Giáo trình chăn nuôi cơ bản - Chương 3

Chia sẻ: Le Quang Hoang | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:37

0
230
lượt xem
126
download

Giáo trình chăn nuôi cơ bản - Chương 3

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tham khảo tài liệu 'giáo trình chăn nuôi cơ bản - chương 3', khoa học tự nhiên, nông - lâm phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Giáo trình chăn nuôi cơ bản - Chương 3

  1. CHƯƠNG III DINH DƯ NG VÀ TH C ĂN V T NUÔI M c tiêu: - Có nh ng hi u bi t v vai trò các ch t dinh dư ng - N m ñư c các phương pháp ch bi n và d tr th c ăn cho v t nuôi - Các lo i th c ăn và các ngu n cung c p th c ăn cho v t nuôi - Bi t s d ng các lo i th c ăn ñ ph i h p m t kh u ph n ăn cho v t nuôi I. Vai trò c a các ch t dinh dư ng + Khái ni m Dinh dư ng là nh ng quá trình hoá h c và sinh lý nh m chuy n hoá th c ăn thành các mô và các ho t ch t sinh h c c a cơ th ... Nh ng quá trình này bao g m s thu nh n th c ăn, s tiêu hoá và h p thu các ch t dinh dư ng, v n chuy n các ch t dinh dư ng ñã h p thu ñ n t bào và th i b nh ng ch t c n bã ra kh i cơ th . Dinh dư ng h c là m t môn khoa h c nghiên c u các quá trình trên nh m hi u bi t vai trò c a các ch t dinh dư ng, cung c p ñ y ñ các ch t dinh dư ng cho ñ ng v t, giúp cho cơ th ñ ng v t chuy n hoá các ch t dinh dư ng trong th c ăn thành nh ng s n ph m c a cơ th có hi u q a nh t. M c ñích c a dinh dư ng là nghiên c u tìm ra nhu c u c a ñ ng v t ñ i v i các ch t dinh dư ng khác nhau nh m tho mãn các nhu c u sinh lý và s n xu t c a chúng. Trong quá trình s ng ñ ng v t luôn luôn thu nh n th c ăn t bên ngoài. Th c ăn là nh ng s n ph m có ngu n g c ñ ng v t, th c v t, khoáng v t và vi sinh v t. Nh ng s n ph m ñó có th cung c p nh ng ch t c n thi t cho cơ th ñ ng v t, nhưng ph i phù h p v i c u t o và ch c năng sinh lý c a b máy tiêu hoá, con v t có th ăn ñư c, tiêu hoá, h p thu ñư c và sinh s ng ñư c trong m t th i gian dài. + M t s thành t u c a khoa h c dinh dư ng và th c ăn gia súc Trên cơ s s ti n b c a các phương pháp ñ nh lư ng thành ph n hoá h c và s hi u bi t sâu s c các quá trình sinh hoá, sinh lý c a cơ th ñ ng v t, ngư i ta ñã tìm ra nhi u ch t dinh dư ng có vai trò quan tr ng ñ i v i s s ng và s c s n xu t c a ñ ng v t. G n ñây là nh ng thành t u v nhu c u các ch t dinh dư ng như: nhu c u năng lư ng, protein, axit amin, các ch t khoáng, vitamin...ñư c nhi u t ch c, trung tâm nghiên c u luôn b sung các s li u m i. Song song v i vi c tìm ra các ch t dinh dư ng m i, các nhà dinh dư ng còn tìm ra nhu c u c a t ng ch t trong quan h t i ưu v i các ch t khác. Ví d : nhu c u protein, axit amin trong m i quan h v i năng lư ng kh u ph n, methionin và vitamin - 89 -
  2. B12, tryptophan và axit nicotinic...Do nh ng phát hi n này ngư i ta ñã cung c p cho v t nuôi nh ng kh u ph n cân b ng, nh v y hi u qu s d ng th c ăn ñã tăng lên r t rõ. 1.1. Dinh dư ng nư c 1.1.1. Vai trò c a nư c Trong cơ th ñ ng v t nư c chi m kho ng 60 - 75 % kh i lư ng cơ th . ð ng v t m i sinh nư c chi m t i 75 - 80 %, ñ ng v t trư ng thành nư c ch chi m 45 - 60 %. Nư c tuy không cung c p năng lư ng nhưng có vai trò quan tr ng trong ñ i s ng c a ñ ng v t. Nư c là dung môi quan tr ng trong cơ th , nư c th c hi n nhi u ch c năng sinh lý quan tr ng cho s s ng (Roubicek, 1964). Nư c có tác d ng hòa tan các ch t trong quá trình tiêu hoá, nư c c n thi t cho quá trình v n chuy n ch t dinh dư ng t i các t bào c a cơ th và th i các ch t c n bã ra ngoài. Nư c có h ng s ñi n môi cao nên nó có kh năng hoà tan r t nhi u ch t và v n chuy n chúng kh p cơ th thông qua h th ng tu n hoàn. Ngoài ra nư c còn gi vai trò làm dung môi cho t t c các ph n ng hoá h c x y ra trong cơ th . Quá trình phân gi i các ch t ñ sinh ra năng lư ng thông qua hàng lo t các ph n ng ph c h p bao g m ph n ng gi i phóng hydro và thu phân. Trong cơ th nư c chi m m t t l cao, do ñó nó có tác d ng gi th hình cho ñ ng v t. Nư c có t nhi t cao nên có tác d ng ñi u hoà thân nhi t. ð b c hơi 1 gram nư c m t kho ng 580 calo. Nư c còn có tác d ng làm trơn các kh p n i và làm ch t ñ m b o v cho h th n kinh. Nư c có vai trò quan tr ng trong ñ i s ng c a ñ ng v t, thi u nư c s nh hư ng nghiêm tr ng t i s c kho và s c s n xu t c a chúng. 1.1.2. Nhu c u và ngu n cung c p nư c 1.1.2.1. Nhu c u Nhu c u nư c c a v t nuôi ph thu c vào: - S lư ng th c ăn ăn vào. - Nhi t ñ môi trư ng. - S n ph m s n xu t ra. Nhu c u nư c là r t quan tr ng, cách cung c p nư c t t nh t cho con v t là cho chúng ti p xúc t do v i ngu n nư c và ñư c u ng tho thích. Ngoài ra c n chú ý ñ m b o nư c u ng ph i s ch. 1.1.2.2. Ngu n cung c p Nư c ñi vào cơ th v t nuôi t 3 ngu n: - Nư c u ng: hàng ngày v t nuôi u ng m t lư ng nư c nh t ñ nh. - Nư c trong th c ăn: trong th c ăn có ch a m t l ơng nư c tuỳ thu c vào lo i th c ăn. - 90 -
  3. - Nư c sinh ra do quá trình phân gi i các ch t (nư c trao ñ i ch t): quá trình oxy hoá 100 g lipit sinh ra 119 g nư c, 100 g tinh b t sinh ra 56 g nư c, 100 g protein sinh ra 45 g nư c (National research Council, 1981). 1.2. Dinh dư ng protein và axit amin 1.2.1. ð nh nghĩa và phân lo i Protein là m t hop ch t h u cơ ph c t p có phân t lư ng l n. Cũng như gluxit (carbonhydrate) và lipit thành ph n hoá h c c a protein bao g m cácbon, hydro, oxy, ngoài ra nó còn ch a nitơ và lưu huỳnh. Protein ñư c tìm th y trong t t c các quá trình x y ra trong t bào. M i lo i cơ th ñ u có các protein ñ c hi u c a mình, thêm vào ñó chúng chi m s lư ng l n trong cơ th và có th tìm th y d dàng trong t nhiên. Protein trong th c ăn gia súc ñư c cơ th gia súc phân gi i và s d ng làm cơ ch t ñ t ng h p nên protein c a cơ th và các s n ph m. Protein cũng là ngu n năng lư ng và th c hi n m t s ch c năng lý hoá h c không ñ c hi u khác. Tóm l i: Protein là m t trùng h p c a nhi u axit amin, chúng g n v i nhau qua m ch n i peptit. Có nhi u cách ñ phân lo i protein. N u d a vào thành ph n hoá h c thì protein có 2 lo i: protein ñơn gi n và protein ph c t p. Protein ñơn gi n là lo i protein mà trong thành ph n c a nó ch ch a toàn axit amin như: protamin, histon, albumin, globulin... Protein ph c t p là lo i protein khi thu phân ngoài axit amin ra còn ch a các h p ch t khác như axit nucleic, gluxit, lipit... N u d a vào hình d ng và tính ch t hoà tan thì protein ñư c chia thành 3 nhóm chính: - Protein hình s i: là nh ng protein không hoà tan, khó tiêu hoá. Chúng g m nh ng chu i thon, dài, có nhi u s i nh , liên k t v i nhau b ng liên k t chéo. Chúng thư ng có m t trong các mô b o v và nâng ñ c a cơ th ñ ng v t g m: collagen, elastin và keratin. - Protein hình c u: là nh ng protein hình tròn hay hình b u d c, có th hoà tan trong nư c hay dung môi loãng. Nhóm này bao g m: albumin, globulin, histon, protamin. - Protein k t h p: là lo i protein khi thu phân ngoài các axit amin còn có các nhóm ghép khác nhau như: photphoprotein, glucoprotein, lipoprotein, hromoprotein, nucleoprotein. Trong th c ăn gia súc ngư i ta phân bi t hai lo i protein là protein thu n và protein thô (protein thu n = protein thô - h p ch t nitơ phi protein, protein thô ñư c xác ñ nh b ng cách l y lư ng nitơ x 6,25). Axit amin ñư c t o thành do protein b thu phân dư i tác d ng c a các men tiêu hoá. M i axit amin ñ u có nhóm amin (-NH2) và nhóm cacboxyl (- COOH). - 91 -
  4. Protein ñư c c u t o t 20 - 22 axit amin. Các axit amin ñư c liên k t v i nhau thông qua m ch peptit ñ t o nên các phân t protein khác nhau. Căn c vào t m quan tr ng khác nhau c a các axit amin ngư i ta có th phân lo i thành 3 nhóm sau: - Nhóm axit amin c n thi t còn g i là nhóm axit amin thay th ñư c m t ph n. - Nhóm axit amin r t c n thi t còn g i là nhóm axit amin không thay th ñư c. - Nhóm axit amin không c n thi t còn g i là nhóm axit amin thay th ñư c. Nhóm axit amin c n thi t bao g m: arginin, tyrozin, cystin. Nhóm axit amin r t c n thi t bao g m: lyzin, methionin, tryptophan, histidin, phenylalanin, lơxin, izolơxin, valin, treonin. Nhóm axit amin không c n thi t g m các axit amin còn l i như: alanin, axit aspartic, axit glutamic... * Ý nghĩa c a m i quan h cân b ng axit amin trong kh u ph n Cơ th con v t ch có th t ng h p nên protein c a nó theo m t m u cân ñ i v axit amin, nh ng axit amin n m ngoài cân ñ i s b oxy hoá cho năng lư ng. Do v y n u cung c p axit amin theo t l cân ñ i s nâng cao hi u qu s d ng protein, ti t ki m ñư c protein th c ăn. Nguyên nhân làm m t cân b ng axit amin có th là do kh u ph n thi u m t vài axit amin nào ñó, có th là do kh u ph n th a m t lo i axit amin nào ñó, có th do có s ñ i kháng các axit amin và s có m t không ñ ng th i các axit amin trong kh u ph n. 1.2.2. Vai trò c a protein và axit amin Khi gia súc ăn th c ăn ch a protein, dư i tác d ng c a các men tiêu hoá protein ñ ơc phân gi i thành các axit amin và ñư c h p thu vào máu. Cơ th gia súc s s d ng axit amin ñó ñ t ng h p nên các protein ñ c hi u c a cơ th . Như t ng h p các men, m t s các kích t có ngu n g c protein, các globulin mi n d ch c a cơ th . Các ch t này có vai trò ñ c bi t quan tr ng ñ i v i cơ th gia súc, nh t là quá trình t ng h p các men trong cơ th vì nh nó mà hàng lo t các ph n ng sinh hoá h c ñư c th c hi n nhanh chóng và có tr t t . Trong cơ th protein có th liên k t v i các ch t có ngu n g c khác nhau như gluxit, lipit...t o thành các ph c ch t ph c t p, khi ñó chúng có nh ng tính ch t hoàn toàn m i và có vai trò h t s c quan tr ng ñ i v i cơ th . Ví d như lipoprotein tham gia c u t o màng t bào, màng c a các bào quan trong t bào... Protein là thành ph n cơ b n c u t o nên các t bào, các mô và các cơ quan c a cơ th . M t khác c u t o ñó luôn thay ñ i, m t ph n nào ñó b phá hu ñi thì m t ph n m i ñư c hình thành ñ thay th . Protein tham gia vào vi c b o v cơ th thông qua các protein mi n d ch và các men kh ch t ñ c. - 92 -
  5. Protein có vai trò quan tr ng ñ i v i quá trình sinh trư ng và quá trình sinh s n ñ ng v t. M t ph n protein mà cơ th không s d ng s ñư c dùng làm ngu n nguyên li u ñ cung c p năng lư ng cho cơ th . Khi oxy hoá 1g protein gi i phóng 4,1 kcal. Tóm l i protein là ch t mang s s ng: B t c nơi nào có hi n tư ng s ng chúng ta ñ u th y nó ñi li n v i protein và b t c nơi nào có protein không tr ng thái tan rã, chúng ta s g p hi n tư ng s ng. 1.2.3. Các phương pháp ñánh giá ch t lư ng protein 1.2.3.1. Giá tr sinh h c protein (Biological Value - BV) ð xác ñ nh giá tr sinh h c protein ngư i ta ti n hành thí nghi m cân b ng nitơ, xác ñ nh lư ng nitơ ăn vào, lư ng nitơ bài xu t ra phân và nư c ti u, trên cơ s các k t qu thu ñư c ngư i ta có th xác ñ nh giá tr sinh h c protein theo công th c c a Thomas- Mitchel (1909) như sau; N ăn vào - (N phân - N trao ñ i ) - (N nư c ti u - N n i sinh) BV = * 100 N ăn vào - (N phân - N trao ñ i) Giá tr sinh h c protein ñư c xác ñ nh cho duy trì, sinh trư ng và hình thành các mô m i. Giá tr sinh h c protein c a m t s th c ăn cho duy trì và sinh trư ng l n (Amstrong và Mitchell, 1955) như sau: Lo i th c ăn BV (%) S a 95 - 97 Cá 74 -89 ð tương chín 63 - 76 H t bông 63 H t lanh 61 Ngô 49 -61 ð i m ch 57 -71 1.2.3.2. T l hi u qu protein (Protein Efficien Ratio - PER) ð xác ñ nh ch t lư ng protein, Oshome, Mendel và Ferry (1919) ñã ñưa ra công th c sau: Tăng tr ng cơ th (g) PER = Protein tiêu th (g) - 93 -
  6. 1.2.3.3. Thang giá tr hoá h c c a protein (Chemical Scores - CS) Block và Mitchell (1946) ñã nh n ñ nh r ng nh ng protein nghèo ch t lư ng là do thi u h t m t s axit amin c n thi t, vì v y l y hàm lư ng axit amin c a tr ng làm chu n, xác ñ nh hàm lư ng axit amin c a các th c ăn khác r i ñem so sánh v i axit amin c a tr ng, t ñó rút ra ch s g i là thang giá tr hoá h c. Ví d : t l Lyzin trong protein tr ng là 7,2 %, trong protein lúa mì là 2,7%. V y CS c a lyzin lúa mì là: 2,7/7,2 = 37,5 % 1.2.4. Các bi n pháp nâng cao ch t lư ng protein 1.2.4.1. H n h p các lo i th c ăn v i nhau M t kh u ph n ăn n u ñem nhi u lo i th c ăn h n h p v i nhau, các axit amin s b sung cho nhau t o nên s cân b ng axit amin trong kh u ph n. Trên cơ s ñó ngư i ta có th ch n các lo i th c ăn ñ ph i h p v i nhau t o ra h n h p th c ăn có giá tr sinh h c protein cao ñ nuôi dư ng gia súc. 1.2.4.2. B sung axit amin công nghi p Trong kh u ph n c a l n và gà hi n nay thư ng thi u m t s axit amin quan tr ng như: lyzin, methionin, triptophan...Các axit amin này ñư c g i là các axit amin h n ch . Trong th c t ngư i ta thư ng b sung các axit amin thi u này vào trong kh u ph n c a gia súc và gia c m. H u h t các axit amin b sung thư ng ñư c s n xu t b ng con ñư ng lên men vi sinh v t và g i là axit amin công nghi p. Trong chăn nuôi khi b sung axit amin công nghi p vào kh u ph n ngư i ta thư ng gi m lư ng b t cá, khô d u ñ tương, khô d u l c ñ gi m giá thành s n xu t cho 1 kg th c ăn h n h p, ti t ki m ñư c protein ñ ng v t và th c v t. Các thí nghi m b sung lyzin 0,3 % và methionin 0,1 % vào kh u ph n cho l n và gà con ñã làm tăng tr ng cao hơn t 15-20 %, gi m chi phí th c ăn 10-15 % so v i lô ñ i ch ng. 1.2.4.3. X lý nhi t th c ăn Th c ăn dùng cho chăn nuôi nói chung là nh ng nguyên li u s ng, trong ñó m t s lo i h t như h t h ñ u và m t s c như: c s n, c khoai tây... c n ñư c x lý nhi t ñ làm tăng giá tr sinh h c c a protein và kh m t s ch t ñ c có trong m t s th c ăn. Khi x lý nhi t m t s ch t như: antitrypsin, antichymotrypsin... b nhi t ñ phá hu , làm tăng t l tiêu hoá protein c a th c ăn, ñ ng th i nhi t ñ cũng làm tăng t c ñ gi i phóng methionin, giúp cho methionin có m t ñ ng th i v i các axit amin khác, do ñó làm tăng h p thu các axit amin. Trong quá trình x lý nhi t c n ñ m b o nhi t ñ và th i gian x lý thích h p. - 94 -
  7. 1.2.5. Ngu n cung c p T t c các lo i th c ăn có hàm lư ng protein trên 20%, xơ thô dư i 18%. Th c ăn b sung protein có ngu n g c ñ ng v t: b t cá, b t th t, s a b t, b t th t xương, b t máu, nư c s a... Th c ăn b sung protein có ngu n g c th c v t: h t ñ tương, l c, ñ u xanh, ñ u tri u, ñ u nho nhe, khô ñ tương, khô l c, khô d u hư ng dương, khô d u d a, khô d u bông. 1.3. Dinh dư ng gluxit Gluxit là tên g i c a m t nhóm ch t dinh dư ng g m: ñư ng, tinh b t, cellulose, keo th c v t và các h p ch t có liên quan. M t ph n nh Gluxit tìm th y trong cơ th ñ ng v t như glucose và glycogen. Ph n l n gluxit có m t trong th c ăn th c v t, gluxit chi m kho ng 75 % kh i lư ng v t ch t khô c a th c ăn th c v t và là ngu n th c ăn ch y u c a gia súc. Gluxit ñư c t o thành do quá trình quang h p c a th c v t, ñó là ph n ng quan tr ng trong t nhiên. Chlorophyl c a th c v t ñã h p th năng lư ng b c x c a m t tr i ñ chuy n thành năng lư ng hoá h c trong các h p ch t gluxit. Như v y th c v t ñã chuy n năng lư ng m t tr i dư i d ng quang năng thành năng lư ng hoá h c trong các h p ch t gluxit trong th c ăn th c v t. ðây là ngu n năng lư ng ch y u ñ ñ ng v t s d ng trong quá trình s ng c a nó. 1.3.1. Vai trò c a gluxit T t c ñ ng v t mu n ho t ñ ng ñ u c n có m t s năng lư ng nh t ñ nh. ð ng v t thu nh n gluxit t th c ăn, dư i tác d ng c a các men tiêu hoá c a các tuy n tiêu hoá, gluxit b phân gi i thành các s n ph m cu i cùng (các ñư ng ñơn, các axit béo bay hơi) và ñư c h p thu vào cơ th . Trong cơ th các s n ph m này s tham gia vào quá trình oxy hoá ñ cung c p năng lư ng cho cơ th ho t ñ ng. M t trong nh ng thành ph n quan tr ng c a t bào là axit nucleic có s tham gia c a gluxit: ñư ng D-riboza tham gia c u t o axit ribonucleic (ARN), ñư ng D-dezoxyriboza tham gia c u t o axit dezoxyribonucleic (ADN). Gluxit còn tham gia liên k t v i các ch t khác như lipit, protein t o nên các h p ch t m i có vai trò quan tr ng ñ i v i cơ th : ví d như glucoprotein ph b m t ngoài c a màng t bào, nó có vai trò quan tr ng ñ i v i t bào trong các ho t ñ ng c a t bào như di chuy n (t bào h ng c u), phân chia sinh s n, nh n di n kháng nguyên... Gluxit dư i d ng axit glucuronic tham gia vào quá trình kh ch t ñ c gan. 1.3.2. Phân lo i gluxit 1.3.2.1. ðư ng ñơn gi n - Pentose (C5) - 95 -
  8. D-ribose và D-dezoxyribose có m t trong cơ th ñ ng v t và có vai trò quan tr ng trong c u t o nhân t bào. -Hectose (C6) + D-glucose: d- glucose là lo i ñư ng ñơn ph bi n nh t trong t nhiên và có nhi u trong hoa qu chín. Trong cơ th ñ ng v t glucose có trong máu. + D-galactose: d-galactose thư ng có trong ñư ng lactose (ñư ng s a), trong h p ch t galactozit c a não, các mô th n kinh... + D- mannose: thư ng th y trong hoa qu và các h p ch t v i protein. + D-fructose : thư ng th y trong hoa qu chín và là lo i ñư ng có ñ ng t nh t. Fructose là thành ph n c a ñư ng mía. 1.3.2.2. Nhóm disaccarit - Saccarose (còn g i là ñư ng mía, ñư ng c c i). Saccarose ñư c t o thành do s k t h p gi a m t phân t D-glucose và m t phân t D-fructose. - Mantose (ñư ng m ch nha). Mantose ít g p d ng t do. Thành ph n c a nó bao g m hai phân t D-glucose liên k t v i nhau. Mantose ñư c t o thành do thu phân tinh b t dư i tác d ng c a men amylaza. - Lactose (còn g i là ñư ng s a). Thành ph n c a nó g m phân t D-glucose liên k t v i phân t D-galactose Trong s a bò hàm lư ng lactose chi m kho ng 4,6- 4,8 %. - Cellobiose: Cellobiose thu ñư c khi thu phân cellulose. Thành ph n c a nó bao g m hai phân t β-D-glucose liên k t v i nhau. 1.3.2.3. Nhóm polysaccarit - Tinh b t: Tinh b t là lo i gluxit d tr c a th c v t ñư c hình thành trong quá trình quang h p. Nó tích lu ch y u trong các lo i h t như h t thóc, h t ngô, h t m ch và trong các lo i c như: khoai lang, s n... Tinh b t t n t i hai d ng: amylose và amylopectin. Amylose có th tan trong nư c nóng, thành ph n c a nó bao g m 200-800 phân t D-glucose liên k t v i nhau qua m ch glucozit 1- 4. Amylopectin không tan trong nư c nóng, thành ph n c a nó bao g m kho ng 5- 6 nghìn phân t D-glucose liên k t v i nhau qua m ch glucozit 1- 4 và glucozit 1- 6. - Glycogen: còn g i là tinh b t ñ ng v t, nó có nhi u trong gan (10%) và trong cơ (1%). Thành ph n và ki u liên k t c a nó gi ng như tinh b t. - Cellulose Cellulose là m t c u trúc ph bi n nh t th c v t, nó chi m kh i lư ng l n trong m i cây tr ng và là thành ph n ch y u c u t o nên vách t bào th c v t. - 96 -
  9. Thành ph n c a cellulose bao g m nhi u phân t β-D-glucose liên k t v i nhau. Cellulose ch b men tương ng c a vi sinh v t phân gi i. - Hemicellulose Hemicellulose là m t ch t h u cơ không thu n nh t, thành ph n c a nó bao g m nhi u phân t ñư ng khác nhau như: glucose, xylose, manose, arabinose, galactose liên k t v i nhau. - Pectin Pectin n m ph n vách c a t bào th c v t. Thành ph n c a nó g m glucose, galactose, arabinose liên k t v i nhau m t cách ph c t p. Do v y nó khó b phân gi i. - Lignin Lignin là m t h p ch t h u cơ ph c t p, có tr ng lư ng phân t cao và là m t trùng h p c a phenyl-propan. C u trúc ñ c bi t c a lignin chưa ñư c mô t ñ y ñ và hình d ng c a nó luôn thay ñ i tuỳ theo lo i th c v t. 1.3.3. Ngu n cung c p T t c các lo i th c ăn có hàm lư ng protein dư i 20% và xơ thô dư i 18%. Bao g m các lo i h t ngũ c c như ngô, g o, h t cao lương, m ch, mỳ... và ph ph ph m c a ngành xay xát như cám g o, cám ngô, cám mỳ, t m... Ngoài ra còn có các lo i c , qu như s n, khoai lang, khoai tây, bí ñ ... 1.4. Dinh dư ng lipit Lipit là tên g i c a m t nhóm ch t ph bi n trong t nhiên, có nhi u trong các h t c a cây tr ng và trong cơ th ñ ng v t. Lipit không tan trong nư c, nhưng tan trong các dung môi h u cơ như: c n, ete, benzen... 1.4.1. Vai trò c a lipit M ñư c tích lu t t c các b ph n trong cơ th ñ ng v t, nó ph n ánh m c dinh dư ng c a cơ th . M thư ng ñư c tích lu dư i da và quá trình tích lu này tăng lên theo giai ño n sinh trư ng, giai ño n cu i ñư c tích lu xunh quanh các cơ quan n i t ng và trong các s i cơ. M có vai trò quan tr ng trong vi c cung c p năng lư ng cho cơ th . Năng lư ng do lipit cung c p thư ng l n g p 2 - 2,5 l n so v i các ch t dinh dư ng khác. Khi oxy hoá 1g m gi i phóng 9,3 kcal năng lư ng. M thư ng t p trung dư i da c a ñ ng v t, nó có tác d ng gi m cho cơ th ñ ng v t. M là dung môi quan tr ng ñ hoà tan các vitamin A, D, E, K. Do v y kh u ph n thi u m lâu ngày s làm con v t thi u các vitamin hoà tan trong m và s m c b nh. - 97 -
  10. Lipit tr ng thái liên k t v i protein t o thành ph c ch t lipoprotein, ph c ch t này có vai trò quan tr ng ñ i v i t bào. Lipoprotein tham gia c u t o màng t bào, tham gia c u t o màng các bào quan trong t bào, nó quy t ñ nh tính ch t c a các lo i màng này. ð i v i nhi u lo i ñ ng v t lipit là ngu n cung c p nư c. Khi oxy hoá 100 g lipit s gi i phóng 119 g nư c. Lo i nư c này ñ c bi t quan tr ng ñ i v i ñ ng v t ng ñông. 1.4.2. Phân lo i lipit 1.4.2.1. Lipit ñơn gi n + Lipit trung tính (triglyxerit) Lipit trung tính là este c a glyxerin v i các axit béo. ð i v i ñ ng v t các axit béo thư ng là: axit stearic, axit palmitic, axit oleic. + Các lo i sáp (xerit) Sáp là nh ng este c a rư u b c m t và axit béo thu c l p cao phân t . Ví d như sáp ong, lanolin... Sáp có vai trò b o v ñ i v i cơ th ñ ng, th c v t. + Sterit Sterit là este c a rư u ña vòng colesterol và axit béo. 1.4.2.2. Lipit ph c t p + Photpholipit Photpholipit hay còn g i là photphatit có nhi u trong m , dây th n kinh... Photpholipit là thành ph n c a ph c ch t lipoprotein trong màng t bào ñ ng v t. + Xerebrozit ðây là nhóm lipit ph c t p nhưng không ch a photpho, thành ph n c a nó g m: Sphingozin, các axit béo và ñư ng galactose. 1.4.3. Ngu n cung c p Ngu n cung c p lipit cho gia sỳc là c c lo i d u th c v t và m ñ ng v t. Các lo i th c ăn h t nhi u d u như: h t cao su, h t c d u, h t gai, h t hư ng dương, h t lanh, h t v ng, h t l c, h t ñ u tương và m t s lo i kh d u. 1.5. Dinh dư ng khoáng ð i v i v t nuôi, ch t khoáng có vai trò ñ c bi t quan tr ng trong ñ i s ng c a chúng. Ngoài ch c năng tham gia c u t o nên các mô c a cơ th , ch t khoáng còn tham gia vào nhi u quá trình chuy n hoá quan tr ng trong cơ th . Trong thành ph n c u t o c a nhi u enzym có m t các nguyên t khoáng khác nhau. Ví d Fe có trong thành ph n c u t o c a xitocrom reductaza, fumaric dehydrogenza, Cu có m t trong xitocrom oxydaza. Chính vì th th u khoáng con v t s b r i lo n trao ñ i ch t, sinh trư ng, sinh s n b ng ng tr , s c s n xu t sút kém. - 98 -
  11. ð i v i ñ ng v t b c cao ngư i ta phân các nguyên t khoáng c n thi t thành hai lo i sau: - Các nguyên t khoáng ña lư ng: canxi (Ca), ph t pho (P), kali (K), natri (Na), clo (Cl) và magiê (Mg). - Các nguyên t khoáng vi lư ng: s t (Fe), ñ ng (Cu), coban (Co), k m (Zn), mangan (Mn), i t (I), selen (Se)... Còn m t s nguyên t khoáng có m t trong cơ th ñ ng v t v i s lư ng vô cùng nh , các nguyên t này ñư c g i là các nguyên t khoáng siêu vi lư ng. Tác d ng c a các nguyên t này chưa ñư c nghiên c u rõ. 1.5.1. Vai trò c a m t s nguyên t khoáng ña lư ng 1.5.1.1. Canxi và ph tpho Trong cơ th Ca chi m 1,3% ñ n 1,8 %; P chi m 0,8 % ñ n 1 % kh i lư ng cơ th . xương nh ng ti u ph n khoáng có c u t o như nh ng tinh th apatit [3 Ca3(PO4)2Ca(OH)2] nh ng tinh th này có ch a mu i cacbonat và xitrat magiê. Nh ng tinh th khoáng tích lu su t d c tr c s i colagen. Ngư i ta ví xương như m t t m bê tông mà s i colagen là c t s t t o ra s m n d o c a xương. Trong huy t thanh Ca t n t i m t s d ng sau: - Ca++ ho t ñ ng (ho t hoá enzym, kích thich cơ và th n kinh...) có kho ng 2/3 Ca huy t thanh dư i d ng này. - Ca không ho t ñ ng (không d ng ion), có kh năng khuy ch th m, tham gia vào thành ph n các mu i xitrat và photphat. - Ca n m trong protein, không ho t ñ ng, không khuy ch th m. Canxi có vai trò quan tr ng trong c u t o xương và răng. Thành ph n quan tr ng c a xương và răng là canxi và phôtpho. Canxi trong xương luôn tr ng thái trao ñ i v i các d ch th xung quanh. Vitamin D và Parahormôn th c hi n ch c năng ñi u hoà quá trình dung n p và bài ti t canxi xương. Canxi dư i d ng ion cùng v i các ion khác nhau như: K+, Na+... tham gia vào ho t ñ ng c a dây th n kinh. Ca++ có nh hư ng ñ n ho t ñ ng sinh lý c a cơ vân, cơ tim, cơ trơn. Quá trình co cơ có s tham gia c a Ca++. Ngoài ra canxi còn tác d ng ñ i v i quá trình ñông máu, ñông s a. Photpho t p trung ch y u trong xương, có kho ng 80 % photpho trong xương, ph n còn l i n m trong cơ. - 99 -
  12. Photpho thư ng ñi cùng v i canxi tham gia c u t o xương và răng. Photpho ñư c h p thu vào máu dư i d ng PO4- - và ñư c chuy n ñ n các cơ quan. Photpho trong xương luôn ñư c chuy n hoá. Photpho tham gia c u t o axit nucleic. axit nucleic là h p ch t mang m t mã di truy n và th c hi n truy n ñ t mã di truy n ñ t ng h p protein trong cơ th . Photpho tham gia c u t o ATP, ATP là h p ch t ch a năng lư ng, nó cung c p năng lư ng cho m i ho t ñ ng c a cơ th . Ngư i ta còn th y ATP bi n ñ i thành 3', 5' AMP vòng, ch t này tham gia vào quá trình ñi u hoà hàm lư ng ñư ng trong máu. Photpho tham gia h ñ m trong huy t tương dư i d ng h ñ m photphat. Photpho còn tham gia c u t o nhi u h p ch t khác như: photphoprotein, photpholipit...có vai trò quan tr ng trong cơ th ñ ng v t. M t s ch t ch a photpho như: xephalin, sesinphotphatit tham gia vào c u t o h th ng th n kinh. Nh ng bi u hi n khi thi u Ca, P Thi u Ca, P con v t g y còm, sưng kh p, xương bi n d ng, xương x p, d g y. l n hay g p hi n tư ng b i li t hai chân sau. Thi u photpho làm sinh trư ng c a con v t b gi m. Nguyên nhân là con v t gi m tính thèm ăn, ăn ít, trao ñ i năng lư ng b r i lo n, hi u su t l i d ng th c ăn kém. Thi u Ca sinh trư ng c a xương không bình thư ng. Thi u photpho gây r i lo n ñ ng d c, t l th thai gi m. Kh o sát t l ñ c a ñàn bò nuôi nh ng vùng ñ t thi u photpho, t l ñ ch có 40 %, n u ñàn bò này ñư c b sung photpho vào kh u ph n, t l ñ c a chúng tăng lên t i 60 - 70 %. Thi u Ca tr m tr ng và kéo dài, chu kỳ ñ ng d c và t l th thai không b nh hư ng nhưng m c sinh s n gi m: con ñ ra b y u và m c các b nh v xương. Thi u Ca, P trong kh u ph n làm gi m s n lư ng s a. Trong th c t th y bò s a b b nh s t s a hay còn g i là b nh gi m Ca máu. Bi u hi n c a b nh: thân nhi t h th p, hôn mê, Ca huy t thanh gi m. gà mái ñ thi u Ca thư ng x y ra hơn. Khi b thi u Ca làm gi m s n lư ng tr ng, ñ dày v tr ng. Ngu n cung c p Ca, P và nh ng nhân t nh hư ng ñ n s l i d ng Ca, P kh u ph n. Th c ăn giàu Ca, P là các th c ăn khoáng như: cacbonat canxi, b t v h u h n... Các th c ăn ñ ng v t như b t xương, b t th t, b t cá... cũng r t gi u Ca, P. Trong th c ăn th c v t có ít Ca, trong th c ăn h ñ u có nhi u Ca hơn so v i h th c v t khác. Trong các h t h hoà th o và ph ph m c a nó thì hàm lư ng photpho nhi u hơn canxi. Ngư i ta th y có nhi u nhân t nh hư ng t i s l i d ng Ca, P kh u ph n. - 100 -
  13. - T l tiêu hoá th c c a Ca, P gi m d n theo tu i c a con v t. - Parahocmôn làm tăng canxi huy t và gi m photpho trong máu. - Kh u ph n thi u vitamin D làm gi m s h p thu Ca, P, tăng th i P nư c ti u. Vitamin D còn gi vai trò ñi u ch nh s m t cân ñ i t l Ca/P c a kh u ph n. - T l Ca/P: t l Ca/P t t nh t t 1,5/1 ñ n 2/1. - Trong th c v t m t ph n photpho d ng mu i phytat có tên chung là phytin khó hoà tan. Photpho phytin trong th c ăn th c v t chi m 1/2 -3/4 photpho t ng s . Photpho phytin có th b men phytaza c a vi sinh v t phân gi i. 1.5.1.2. Kali, Natri và Clo Thi u Na và Cl trong kh u ph n làm gi m tính thèm ăn, con v t sút cân, g y y u và gi m s c s n xu t, con v t có th b ch t sau m t th i gian dài b thi u. Tuy nhiên th a Na, Cl thì l i gây ñ c, 14-28g mu i ăn m i ngày có th gi t ch t gà trong vòng 8-12 gi . Mu i hoà tan trong nư c ñ c hơn so v i tr n vào th c ăn v i cùng m t lư ng mu i. M c bình thư ng c a mu i ăn trong kh u ph n c a gia súc, gia c m là 0,5 - 1 % kh i lư ng kh u ph n. Thi u K không x y ra trong th c t s n xu t. B ng th c nghi m ngư i ta th y thi u K con v t g y y u, gi m ăn và có tai bi n v cơ. K, Na, Cl ñ u là các ch t khoáng có vai trò duy trì áp xu t th m th u trong cơ th và nh hư ng ñ n ho t ñ ng c a nhi u enzym khác nhau. Na và K còn tham gia d n truy n xung ñ ng th n kinh. Clo có vai trò là th nh ph n c a axit HCL trong d ch v c a d dày. Quá th a Clo gây tr ng thái co gi t cơ và r i lo n ho t ñ ng th n kinh. 1.5.1.3. Magiê Cũng như Canxi, Magiê c n cho s hình thành và phát tri n c a xương. Mg tham gia ñ m b o kh năng ho t ñ ng c a h th ng th n kinh và cơ. Mg có tác d ng c ch s hưng ph n th n kinh. Mg n m trong m t s enzym và có tác d ng như m t ch t ho t hoá. Mg còn có tác d ng quan tr ng trong quá trình t ng h p protein. Gi m th p hàm lư ng Mg trong máu gây ra m t b nh g i là b nh b i li t c xanh. Tri u ch ng ñi n hình là co cơ, th n kinh b kích thích, con v t ñi kh p khi ng, b i li t và có th b ch t. Nguyên nhân tr c ti p là n ng ñ Mg, Ca và Na trong máu gi m, ñ ng th i hàm lư ng P và K l i tăng lên. Nguyên nhân làm gi m hàm lư ng Mg trong máu là do s h p thu Mg kém. Do ăn nhi u c non ch a nhi u nư c, nhi u ñ m hoà tan, nghèo năng lư ng và xơ. Do nhi t ñ ngoài tr i th p, mưa nhi u, con v t kém ăn, có th là do con v t b b nh ký sinh trùng, già y u. - 101 -
  14. 1.5.2. Vai trò c a m t s nguyên t khoáng vi lư ng 1.5.2.1. S t Trong cơ th s t có hai d ng chính: - S t ho t ñ ng Fe++ (chi m 73 % t ng s lư ng s t trong cơ th ) có m t trong hemoglobin, myoglobin, trong m t s enzym như: catalaza, peroxidaza... - S t d tr Fe+++ (chi m 27 % t ng s lư ng s t trong cơ th ), dư i d ng feritin và hemosiderin. S chuy n hoá Fe trong cơ th r t m nh, nh ñó máu luôn ñư c ñ i m i (tu i th trung bình c a h ng c u là 100 ngày). S t có vai trò quan tr ng ñ i v i cơ th ñ ng v t: Fe tham gia vào quá trình t ng h p hemoglobin (tham gia nhi m v này còn có Cu, vitamin B12 và axit folic), s t tham gia vào quá trình photphorin oxy hoá, d n truy n ñi n t , ho t hoá peroxidaza. Tri u ch ng ñi n hình c a s thi u s t là s thi u máu, b nh này ph bi n gia súc non. Nguyên nhân là do con v t non c n r t nhi u s t nhưng s a l i có ít s t, không ñáp ng ñ yêu c u cho con v t. L n con m t tu n tu i m i ngày c n 7 mg s t, nhưng l i ch cung c p ñư c 1 mg s t t s a m . ð ngăn ng a b nh ngư i ta thư ng tiêm dung d ch dextran s t cho l n con sau khi ñ . 1.5.2.2. ð ng ð ng tham gia vào nhi u quá trình chuy n hoá c a cơ th vì ñ ng có m t trong nhi u enzym hay h th ng enzym. Thi u ñ ng gia súc có hi n tư ng thi u máu và gi m sinh trư ng. ð ng tham gia vào quá trình chuy n hoá s t, thi u máu là tri u ch ng ñi n hình do thi u ñ ng. Thi u ñ ng gây ra s bi n ñ i colagen và khung protein c a xương, do ñó nh hư ng ñ n s phát tri n bình thư ng c a xương. Thi u ñ ng làm bi n ñ i màu lông do s t ng h p melanin b nh hư ng. Thi u ñ ng làm gi m ho t tính c a h th ng xitocrom-oxidaza là nguyên nhân c a nhi u t n thương ñ i v i cơ th như: gi m sinh trư ng, r ng lông... ð ng còn có liên quan ñ n s hình thành myelin c a h th ng th n kinh, do v y thi u ñ ng con v t có nh ng r i lo n th n kinh, ñi n hình là con v t b b nh ataxia (con v t không ph i h p ñư c v n ñ ng, dáng ñi b t thư ng). Ngư i ta còn th y Cu có vai trò ñ i v i quá trình sinh s n, thi u ñ ng thai có th b teo bi n. 1.5.2.3. Coban Coban gi ch c năng kép, vi sinh v t d c s d ng Co ñ t ng h p vitamin B12. Vitamin B12 là y u t sinh trư ng c a vi sinh v t d c và cũng là y u t dinh dư ng c a v t - 102 -
  15. ch . Vitamin B12 c n thi t cho quá trình methyl hoá và ñ ng phân hoá. M t trong nh ng r i lo n sinh hoá c a s thi u vitamin B12 (do thi u Co loài nhai l i) là s chuy n hoá axit propionic thành axit sucxinic (m t ch t chuy n hoá trung gian c a chu trình Krebs) b ngăn tr . N u thi u vitamin B12, axit methyl malonic không chuy n ñư c thành axit sucxinic, nó là m t ch t ñ c ñ i v i cơ th . loài nhai l i thi u Co làm gi m tính thèm ăn, ch m l n, g y y u. Thi u Co cũng gây hi n tư ng thi u máu, nhưng cho ñ n nay ngư i ta chưa rõ cơ ch . loài ñ ng v t d dày ñơn vì h vi sinh v t ñư ng tiêu hoá không phát tri n cho nên kh năng t ng h p vitamin B12 t Co r t th p. Vì v y nh ng loài này b sung Co ñ mong ñáp ng nhu c u vitamin B12 ít có hi u qu so v i loaì nhai l i. 1.5.2.4. K m K m có quan h ñ n nhi u ch c năng sinh lý c a cơ th : - Tham gia quá trình t ng h p protein: thi u Zn nhi u giai ño n c a quá trình t ng h p protein b ngăn tr . S t ng h p ADN b nh hư ng d n ñ n s phân chia t bào b ngăn tr , b i vì ADN polymeraza là m t enzym ch a Zn. Thi u Zn s t ng h p ARN thông tin b ch m l i. - Làm gi m tính thèm ăn: m t trong nh ng tri u ch ng ñ u tiên khi thi u Zn là làm gi m tính thèm ăn rõ r t. M t tính thèm ăn xu t hi n r t s m khi thi u Zn nhưng có th kh c ph c ñư c n u b sung Zn k p th i. - Thi u Zn d n ñ n s r i lo n v xương. Ngư i ta th y r ng khi thi u Zn làm gi m s ñ ng hoá và d hoá c a xương và như v y làm gi m s trao ñ i Ca c a xương. - Thi u Zn xu t hi n nh ng bi u hi n da r t ñi n hình: da b s ng hoá, lông thô kém phát tri n, con v t ch m l n. Do Zn có quan h ñ n s phát tri n c a thư ng bì, nên thi u Zn v t thương s lâu lành. 1.5.2.5. I t I t là thành ph n c a hocmon thyroxin. Hocmon này có ch c năng ñi u hoà s trao ñ i gluxit, lipit, protein, ñi u hoà s trao ñ i nhi t năng và sinh trư ng. Thi u I s làm r i lo n s trao ñ i ch t, con v t ch m l n, tuy n giáp sưng to (bư u c ), s n lư ng tr ng, s a b gi m. I t có nhi u trong th c ăn vùng bi n. Cá bi n gi u I (400 mg/kg) Th c ăn th c v t chúa r t ít I. - 103 -
  16. 1.6. Dinh dư ng vitamin 1.6.1. Khái ni m và phân lo i Vitamin còn g i là sinh t , m t y u t dinh dư ng không th thi u ñư c ñ i v i m i sinh v t. ðó là các h p ch t h u cơ có kh i lư ng phân t bé, có c u t o hoá h c r t khác nhau nhưng ñ u có ho t tính sinh h c nh m ñ m b o cho quá trình chuy n hoá trong cơ th ho t ñ ng bình thư ng. Vitamin th c hi n các ch c năng xúc tác các ph n ng hoá h c trong cơ th sinh v t. ða s các trư ng h p vitamin là coenzym c a các enzym khác nhau. Vitamin là m t nhóm h p ch t h u cơ, phân t bé, có th có ngu n g c t nhiên ho c t ng h p. Chúng ñ u c n cho cơ th ñ ng v t v i m t lư ng nh nh m duy trì các ho t ñ ng bình thư ng. V i m t lư ng nh trong kh u ph n, vitamin giúp cho cơ th ñ ng v t phát tri n bình thư ng, sinh s n ñ u ñ n, có kh năng ch ng ñ b nh t t cao. Ngư c l i ch c n thi u m t trong các vitamin c n thi t thì cơ th s m c b nh g i là b nh thi u vitamin (avitaminosis). D a vào ñ c tính hoà tan ngư i ta phân vitamin thành hai nhóm sau: - Nhóm vitamin hoà tan trong d u m : g m các vitamin A, D, E, K. - Nhóm vitamin hoà tan trong nư c: g m các vitamin B1, B2, B3, B5, B6,B8, B12 và vitamin C. 1.6.2. Nhóm vitamin hoà tan trong d u m 1.6.2.1. Vitamin A (Axeroptol, ch t ch ng khô giác m c m t) Ngu n cung c p vitamin A quan tr ng nh t là d u cá. Vitamin A có m t trong các th c ăn có ngu n g c ñ ng v t như: lòng ñ tr ng, s a, bơ và gan. Caroten có trong m ng a, m bò, lòng ñ tr ng, bơ...nhưng không có trong m l n và m c u. Caroten có nhi u trong th c ăn th c v t. Caroten có nhi u d ng khác nhau và có ho t tính khác nhau. Caroten bi n ñ i thành vitamin A thành ru t dư i tác d ng c a men tương ng. ðơn v qu c t c a vitamin A: 1 UI = 0,3 mg retinol 1 mg vitamin A = 3300 UI Vitamin A có vai trò quan tr ng ñ i v i cơ th ñ ng v t. + Vitamin A tham gia vào ch c năng dinh dư ng bi u mô và thư ng bì. Vai trò c a vitamin A thư ng bi u hi n da, niêm m c các tuy n ti t, ñư ng hô h p, tiêu hoá và m t. Thi u vitamin A kéo dài s sinh ra b nh khô m t, niêm m c và da. - ð i v i da: vitamin A có tác d ng nuôi dư ng da, tránh hi n tư ng s ng hoá. - 104 -
  17. - Vitamin A có tác d ng duy trì c u trúc lipoprotein c a màng t bào, tránh hi n tư ng thoái hoá niêm m c ñư ng hô h p, ñư ng tiêu hoá và ñư ng sinh d c. Thi u vitamin A s nh hư ng ñ n sinh s n c a ñ ng v t: con ñ c có hi n tư ng s n xu t tinh trùng kém, con cái d b x y thai. Caroten r t c n cho bò s a và bò sinh s n, t l th thai c a bò sinh s n s tăng lên khi có ñ m c caroten. Vitamin A làm tăng t l ñ tr ng c a gà. Vitamin A ho c caroten c n thi t cho gà con vì kh năng d tr c a nó r t th p. +Vitamin A và s t ng h p kháng th . Vitamin A tăng cư ng t ng h p immumoglobin và kích thích t ng h p kháng th protein do ñi u khi n t ng h p axit nhân. Vitamin A làm to lách và tuy n c là nh ng cơ quan có nhi m v t o ra các t bào s n sinh kháng th . Vitamin A tr c ti p kích thích ho t tính c a các t bào limpho là các t bào s n sinh ra kháng th b ng cách nhân nhanh các kháng th này. Theo Zimzen và Grobke (1974) vitamin A làm tăng kh năng ch ng ch u stress nhi t ñ ng v t nuôi. + Vitamin A v i ho t ñ ng th giác Vitamin A tham gia c u t o Rodopsin trong võng m c m t, còn g i là ch t màu tím th giác. C u t o c a Rodopsin g m m t ph n protein là Opsin và m t ph n không ph i protein là Retinen. Retinen ñư c xác ñ nh là aldehyt c a vitamin A và g i là Retinal. Khi ánh sáng chi u vào võng m c m t Rodopsin phân gi i thành Opsin và Retinal. ch t i l i x y ra quá trình t ng h p Rodopsin, do ñó làm tăng ñ nh y c m c a m t ñ i v i ánh sáng. Rodopsin Opsin + Retinen Retinol Khi thi u vitamin A t c ñ tái t o Rodopsin b ch m l i, kh năng thích ng c a m t ñ i v i ánh sáng t i kém và sinh b nh quáng gà. 1.6.2.2. Vitamin D (Canxiferol, vitamin ch ng b nh còi xương) Vitamin D2 (Ergocanxiferol): vitamin D2 có ngu n g c th c v t, ñư c t o thành khi th c ăn th c v t ñư c chi u tia t ngo i. Ergosterol Vitamin D2 Vitamin D3 (colecanxiferol): vitamin D3 có ngu n g c ñ ng v t, dư i da ñ ng v t có ch t 7- dehydrocolesterol dư i tác d ng c a tia t ngo i s bi n thành vitamin D3. Vitamin D thưòng có trong cá bi n, d u gan cá, s a, lòng ñ tr ng gà...Trong th c ăn th c v t có ti n vitamin D2. Vai trò c a vitamin D - Vitamin D tham gia vào s chuy n hoá Ca, P - 105 -
  18. T m quan tr ng c a vitamin D trong s trao ñ i Ca, P ñư c bi t ñ n t lâu. Vitamin D3 và s n ph m trao ñ i c a nó là 25 – OH - D3 có tác d ng xúc ti n nhanh quá trình h p thu Ca ru t và huy ñ ng Ca xương. Vitamin D có tác d ng tăng cư ng quá trình h p thu Ca niêm m c ru t như sau: 1,25 - (OH)2 - D3 có tác d ng kích thích niêm m c ru t t ng h p protein liên k t v i ++ Ca t o pH thích h p giúp Ca h p thu vào máu d dàng. Vitamin D có tác d ng kích thích s hoà tan c a khoáng xương ñ chuy n vào máu và nó còn tăng cư ng quá trình c t hoá xương ñ m b o s hình thành xương ñ ng v t. Vitamin D tăng cư ng quá trình h p thu mu i photphat ng th n. Thi u vitamin D nh hư ng ñ n s h p thu Ca và P, làm quá trình khoáng hoá xương không ñ y ñ , gây còi xương ñ ng v t non, m n xương ñ ng v t trư ng thành. - Vitamin D còn có tác d ng nh t ñ nh ñ n s trao ñ i protein và gluxit trong cơ th . - ð i v i gia súc non vitamin D có tác d ng kích thích sinh trư ng. Bi u hi n khi thi u vitamin D: Khi thi u vitamin D gây b nh xương, bi u hi n gia súc non là s kém ăn, g m vôi tư ng, u ng nư c phân, quá trình tiêu hoá b r i lo n. th i kỳ ñang l n có th g p hi n tư ng r i lo n ho t ñ ng th n kinh. Gà ñ tr ng khi thi u vitamin D thưòng g p hi n tư ng m m n, xương dòn, ñ tr ng m ng v ho c không có v , s c ñ tr ng gi m. 1.6.2.3. Vitamin E (Tocoferol) Vitamin E có nhi u trong m m c a các h t như: m m lúa mì và trong m t s d u th c v t: d u ñ tương, d u h t bông... Vai trò c a vitamin E - Vitamin E là ch t ch ng oxy hoá Thư ng axit béo chưa bão hoà d b oxy hoá b i oxy phân t và t o ra peroxit. Peroxit là m t ch t ñ c, nó ñ u ñ c màng ty th , c ch các enzym c a ty th , ngăn c n trao ñ i năng lư ng và t ng h p ATP c a ty th . Vitamin E có tác d ng ngăn c n s t o thành peroxit. Thi u vitamin E làm ñ ng peroxit, nên nhu c u vitamin E liên quan ñ n lư ng axit béo trong kh u ph n. - Vitamin E còn là ch t ch ng oxy hoá c a β- caroten, vitamin A và axit linoleic. - Vitamin E tham gia v n chuy n ñi n t trong ph n ng oxy hoá- kh nh ph n ng bi n ñ i thu n ngh ch gi a d ng quinon và quinol, ch t này tham gia vào quá trình oxy hoá- kh gi a dehydrogenaza và xitocrom b trong chu i hô h p t bào c a ty l p th . - 106 -
  19. - Vitamin E c n thi t cho quá trình photphoryl oxy hoá trong cơ, do ñó vitamin E tham gia vào quá trình chuy n hoá gluxit, lipit, axit nucleic và các axit amin có lưu huỳnh. - Vitamin E còn ch ng ñư c b nh cơ tr ng, teo cơ, thoái hoá cơ dê, c u, chu t... 1.6.3. Nhóm vitamin hoà tan trong nư c 1.6.3.1. Vitamin B1 (Tiamin, vitamin ch ng viêm dây th n kinh) Vitamin B1 là nh ng tinh th không màu, d hoà tan trong nư c và axit axêtic, Vitamin B1 không tan trong ete. Vitamin B1 b n trong môi trư ng axit và nhi t ñ cao, nhưng l i b oxy hoá trong môi trư ng ki m. Vitamin B1 có nhi u trong n m, men bia, cám g o, sũa, gan... Vitamin B1 có vai trò quan tr ng trong trao ñ i ch t ñ c bi t là trao ñ i gluxit và trong ho t ñ ng th n kinh. Vitamin B1 ñóng vai trò coenzym c a men kh carboxyl, men này có vai trò quan tr ng trong chuy n hoá gluxit, ho c chuy n hoá axit pyrovic. Thi u vitamin B1 d n ñ n s tích t các axit này trong mô bào và gây r i lo n quá trình trao ñ i ch t. Bi u hi n rõ nh t là trong b nh tê phù l n con, l n con gi m tính thèm ăn, g y mòn, th khó khăn, thân nhi t h th p và th n kinh b t n. H th n kinh là nơi chuy n hoá gluxit r t m nh, n u thi u B1 h th n kinh gi m ho t ñ ng, trư c tiên là h th n kinh ngo i biên, sau ñó là tim m ch. Nh ng tri u ch ng này thư ng th y trong các b nh viêm dây th n kinh. Vitamin B1 tham gia vào quá trình d n truy n xung ñ ng th n kinh, vitamin B1 giúp t ng h p axetylcolin, ñ ng th i c ch colinesteraza, gi m phân gi i axetylcolin. Axetylcolin có vai trò d n truy n xung ñ ng th n kinh. 1.6.3.2. Vitamin B2 (Riboflavin, Lactoflavin) Vitamin B2 d ng tinh th có màu vàng, da cam, kém hoà tan trong nư c và h u như không tan trong các dung môi khác. Vitamin B2 ch i ñư c nhi t ñ cao nhưng d b phá hu b i tia t ngo i. Vitamin B2 có nhi u trong th c ăn xanh, men bia, n m, th c ăn có ngu n g c ñ ng v t như: b t th t, s a... Vai trò c a vitamin B2 Vitamin B2 tham gia c u t o hai coenzym: Flavin mononucleotit (FMN) và Flavin Adenin Dinucleotit (FAD) c a l p men vàng, tham gia quá trình v n chuy n hydrogen trong quá trình hô h p mô bào. Thi u vitamin B2 gây ra r i lo n trao ñ i ch t mô bào. - 107 -
  20. Cùng v i vitamin A, vitamin PP, vitamin B2 tham gia quá trình thu nh n ánh sáng m t, b o v niêm m c m t, da và các bi u mô. Thi u vitamin B2 thư ng có hi n tư ng viêm lư i, loét mi ng, bong da, viêm giác m c... Khi thi u vitamin B2 gà con sinh trư ng ch m, y u t, da khô, d b a ch y... gà ñ t l ñ v n bình thư ng nhưng t l p n gi m, gan sưng to và tích m . L n khi thi u vitamin B2 sinh trư ng gi m, da b tróc, viêm mi ng... l n cái bu ng tr ng b thoái hoá. 1.6.3.3. Vitamin B6 (Piridoxin) Vitamin B6 d hoà tan trong nư c, c n, axeton, ch u ñư c tác ñ ng c a nhi t, axit và ki m nhưng d b h ng dư i tác ñ ng c a ánh sáng. Vitamin B6 là nhóm ghép c a các men th c hi n quá trình chuy n hoá axit amin. Vitamin B6 có tác d ng quan tr ng ñ i v i s chuy n hoá protein, ñ ng th i có tác d ng t ng h p m t s h p ch t c n cho ho t ñ ng th n kinh. Khi thi u B6 ñ ng v t thư ng có tri u ch ng r i lo n th n kinh, c u t o t bào c a h th ng th n kinh b thoái hoá. Quá trình t o máu b nh hư ng sâu s c nên thư ng gây ch ng thi u máu v i hi n tư ng h ng c u nh và ít huy t s c t . Vitamin B6 còn nh hư ng ñ n s t ng h p kích t c a tuy n yên và bu ng tr ng. Cho nên thi u B6 nh hư ng t i kh năng sinh s n c a ñ ng v t. Khi thi u vitamin B6 gia súc thư ng ch m l n, da, lông m t bóng và có tri u ch ng thi u máu. Vitamin B6 có nhi u trong các lo i th c ăn ñ ng, th c v t như: th t bò, gan bò, ngô, ñ u co ve... 1.6.3.4. Vitamin B12 (Cyanocobalamin) Vitamin B12 tinh th có màu ñ s m, d hoà tan trong nư c và rư u. B12 d b ánh sáng phân hu . Vitamin B12 có nhi u trong th c ăn ñ ng v t như: th t, gan, tr ng, s a ,b t cá... Trong t nhiên B12 ñư c vi sinh v t t ng h p. Vitamin B12 có vai trò quan tr ng trong quá trình t o h ng c u và tái t o mô. B12 giúp t o nhóm metyl ho c v n chuy n nhóm metyl giúp quá trình oxy hoá m gan, tránh cho gan b nhi m m . Vitamin B12 tham gia quá trinh t ng h p axit nucleic, t ng h p protein riboxom, ñ ng th i có quan h t i ho t ñ ng c a nhi u ch t khác như: axit folic, axit pantotenic... Thi u vitamin B12 làm cho quá trình chuy n hoá gluxit, lipit b r i lo n, kèm theo nh ng tri u ch ng th n kinh. - 108 -
Đồng bộ tài khoản