vµ sinh s¶n u thÕ → 4. C¸c yÕu tè ngÉu nhiªn.
con ch¸u ngµy mét ®«ng vµ ngîc l¹i . - Lµm thay ®æi tÇn sè alen theo mét h íng kh«ng
Khi mét m«i A biÕn ®æi thµnh m«i tr- x¸c ®Þnh.
êng B th× CLTN u tiªn gi÷ l¹i nhng sinh - Sù biÕn ®æi ngÉu nhiªn vÒ cÊu tróc di truyÒn
vËt cã ®Æc ®iÓm nh thÕ nµo? hay x¶y ra víi nh÷ng quÇn thÓ cã kÝch thíc nhá.
CLTN u tiªn gi÷ l¹i c¸c sinh vËt cã kh¶ 5. Giao phèi kh«ng ngÉu nhiªn (giao phèi cã
n¨ng thÝch nghi víi m«i trêng B. chän läc, giao phèi cËn huyÕt, tù phèi).
CLTN lµm thay ®æi tÊn sè alen - Giao phèi kh«ng ngÉu nhiªn kh«nglµm thay
nhanh hay chËm tuú thuéc vµo yÕu tè ®æi tÇn sè alen cña quÇn thÓ nh ng l¹i lµm thay
nµo? ®æi thay ®æi thµnh phÇn kiÓu gen theo h íng
Chän läc chèng gen tréi: NÕu ®ét t¨ng dÇn thÓ ®ång hîp, gi¶m dÇn thÓ dÞ hîp .
biÕn gen tréi lµ cã h¹i nã sÏ ®îc biÓu - Giao phèi kh«ng ngÉu nhiªn còng lµ mét nh©n
hiÖn ngay ra kiÓu h×nh vµ nhanh chãng bÞ tè tiÕn ho¸ .
CLTN ®µo th¶i. - Giao phèi kh«ng ngÉu nhiªn lµm nghÌo vèn gen
Chän läc chèng gen lÆn: NÕu ®ét cña quÇn thÓ, gi¶m sù ®a d¹ng di truyÒn.
biÕn gen lÆn lµ cã h¹i do chØ ® îc biÓu
hiÖn ra bªn ngoµi kiÓu h×nh khi ë thÓ
®ång hîp nªn nã kh«ng bao giê bÞ lo¹i bá
hÕt ra khái quÇn thÓ.
Yªu cÇu häc sinh lÊy vÝ dô vÒ yÕu tè
ngÉu nhiªn. C¸c yÕu tè nµy lµm biÕn
®æi thµnh phÇn kiÓu gen cña quÇn thÓ
64
nh thÕ nµo?
C¸c yÕu tè ngÉu nhiªn nh thiªn tai,
dÞch bÖnh, sù khai th¸c qu¸ møc cña
con ngêi ..
Giao phèi kh«ng ngÉu nhiªn cã ®Æc
®iÓm g×? Nã cã ý nghÜa ®èi víi tiÕn
ho¸ cña sinh vËt kh«ng?
3. Cñng cè.
- Cho häc sinh ®äc phÇn kÕt luËn ë cuèi SGK .
- Cho häc sinh lµm bµi tËp tr¾c nghiÖm s¸ch gi¸o khoa.
4. HDVN.
VÒ nhµ häc theo c¸c c©u hái cuèi bµi vµ ®äc tríc bµi 27.
Su tÇm tranh ¶nh vÒ c¸c ®Æc ®iÓm thÝch nghi cña sinh vËt víi m«i tr êng ®Ó chuÈn bÞ
cho bµi häc sau.
Tiết 27. Ngày soạn:4/12

Bài 27: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH QUẦN THỂ THÍCH NGHI
I - Mục tiêu:
Sau khi học xong bài này, học sinh cần:
-Hiểu được quá trình hình thành quần thể thích nghi là quá trình làm tăng d ần số l ượng cá th ể có
kiểu hình thích nghi cũng như hoàn thiện khả năng thích nghi của sinh vật.
-Giải thích được quá trình hình thành quần thể thích nghi chịu sự chi phối của quá trình hình thành và
tích luỹ các đột biến, quá trình sinh sản và quá trình CLTN.
-Rèn luyện khả năng thu thập một số tài liệu (thu thập các hình ảnh v ề đ ặc đi ểm thích nghi ), làm
việc tập thể xây dựng báo cáo khoa học và trình bày báo cáo (giải thích các quá trình hình thành qu ần
thể thích nghi mà mình thu thập được).

II- Phương tiện dạy học:
- HS Sưu tầm các tranh ảnh về các loại đặc điểm thích nghi sau đó GV s ẽ l ựa ch ọnm ột s ố
hình ảnh tiêu biểu để sử dụng trong tiết học
- GV cũng chuẩn bị tư liệu của mình về hình ảnh các loại đặc điểm thích nghi

III- Trọng tâm: Giải thích quá trình hình thành quần thể sinh vật có các đặc điểm thích nghi xét ở
góc độ di truyền

IV- Tiến trình lên lớp:
1. Kiểm tra bài cũ:

2. Bài mới:

Hoạt động của GV & HS Nội dung bài học
Chiếu hình 27.1 hai dạng thích nghi của cùng 1 loại
sâu sồi. I/ Khái niệm đặc điểm thích nghi:



1. Khái niệm :
Các đặc điểm giúp sinh vật thích nghi với
môi trường làm tăng khả năng sống sót và
sinh sản của chúng.

65
2. Đặc điểm của quần thể thích nghi :
- Hoàn thiện khả năng thích nghi của các
sinh vật trong quần thể từ thế hệ này sang
thế hệ khác .
- Làm tăng số lượng cá thể có kiểu gen
quy định kiểu hình thích nghi trong quần
thể từ thế hệ này sang thế hệ khác
a) Sâu sồi mùa xuân b) Sâu sồi mùa hè
Từ đó cho biết đặc điểm nào là đặc điểm thích nghi
của con sâu trên cây sồi ? Giải thích .
- Hình dạng chùm hoa cũng như cành cây đều là hình
dạng thích nghi theo kiểu ngụy trang để trốn tránh
kẻ thù. Còn việc thay đổi hình dạng là do khi sâu nở
vào mùa xuân chúng ăn hoa sồi nên sâu có hình dạng
chùm hoa còn mùa hè ăn lá sồi nên sâu có hình dạng
cành cây.
- Chiếu thêm hình ảnh về 1 số loài như bọ que , sâu
xanh …
( hoặc 1 số tranh ảnh do HS sưu tầm được )
Từ đó hãy cho biết khái niệm đặc điểm thích nghi là gì?
-Quần thể thích nghi được thể hiện như thế nào ?
Từ đó cho HS trả lời câu 5 SGK trang 122.
Khả năng kháng thuốc do nhiều gen quy định. Dưới
tác động của chọn lọc tự nhiên, các gen kháng thuốc
được tích lũy ngày càng nhiều trong cơ thể làm tăng
khả năng kháng thuốc ngày càng hoàn thiện.
 HS quan sát một số hình ảnh về hình dạng và II/ Quá trình hình thành quần thể thích
màu sắc tự vệ của sâu bọ: nghi:




1- Cơ sở di truyền:
a. Ví dụ:
 Hình dạng và màu sắc tự vệ của sâu
bọ:

- Các gen quy định những đđ về h.dạng,
màu sắc tự vệ… của sâu bọ xuất hiện
ngẫu nhiên ở một vài cá thể do kết quả
của đột biến và biến dị tổ hợp.

- Nếu các tính trạng do các alen này quy
định có lợi cho loài sâu bọ trước môi
trường thì số lượng cá thể trong quần thể
sẽ tăng nhanh qua các thế hệ nhờ quá trình
sinh sản.

66
 Sự tăng cường sức đề kháng của VK:
+ VD: Khi pênixilin được sử dụng lần đầu
tiên trên thế giới, nó có hiệu lực rất mạnh
trong việc tiêu diệt các VK tụ cầu vàng
gây bệnh cho người nhưng chỉ ít năm sau
hiệu lực này giảm đi rất nhanh.
+ Giải thích:
- Khả năng kháng pênixilin của VK này
liên quan với những đột biến và những tổ
hợp đột biến đã phát sinh ngẫu nhiên từ
* Hoạt động nhóm nhỏ, trả lời các câu hỏi sau:
trước trong quần thể (làm thay đổi cấu
- (?) Nêu ý nghĩa của hiện tượng này?
trúc thành TB làm cho thuốc không thể
- (?) Giải thích các đđ tn trong các quần thể sâu bọ
bám vào thành TB) .
này ntn?
- Trong mt không có pênixilin: các VK có
* Đại diện nhóm báo cáo – các nhóm khác nhận xét –
gen ĐB kháng pênixilin có sức sống yếu
GV hoàn chỉnh.
hơn dạng bình thường.
 Sự tăng cường sức đề kháng của VK:
- Khi mt có pênixilin: những thể ĐB tỏ ra
* GV yêu cầu HS ncứu thông tin SGK, nêu VD.
ưu thế hơn. Gen ĐB kháng thuốc nhanh
* HS hoạt động nhóm, thảo luận trả lời:
chóng lan rộng trong quần thể nhờ quá
- (?) Hiện tượng kháng thuốc ở VK được giải thích ntn?
trình sinh sản (truyền theo hàng dọc) hoặc
* Đại diện nhóm báo cáo – các nhóm khác nhận xét –
truyền theo hàng ngang (qua biến nạp/ tải
GV hoàn chỉnh.
nạp).
@ Liên hệ thực tế:
- Khi liều lượng pênixilin càng tăng nhanh
- Trong trồng trọt, vì sao người ta phải thay đổi
→ áp lực của CLTN càng mạnh thì sự
thuốc trừ sâu theo 1 chu kỳ nhất định mà không dùng
phát triển và sinh sản càng nhanh chóng đã
lâu 1 thứ thuốc?
làm tăng số lượng VK có gen ĐB kháng
☺HS: Quan sát H27.2.
thuốc trong quần thể.
♦ GV: Giới thiệu đối tượng thí nghiệm: Loài bướm
 Quá trình hình thành qthể tn là quá trình
sâu đo (Biston betularia) sống trên thân cây bạch
làm tăng dần số lượng số lượng cá thể có
dương ở khu rừng bạch dương vùng ngoại ô thành
KH tn và nếu mt thay đổi theo 1 hướng
phố Manchester (nước Anh) nên đa số bướm đều có
xác định thì khả năng tn sẽ không ngừng
cánh trắng, đôi khi có đột biến cánh đen.
được hoàn thiện. Quá trình này phụ thuộc
Vào cuối thế kĩ XIX thành phố này trở thành phố
vào quá trình phát sinh ĐB và tích luỹ ĐB;
công nghiệp đồng thời có hiện tượng “hóa đen” c ủa
quá trình sinh sản; áp lực CLTN.
loài bướm sâu đo này.
2- Thí nghiệm chứng minh vai trò
☺HS: Thảo luận nhóm nhỏ giải thích nguyên nhân
của CLTN trong quá trình hình
“hóa đen” của loài bướm sâu đo bạch dương.
thành quần thể thích nghi:
a/ Thí nghiệm:
* Đối tượng thí nghiệm: Loài bướm sâu
đo (Biston betularia) sống trên thân cây
bạch dương.
* Thí nghiệm 1: Thả 500 bướm đen vào
rừng cây bạch dương trồng trong vùng
không bị ô nhiễm (thân cây màu trắng).
Sau một thời gian, người ta tiến hành bắt
lại các con bướm ở vùng rừng này và
MT chưa ô nhiễm MT ô nhiễm nhận thấy hầu hết bướm bắt được đều là
♦ GV: Bổ sung và kết luận: bướm trắng. Đồng thời khi nghiên cứu
- Khi thành phố này chưa bị công nghiệp hóa, các thành phần thức ăn trong dạ dày của các
rừng cây bạch dương chưa bị ô nhiễm nên thân cây con chim bắt được ở vùng này, người ta
màu trắng. Do đó, trên nền thân cây màu trắng bướm thấy chim bắt được số lượng bướm đen
trắng là biến dị có lợi vì chim không phát hiện ra, nhiều hơn so với bướm trắng.

67
trong khi đó đột biến bướm đen là biến dị có hại vì * Thí nghiệm 2: Thả 500 bướm trắng vào
rất dễ bị chim phát hiện và tiêu diệt → kết quả là rừng cây bạch dương trồng trong vùng bị
trong quần thể chủ yếu là bướm trắng, số lượng ô nhiễm (thân cây màu xám đen). Sau một
bướm đen rất hiếm. thời gian, người ta tiến hành bắt lại các
- Khi rừng cây bị khói từ các nhà máy làm cho thân con bướm ở vùng rừng này và nhận thấy
cây bị ám muội đen thì bướm trắng trở nên là biến dị hầu hết bướm bắt được đều là bướm đen.
bất lợi vì rất dễ bị chim phát hiện và tiêu di ệt nên số Đồng thời khi nghiên cứu thành phần thức
lượng bướm trắng giảm dần, đột biến bướm đen lại ăn trong dạ dày của các con chim bắt
là biến dị có lợi, chim khó phát hiện nên có nhiều được ở vùng này, người ta thấy chim bắt
khả năng tồn tại nên số lượng tăng lên. được số lượng bướm trắng nhiều hơn so
* Để chứng minh điều này, một số nhà khoa học đã với bướm đen.
tiến hành 2 thí nghiệm sau: b/ Vai trò của CLTN:
♦ GV: Trình bày 2 thí nghiệm trên bảng, HS vừa theo CLTN đóng vai trò sàng lọc và làm tăng
dõi vừa viết vào vỡ. số lượng cá thể có KH thích nghi tồn tại
☺HS: Từ 2 thí nghiệm trên nhận xét về vai trò của sẵn trong quần thể cũng như tăng cường
mức độ thích nghi của các đặc điểm bằng
CLTN?
♦ GV: Bổ sung và rút ra kết luận: cách tích lũy các alen tham gia qui định các
GV nêu tình huống như sau: đặc điểm thích nghi.
Khi nghiên cứu về chọn lọc tự nhiên Đacuyn đã III. Sự hợp lí tương đối của các đặc
thấy, trên quần đảo Mađerơ có: điểm thích nghi:
- 550 loài trong đó có: 350 loài bay được và 200 - Các đặc điểm thích nghi chỉ mang
loài không bay được. tính tương đối vì trong môi trường
(?) Trong trường hợp có gió thổi rất mạnh thì loài này thì nó có thể là thích nghi
nào sẽ có lợi, loài nào không có lợi? nhưng trong môi trường khác lại có
HSTL: các loài không bay được có lợi, các loài thể không thích nghi.
bay được không có lợi. - Vì vậy không thể có một sinh vật
(?) Trong trường hợp kẻ thù là các loài ăn sậu bọ thì nào có nhiều đặc điểm thích nghi
loài nào có lợi, loài nào không có lợi? với nhiều môi trường khác nhau.
HSTL: các loài bay được có lợi, các loài không bay Ví dụ: sgk.
được không có lợi.
GV y/c HS đọc ví dụ trong sgk, và cho biết:
(?) Khả năng thích nghi của sinh vật với môi trường
như thế nào?
(?) Hãy lấy thêm ví dụ về sự không hợp lí của các
đặc điểm thích nghi của sinh vật trong tự nhiên?
(?) Mỗi sinh vật có thể thích nghi với nhiều môi
trường khác nhau không?
HSTL: không


3. Củng cố:
Ý nào trong các ý sau KHÔNG đúng?
a) Khả năng thích nghi của sinh vật với môi trường mang tính tương đối.
b) Không thể có một sinh vật nào có nhiều đặc điểm thích nghi với nhiều môi trường khác
nhau.
c) Khả năng thích nghi của sinh vật mang tính hoàn hảo.
d) Sinh vật có thể thích nghi với môi trường này nhưng không thích nghi với môi trường khác .
4. Dặn dò về nhà:




68
Tiết 28. Ngày soạn: 04/12
BÀI 28: LOÀI
I. Môc tiªu: Häc xong lµm bµi nµy häc sinh cÇn n¾m ®îc
-Gi¶i thÝch ®îc kh¸i niÖm loµi sinh häc
-Nªu vµ gi¶i thÝch ®îc c¸c c¬ chÕ c¸ch li tríc hîp tö
-Nªu vµ gi¶i thÝch ®îc c¸c c¬ chÕ c¸ch li sau hîp tö
-Gi¶i thÝch ®îc vai trß cña c¸c c¬ chÕ c¸ch li trong qu¸ tr×nh tiÕn ho¸
-RÌn kÜ n¨ng ph©n tÝch t duy kh¸i qu¸t
-RÌn kÜ n¨ng ho¹t ®éng nhãm, lµm viÖc ®éc lËp
II. ChuÈn Bị: PhiÕu häc tËp, vÝ dô thùc tÕ, sgk
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức bài dạy
1. Ôn đinh lớp :kiểm tra sỉ số và tác phong học sinh.
̉ ̣
̉ ̀ ̃
2. Kiêm tra bai cu:
C©u hái 1: §Æc ®iÓm thÝch nghi lµ g× ? cho VD
C©u hái 2: QuÇn thÓ thÝch nghi ®îc h×nh thµnh trªn c¬ së nµo ? cho VD
3.Bµi míi:
Cã nhiÒu ®Þnh nghÜa kh¸c nhau vÒ loµi, v× vËy cã nhiÒu kh¸i niÖm vÒ loµi. S¸ch gi¸o
khoa chØ giíi thiÖu loµi sinh häc
Họat động 1: Kh¸i niÖm loµi sinh häc:
Ho¹t ®éng cña thÇy và trò Néi dung
Gv: N¨m 1942, nhµ tiÕn ho¸ häc ¬nxtMay¬ ®· ®a 1.Kh¸i niÖm:
ra kh¸i niÖm loµi sinh häc Loµi sinh häc lµ mét hoÆc mét
Gv:Yªu cÇu häc sinh nghiªn cøu SGK.Tr¶ lêi c©u nhãm quÇn thÓ gåm c¸c c¸ thÓ cã
hái kh¶ n¨ng giao phèi víi nhau trong tù
- Kh¸i niÖm loµi sinh häc ? nhiªn vµ sinh ra con cã søc sèng, cã
Hs: Häc trß nghiªn cøu SGK tr¶ lêi kh¸i niÖm loµi kh¶ n¨ng sinh s¶n vµ c¸ch li sinh s¶n
sinh häc víi c¸c nhãm quÇn thÓ kh¸c
- Loµi sinh häc chØ ¸p dông cho nh÷ng tr êng hîp
nµo?
Hs: chØ ¸p dông cho loµi sinh s¶n h÷u tÝnh,
kh«ng ¸p dông cho loµi sinh s¶n v« tÝnh hoÆc 2.C¸c tiªu chuÈn ph©n biÖt 2 loµi
trong ph©n biÖt c¸c loµi ho¸ th¹ch - Tiªu chuÈn h×nh th¸i
- Kh¸i niÖm loµi sinh häc nhÊn m¹nh ®iÒu g× ? -Tiªu chuÈn ho¸ sinh
Hs: kh¸i niÖm loµi sinh häc nhÊn m¹nh c¸ch li -Tiªu chuÈn c¸ch li sinh s¶n
sinh s¶n + Hai quÇn thÓ thuéc hai loµi cã :
- §Ó ph©n biÖt 2 loµi ngêi ta dùa vµo c¸c tiªu -§Æc ®iÓm h×nh th¸i gièng nhau
chuÈn ®Ó ph©n biÖt: 3 tiªu chuÈn, chñ yÕu lµ sèng trong cïng khu vùc ®Þa lÝ
c¸ch li sinh s¶n -Kh«ng giao phèi víi nhau hoÆc cã
Theo tiªu chuÈn c¸ch li sinh s¶n 2 sinh vËt thuéc giao phèi nhng l¹i sinh ra ®êi con bÊt
2 loµi cã nh÷ng ®Æc ®iÓm g×? thô
Hs: Häc sinh nghiªn cøu SGK tr¶ lêi nªu ®îc 3 ý

Họat động 2 .C¸c c¬ chÕ c¸ch li sinh s¶n gi÷a c¸c loµi
Ho¹t ®éng cña thÇy và trò Néi dung
Gv: Yªu cÇu häc sinh nghiªn cøu 1.Kh¸i niÖm:
SGK tr¶ lêi c©u hái sau : -C¬ chÕ c¸ch li lµ chíng ng¹i vËt lµm cho c¸c sinh
- ThÕ nµo lµ c¸ch li ? thÕ nµo lµ vËt c¸ch li nhau
c¸ch li sinh s¶n? -C¸ch li sinh s¶n lµ c¸c trë ng¹i (trªn c¬ thÓ sinh vËt
Bæ sung : C¬ chÕ c¸ch li kh«ng ) sinh häc ng¨n c¶n c¸c c¸ thÓ giao phèi víi nhau
®îc xem lµ nh©n tè tiÕn ho¸ v× hoÆc ng¨n c¶n viÖc t¹o ra con lai h÷u thô ngay c¶ khi
nh©n tè tiÕn hãa lµm biÕn ®æi c¸c sinh vËt nµy cïng sèng mét chç
69
tÇn sè cña alen vµ thµnh phÇn
kiÓu gen cña quÇn thÓ, nh ng
hai quÇn thÓ cña cïng 1 loµi ® îc
tiÕn ho¸ thµnh hai loµi míi nÕu 2.C¸c h×nh thøc c¸ch li sinh s¶n
gi÷a chóng xuÊt hiÖn sù c¸ch li H×nh C¸ch li tríc hîp tö C¸ch li sau hîp tö
sinh s¶n. thøc
- Cã mÊy h×nh thøc c¸ch li sinh Néi
s¶n ? dung
Häc sinh nghiªn cøu sgk nªu ® îc Kh¸i Nh÷ng trë ng¹i ng¨n Nh÷ng trë ng¹i ng¨n
2 h×nh thøc. niÖm c¶n sinh vËt giao c¶n viÖc t¹o ra con
-Yªu cÇu häc sinh nghiªn cøu phèi víi nhau lai hoÆc ng¨n c¶n
SGK vµ th¶o luËn nhãm hoµn t¹o ra con lai h÷u
thµnh phiÕu häc tËp theo mÉu thô
sau : ®Æc - C¸ch li n¬i ë c¸c c¸ Con lai cã søc
H×n C¸ch li tr- C¸ch li ®iÓm thÓ trong cïng mét sèng nhng kh«ng
h íc hîp tö sau hîp sinh c¶nh kh«ng sinh s¶n h÷u tÝnh
thøc tö giao phèi víi nhau do kh¸c biÖt vÒ
Néi - c¸ch li tËp tÝnh cÊu tróc di truyÒn
dung c¸c c¸ thÓ thuéc c¸c mÊt c©n b»ng
Kh¸i loµi cã nh÷ng tËp
gen gi¶m kh¶
niÖm tÝnh riªng biÖt
n¨ng sinh s¶n
§Æc kh«ng giao phèi víi
C¬ thÓ bÊt thô
®iÓm nhau
hoµn toµn
- c¸ch li mïa vô c¸c
c¸ thÓ thuéc c¸c
Vai trß
loµi kh¸c nhau cã
thÓ sinh s¶n vµo
c¸c mïa vô kh¸c
Hs: Häc sinh nghiªn cøu SGK tr¶
nhau nªn chóng
lêi th¶o luËn nhãm thµnh phiÕu
kh«ng cã ®iÒu
häc tËp.
kiÖn giao phèi víi
-Gäi 2 häc sinh tr×nh bµy 2 h×nh
nhau.
thøc trªn
- c¸ch li c¬ häc: c¸c
-GV bæ sung hoµn thµnh néi
c¸ thÓ thuéc c¸c
dung
loµi kh¸c nhau nªn
chóng kh«ng giao
phèi ®îc víi nhau
Vai trß -®ãng vai trß quan träng trong h×nh
thµnh loµi
-duy tr× sù toµn vÑn cña loµi.

4. Cñng cè:
- Yªu cÇu häc sinh ®äc phÇn kÕt luËn SGK
- Yªu cÇu häc sinh tr¶ lêi c©u hái SGK:
- NÕu chØ dùa vµo c¸c ®Æc ®iÓm h×nh th¸i ®Ó ph©n biÖt c¸c loµi cã chÝnh x¸c
kh«ng? v× sao?
5. Híng dÉn vÒ nhµ:
§äc môc Em cã biÕt?, häc vµ tr¶ lêi c©u hái SGK ; chuÈn bÞ bµi 29




70
Tiết 29. Ngày soạn: 09/12
BµI 29: qu¸ tr×nh h×nh thµnh loµI míi
I/ Môc tiªu:
1. KiÕn thøc.
- Gi¶i thÝch ®îc sù c¸ch ly ®Þa lý dÉn ®Õn sù ph©n ho¸ vèn gen gi÷a c¸c quÇn thÓ.
- Gi¶i thÝch t¹i sao c¸c quÇn ®¶o l¹i lµ n¬i lý tëng cho qu¸ tr×nh h×nh thµnh loµi míi. T¹i sao
ë c¸c ®¶o gi÷a ®¹i d¬ng l¹i hay cã nh÷ng loµi ®Æc h÷u.
- Tr×nh bµy thÝ nghiÖm cña §èt®¬ chøng minh c¸ch ly ®Þa lý dÉn ®Õn sù c¸ch ly sinh
s¶n.
2. Kü n¨ng.
- Ph¸t triÓn kü n¨ng ph©n tÝch kªnh h×nh, kü n¨ng so s¸nh, kh¸i qu¸t tæng hîp.
- Kü n¨ng lµm viÖc ®éc lËp víi SGK.
3. Th¸i ®é.- Cñng cè niÒm tin say mª t×m hiÓu thiªn nhiªn.
II/ ChuÈn bÞ:
- PhiÕu häc tËp.
- Mét sè h×nh ¶nh vÒ c¸c sinh vËt sèng trªn ®¶o.
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức bài dạy
1. Ôn đinh lớp :kiểm tra sỉ số và tác phong học sinh.
̉ ̣
̉ ̀ ̃
2. Kiêm tra bai cu: - Loa× sinh häc lµ g×? ChØ dùa vµo ®Æc ®iÓm h×nh th¸i ®Ó ph©n lo¹i
loµi cã chÝnh x¸c kh«ng? T¹o sao?
- C¸c nhµ khoa häc thêng dïng tiªu chuÈn g× ®Ó ph©n biÖt 2 loµi vi khuÈn? Tr×nh bµy c¸c
c¬ chÕ c¸ch ly vµ vai trß cña c¬ chÕ trong qu¸ t×nh tiÕn ho¸?
3. Bµi míi:
H×nh thµnh loµi míi lµ mét qu¸ tr×nh lÞch sö, c¶i biÕn thµnh phÇn kiÓu gen cña quÇn
thÓ theo híng thÝch nghi, t¹o ra kiÓu gen míi c¸ch ly sinh s¶n víi quÇn thÓ gèc. Cã mét sè
ph¬ng thøc h×nh thµnh loµi míi kh¸c nhau ®ã lµ néi dung cña bµi h«m nay.
Ho¹t ®éng 1: T×m hiÓu vai trß c¸ch ly ®Þa lý trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh loµi míi.

Ho¹t ®éng cña Gi¸o viªn Häc sinh Néi dung
Tõ kiÕn thøc ®Þa lý: Liªn hÖ tr¶ lêi. I/ H×nh thµnh loµi kh¸c khu
C¸ch li ®Þa lý lµ g×? Nghe vµ ph©n tÝch. vùc ®Þa lý.
VD: Cho hai d·y nói ven biÓn §¹i diÖn nhãm tr¶ lêi. 1. Vai trß cña c¸ch li ®Þa lý
cã mét loµi c©y mäc ®Òu BÞ t¸ch lµm 2 quÇn thÓ trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh
sau ®ã níc biÓn d©ng cao. vµ ®îc chän läc theo 2 loµi míi.
Yªu cÇu th¶o luËn nhãm: ®iÒu kiÖn kh¸c nhau. - Do sèng trong c¸c ®IÒu kiÖn
§iÒu g× s¶y ra víi quÇn thÓ ®Þa lý kh¸c nhau nªn CLTN lµm
Kh«ng.
thùc vËt ë 2 d·y nói? thay ®æi tÇn sè alen cña c¸c
VD: C¸c quÇn thÓ ngêi
H×nh thµnh loµi b»ng con ® - quÇn thÓ c¸ch li theo nh÷ng
sèng c¸ch li nhau t¹o thµnh
êng ®Þa lý thêng x¶y ra vìi c¸ch kh¸c nhau.
c¸c chñng téc.
nh÷ng loµi cã ®Æc ®iÓm - Sù sai kh¸c vÒ tÇn sè alen
TËp hîp c¸c ®¶o lín nhá ë
nh thÕ nµo? Thêi gian diÔn gi÷a c¸c quÇn thÓ c¸ch li ®îc
1 khu vùc trªn biÓn.
ra? duy tr×.
V×:
Sù c¸ch li ®Þa lý cã nhÊt - C¸c quÇn thÓ c¸ch li kh«ng
- Gi÷a c¸c ®¶o cã sù c¸ch
thiÕt h×nh thµnh loµi míi trao ®æi vèn gen víi nhau.
li ®Þa lý.
kh«ng? - Sù sai kh¸c dÉn ®Õn c¸ch li
- Sù c¸ch li kh«ng qu¸ lín lµ
QuÇn ®¶o lµ g×? tËp tÝnh, mïa vô råi c¸ch li sinh
®iÒu kiÖn ®Ó quÇn thÓ
T¹o sao nãi “QuÇn ®¶o lµ s¶n lµm xuÊt hiÖn loµi míi.
nhËp c thµnh loµi míi.
phßng thÝ nghiÖm sèng cho - Con ®êng nµy x¶y ra víi
V×: - Mçi quÇn thÓ nhËp
nghiªn cøu h×nh thµnh loµi” nh÷ng loµi ph¸t t¸n m¹nh, ph©n
c cã 1 vèn gen kh¸c quÇn
bè réng.
thÓ gèc vµ ®îc CLTN ë
- X¶y ra chËm ch¹p qua nhiÒu
71
T¹i sao ë c¸c ®¶o l¹i hay cã ®¶o ph©n ho¸ tiÕp. d¹ng trung gian.
c¸c loµi ®Æc h÷u? - Do sù c¸ch li ®Þa lý nªn
sù giao lu vÒ gen bÞ h¹n
chÕ.

Ho¹t ®éng 2: T×m hiÓu thÝ nghiÖm chøng minh qu¸ tr×nh h×nh thµnh loµi b»ng con ® -
êng ®Þa lý

Ho¹t ®éng cña Gi¸o viªn Häc sinh Néi dung
Ph¸t phiÕu häc tËp. §äc SGK. 2. ThÝ nghiÖm chøng minh
Yªu cÇu Häc sinh nghiªn cøu Th¶o luËn nhãm. qu¸ tr×nh h×nh thµnh loµi míi
SGK th¶o luËn. b»ng c¸ch li ®Þa lý.
Yªu cÇu ®¹i diÖn nhãm tr×nh
bµy. Theo dâi, nhËn xÐt vµ
Thèng nhÊt néi dung. bæ sung.
4. Cñng cè.
Vai trß cña sù c¸ch li ®Þa lý trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh loµi míi.
A) Kh«ng cã c¸ch li ®Þa lý th× kh«ng thÓ h×nh thµnh loµi míi.
B) C¸ch li ®Þa lý cã thÓ dÉ ®Õn h×nh thµnh loµi míi qua nhiÒu d¹ng trung gian chuyÓn tiÕp.
C) C¸ch li ®Þa lý lu«n lu«n dÉn ®Õn c¸ch ly sinh s¶n.
D) M«i trêng ®Þa lý kh¸c nhau lµ nguyªn nh©n chÝnh dÉn ®Õn ph©n ho¸ thµnh phÇn kiÓu
gen cña quÇn thÓ c¸ch li.
5. VÒ nhµ.
Häc bµi, lµm bµi tËp SGK, ®äc tríc bµi 30.
PhiÕu häc tËp:
Nghiªn cøu néi dung SGK môc 2 trang 131 hoµn thµnh néi dung b¶ng sau:

§èi tîng.
Nguyªn liÖu.
C¸ch tiÕn hµnh.
KÕt qu¶.
NhËn xÐt vµ gi¶i thÝch




72
Tiết 30. Ngày soạn:16/12

BµI 29: qu¸ tr×nh h×nh thµnh loµI míi (TiÕp theo)

I/ Mục tiêu:
1. Kiến thức :
- Giải thích được quá trình hình thành loài bằng con đường lai xa và đa bội hoá.
- Giải thích được sự cách li về tập tính và cách li sinh thái dẫn đến hình thành loài m ới nh ư th ế
nào?
- Biết được tại sao phải bảo vệ đa dạng sinh học c ủa các loài cây hoang d ại cũng nh ư các
giống cây trồng nguyên thuỷ?
2. Kỹ năng:
- Rèn luyện kỹ năng so sánh, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa kiến thức .
- Rèn kỹ năng làm việc độc lập với SGK
3. Thái độ:
Có ý thức bảo vệ sự đa d ạng sinh h ọc c ủa các loài cây hoang d ại cũng nh ư các gi ống cây
trồng nguyên thuỷ .
II/ Chuẩn bị:
- GV: gi¸o ¸n + SGK + Hình 30.1 SGK
- HS: Vë ghi + SGK
III/ TTBH:
1. Kiểm tra bài cũ:
- Giải thích vai trò của cách li địa lí trong quá trình hình thành loài mới ?
- Tại sao quần đảo lại được xem là phòng thí nghi ệm nghiên c ứu quá trình hình thành loài
mới ?
2. Bài mới:
Tiết trước chúng ta nghiên cứu quá trình hình thành loài khác khu vực địa lí. Vậy ở cùng khu v ực
địa lí thì quá trình hình thành loài có diễn ra hay không? Để rõ hơn chúng ta nghiên cứu tiếp bài §30
HOẠT ĐỘNG 1: Tìm hiểu quá trình hình thành loài bằng cách li tập tính và cách li sinh thái
Hoạt động GV Hoạt động HS Nội dung
Yêu cầu HS đọc thông tin II/ Hình thành loài cùng khu vực địa lí:
SGK và cho biết: 1. Hình thành loài bằng cách li tập tính
- VD trên minh hoạ điều gì? và cách li sinh thái:
Giải thích. Suy nghĩ trả lời a) Hình thành loài bằng cách li tập tính:
- Từ vd trên có thể rút ra kết
luận gì về quá trình hình Các cá thể của 1 quần thể do đột biến có
Theo VD, suy nghĩ được KG nhất định làm thay đổi 1 số đặc
thành loài?
Vậy trong cùng khu vực địa lí trả lời điểm liên quan tới tập tính giao phối thì
ngoài con đường hình thành Phân tích VD rút ra những cá thể đó sẽ có xu hướng giao phối
loài vừa xét còn có con đường kết luận với nhau tạo nên quần thể cách li với
quần thể gốc. Lâu dần, sự khác biệt về
nào khác không?
Có thể cho VD về cỏ băng, vốn gen do giao phối không ngẫu nhiên
cỏ sâu róm trên bãi bồi sông cũng như các nhân tố tiến hoá khác cùng
phối hợp tác động có thể sẽ dẩn đến sự
Vônga và VD SGK
Từ 2 VD trên có thể rút ra Cách li sinh thái cách li sinh sản và hình thành nên loài mới.
kết luận gì về con đường
hình thành loài bằng con b) Hình thành loài bằng cách li sinh thái:
đường sinh thái? Hai quần thể của cùng một loài sống
Hình thành loài bằng con trong 1 khu vực địa lí nhưng ở hai ổ sinh
đường cách li sinh thái Đọc SGK và trả lời thái khác nhau thì lâu dần có thể dẫn đến
thường xảy ra đối với đối cách li sinh sản và hình thành loài mới .
tượng nào?
73
Động vật ít di
chuyển

HOẠT ĐỘNG 2: Tìm hiểu quá trình hình thành loài nhờ cơ chế lai xa và đa bội hoá
Hoạt động GV Hoạt động HS Nội dung
2. Hình thành loài nhờ lai xa và
- Thế nào là lai xa? đa bội hoá: SGK
- Lai xa gặp những trở ngại - Thảo luận nhóm dựa trên
kiến thức đã học và cử đại
gì?
- Vì sao cơ thể lai xa thường diện trả lời
không có khả năng sinh sản? - Các nhóm khác nhận xét, bổ
sung
- Nhận xét, đánh giá → thống
nhất nội dung Dựa vào kiến thức đã học trả
lời được, để khắc phục trở
- Có phải cơ thể lai xa nào ngại khi lai xa người ta đa bội
cũng bất thụ và không thể tạo hoá cơ thể lai xa
thành loài mới không?
- Để khắc phục trở ngại khi
lai xa người ta có thể làm gì? Trình bày thí nghiệm của
- Tại sao đa bội hoá lại khắc Kapetrenco, lai cải bắp và cải
phục được trở ngại đó? củ
Người ta tiến hành như thế
nào?

- Ngoài VD ở SGK có thể nêu
thêm VD về nguồn gốc cỏ
Saprtina từ 2 loài cỏ gốc Châu
Âu và Châu Mỹ .
- Vì sao lai xa và đa bội hoá Dựa vào kiến thức đã học trả
là con đường hình thành loài lời
phổ biến ở thực vật bậc cao
nhưng rất ít gặp ở động vật? Trả lời
- Sự xuất hiện 1 cá thể lai xa
được coi là loài mới chưa?
3. Củng cố: Câu 5 SGK
4. Dặn dò: Trả lời các câu hỏi SGK và xem trước bài 31




74
Tiết 31. Ngày soạn:18/12

BÀI 31: TIẾN HOÁ LỚN
I/ Mục tiêu:
1. Kiến thức:
-Trình bày được thế nào là tiến hoá lớn?
- Giải thích được nghiên cứu quá trình tiến hoá lớn làm sáng tỏ đ ược nh ững vấn đ ề gì c ủa
sinh giới .
- Giải thích tại sao bên cạnh những loài có tổ chức c ơ thể phức tạp vẫn còn t ồn t ại nh ững
loài có cấu trúc khá đơn giản.
- Trình bày được một số nghiên cứu thực nghiệm về tiến hoá
2. Kỹ năng:
- Rèn luyện kỹ năng so sánh, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa kiến thức.
- Rèn kỹ năng làm việc độc lập với SGK, thảo luận nhóm
3. Thái độ:
Có ý thức bảo vệ sự đa dạng sinh học
II/ Chuẩn bị:
- GV: gi¸o ¸n + SGK + Hình 31.1, 31.2 SGK
- HS: Vë ghi + SGK
III/ TTBH:
1. Kiểm tra bài cũ:
- Giải thích cơ chế hình thành loài bằng con đường đa bội hoá?
- Từ 1 loài SV không có sự cách li đ ịa lí có hình thành nên các loài khác nhau đ ược không? Gi ải
thích.
3. Bài mới: ở các bài trước chúng ta đã nghiên cứu kĩ về tiến hoá nhỏ. Trong thuyết ti ến hoá
còn 1 vấn đề nữa mà hôm nay chúng ta sẽ đề cập đến để làm sáng tỏ sự phát sinh và phét ti ển c ủa
toàn bộ sinh giới trên trái đất đó chính là TIẾN HOÁ LỚN
Hoạt động GV và HS Nội dung
- Thế nào là tiến hoá lớn? I/ Tiến hoá lớn và vấn đề phân loại thế
Nhớ lại kiến thức đã học trả lời giới sống:

1. Khái niệm tiến hoá lớn:
Là quá trình biến đổi trên qui mô lớn ,
- Thông qua KN chúng ta biết thời gian diễn ra quá trải qua hàng triệu năm làm xuất hiệ các
trình tiến hoá lớn rất lâu dài, vậy người ta nghiên đơn vị phân loại trên loài .
cứu tiến hoá lớn ntn?
Suy nghĩ, dựa vào SGK trả lời 2. Đối tượng nghiên cứu:
Yêu cầu HS quan sát hình 31.1 rút ra nhận xét về - Hoá thạch
đặc điểm của sinh giới trên quan điểm của tiến hoá - Phân loại sinh giới thành các đơn vị dựa
lớn vào mức độ giống nhau về các đặc điểm
Hs Quan sát, nhận xét hình thái, hoá sinh, sinh học phân tử.
- Tại sao sinh giới lại ngày càng đa dạng?
Hs Suy nghĩ, trả lời
Dựa trên sơ đồ hình 31.1 trả lời 3. Đặc điểm về sự tiến hoá của sinh giới:
- Các loài SV đều tiến hoá từ tổ tiên chung
theo kiểu tiến hoá phân nhánh tạo nên sinh
- Hãy kể tê các đơn vị phân loại trên loài mà em giới vô cùng đa dạng.
biết? - Các nhóm loài khác nhau có thể được
phân loại thành các nhóm phân loại: Loài –
- Tốc độ tiến hoá hình thành loài ở các nhóm sinh Chi – Bộ - Họ - Lớp – Ngành – Giới
vật có giống nhau không? - Tốc độ tiến hoá hình thành loài ở các
75
nhóm sinh vật khác nhau.
- Một số nhóm SV đã tiến hoá tăng dần
- Dựa vào sơ đồ hình 31.1 cho biết chiều hướng mức độ tổ chức cơ thể từ đơn giản đến
tiến hoá về mặt cấu trúc cơ thể của các nhóm sinh phức tạp. Một số khác lại tiến hoá theo
vật? kiểu đơn giản hoá mức độ tổ chức cơ thể.

Hướng dẫn HS đọc SGK
II/ Một số nghiên cứu thực nghiêm về
tiến hoá lớn: SGK
3. Củng cố: Câu 3 SGK
4. HDVN: Trả lời các câu hỏi SGK và đọc trước bài 32




76
Tiết : 32 Ngày soạn : 23/12

BÀI 32: NGUỒN GỐC SỰ SỐNG

I. MỤC TIÊU:
1. Kiến thức :
- Trình bày được thí nghiệm của Milơ chứng minh các hợp chất hữu cơ đơn giản đã có rthể
được hình thành như thế nào khi trái đất mới được hình thành.
- Giải thích được các thí nghiệm chứng minh quá trình trùng phân tạo ra các đại phân tử hữu cơ
từ các đơn phân .
- Giải thích được các cơ chế nhân , phiên mã, dịch mã đã có thể được hình thành như thế nào.
- Giải thích được sự hình thành các tế bào nguyên thuỷ đấu tiên.
2. Kỹ năng :
- Kỹ năng lập sơ đồ thông qua hoạt động điền sơ đồ câm
- Kỹ năng hình thành giả thiết khoa học thông qua việc tìm hiểu về 1 số giả thiết về sự xuất
hiện chất hữ cơ đầu tiên trên trái đất .
3. Thái độ, hành vi:
- Tăng lòng yêu khoa học và say mê nghiên cứu khoa học.
II. PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:
- Tranh minh hoạ có trong SGK hoặc các tranh ảnh có liên quan đến bài học mà GV và học sinh
sưu tầm được.
III. TIẾN TRÌNH BÀI HỌC:
1. Kiểm tra bài cũ:
- Những căn cứ để hình thành các nhóm phân loại trên loài
- Những nghiên cứu về tiến hoá lớn cho thấy một số chiều hướng tiến hoá nào?
- Tại sao bên cạnh những loài có tổ chức cơ thể rất phức tạp vẫn tồn tại những loài có cấu
trúc khá đơn giản?
2. Bài mới:
Hoạt động của Thầy và Trò Nội dung

Các Các Các Các loài
- Cho học sinh điền vào sơ đồ câm
về các giai đoạn tiến háo của thế chất hợp TB sơ hiện
giới sống ( Gv tự vẽ sơ đồ câm vô cơ chất khai nay
căn cứ vào sơ đồ bên)


Tiến Tiến Tiến hoá
hoá tiền
hoá hoá sinh học
học sinh

-Tiến hoá hoá học là gì ? Bao gồm I. TIẾN HOÁ HOÁ HỌC:
những sự kiện nào? - Quá trình hình thành các chất hữu cơ đơn giản từ các chất vô

- Gv yêu cầu học sinh đọc SGK và - Quá trình trùng phân tạo nên các đại phân tử hữu cơ
cho biết những nhân tố nào tác * Sơ đồ tiến hoá hoá học:
động lên giai đoạn hình thành các Các
Các chất nguồn Chất hữu Các đại
chất hữu cơ đơn giản từ các chất
khí trong Q tự cơ đơn Trùng phân tử
vô cơ? ( Nhân tố hoá học và nhân
Nhiên giản
khí phân ( Pôlipeptit,
tố vật lí: nguồn năng lượng
nguyên thuỷ) quyển ( Aa, Nu, axít nuclêic)
- Từ chất hữu cơ đơn giãn đã tiếp đường
nguyên
77
tục diễn ra quá trình gì để hình
thành hợp chất hữu cơ phức tạp
Các loại Phức hợp các phân
hơn? Nêu tên một số hợp chất? CLTN
phức hợp tử hữu cơ có thể tự
- từ những đại phân tử hữu cơ quá
trình tiến hoá được tiếp diễn như sao và dịch mã
các phân
tế nào? t ử hữ u ( ARN và pôlipeptit
- Gv giới thiệu thí nghiệm của
được bao bọc bởi
Milơ và Fox ( điều kiện giống quả
đất thời nguyên thuỷ) * Thí nghiệm của Milơ và của Fox
Hỗn hợp Mạch
Axít amin
Điện 1500C -
H2, CH4, Pôlipept
1800C
Cao
NH3 it
- Cơ chế nhân đôi và cơ chế dịch thế
mã trong giai đoạn tiến hoá hoá
học đã được các nhà khoa học mô - Cơ chế nhân đôi:
tả như thế nào? - Cơ chế dịch mã:
- Trong điều kiện của trái đất hiện II. TIẾN HOÁ TIỀN SINH HỌC:
nay, liệu các hợp chất hữu cơ có - Các đại phân tử xh trong nước và tập trung với nhau thì các
được hình thành từ chất vô cơ phân tử lipit do đặc tính kị nước sẽ lập tức hình thành nên lớp
không? Tại sao? màng bao bọc lấy các đại phân tử hữu cơ -> giọt nhỏ liti khác
- Hãy mô tả quá trình tiến hoá hình nhau ( Côaxecva) CLTN Các tế bào sơ khai CLTN Các tế bào
thành tế bào sơ khai từ các đại sơ khai có các phân tử hữu cơ giúp chúng có khả năng Tđc và
phân tử hữu cơ xuất hiện trong E,có khả năng phân chia và duy trì thành phần hoá học .
nước ? - Từ các tB sơ khai THSH các loài ngày nay
- lưu ý từ TB sơ khai -> các loài Nhân tố TH
ngày nay có sự tác động của các
nhân tố tiến hoá

3. Củng cố :
- Sự phát sinh và tiến hoá của sự sống trải qua những giai đoạn nào ? Đặc điểm tiến hoá của mỗi
giai đoạn?
- Tại sao ngày nay sự sống không được hình thành theo phương thức hoá học được nữa?
4. HDVN:
*Trả lời các câu hỏi cuôí bài
* Soạn bài mới :
- Hoá thạch là gì? Nêu vai trò của hoá thạch trong nghiên cứu lịch sử tiến hoá của sinh giới?
- Hãy chứng minh những biến đổi địa chất luôn gắn chặt với sự phát sinh và phát triển của sinh
giới?
- Trình bày đặc điểm địa lí khí hậu của trái đất qua các kỉ địa chất và những đặc điểm của các loài
sinh vật điển hình của các kỉ và các đại địa chất ?




78
Tiết. 33 Ngày soạn : 06/01/09

SỰ PHÁT TRIỂN CỦA SINH GIỚI QUA CÁC ĐẠI ĐỊA CHẤT
I. Môc tiªu:
1. KiÕn thøc:
- Häc sinh ph¶i hiÓu râ kh¸i niÖm hãa th¹ch, nguån gèc hãa th¹ch vµ ý nghÜa cña viÖc
nghiªn cøu hãa th¹ch.
2. KÜ n¨ng:
- Ph©n tÝch ®îc mèi quan hÖ gi÷a nh÷ng biÕn cè cña khoa häc, ®Þa chÊt víi sù thay
®æi cña sinh vËt.
3. Th¸i ®é:
- NhËn thÊy râ vÒ ho¸ th¹ch vµ sù ph©n chia ®Þa chÊt.
II. Ph¬ng tiÖn d¹y häc:
- C¸c h×nh ¶nh hãa th¹ch trong SGK .
III. Ph¬ng ph¸p d¹y häc:
- VÊn ®¸p ph¸t hiÖn - gi¶ng gi¶i
IV. Träng t©m kiÕn thøc:
- Hãa th¹ch vµ sù ph©n chia thêi gian ®Þa.
V. TiÕn tr×nh lªn líp:
1. æn ®Þnh líp:
2. KiÓm tra bµi cò:
- Ph©n biÖt tiÕn ho¸ ho¸ häc, tiÕn ho¸ tiÒn sinh häc vµ tiÕn ho¸ sinh häc?
3. Bµi míi:
Ho¹t ®éng cña thÇy vµ trß Néi dung
- Gi¶ng gi¶i - vÊn ®¸p I. Hãa th¹ch:
+ Theo em, hãa th¹ch lµ g×? 1) §Þnh nghÜa:
Hãa th¹ch lµ di tÝch cña sinh vËt sèng trong c¸c
+ C¬ thÓ sinh vËt ® îc t¹o nªn bëi thêi ®¹i tríc, tån t¹i trong c¸c líp ®Êt ®¸.
nh÷ng thµnh phÇn nµo? Khi chÕt 2) Sù h×nh thµnh hãa th¹ch :
®i thµnh phÇn nµo bÞ c¸c vi sinh - Sinh vËt chÕt ®i, phÇn mÒm bÞ ph©n hñy, phÇn
vËt ph©n hñy? cøng cßn l¹i trong ®Êt:
+ GV tr×nh bµy sù h×nh thµnh + §Êt bao phñ ngoµi, t¹o kho¶ng trèng bªn trong
mçi d¹ng hãa th¹ch vµ th«ng b¸o sù --> hãa th¹ch khu«n ngoµi.
tån t¹i cña chóng trong ®Êt. + C¸c chÊt kho¸ng lÊp ®Çy kho¶ng trèng, h×nh
+ Minh häa b»ng h/a c¸c d¹ng hãa thµnh sinh vËt b»ng ®¸ --> hãa th¹ch khu«n trong.
th¹ch cßn nguyªn vÑn (SGK) - Sinh vËt ®îc b¶o tån nguyªn vÑn trong b¨ng, hæ
ph¸ch, kh«ng khÝ kh« ...
+ Nghiªn cøu hãa th¹ch cã ý 3) ý nghÜa :
nghÜa g×? - X¸c ®Þnh ®îc lÞch sö xuÊt hiÖn, ph¸t triÓn, diÖt
VÝ dô: Ph¸t hiÖn hãa th¹ch lµ bß s¸t vong cña sinh vËt.
--> KhÝ hËu kh«. - X¸c ®Þnh tuæi cña c¸c líp ®Êt ®¸ chøa chóng vµ
ngîc l¹i.
- Nghiªn cøu lÞch sö cña vá qu¶ ®Êt.
+ GV gi¶i thÝch c¸c kh¸i niÖm:
* Sù phãng x¹: HiÖn tîng c¸c ngtè II. Sù ph©n chia thêi gian ®Þa chÊt:
bøc x¹ xuyªn qua vµ ion hãa c¸c 1.Ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh tuæi ®Êt vµ hãa th¹ch:
ngtö cña ngtè kh¸c. - Dùa vµo lîng s¶n phÈm ph©n r· cña c¸c nguyªn tè
* Sù ph©n r· kh«ng phô thuéc vµo phãng x¹ (Ur235, K40) --> chÝnh x¸c ®Õn vµi triÖu n¨m
ngo¹i c¶nh. --> ®îc sö dông ®Ó x¸c ®Þnh mÉu cã ®é tuæi hµng
* Chu kú b¸n r·: TG ½ lîng ngtè tØ n¨m.
phãng x¹ ban ®Çu bÞ ph©n r·. - Dùa vµo lîng C ®ång vÞ phãng x¹ (C12, C14) -->

79
Ho¹t ®éng cña thÇy vµ trß Néi dung
chÝnh x¸c vµi tr¨m n¨m --> ®îc sö dông ®èi víi mÉu
 §ång vÞ: c¸c ngtö cã cïng sè
cã ®é tuæi < 50000 n¨m.
Proton nhng kh¸c sè n¬tron.

2. C¨n cø ph©n ®Þnh thêi gian ®Þa chÊt:
+ C¨n cø vµo nh÷ng thay ®æi g× - Dùa vµo nh÷ng biÕn cè lín vÒ khÝ hËu, ®Þa chÊt
cña ®Þa chÊt ®Ó x¸c ®Þnh thêi ®Ó ph©n ®Þnh mèc thêi gian ®Þa chÊt:
+ MÆt ®Êt n©ng lªn, h¹ xuèng.
gian?
+ §¹i lôc di chuyÓn theo chiÒu ngang.
+ GV lÊy c¸c vÝ dô t¬ng øng.
+ Sù chuyÓn ®éng t¹o nói.
+ Sù ph¸t triÓn cña b¨ng hµ.
- Dùa vµo nh÷ng biÕn cè trªn vµ c¸c hãa th¹ch ®iÓn
+ LÇn lît giíi thiÖu ë bµi sau.
h×nh--> lÞch sö sù sèng chia lµm 5 ®¹i: Th¸i cæ,
Nguyªn sinh, Cæ sinh , Trung sinh, T©n sinh.

4. Cñng cè:
- Ho¸ th¹ch cã ý nghÜa g×? VÝ dô minh ho¹.
- C¨n cø vµo ®©u, c¸c nhµ khoa hoc ®· ph©n chia lÞch sö qu¶ ®Êt lµm c¸c §¹i, Kû?
5. HDHS häc ë nhµ:
- Tham kh¶o l/s sù sèng qua c¸c ®¹i Th¸i cæ, Nguyªn sinh, Cæ sinh.
- Mèi quan hÖ gi÷a khÝ hËu, ®Þa chÊt víi sinh vËt.




80
Tiết 34 Ngày soạn : 08/01/09

Bài 34: SỰ PHÁT SINH LOÀI NGƯỜI
I.Mục tiêu:
- Nêu được những đặc điểm giống nhau giữa người với vượn người ngày nay.
- Giải thích được những đặc điểm thích nghi đặc trưng cho loài người.
- Giải thích được quá trình hình thành loài người Homo sapiens qua các giai đoạn chuyển tiếp.
-Giải thích được thế nào là tiến hóa văn hóa và vai trò c ủa ti ến hóa văn hóa trong quá trình phát
sinh, phát triển loài người.
II.Phương tiện : Tranh phóng to Bảng 34; Hình 34.1-34.2
III.Phương pháp: Vấn đáp tìm tòi, Quan sát tìm tòi.
IV/ Tiến trình:
1. Ổn định
2. Kiểm tra bài cũ:
- Hóa thạch là gì? Nêu vai trò của hóa thạch trong nghiên cứu lịch sử phát triển của sinh giới.
3. Bài mới:
Vµo kØ §Ö tam (65tr) cña §¹i T©n sinh, cïng víi sù ph©n hãa c¸c líp thó, Chim, C«n
trïng lµ sù xuÊt hiÖn c¸c nhãm linh trëng vµ c¸ch ®©y kho¶ng 1.8 triÖu n¨m, vµo kØ §Ö tø th×
loµi ngêi xuÊt hiÖn..
Sù xuÊt hiÖn loµi ngêi lµ mét qu¸ tr×nh tiÕn hãa l©u dµi vÒ thêi gian ...Bµi häc h«m nay
chóng ta sÏ ®i t×m hiÓu loµi ngêi ®· phát sinh ntn?
Hoạt động GV-HS Nội dung
Quá trình t.hóa của loài người bao gồm 2 Quá trình t.hóa của loài người bao gồm 2 g.đoạn:
g.đoạn: t.hóa Sh và t.hóa văn hóa. T/hóa hình thành người hiện đại-t/h của loài người
? Cho biết con người thuộc vào nhóm phân từ khi hình thành cho đến ngày nay
loại nào I. Quá trình phát sinh loài người hiện đại:.
Giới 1.Bằng chứng về nguồn gốc động vật của loài
ĐV(Animalia)- Ngành ĐVCDS
(Chordata) – Lớp thú (Mammalia)- Bộ linh người.
trưởng (Primates)- Họ người (Homonidae)- a) Sự giống nhau giữa người và động vật có vú
Chi,giống người (Homo)- Loài người (Homo (thú).
* GPSS: Người và thú giống nhau về thể thức cấu
sapiens)
? Bằng chứng nào xếp con người vào vị trí tạo:
phân loại như vậy? - Bộ xương gồm các phần tương tự, nội quan ...có
lông mao, răng phân hóa (cửa, nanh, hàm), đẻ con và
nuôi con bằng sữa.
Hướng dẫn học sinh tìm những điểm giống - Cơ quan thoái hóa: ruột thừa, nếp thịt ở khóe
giữa người và thú, giống-khác giữa người và mắt....
vượn * Bằng chứng phôi sinh học: p/triển phôi người lặp
lại các g/đoạn pt của đv. Hiện tượng lại giống...
(Bảng 34, Hình 34.1) → chứng tỏ người và thú có chung 1 nguồn gốc.
loài người có được các đặc điểm thích nghi b.Các đặc điểm giống nhau giữa người và vượn
nổi bật khác với các loài vượn ở những người ngày nay:
điểm nào? Vượn người ngày nay bao gồm: Vượn, đười ươi,
-Kthước trung bình của bộ não tăng dần gorila, tinh tinh.
(1350 cm3)dẫn đến xuất hiện khả năng tư -Vượn người có hình dạng và kích thước cơ thể
duy, ngôn ngữ và tiếng nói. gần giống với người (cao 1,7- 2m, nặng 70-200kg),
-Xhàm ngắn dần cùng với những biến đổi không có đuôi, có thể đứng bằng 2 chân sau, có 12-
về răng, thích nghi với việc ăn tạp giúp con 13 đôi x.sườn, 5-6 đốt cùng, bộ răng gồm 32 chiếc.
người sống sót tốt hơn, -Đều có 4 nhóm máu ( A,B,AB,O )

81
Hoạt động GV-HS Nội dung
-k/năng sinh sản cao hơn do đó tránh được -Đặc tính sinh sản giống nhau: KT,HD tinh trùng,
nạn diệt vong như 1 số loài khác, 1vợ- cấu tạo nhau thai, chu kì kinh 28-30 ngày, t/gian
1chồng-> chăm sóc con tốt hơn mang thai 270-275 ngày, mẹ cho con bú đến 1 năm.
-Đi thẳng bằng 2 chân giải phóng đôi tay để -Biết biểu lộ tình cảm vui buồn, giận dữ.. biết dùng
hái lượm, sử dụng và chế tạo công cụ lao cành cây để lấy thức ăn.
động cũng như chăm sóc con cái -Bộ gen của người giống với tinh tinh 98%.
→ chứng tỏ người có quan hệ họ hàng rất gần
-Sự tiêu giảm lông trên bề mặt cơ thể giúp
loài người giảm được nguy cơ nhiễm các sv với vượn người và gần gũi nhất với tinh tinh.
kí sinh gây bệnh. Mặt khác người và vượn có nhiều điểm khác
? Vậy cách thức các nhà khoa học n/c về quá nhau→ t/hóa theo 2 hướng khác nhau (vượn ngày
trình PS loài người ntn? nay không phải là tổ tiên trực tiếp)
Từ các bằng chứng về hình thái, giải phẩu, sinh học
phân tử ⇒ xác định mối quan hệ họ hàng, vẽ được
cây chủng loại phát sinh loài người, chỉ ra được đặc
điểm nào trên ct người được hình thành trước trong
quá trình tiến hóa, đặc điểm nào mới xuất hiện.
=> Chứng minh loài người có nguồn gốc từ
ĐVCXS: Thuộc lớp thú (Mammalia)– Bộ linh trưởng
(Primates)- Họ người (Homonidae)- Chi người
- Giới thiệu sơ đồ : (Homo)- Loài người (Homo sapiens)
- Parapitec: giữa kỉ thứ 3 cđ 30tr 2. Các dạng vượn người hóa thạch và quá trình
- Vượn người cổ đại Ôxtralopitec: cuối kỉ hình thành loài người.
thứ 3 (5-7tr) đi bằng 2 chân, hơi khom; 1,2- Vượn- đười ươi
1,4m; 20-40kg, biết sử dụng cành cây... tự Gori
vệ... la-Tinh tinh
Parapitec→Propliopitec
Đriopitec Oxtralopitec
(30tr)
(5-7tr)
chi Homo
? -Loài người hiện đại H.sapiens đã tiến hóa * Chi Homo hình thành loài người qua các gđ: H. habilis →
H.erectus → H.sapiens
từ loài vượn người Ôxtralôpitêc qua các loài - Từ loài vượn người cổ đại Ôxtralopitec có 1 nhánh
trung gian nào? t.hóa hình thành nên chi Homo để rồi sau đó tiếp tục
+ H.habilis (người khéo léo): não khá pt t.hóa hình thành nên loài người H.Sapiens (người
(575cm3) biết sdụng công cụ bằng đá. thông minh)
+ H.erectus (người đứng thẳng) hình thành (H.habilis  H.erectus  H.sapiens)
cđ 1,8tr năm; tuyệt diệt cđ khoảng 20 vạn *Địa điểm phát sinh loài người:
năm, đây là loài tồn tại lâu nhất +Thuyết đơn nguồn: Loài người H.Sapiens được
+ H.sapiens (người thông minh) là nhánh duy hình thành từ loài H.erectus ở châu Phi sau đó phát
nhất còn tồn tại, phát triển. tán sang các châu lục khác ( nhiều người ủng hộ )
Nhánh khác như H.neanderthalensis bị cạnh +Thuyết đa vùng: Loài H.erectus di cư từ châu Phi
tranh nên tuyệt chủng cđ 3vạn năm sang các châu lục khác rồi từ nhiều nơi khác nhau từ
? Đi thẳng bằng 2 chân đã đem lại cho loài loài H.erectus t.hóa thành H.Sapiens
người những ưu thế tiến hóa gì? II. Người hiện đại và sự tiến hóa văn hóa.
? Quê hương loài người? Người hiện đại có những đặc điểm thích nghi n ổi
* Bằng chứng về ADN ti thể , nst Y → ủng bật: + Bộ não lớn (TWTK của hệ thống tín hiệu thứ
hộ thuyết đơn nguồn. 2)
+ Cấu trúc thanh quản phù hợp cho phép phát triển
tiếng nói
+ Bàn tay với các ngón tay linh hoạt giúp chế tạo và
sử dụng công cụ lao động...
⇒ Có được khả năng tiến hóa văn hóa: Di truyền tín
hiệu thứ 2( truyền đạt k/nghiệm...)→ XH ngày càng
82
Hoạt động GV-HS Nội dung
phát triển (từ công cụ bằng đá → sử dụng lửa→ tạo
quần áo→ chăn nuôi, trồng trọt....KH,CN
-Nhờ có t.hóa văn hóa mà con người nhanh chóng trở
thành loài thống trị trong tự nhiên, có ảnh hưởng
nhiều đến sự t,hóa của các loài khác và có khả năng
điều chỉnh chiều hướng tiến hóa của chính mình.


4. Củng cố:
- Đọc phần tổng kết
- Trả lời câu hỏi SGK.
- Trả lời các câu hỏi SGK – Đọc :Em có biết
5. HDVN:
- Chuẩn bị bài 35-Môi trường và các nhân tố sinh thái




83
Tiết 35 Ngày soạn: 12/1
ÔN TẬP
I. Mục tiêu
- Nêu được các khái niệm cơ bản, các cơ chế chính trong di truyền học từ mức độ phân tử, tế bào,cơ
thể cũng như quần thể
- Nêu được các cách chọn tạo giống
-Giải thích được các cách phân loại biến dị và đặc điểm của từng loại
- Biết cách hệ thống hoá kiến thức thông qua xây dựng bản đồ khái niệm
- Vận dụng lý thuyết giải quyết các vấn đề trong thực tiễn và đời sống sản xuất
II. Phương tiện dạy học
- Phiếu học tập, máy chiếu
- Học sinh ôn tập kiến thức ở nhà
III. Tiến trình tổ chức bài học
1. Kiểm tra bài cũ
2. Bài mới
Hệ thống hoá kiến thức
GV chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhòm giao nhiệm vụ hoàn thành nội dung 1 phếu học tập sau đó lần
lượt đại diện các tổ lên báo cáo ,các nhóm khác đóng góp ý kiến bổ sung
Phiếu học tập số 1
1. Hãy điền các chú thích thích hợp vào bên cạnh các mũi tên nêu trong sơ đồ dưới đây để minh hoạ
cho quá trình di truyền ở mức độ phân tử
ADN → A RN → Prôtêin → Tính trạng ( hình thái ,sinh lí….. )

ADN
2. Vẽ bản đồ khái niệm với các khái niệm dưới đây
gen, ADN-pôlimeraza, nguyên tắc bảo toàn , nguyên tắc bổ sung, tự nhân đôi
Phiếu học tập số 2
Hãy giải thích cách thức phân loại biến dị theo sơ đồ dưới đây

Biến dị
biến dị di truyền thườn biến

đột biến biến dị tổ hợp

đột biến NST đột biến gen

đột biến SL đột biến cấu trúc

đột biến đa bội đột biến lệch bội

đột biến đa bội chẵn đột biến đa bội lẻ

Phiếu học tập số 3
bảng tóm tắt các quy luật di truyền

Tên quy luật Nội dung Cơ sở tế bào Điều kiện Ý nghĩa
học nghiệm đúng
Phân li
Tác động bổ sung
Tác động cộng gộp
Tác động đa hiệu
Di truyền độc lập
84
Liên kết gen
Hoán vị gen
Di truyền giới tính
Di truyền LK với giới
tính

Phiếu học tập số 4
Hãy đánh dấu + ( nếu cho là đúng) vào bảng so sánh sau
Bảng so sánh quần thể ngẫu phối và tự phối

Chỉ tiêu so sánh Tự phối Ngẫu phối
- Giảm tỉ lệ thể dị hợp, tăng dần thể đồng hợp qua các thế
hệ
- Tạo trạng thái cân bằng di truyền của quần thể
- Tần số alen không đổi qua các thế hệ
-Có cấu trúc : p2AA :2pqAa : q2aa
- Thành phần các kiểu gen thay đổi qua các thế hệ
- Tạo ra nguồn biến dị tổ hợp
Phiếu học tập số 5
Hãy điền nội dung phù hợp vào bảng sau
Bảng nguồn vật liệu và phương pháp chọn giống

Đối tượng Nguồn vật liệu Phương pháp
Vi sinh vật
Thực vật
Động vật
Đáp án phiếu học tập số 1
1. Đó là các cum từ : (1) Phiên mã
(2) Dịch mã
(3) Biểu hiện
(4) Sao mã
2.Bản đồ
nguyên tắc bố sung
gen gen

Nguyên tắc bán bảo toàn

Đáp án phiếu học tập số 4

Chỉ tiêu so sánh Tự phối Ngẫu phối
-Giảm tỉ lệ thể dị hợp, tăng dần tỉ lệ thể đồng hợp +
-Tạo trạng thái cân bằng di truyền của quần thể +
-Tần số alen không đổi qua các thế hệ +
- Có cấu trúc p2AA :2pqAa:q2aa +
-Thành phần các kiểu gen thay đổi qua các thế hệ +
-Tạo ra nguồn biến dị tổt hợp + +

Đáp án phiếu học tập số 5

Đối tượng Nguồn vật liệu Phương pháp
Vi sinh vật Đột biến Gây đột biến nhân tạo
Thực vật Đột biến, biến dị tổ hợp Gây đột biến, lai tạo
Động vật Biến dị tổ hợp(chủ yếu) Lai tạo
85
86
Tiết 36. Ngày soạn: 18/12/08
KIỂM TRA HỌC KỲ I
I. Mục tiêu:
1. VÒ kiÕn thøc:
- Nh»m kiÓm tra, ®¸nh gi¸ sù nhËn thøc cña HS qua häc k×.
- Học sinh pahỉ nắm được các kiến thức đã học.
2. VÒ kÜ n¨ng & th¸i ®é:
- RÌn luyÖn c¸c kÜ n¨ng: Lµm bµi kiÓm tra tr¾c nghiÖm, ph©n tÝch so s¸nh, tæng hîp.
3. Thái độ: ý thức kỷ luật, không vi phạm quy chế thi cử.
II. Chuẩn bị
- GV: C©u hái + §¸p ¸n + BiÓu ®iÓm.
- HS: kiÕn thøc + Dông cô häc tËp.
III. Tiến trình lên lớp:
1. Ổn định lớp: kiểm tra sỉ số và tác phong học sinh.
3. Phát đề.




87
Tiết 37 Ngày soạn : 18/01

MÔI TRƯỜNG SỐNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI
I. Mục tiêu:
- Nêu được khái niệm môi trường sống của sinh vật,các loại môi trường sống
- Phân tích được ảnh hưởng của một số nhân tố sinh thái vô sinh và huuwx sinh của môi trường
tới đồi sống sinh vật.
- Nêu được khái niệm giới hạn sinh thái ,cho ví dụ
- Nêu được khái niệm ổ sinh thái,phân biệt nơi ở với ổ sinh thái,lấy ví dụ minh họa.
- Rèn luyện được kĩ năng phân tích các yếu tố môi trường và xây dựng được ý thức bảo vệ môi
trường thiên nhiên.
II.Phương tiện dạy học
Tranh phóng to hình 35.1,35.2
III.Trọng tâm
- Khái niệm về môi trường sống của sinh vật, phân biệt 2 nhóm nhân tô sinh thái vô sinh và
hữu sinh.
- Khái niệm về giới hạn sinh thái và ổ sinh thái
- Sự thích nghi của sinh vật với ánh sáng ,nhiệt độ cảu môi trường.
IV.Tiến trình bài giảng
1.Ổn định lớp
2.Bài cũ:không kiểm tra bài cũ
3.Bài mới:
Hoạt động cuả giáo viên và học sinh Nội dung
Gv:Treo hình ảnh cây trên đồi vấn đáp hs: I.MÔI TRƯỜNG SỐNG VÀ CÁC NHÂN TỐ
SINH THÁI
1.Khái niệm và phân loại môi trường
a.Khái niệm
Môi trường sống cuả sinh vật là bao gồm tất
cả các nhân tố xung quanh sinh vật,có tác động
trực tiếp hoặc gián tiếp làm ảnh hưởng tới sự
tồn tại , sinh trưởng ,phát triển và mọi hoạt
động của sinh vật.
b.Phân loại


Theo em có những yếu tố nào tác động đến
cây?tác động đó ảnh hưởng tới cây như thế
nào?
Những yếu tố bao quanh cây ,ảnh hưởng tới
cây gọi là môi trường.Vậy môi trường sống
của sinh vật là gì?
Gồm các loại môi trường nào?

GV.Các yếu tố bao quanh sinh vật gọi là nhân 1.Môi trường nước
tố sinh thái.Vậy có những nhóm nhân tố sinh
thái nào?

GV.Nhân tố vô sinh gồm những loại nào?


GV:Nhân tố hữu sinh bao gồm các nhân tố
2.Môi trường đất
88
3.Môi trường sinh vật
nào?
Trong các nhân tố trên nhân tố nào ảnh 2.Các nhân tố sinh thái
hưởng lớn nhất tới sinh vật?vì sao? a.Nhân tố sinh thái vô sinh:(nhân tố vật lí và hóa
GV:Giới hạn sinh thái là gì?Thé nào là khoảng học)khí hậu,thổ nhưỡng ,nước và địa hình
thuận lợi,khoảng chống chịu? b.Nhân tố hữu sinh:vi sinh vật,nấm,động
Hãy nêu thêm một số ví dụ về giới hạn sinh vật,thực vật và con người.
thái của sinh vật? II. GIỚ HẠN SINH THÁI VÀ Ổ SINH THÁI
Vẽ đồ thị giới hạn sinh thái về nhiệt độ của 1.Giới hạn sinh thái:là khoảng giá trị xác định
cá rô phi của Việt Nam? của một nhân tố sinh thái mà trong khoảng đó
Tìm hiểu giới hạn sinh thái của sinh vật có ý sinh vật có thể tồn tại và phát triển.
- Khoảng thuận lợi:là khoảng của các nhân tố
nghĩa gì?
Gv:Đưu một ví dụ:Trên cùng một cây,có sinh thái ở mức độ phù hợp cho sinh vật sinh
nhiều loài chim sinh sống ở độ cao khác thực hiện các chức năng sống tốt nhất
- Khoảng chống chịu:khoảng của các nhân tố
nhaucây xem là nơi ở của sinh vật nhưng
sinh thái gây ức chế cho hoạt động sống của
mỗi bộ phận của cây có một loài sinh sống
sinh vật.
riêngổ sinh thái.Vậy ổ sinh thái là gì?
2.Ổ sinh thái:Là không gian sinh thái mà ở đó
-Gv: so sánh ổ sinh thái và nơi ở?Nêu ví dụ?
những điều kiện môi trường quy định sự tồn tại
Gv:ổ sinh thái không chỉ là nơi ở mà là cách
và phát triển không hạn định của cá thể của
sinh sống của loài đó:ví dukiếm ăn bằng
loài.
cách nào,ăn mồi nào?kiếm ăn ở đâu…?
- Ổ sinh thái gồm:ổ sinh thái riêng và ổ sinh thái
GV:theo em tại sao nhiều loài sống chung với
chung
nhau trong cùng một khu vực mà không cạnh
- Sinh vật sống trong một ổ sinh thái nào đó thì
tranh nhau?
thường phản ánh đặc tính của ổ sinh thái đó
Nêu ví dụ?tìm hiểu về ổ sinh thái có ý nghĩa
thong qua những dấu hiệu về hình thái của
gì?
chúng
GV:Yêu cầu h/s quan sát tranh và rút ra đặc - Nơi ở:là nơi cư trú của một loài
III. SỰ THÍCH NGHI CỦA SINH VẬT VỚI
điểm thích nghi của sinh vật với ánh sáng?
MÔI TRƯỜNG SỐNG
1.Thích nghi của sinh vật với ánh sáng
-Thực vật thích nghi khác nhau với điều kiện
chiếu sáng của môi trường.
Có hai nhóm cây chính:cây ưa sáng và cây ưa
bóng
- Động vật:dùng ánh sáng để định hướng,hình
Gv:Hãy nêu ví dụ và giải thích :nhiệt độ ảnh thành hướng thích nghi:ưa hoạt động ban ngày
và ưa hoạt động ban đêm.
hưởng tới kích thước cơ thể?
2.Thích nghi của sinh vật với nhiệt độ
Gv.yêu câu học sinh lấy them ví dụ và trả lời
a.Quy tắc về kích thước cơ thể:Động vật đẳng
câu hỏi lệnh sgk?
nhiệt vùng ôn đới có kích thước > động vật cùng
loài ở vùng nhiệt đới
b.Quy tắc về kích thước các bộ phận tai ,đuôi,
chi…

V.Củng cố:
- yêu cầu học sinh đọc kết bài và trả lời cau 5 trang155
VI.HDVN:
- Học bài cũ và xem bài mới




89
Tiết 38 Ngày soạn : 01/02

QUẦN THỂ SINH VẬT VÀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC CÁ THỂ
TRONG QUẦN THỂ

I.MỤC TIÊU
-Trình bày được thế nào là một quần thể sinh vật,lấy được ví dụ minh họa vè quần thể
-Nêu được các mối quan hệ:hỗ trợ,cạnh tranh trong quần thể ,lấy được ví dụ minh họa và nêu
được nguyên nhân và ý nghĩa sinh thái của mối quan hệ đó.
II. PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
- Tranh phóng to hình 36.1-4 SGK
III. TRỌNG TÂM
- Khái niệm quần thể sinh vật
- Quan hệ hỗ trợ và quan hệ cạnh tranh trong quần thể
IV. TIẾN TRÌNH BÀI GIẢNG
1.Ổn định lớp
2. KT Bài cũ:nêu một số ví dụ nêu lên mối tương quan giữa sinh vật với môi trường?phân biệt
nơi ở và ổ sinh thái?
3.Bài mới:
Hoạt động cuả giáo viên và học sinh Nội dung
Q/s hình a,b,c h36.1 nhắc lại :khái niệm I. QUẦN THỂ SINH VẬT VÀ QUÁ TRÌNH
quần thể là gì? nêu thêm một số ví dụ? HÌNH THÀNH QUẦN THỂ
1.Quần thể sinh vật
Rõn g t h « n g

Tập hợp các cá thể cùng loài:
+ Sinh sống trong một khoảng không gian xác định
+ Thời gian nhất định
+ Sinh sản và tạo ra thế hệ mới
QUẦ N THỂ TRÂU RỪNG




2.Quá trình hình thành quần thể
Thế nào là nơi sống của quần thể? Cá thể phát tánmôi trường mớiCLTN tác
Các cá thể trong quần thể có mối quan hệ độngcà thể thích nghiquần thể
với nhau như thế nào? II. QUAN HỆ GIỮA CÁC CÁ THỂ TRONG
QUẦN THỂ

1. Quan hệ hỗ trợ: quan hệ giữa các cá thể cùng
Gv: chia lớp lam 2 nhóm: nhóm 1 tìm hiểu loài nhằm hỗ trợ nhau trong các hoạt động sống
quan hệ hỗ trợ -Ví dụ:hiện tượng nối liền rễ giữa các cây thông
Khái niệm Ví dụ Ý nghĩa Chó rừng thường quần tụ từng đàn…..
-Ý nghĩa:+đảm bảo cho quần thể tồn tạ ổn định
+ khai thác tối ưu nguồn sống

90
+ tăng khả năng sống sót và sinh sản

Hs:theo dõi nội dung sgk và hình ảnh trả lời
2. Quan hệ cạnh tranh: quan hệ giữa các cá
thể cùng loài cạnh tranh nhau trong các hoạt động
sống.
Nhóm 2 tìm hiểu quan hệ cạnh tranh
-Ví dụ:thực vật cạnh tranh ánh sang, động vật
Khái niệm Ví dụ Ý nghĩa
cạnh tranh thức ăn,nơi ở,bạn tình….
-Ý nghĩa:+duy trì mật độ cá thể phù hợp trong
Hs:theo dõi nội dung sgk và hình ảnh trả lời
quần thể
Gv: cho đại diện nhóm trả lờibổ sung
+đảm bảo và thúc đẩy quần thể phát triển
Yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi lệnh mỗi
phần
V.CỦNG CỐ
- Qua bài học hôm nay em rút ra ứng dụng thực tế gì?
VI. HDVN
- Học bài cũ và xem bài mới




91
TiÕt 39: Ngµy so¹n: 15/2

c¸c ®Æc trng c¬ b¶n cña quÇn thÓ sinh vËt
I. Môc tiªu
1. KiÕn thøc
- Nªu ®îc c¸c ®Æc trng c¬ b¶n vÒ cÊu tróc d©n sè cña quÇn thÓ sinh vËt, lÊy vÝ dô minh
ho¹.
- Nªu ®îc ý nghÜa cña viÖc nghiªn cøu c¸c ®Æc trng c¬ b¶n cña quÇn thÓ trong thùc tÕ
s¶n xuÊt, ®êi sèng.
2. KÜ n¨ng: RÌn luyÖn kÜ n¨ng quan s¸t ph©n tÝch, tæng hîp
3.Th¸i ®é: Cã nhËn thøc ®óng vÒ chÝnh s¸ch gi¸o dôc d©n sè
II. ChuÈn bÞ:
Giáo viên: H×nh ¶nh c¸c th¸p tuæi, cÊu tróc tuæi, c¸c kiÓu ph©n bè c¸ thÓ.
Học sinh: ®äc bµi tríc ë nhµ.
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức bài dạy
1. Ôn đinh lớp : kiểm tra sỉ số và tác phong học sinh.
̉ ̣
̉ ̀ ̃
2. Kiêm tra bai cu: QuÇn thÓ sinh vËt lµ g×? Mèi quan hÖ gi÷a c¸c thÓ trong quÇn thÓ.
3. Bµi míi
Ho¹t ®éng cña ThÇy vµ Trß Néi dung bµi häc
GV: Giíi thiÖu mçi quÇn thÓ cã 1 ®Æc trng
c¬ b¶n riªng, lµ nh÷ng dÊu hiÖu ph©n biÖt
gi÷a quÇn thÓ nµy víi quÇn thÓ kh¸c. §ã lµ
c¸c ®Æc trng; mËt ®é, tØ lÖ ®ùc c¸i, tØ lÖ
c¸c nhãm tuæi, søc sinh s¶n, tØ lÖ tö vong,
kiÓu t¨ng trëng, ®Æc ®iÓm ph©n bè, kh¶
n¨ng thÝch øng vµ chèng chÞu víi c¸c ntst I. TØ lÖ giíi tÝnh
cña MT. - Thay ®æi thay ®iÒu kiÖn m«i trêng sèng (cô
Ho¹t ®éng 1: (c¸ nh©n) thÓ ë ®©y lµ nhiÖt ®é MT sèng)
GV: Yªu cÇu HS nghiªn cøu SGK vµ tr¶ lêi - Do tËp tÝnh sinh s¶n vµ tËp tÝnh ®a thª ë
lÖnh. ®éng vËt
- Loµi kiÕn n©u, ®Î trøng ë nhiÖt thÊp h¬n - Do sù kh¸c nhau vÒ ®2 sinh lÝ vµ tËp tÝnh cña con ®ùc
& c¸i. Muçi ®ùc kh«ng hót m¸u nªn tËp trung ë 1 chç, cßn
200C th× trøng në ra toµn lµ c¸ c¸i,...
muçi c¸i bay ®i kh¾p n¬i ®Ó t×m §V hót m¸u.
- Gµ, h¬u, nai cã sè lîng c¸ thÓ c¸i nhiÒu
- TØ lÖ giíi tÝnh phô thuéc vµo lîng chÊt dinh
h¬n c¸ thÓ ®ùc gÊp 2 hoÆc 3...
dìng tÝch luü cho c¬ thÓ.
- Muçi ®ùc sèng tËp trung ë mét n¬i riªng
* TØ lÖ giíi tÝnh cña quÇn thÓ chÞu ¶/hëng bëi
víi sè lîng nhiÒu h¬n muçi c¸i.
rÊt nhiÒu yÕu tè cña MT sèng nh; ®Æc ®iÓm
- C©y thiªn nam tinh thuéc hä r¸y, cñ rÔ lo¹i
sinh lÝ hoÆc tËp tÝnh cña loµi,..
lín cã nhiÒu chÊt dinh dìng khi n¶y chåi sÏ
* ý nghÜa: quan träng trong cnu«i gia sóc, b¶o
cho ra c©y hoa c¸i, cßn l¹i rÔ nhá n¶y chåi
vÖ m«i trêng
cho ra c©y hoa ®ùc.
Trong ch¨n nu«i cã thÓ tÝnh to¸n 1 tØ lÖ c¸c
? TØ lÖ giíi tÝnh cña quÇn thÓ chÞu ¶nh
con ®ùc vµ c¸i phï hîp ®Ó ®em l¹i hiÖu qu¶
hëng bëi yÕu tè nµo? LÊy vÝ dô.
kinh tÕ.
HS: tr¶ lêi
VDô; c¸c ®µn gµ, h¬u, nai,.. ngêi ta cã thÓ khai
GV: KL
th¸c bít 1 sè lîng lín c¸c c¸ thÓ ®ùc mµ vÉn duy
tr× ®îc sù ph¸t triÓn cña ®µn
? Sù hiÓu biÕt vÒ tØ lÖ giíi tÝnh cña sinh
II. Nhãm tuæi
vËt cã ý nghÜa nh thÕ nµo trong ch¨n nu«i
A: d¹ng ph¸t triÓn
vµ b¶o vÖ m«i trêng?
B: d¹ng æn ®Þnh
C: d¹ng suy gi¶m
Ho¹t ®éng 2: (theo nhãm)
Díi cïng: nhãm tuæi tríc sinh s¶n
92
Nhãm 1. Gi÷a: nhãm tuái sinh s¶n
GV: Sö dông H37.1, yªu cÇu HS quan s¸t Trªn cïng: nhãm tuæi sau sinh s¶n
h×nh ®Ó ®iÒn tªn cho 3 d¹ng th¸p tuæi; A, * ý nghÜa
B, C vµ c¸c nhãm tuæi trong mçi th¸p. ý A: ®¸y réng  chøng tá tØ lÖ sinh cao
nghÜa sinh th¸i cña mçi nhãm tuæi ®ã. B: võa ph¶i tØ lÖ sinh kh«ng cao bï ®¾p cho tØ lÖ
HS: tr¶ lêi tö
GV: KL C: ®¸y hÑp tuæi s2> tríc s2 bæ sung yÕu,
Nhãm tuæi cña QT ®îc ph©n chia thµnh 3 QTcã thÓ bÞ suy gi¶m hoÆc diÖt vong.
nhãm tuæi: tríc sinh s¶n, sinh s¶n vµ sau
sinh s¶n. Ngoµi ra , ngêi ta cßn ph©n chia * QuÇn thÓ cã cÊu tróc tuæi ®Æc trng, nhng
cÊu tróc tuæi thµnh tuæi sinh lÝ, tuæi sinh cÊu tróc ®ã còng lu«n thay ®æi phô thuéc vµo
th¸i vµ tuæi sinh s¶n. §K sèng cña MT.
- Khi nguån sèng tõ MT suy gi¶m, §K khÝ hËu
? Nhãm tuæi cña quÇn thÓ cã thay ®æi xÊu ®i hoÆc dÞch bÖnh,.. c¸c c¸ thÓ non vµ
hay kh«ng? vµ phô thuéc vµo nh÷ng yÕu giµ bÞ chÕt nhiÒu h¬n c¸ thÓ thuéc nhãm
tè nµo? trung b×nh.
- Trong §K thuËn lîi, nguån TA phong phó, c¸c
con non lín lªn nhanh chãng, sinh s¶n t¨ng
kÝch thíc QT t¨ng lªn.
Ngoµi ra, nhãm tuæi cña QT thay ®æi cßn cã
Nhãm 2: thÓ phô thuéc vµo 1 sè yÕu tè kh¸c nh mïa sinh
GV: Sö dông H37.2, yªu cÇu HS cho biÕt s¶n, tËp tÝnh di c...
møc ®é ®¸nh b¾t c¸ ë c¸c quÇn thÓ A, B, A: quÇn thÓ bÞ ®¸nh b¾t Ýt.
C. ý nghÜa cña møc ®é dao ®éng? B; quÇn thÓ bÞ ®¸nh b¾t ë møc ®é võa ph¶i.
HS: ®¹i diÖn c¸c nhãm tr¶ lêi C: quÇn thÓ bÞ ®¸nh b¾t qu¸ møc
GV: kl * §éng vËt cã chu k× sèng ng¾n, tuæi thä trung
b×nh cña QT thÊp, ph¸t dôc sím, tØ lÖ sinh lín,
tØ lÖ tö vong cao  SL c¸ thÓ dao ®éng lín, ng-
Nhãm 3: îc l¹i

GV: Cho HS quan s¸t H37.3, b¶ng 52, h·y III. Sù ph©n bè c¸ thÓ cña quÇn thÓ
nªu c¸c kiÓu ph©n bè cña quÇn thÓ trong - Ph©n bè theo nhãm: hç trî lÉn nhau
kh«ng gian, ý nghÜa sinh th¸i cña c¸c kiÓu - Ph©n bè ®ång ®Òu: gi¶m møc ®é c¹nh tranh
ph©n bè ®ã. LÊy vÝ dô. gi÷a c¸c c¸ thÓ trong quÇn thÓ.
HS: tr¶ lêi - Ph©n bè ngÉu nhiªn: tËn dông nguån sèng
GV: kl tiÒm tµng trong m«i trêng.

IV. MËt ®é c¸ thÓ cña quÇn thÓ
Nhãm 4: * Kh¸i niÖm:
- MËt ®é c¸ thÓ cña QT lµ g×? LÊy vÝ dô. Lµ sè lîng c¸ thÓ trªn 1 ®¬n vÞ diÖn tÝch hay
thÓ tÝch cña quÇn thÓ
- §iÒu g× sÏ x¶y ra víi quÇn thÓ c¸ qu¶ (c¸ * VÝ dô: c©y th«ng; 1000 c©y/ha
lãc) nu«i trong ao, khi mËt ®é c¸ thÓ t¨ng c¸ mÌ: 2 con/m3
qu¸ cao. - C¸c c¸ thÓ c¹nh tranh nhau TA, nhiÒu c¸ thÓ
HS: ®¹i diÖn c¸c nhãm tr¶ lêi bÐ vµ yÕu thiÕu TA sÏ chËm lín vµ cã thÓ bÞ
GV: kl chÕt.
- C¸c con non míi në ra rÊt dÔ bÞ c¸ lín ¨n thÞt,
nhiÒu khi c¸ bè mÑ ¨n thÞt chÝnh con cña
chóng
2 hiÖn tîng trªn dÉn tíi QT tù ®iÒu chØnh mËt
®é c¸ thÓ.
? V× sao nãi: "Trong tù nhiªn quÇn thÓ cã
*Do: mËt ®é cña quÇn thÓ cã ¶nh hëng tíi
xu híng ®iÒu chØnh mËt ®é c¸ thÓ cña
93
quÇn thÓ ë møc c©n b»ng". møc ®é sö dông nguån sèng trong m«i trêng, tíi
HS: tr¶ lêi kh¶ n¨ng sinh s¶n vµ tö vong cña c¸ thÓ. Khi
GV: KL mËt ®é c¸ thÓ thÊp mµ §K sèng cña MT thuËn
lîi (nguån sèng dåi dµo, khÝ hËu phï hîp,..) sè
c¸ thÓ míi sinh t¨ng lªn. Ngîc l¹i, khi mËt ®é c¸
thÓ t¨ng cao dÉn tíi ®iÒu kiÖn sèng cña MT
kh«ng thuËn lîi, sè c¸ thÓ bÞ chÕt t¨ng lªn.
4. Cñng cè: Theo em, ®iÒu kiÖn sèng cña m«i trêng cã ¶nh híng nh thÕ nµo tíi cÊu tróc d©n
sè (tØ lÖ giíi tÝnh, nhãm tuæi, ph©n bè vµ mËt ®é c¸ thÓ) cña quÇn thÓ?
5. DÆn dß: Lµm bµi tËp 1 5
ChuÈn bÞ bµi 38
TiÕt 40: Ngµy so¹n: 15/2

c¸c ®Æc trng c¬ b¶n cña quÇn thÓ sinh vËt
(tiÕp theo)
I. Môc tiªu
1. KiÕn thøc.
- Nªu ®îc kh¸i niÖm kÝch thíc quÇn thÓ, nh÷ng yÕu tè ¶nh hëng tíi kÝch thíc cña quÇn thÓ.
- Nªu ®îc thÕ nµo lµ t¨ng trëng quÇn thÓ theo tiÒm n¨ng sinh häc vµ t¨ng tr ëng thùc tÕ. VÏ
®å thÞ vµ lÊy vÝ dô minh ho¹ hai kiÓu t¨ng trëng ®ã.
- ChØ ra ®îc nguyªn nh©n cña c¸c hiÖn tîng vµ gi¶m sè lîng cña mét quÇn thÓ.
2. KÜ n¨ng: RÌn luyÖn kÜ n¨ng ph©n tÝch, kh¶ n¨ng ®Ò xuÊt c¸c biÖn ph¸p b¶o vÖ quÇn
thÓ gãp phÇn b¶o vÖ m«i trêng.
3. Th¸i ®é: Cã nhËn thøc ®óng vÒ chÝnh s¸ch d©n sè vµ kÕ ho¹ch ho¸ gia ®×nh .
II ChuÈn bÞ
Giáo viên: h×nh 38.1, 2, 3
Học sinh: ®äc bµi tríc ë nhµ.
III. Phương pháp: Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận, hỏi đáp – tái hiện thông báo.
IV. Tiến trình tổ chức bài dạy
1. Ôn đinh lớp : kiểm tra sỉ số và tác phong học sinh.
̉ ̣
̉ ̀ ̃
2. Kiêm tra bai cu: ThÕ nµo lµ mËt ®é c¸ thÓ cña quÇn thÓ? MËt ®é cã ¶nh h ëng tíi c¸c
®Æc ®iÓm sinh th¸i cña quÇn thÓ nh thÕ nµo?
3. Bµi míi
Ho¹t ®éng cña ThÇy vµ Trß Néi dung bµi häc
Ho¹t ®éng 1; (c¸ nh©n) V. KÝch thíc cña quÇn thÓ sinh vËt
GV: ChiÕu h×nh ¶nh 38.1, yªu cÇu HS 1. KÝch thíc tèi thiÓu vµ kÝch thíc tèi ®a
quan s¸t h×nh, ncøu SGK vµ tr¶ lêi c©u * VÝ dô:
hái: - 25 con voi/QT. 200 con gµ/ QT Mçi Qt svËt cã 1
- KÝch thíc quÇn thÓ lµ g×? LÊy vÝ kÝch thíc ®Æc trng riªng.
dô. * Kh¸i niÖm
- Ph©n biÖt kÝch thíc tèi ®a víi kÝch - KT cña QT: Lµ sè lîng c¸ thÓ, khèi lîng hoÆc n¨ng
thíc tèi thiÓu. lîng tÝch luü trong c¸c c¸ thÓ ph©n bè trong kho¶ng
- Nguyªn nh©n dÉn tíi quÇn thÓ sinh kh«ng gian cña quÇn thÓ.
vËt bÞ diÖt vong? - KT tèi thiÓu: SL c¸ thÓ Ýt nhÊt mµ QT cÇn cã ®Ó
HS: th¶o luËn vµ tr¶ lêi duy tr× vµ PT. §Æc trng cho loµi. NÕu QT xuèng
GV: kl díi møc tèi thiÓu, QT dÔ  diÖt vong.
Mçi loµi (sinh vËt) cã 1 kÝch thíc ®Æc Nguyªn nh©n dÉn tíi QT bÞ diÖt vong:
trng riªng. + Sè lîng c¸ thÓ trong QT qu¸ Ýt, sù hç trî c¸c c¸
thÓ bÞ gi¶m QT ko có khả năng chống chọi với
những thay đổi của mt.
+ Kh¶ n¨ng sinh s¶n suy gi¶m, do cơ hội gặp nhau ít.

94
+ Sè lîng qu¸ Ýt nªn sù giao phèi gÇn, ®e däa
sù tån t¹i cña QT.
- KT tèi ®a: Giíi h¹n cuèi cïng vÒ SL mµ QT cã thÓ
®¹t ®îc, c©n b»ng víi kh¶ n¨ng cung cÊp nguån
Giáo viên: NÕu kt qu¸ lín sÎ x©y ra ®iÒu sèng cña MT. NÕu kt qu¸ lín  c¹nh tranh gi÷a c¸c c¸
g×? thÓ, « nhiÔm, bÖnh tËt… mét sè c¸ thÓ di c khái
Học sinh:…. Qt vµ møc tñ vong cao.
Giáo viên: h·y xÕp l¹i thø tù theo kÝch - Loµi cã KT c¬ thÓ nhá  KT quÇn thÓ lín vµ ngîc
thíc Qt nhá dÇn cña c¸c loµi sau ®©y: l¹i loµi cã KT c¬ thÓ lín  KT quÇn thÓ nhá.
kiÕn, voi, nh¸i bÐn, gµ rõng, thá. 2. Nh÷ng nh©n tè ¶nh hëng tíi kÝch thíc cña
Học sinh: voi, thá, gµ rõng, nh¸I bÐn, quÇn thÓ
kiÕn. KT ®îc m« t¶:
Nt = N0 + B - D + I - E.
Ho¹t ®éng 2: (c¸ nh©n) t = 5 phót ( Nt , N0: lµ SLCT cña QT ë thêi ®iÓm t vµ t0; B:
GV: ChiÕu H38.2, yªu cÇu HS quan møc ss; D: møc tö vong; I: møc nhËp c vµ møc
s¸t h×nh, nghiªn cøu SGK vµ tr¶ lêi c©u xuÊt c)
hái: 1. Møc ®é sinh s¶n cña quÇn thÓ sinh vËt
- Nh÷ng yÕu tè nµo ¶nh hëng tíi kÝch - Lµ sè lîng c¸ thÓ cña quÇn thÓ ®îc sinh ra c¸c
thÝch cña quÇn thÓ? trong 1 ®¬n vÞ thêi gian.
- H·y gi¶i thÝch c¸c kh¸i niÖm ®ã? - Møc ss phô thuéc vµo:
HS: tr¶ lêi + SL trøng hay con non / 1 løa ®Î.
GV: KL + Sè løa ®Î cña 1 c¸ thÓ trong ®êi.
+ Tuæi trëng thµnh sinh dôc cña CT.
+ Tû lÖ ®ùc c¸i cña QT
+ §iÒu kiÖn m«i trêng sèng.
2. Møc ®é tö vong cña quÇn thÓ sinh vËt
- Lµ sè lîng c¸ thÓ cña quÇn thÓ bÞ chÕt trong 1
®¬n vÞ thêi gian.
- Møc tv phô thuéc vµo:
+ Tr¹ng th¸I cña Qt.
? Søc sinh s¶n, møc ®é tö vong, nhËp + §iÒu kiÖn m«i trêng sèng: b® bÊt thêng
c vµ xuÊt c cña QT t¨ng hay gi¶m phô cña khÝ hËu, bÖnh tËt, lîng thøc ¨n cã trong mt, sè
thuéc vµo nh÷ng yÕu tè nµo? lîng kÎ thï, møc ®é khai th¸c cña con ngêi.
3. Ph¸t t¸n c¸ thÓ cña quÇn thÓ sinh vËt
- Ph¸t t¸n : lµ sù xuÊt c vµ nhËp c cña c¸c c¸ thÓ.
- Mét QT cã KT æn ®Þnh th× 4 yÕu tè +. XuÊt c: Lµ hiÖn tîng 1 sè c¸ thÓ rêi bá QT
trªn cã quan hÖ víi nhau nh thÕ nµo? cña m×nh chuyÓn sang sèng ë QT bªn c¹nh hoÆc
HS: tr¶ lêi di chuyÓn ®Õn n¬i ë míi.
+. NhËp c: Lµ hiÖn tîng mét sè c¸ thÓ n»m
Ho¹t ®éng 3: ngoµi QT chuyÓn tíi sèng trong QT.
GV: ChiÕu H 38.3, yªu cÇu HS nghiªn - §KS thuËn lîi: XC diÔn ra Ýt, NC ko a/h ®Õn QT.
cøu H vµ SGK ph©n biÖt t¨ng trëng - §KS bÊt lîi: XC t¨ng cao.
theo tiÒm n¨ng sinh häc víi t¨ng trëng * Mét QT cã KT æn ®Þnh th× : B + I = D + E.
thùc tÕ.
VI. T¨ng trëng cña quÇn thÓ sinh vËt
HS: tr¶ lêi
- Sù t¨ng trëng KT cña QT phô thuéc vµo 4 yÕu tè
GV; Kl
nªu trªn, song møc SS (B) vad TV(D) lµ 2 nh©n tè
Bæ sung: Sinh trëng cña quÇn thÓ
mang tÝnh quyÕt ®Þnh.
theo tiÒm n¨ng sinh häc; t¨ng trëng
r = B – D; ( nÕu B > D: QT t¨ng Sl; B = D: QT «n
theo hµm sè mò
®Þnh, t¨ng trëng = 0; B < D: QT suy gi¶m SL.
ST thùc tÕ; (trong §K h¹n chÕ)
1. QuÇn thÓ t¨ng trëng theo tiÒm n¨ng sinh häc
Trong thùc tÕ, ®a sè c¸c loµi kh«ng
trong ®iÒu kiÖn m«i trêng ko bÞ giíi h¹n
thÓ t¨ng trëng theo tiÒm n¨ng sinh häc
- §K hoµn toµn thuËn lîi; nguån sèng cña MT rÊt
v×:
95
- Søc sinh s¶n cña QT thay ®æi vµ phô dåi dµo vµ hoµn toµn tho¶ m·n nhu cÇu cña c¸c c¸
thuéc vµo ®iÒu kiÖn MT. thÓ diÖn tÝch c tró cña quÇn thÓ.
- §iÒu kiÖn ngo¹i c¶nh thêng kh«ng - §êng cong: d¹ng ch÷ J
ph¶i lóc nµo còng thuËn lîi cho quÇn 2. QuÇn thÓ t¨ng trëng trong ®iÒu kiÖn m«i tr-
thÓ (TA, n¬i ë, dÞch bÖnh,..) êng bÞ giíi h¹n
Trong thùc tÕ, khuynh híng t¨ng trëng - §K hoµn toµn kh«ng thuËn lîi; xuÊt c, nhËp c lu«n
theo tiÒm n¨ng sinh häc thêng xuÊt x¶y ra, kh«ng thuËn lîi vÒ thøc ¨n, n¬i ë, dÞch
hiÖn ë nh÷ng loµi cã kÝch thíc nhá, bÖnh,..
tuæi thä thÊp nh; VK, nÊm, §VNS, cá 1 - §êng cong: d¹ng ch÷ S
n¨m vµ c¸c QT nµy thêng cã ë nh÷ng Nguyªn nh©n cã thÓ gi¶m t¨ng trëng cña quÇn
HST trÎ. thÓ
Ngîc l¹i nh÷ng loµi sinh s¶n Ýt, ®ßi hái - Do sè lîng c¸ thÓ trong quÇn thÓ t¨ng nhanh, khai
§K ch¨m sãc cao th× t¨ng trëng thùc tÕ th¸c ngµy cµng nhiÒu nguån sèng tõ MT dÉn ®Õn
gåm c¸c loµi §V cã KT lín nh; voi, tª thiÕu hôt nguån sèng. QuÇn thÓ trë nªn thiÕu TA,
gi¸c, bß tãt vµ c¸c loµi c©y gç lín. n¬i ë ngµy cµng chËt chéi, chÊt th¶i ngµy mét
nhiÒu,.. dÉn tíi dÞch bÖnh, sù c¹nh tranh gi÷a c¸
thÓ tranh giµnh nhau TA, n¬i ë ngµy mét trë nªn
Ho¹t ®éng 4: gay g¾t. Trong ®iÒu kiÖn sèng ngµy cµng khã
GV: Yªu cÇu HS quan s¸t h×nh 38.4 kh¨n ®ã, søc sinh s¶n quÇn thÓ gi¶m dÇn vµ møc
kÕt hîp nghiªn cøu SGK vµ tr¶ lêi c©u ®é tö vong t¨ng lªn, tõ ®ã quÇn thÓ tiÕn tíi giai
hái; ®o¹n æn ®Þnh trªn ®êng cong t¨ng trëng thùc tÕ.
- D©n sè thÕ giíi ®· t¨ng trëng víi tèc VÝ dô: Gieo h¹t c©y trång, sè lîng c©y lóc ®Çu
®é nh thÕ nµo? T¨ng m¹nh vµo thêi t¨ng dÇn nhng kh«ng t¨ng m·i m·i mµ sau ®ã ®îc
gian nµo? gi÷ ë mét sè lîng nhÊt ®Þnh.
- Nhê nh÷ng thµnh tùu nµo mµ con ng- VII. T¨ng trëng cña quÇn thÓ ngêi.
êi ®· ®¹t ®îc møc ®é t¨ng trëng ®ã? - Trong lÞch sö ptriÓn, d©n sè thÕ giíi t¨ng dÇn tõ
HS: Dùa vµo kiÕn thøc vÒ lÞch sö tr¶ hµng ngµn n¨m tríc C«ng nguyªn.
lêi - Sau C«ng nguyªn, mÆc dï gÆp nhiÒu thiªn tai,
chiÕn tranh nhng DSTG t¨ng nhanh chãng. Bïng
- H·y nhËn xÐt vÒ møc ®é t¨ng trëng næ DS xuÊt hiÖn m¹nh mÏ tõ ®Çu thÕ kØ 18 'XVIII'
cña quÇn thÓ ngêi? ®Õn chiÕn tranh thÕ giíi lÇn thø II (1945). D©n sè
- Theo em thÕ nµo lµ "bïng næ d©n ®¹t 1 tØ ngêi vµo n¨m 1830, t¨ng gÊp t¨ng gÊp ®«i
sè" lªn 2 tØ vµo n¨m 1930 vµ kho¶ng 2,5 tØ n¨m 1945.)
HS: tr¶ lêi §©y lµ thêi k× ph¸t triÓn x· héi c«ng nghiÖp, h×nh
*§êng cong t¨ng trëng d©n sè trªn thÕ thµnh c¸c khu c«ng nghiÖp vµ c¸c thµnh phè lín.
giíi cho thÊy, trong lÞch sö ph¸t triÓn, - D©n sè t¨ng m¹nh nhÊt lµ thêi gian sau chiÕn
mÆc dï gÆp nhiÒu thiªn tai, chiÕn tranh TG lÇn thø 2 (1945) ®¹t 5 tØ vµo n¨m 1987
tranh nhng t¨ng trëng d©n sè cña loµi vµ 6 tØ vµo n¨m 2000.
ngêi lµ hÕt søc nhanh chãng. Vµo thêi k× nµy, loµi ngêi ®¹t ®îc nhiÒu thµnh
* "Bïng næ d©n sè" lµ sù gia t¨ng tùu khoa häc to lín, c¸c ngµnh khoa häc c¬ khÝ ho¸,
d©n sè 1 c¸ch ®ét ngét trong mét tù ®éng ho¸,.. ph¸t triÓn m¹nh mÏ lµm gi¶m søc lao
thêi gian t¬ng ®èi ng¾n cña lsö ®éng cña con ngêi, t¹o nhiÒu cña c¶i cho x· héi.
ptriÓn loµi ngêi. Loµi ngêi tr¶i qua (Kho¶ng 10000 n¨m tríc C«ng nguyªn, bïng næ
nhiÒu lÇn bïng næ d©n sè. Bïng næ d©n sè lµ kÕt qu¶ cña 2 sù kiÖn míi lµ kh¶ n¨ng
d©n sè lµ kÕtqu¶ cña sù tiÕn bé vÒ gi÷ ngän löa vµ chÕ t¹o c«ng cô lao ®éng, vò khÝ.
kh¶ n¨ng lao ®éng trong s¶n xuÊt, Nhê cã kh¶ n¨ng lín h¬n vÒ s¨n b¾n vµ chÕ t¹o
chÕ ngù thiªn nhiªn vµ ph¸t triÓn v¨n c«ng cô lao ®éng ®Ó khai th¸c thiªn nhiªn mµ cuéc
ho¸. sèng cña con ngêi ®îc c¶i thiÖn vµ dsè t¨ng cao).
T¨ng d©n sè qu¸ nhanh  HËu qu¶:
HËu qu¶ cña t¨ng d©n sè qu¸ nhanh? - ThiÕu n¬i ë: hiÖn nay ë thµnh thÞ vµ n«ng
CÇn ph¶i lµm g× ®Ó kh¾c phôc hËu th«n sè ngêi thiÕu n¬i ë, ë chËt chéi ngµy 1 t¨ng.
qu¶ ®ã? - ThiÕu trêng häc vµ ph¬ng tiÖn gi¸o dôc lµm
HS nªu ®îc:
96
- ThiÕu n¬i ë. c¶n trë sù tiÕn bé cña x· héi. Sè trêng häc ph¸t
- ThiÕu trêng häc vµ ph¬ng tiÖn gi¸o triÓn kh«ng kÞp, trêng cãa HS qu¸ ®«ng, nhiÒu
dôc vïng s©u xa cßn cha ®ñ trêng häc, HS ph¶i ®i häc
- ThiÕu bÖnh viÖn vµ dÞch vô y tÕ xa.
- ThiÕu ®Êt s¶n xuÊt vµ l¬ng thùc lµ - Cã thÓ thiÕu bÖnh viÖn vµ dÞch vô y tÕ ¶nh
nguyªn nh©n cña sù ®ãi nghÌo. hëng tíi søc kháe chung cña ngêi d©n. C¸c bÖnh
- Khai th¸c qu¸ møc c¸c nguån tµi viÖn ®ang trong t×nh tr¹ng qu¸ t¶i, cha ®ñ kinh phÝ
nguyªn ( ®¸nh b¾t c¸ qu¸ møc, chÆt ®Çu t cho tuyÕn bÖnh viÖn c¬ së.
ph¸ rõng, mÊt nhiÒu ®Êt n«ng nghiÖp - ThiÕu ®Êt s¶n xuÊt vµ l¬ng thùc lµ nguyªn
®Ó x©y dùng,..) nh©n cña ®ãi nghÌo. DiÖn tÝch ®Êt n«ng nghiÖp
ngµy 1 thu hÑp
* Em h·y liªn hÖ nh÷ng viÖc lµm ë níc - Khai th¸c qu¸ møc c¸c nguån tµi nguyªn (®¸nh
ta ®Ó kh¾c phôc hËu qu¶ cña ph¸t b¾t c¸ qu¸ møc, chÆt ph¸ rõng, mÊt nhiÒu ®Êt
triÓn d©n sè kh«ng hîp lÝ? n«ng nghiÖp ®Ó XD khu d©n c,..) gi¶m chÊt lîng
HS: nªu ®îc MT lµ nguyªn nh©n cña ph¸t triÓn kÐm bÒn v÷ng,..
- Thùc hiÖn KHHG§ ®Ó ®iÒu chØnh møc NhiÒu khu rõng ®Çu nguån ®· vµ ®ang bÞ khai
sinh gãp phÇn b¶o ®¶m cuéc sèng no Êm, th¸c qu¸ møc, nhiÒu h×nh thøc khai th¸c tµi nguyªn
b×nh ®¼ng, tiÕn bé, HP. c¹n kiÖt nh ®¸nh c¸ b»ng nguån ®iÖn, næ m×n,..
- §iÒu chØnh c¬ cÊu DS nh»m b®¶m tchÊt
®ang duÕn ra phæ biÕn. HËu qu¶ lµ suy gi¶m tµi
vÒ gtÝnh, ®é tuæi, tr×nh ®é häc vÊn, viÖc
lµm; bvÖ vµ t¹o ®k ®Ó c¸c d©n téc thiÓu sè nguyªn, h¹n h¸n, lò lôt,... ngµy 1 nhiÒu.
Thùc hiªn Ph¸p lÖnh d©n sè nh»m:
ph¸t triÓn
- §iÒu chØnh qui m« DS phï hîp víi sù ptriÓn KT -
- Thùc hiÖn ph©n bè d©n c hîp lÝ gi÷a c¸c
XH, - - N©ng cao chÊt lîng cuéc sèng cña mçi c¸
khu vùc, vïng ®Þa lÝ ktÕ, vµ c¸c ®¬n vÞ
nh©n, g®×nh vµ toµn x· héi. Mçi c¸ nh©n, mçi cÆp
hµnh chÝnh nh»m sdông hîp lÝ nguån tµi
nguyªn thiªn nhiªn tõng vïng cho pt KT-XH vî chång ®Òu b×nh ®¼ng vµ cã tr¸ch nhiÖm trong
vµ bvÖ tæ quèc. viÖc lùa chän thêi gian sinh con, sè con vµ kho¶ng
- Thùc hiÖn c¸c bp n©ng cao chÊt lîng d©n c¸ch gi÷a c¸c lÇn sinh. ViÖc sinh con cÇn phï hîp
sè nh t¨ng cêng ch¨m sãc søc khoÎ nh©n víi løa tuæi, t×nh tr¹ng søc khoÎ, ®iÒu kiÖn häc
d©n, ®Èy m¹nh phong trµo rÌn luyÖn th©n tËp, c«ng t¸c, thu nhËp vµ kh¶ n¨ng nu«i d¹y con
thÓ, n©ng cao tr×nh ®é gi¸o dôc vµ ph¸t
cña mçi cÆp vî chång, ®ång thêi phô hîp víi chÝnh
triÓn trÝ tuÖ.
s¸ch d©n sè cña nhµ níc (vËn ®éng mäi ngêi d©n
thùc hiÖn qui m« gia ®×nh Ýt con (1 -2 con) ®Ó cã
cuéc sègn Êm no vµ h¹nh phóc.

4. Cñng cè: T¹i sao cã thÓ nãi KT tèi thiÓu lµ ®Æc trng cho loµi cßn KT tèi ®a phô thuéc
vµo kh¶ n¨ng cung cÊp nguån sèng cña m«i trêng?
V× sao nhiÒu quÇn thÓ sinh vËt kh«ng t¨ng trëng theo tiÒm n¨ng sinh häc mµ t¨ng tr-
ëng thùc tÕ.
1.Kích thước của QT phụ thuộc vào 4 yếu tố, nhưng 2 nhân tố làm tăng số lượng cá thể

A. sinh sản và di cư B. sinh sản và nhập cư
C. sinh sản và tử vong D.tử vong và xuất cư
2. Kích thước của QT phụ thuộc vào 4 yếu tố, nhưng 2 nhân tố làm giảm số lượng cá
thể là
A. sinh sản và di cư B. sinh sản và nhập cư
C. sinh sản và tử vong D.tử vong và xuất cư
3.Vì sao nhiều QTSV không tăng kích thước theo tiềm năng sinh học
A. điều kiện ngoại cảnh quá thuận lợi B. điều kiện ngoại cảnh không thuận lợi
C. nguồn sống dồi dào D.tỉ lệ sinh tử cao
4.Người ta thả 1 số cá thể gà vào 1 khu vườn sau một thời gian nhận thấy lúc đầu số
lượng cá thể tăng nhưng sau đó chậm lại, nguyên nhân làm giảm số lượng cá thể gà là
A. nguồn thức ăn dồi dào, nơi ở rộng B.môi trường không bị ô nhiễm

97
C. nguồn thức ăn cạn kiệt, nơi ở hẹp D.sức sinh sản của QT tăng cao
5.Tăng trưởng theo tiềm năng sinh học của QT khác với tăng trưởng thực tế như thế
nào?
A.Cản trở của điều kiện môi trường B.Điều kiện môi trường
C.Nguồn sống của môi trường dồi dào D. Nguồn sống của môi trường cạn kiệt

Đáp án : 1B, 2D, 3B, 4C, 5A.

5. DÆn dß: Lµm bµi tËp 1 5
ChuÈn bÞ bµi 39




98
Tiết 41 Ngày soạn : 22/2

BIẾN ĐỘNG SỐ LƯỢNG CÁ THỂ CỦA
QUẦN THỂ SINH VẬT
I.Mục tiêu
1. Kiến thức : Sau khi học bài này, học sinh cần
- Nêu được các hình thức biến động số lượng của quần thể, lấy được ví dụ minh họa
- Nêu được các nguyên nhân gây nên biến động số lượng cá thể trong quần thể và nguyên nhân
quần thể tự điều chỉnh về trạng thái cân bằng
-Nêu được cách quần thể điều chỉnh số lượng
- Vận dụng kiến thức của bài học vào giải thích các vấn đề có liên quan trong sản xuất nông
nghiệp và bảo vệ môi trường
2. Kỹ năng
- Rèn kỹ năng phân tích, so sánh, khái quát hóa
- Rèn kỹ năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn
3. Thái độ: Giáo dục học sinh lòng yêu thiên nhiên và ý thức bảo vệ môi trường tự nhiên
II.Phương pháp
- Nêu và giải quyết vấn đề
- Thảo luận nhóm – trực quan
III.Phương tiện
- GV: H39.1-3, bảng 39
- GV: sưu tầm tài liệu về sự biến động số lượng cá thể của quần thể sinh vật
IV.Tiến trình bài giảng
1.Ổn định lớp
2.Kiểm tra bài cũ
a. Thế nào là kích thước của quần thể? Nêu những nhân tố ảnh hưởng đến kích thước của quần thể
sinh vật
b. Thế nào là tăng trưởng quần thể? Lấy ví dụ minh họa 2 kiểu tăng trưởng quần thể
3.Mở bài
Vì sao nhà nước khuyến khích nông dân trồng 2 vụ lúa xen 1 vụ màu?
Phát triển bài
NỘI DUNG HOẠT ĐỘNG THẦY HOẠT ĐỘNG TRÒ
I. BIẾN ĐỘNG SỐ LƯỢN CÁ HĐ1:tìm hiểu biến động số - Quan sát
THỂ lượng cá thể -Là sự tăng hoặc giảm số
1.Khái niệm - Giới thiệu H39.1 SGK lượng cá thể
Biến động số lượng cá thể của - Biến động số lượng cá thể
quần thể là sự tăng hoặc giảm số là gì?
lượng cá thể - Lắng nghe
2. Các hình thức biến động số
lượng cá thể - Giới thiệu các hình thức
a. Biến động theo chu kỳ biến động số lượng cá thể - Thỏ là thức ăn của Mèo rừng
* Khái niệm - Số lượng Thỏ tăng  số lượgn
Biến động số lượng cá thể của - dựa vào H39.1 cho biết vì Mèo rừng tăng do thức ăn dồi
quần thể theo chu kỳ là biến động sao số lượng Thỏ và Mèo dào
xảy ra do những thay đổi có chu rừng lại tăng và giảm theo
kỳ của điều kiện môi trường chu kỳ gần giống nhau?
* ví dụ:
Biến động số lượng nhỏ Thỏ, -Biến động số lượng cá thể
Mèo ở rừng Canada -Biến động theo chu kỳ là gì? của quần thể theo chu kỳ là
Biến động số lượng Cáo ở đồng Cho ví dụ biến động xảy ra do những
rêu phương Bắc thay đổi có chu kỳ của điều

99
Biến động số lượng cá Cơm ở kiện môi trường
biển Peru
b. Biến động số lượng không theo
chu kỳ
* Khái niệm - Giới thiệu H39.2 cho biết vì - Thỏ bị bệnh u nhầy do nhiễm
Biến động số lượng cá thể của sao số lượng Thỏ lại giảm? virut
quàn thể không theo chu kỳ là biến - Biến động không theo chu - Biến động số lượng cá thể
động xảy ra do những thay đổi bất kỳ là gì ? cho ví dụ của quàn thể không theo chu kỳ
thường của môi trường tự nhiên là biến động xảy ra do những
hay do hoạt động khai thác tài thay đổi bất thường của môi
nguyên quá mức của con người trường tự nhiên hay do hoạt
động khai thác tài nguyên quá
gây nên
* Ví dụ ở Việt Nam mức của con người gây nên
- Miền Bắc: số lượng bò sát và
Ếch, Nhái giảm vào những năm có
giá rét ( nhiệt độ B->C->D B. C ->A->B->D
C. B->C ->A->D D. D ->A->B->C




117
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản