Giáo trình Chăn nuôi dê và thỏ - Chương 8

Chia sẻ: Le Quang Hoang | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:19

0
105
lượt xem
35
download

Giáo trình Chăn nuôi dê và thỏ - Chương 8

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tham khảo tài liệu 'giáo trình chăn nuôi dê và thỏ - chương 8', khoa học tự nhiên, nông - lâm phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Giáo trình Chăn nuôi dê và thỏ - Chương 8

  1. Chương 8 K THU T CHĂN NUÔI CÁC LO I TH Cùng nhu dê, m i lo i th c n ñư c chăm sóc, nuôi dư ng và s d ng theo nh ng k thu t phù h p v i ñ c ñi m sinh lý và s n xu t c a chúng. Chương này s l n lư t gi i thiêu các k thu t chăn nuôi th sinh s n (ñ c và cái gi ng), th con, th h u b và th th t. M t s bi n pháp k thu t c n thíêt trong vi c chăm sóc th cùng ñư c gi i thi u cu i chương này. I. CHĂN NUÔI TH CÁI SINH S N 1.1. Ho t ñ ng sinh d c và sinh s n c a th cái a. ð c ñi m cơ quan sinh d c Cơ quan sinh d c c a th cái g m có các b ph n chính như hình 8-1. Hình 8-1: Cơ quan sinh d c th cái b. Chu kỳ ñ ng d c Chu kỳ ñ ng d c c a th kho ng 13-16 ngày. Th i gian ñ ng d c kéo dài 3-5 ngày. Th cái ñ ng d c s m hay mu n, ñúng kỳ hay không ph thu c nhi u vào tr ng thái s c kho , ch ñ dinh dư ng và môi trư ng khí h u quy t ñ nh. Béo quá, g y y u, mùa hè nóng kéo dài, mùa ñông rét bu t trong kỳ th thay lông, th c ăn thi u khoáng, thi u sinh t ... ñ u là nguyên nhân làm th không ñ ng d c ho c ít hưng ph n ch u ñ c. Khi th y th lâu ngày không ñ ng d c, không ph i gi ng ñư c thì ph i ki m tra xác ñ nh y u t nào gây nh hư ng ñ có bi n pháp kh c ph c k p th i. Có th kích thích th cái ñ ng d c b ng cách nh t th cái g n th ñ c ho c có th dùng kích
  2. d c t như huy t thanh ng a ch a tiêm b p v i li u 15 ñơn v chu t cho 1 kg th tr ng, sau khi tiêm 1-4 ngày là ph i. Bi u hi n c a th ñ ng d c: Th ñ ng d c thư ng b ăn ho c ăn ít, phá chu ng ñòi ra tìm con ñ c, không ra ñư c thì g m chu ng, húc máng ăn, húc nóc chu ng ñ thoát ñư c ra ngoài, nh t là vào ban ñêm. Th không ñ ng d c, tư th n m bình thư ng, hai chân trư c du i th ng tho i mái v phía trư c, hai bàn chân và các ngón chân n m song song v i m t sàn chu ng, chân sau và ñuôi tư th tho i mái, toàn thân dài song song v i m t sàn chu ng. Khi th ñ ng d c toàn thân n m tư th ph c ph , hai chân trư c không du i th ng, ch nhô ra trư c ng c m t ít, hai chân sau thu vào b ng, mông v ng lên, ñuôi nâng lên, s hai tai th y r t nóng (th không ñ ng d c tai ch hơi m). Bình thư ng niêm m c âm h c a th có màu h ng nh t, n u ñ ng d c chuy n sang màu ñ tươi, sưng t y lên. Lúc này n u cho th cái ñ n ô chu ng th ñ c thì ch u ñ c, mông và ñuôi cong lên ch th ñ c giao ph i. Khi niêm m c âm h chuy n sang màu ñ th m, tím b m là k t thúc kỳ ñ ng d c, th không ch u ñ c n a. Hình 8-2: Phát hi n th ñ ng d c ñ ph i gi ng 2.1. Ph i gi ng cho th cái a. Tu i ph i gi ng l n ñ u Th cái b t ñ u ñ ng d c và có th ch u ñ c lúc 4-4,5 tháng tu i tuỳ theo gi ng và nuôi dư ng. Thông thư ng sau khi ñ ng d c 2 chu kỳ m i cho ph i gi ng l n ñ u ñ cho cơ quan sinh d c c a th cái phát tri n hoàn toàn nh m ñ m b o cho vi c ch a ñ và nuôi con t t. Lúc này kh i lư ng cơ th ñ t t 75-80% kh i lư ng trư ng thành. ð i v i th ngo i tu i ph i gi ng thích h p là lúc kh i lư ng cơ th ñ t t 3kg tr lên, th lai ñ t 2,6kg tr lên vào lúc 5,5-6 tháng tu i. N u cho ph i s m trư c 5 tháng tu i thì ñàn con y u, kém phát tri n và ñ i gi ng c a b m ng n hơn b i vì cơ th th trư c 5 tháng tu i chưa phát tri n hoàn h o. b. K thu t ph i gi ng Vi c ph i gi ng bao gi cũng ñư c th c hi n chu ng th ñ c, có nghĩa là ph i b t th cái ñ n l ng th ñ c. N u b t ngư c l i thì th ñ c l ch khó làm quen v i th cái và th cái thư ng kháng l i th ñ c. Khi b t th cái thao tác như sau: tay ph i n m da gáy th cái nh c ra kh i chu ng, tay trái ñ l y mông và ñưa ñ n l ng th ñ c (ñã ñư c b trí ghép giao ph i trong m t gia ñình). Khi con cái vào l ng con ñ c, sau ít phút làm quen mùi c a con ñ c ñã bao trùm
  3. ngăn l ng và gây kích thích hưng ph n cao ñ cho con cái, t o ñi u ki n t t ñ ph i gi ng ñ t k t qu . ð n lúc này th ñ c ch m lên lưng th cái và th cái ñ ng yên mình vươn dài ra phía trư c, hai chân sau ki ng lên, mông nâng cao, ñuôi v t sang m t bên tư th ch ph i. Âm h th cái l rõ và m r ng, t o ñi u ki n cho th ñ c giao ph i. Khác v i t t c các gia súc khác là th ñ ng d c mà không r ng tr ng, ch khi nào con ñ c nh y lên lưng con cái gây kích thích thì th cái m i r ng tr ng. Vì v y, khi ph i gi ng cho th ph i ph i 2 l n trong ngày ñ nâng cao kh năng r ng tr ng và tăng s con ñ ra. Th i gian giao ph i ch kéo dài kho ng 15-20 giây. Khi giao ph i k t thúc, con ñ c co mình ngã lăn c nh con cái ho c ngã ngã ng i xu ng sàn chu ng phía sau ñuôi th cái và phát ra m t ti ng kêu nho nh , ñólà âm thanh báo hi u vi c giao ph i ñã k t thúc tho i mái c a con ñ c. Ngư c l i, n u con cái không ch u ñ c thì Hình 8-3: Cho th ph i gi ng c ch y tr n r i n m áp mông, c p ñuôi xu ng ñáy l ng chu ng. Có m t s con cái ñ ng d c nhưng do s hãi cũng không cho con ñ c ph i, trư ng h p ñó c n kéo con cái ra gi a l ng và lu n tay xu ng dư i b ng nh nhàng nâng mông th cái lên cho con ñ c nh y. Trư ng h p ph i gi ng mà th cái không ch a thì ph i ch ñ n kỳ ñ ng d c sau. ð i v i th cái tơ n u l 3-4 kỳ ñ ng d c, th d tr thành “nân x i” nên chuy n sang nuôi th t. cơ s gi ng thương ph m, nên ph i hai l n li n v i hai con ñ c khác nhau, con ñ c trư c già hơn con ñ c sau, ñ tinh trùng th tr tăng cư ng ho t l c cho tinh trùng th già ph i trư c. Còn cơ sơ nhân gi ng thu n ch ng thì ch ñư c ph i l p l i, l n sau ph i cách l n trư c 4-6 gi ñ tăng t l th thai và thêm s con sơ sinh. N u ñàn th gi ng t t, kho m nh, nuôi dư ng h p lý, ñàn th con không ñ làm gi ng thì có th cho ñ liên t c, t c là sau khi ñ 36-48 gi cho ph i gi ng ngay. Cho ph i th i kỳ này t l th thai r t cao. Th cái sau khi ph i gi ng th thai thì sinh lý n ñ nh, ch u ăn, nhi u s a, ch u khó nuôi con, không sút cân. Trư ng h p th con ñ làm gi ng thì th m s ñư c ph i gi ng sau khi cai s a (khi th con ñư c 30-35 ngày tu i), tách con kh i m ñư c 2 ngày cho ph i ngay, n u ñ ch m 5-7 ngày th s không cho ph i n a. 1.3. Th cái mang thai a. ð c ñi m c a th mang thai Th i gian mang thai c a th trung bình là 30 ngày, ph thu c vào s con/l a. N u s con/l a ít th i gian mang thai kéo dài hơn và ngư c l i s con/l a nhi u th i gian mang thai thư ng rút ng n l i (b ng 8-1). Th cái sau khi ph i gi ng th tinh, ñ n ngày th 8 h p t m i bám ch t vào niêm m c t cung, t ngày th 9 phát tri n thành bào thai. Mư i ngày cu i cùng thai phát tri n nhanh, kh i lư ng tăng g p 3 l n c a c 20 ngày ñ u.
  4. B ng 8-1: M i quan h gi a th i gian mang thai và s con/l a Th i gian mang 29 30 31 32 33 34 35 thai (ngày) TB s con/l a 10,9 10,7 9,7 8,4 6,6 4,0 1,0 b. Khám thai cho th Sau khi ph i gi ng ñư c 10-12 ngày c n ki m tra ñ bi t th cái có ch a hay không. Xác ñ nh ñư c th ch a ñ có k ho ch chu n b cho và bi t ñư c n u th không ch a thì ti p t c ki m tra ñ ng d c ñ k p th i cho ph i l i, không c n ph i ch ñ n kỳ ñ m i bi t, s l m t chu kỳ ñ ng d c. Có 2 phương pháp ki m tra thai (khám thai) như sau: + B t th cái vào l ng th ñ c, thao tác gi ng như khi b t th ñem ph i gi ng. Khi th cái vào l ng th ñ c, n u có ch a th cái s c tuy t con ñ c, kêu la, ch y tr n kh i con ñ c. Hình 8-4 : Thao tác khám thai th N u th ñ c c tình giao ph i, th cái s c n tr hung d . + Có th khám thai vào ngày th 12 sau khi ph i gi ng b ng cách n n vu t thai nh nhàng trong t cung qua thành b ng vùng xương ch u, g n c t s ng (hình 8-4). N u th ch a thì th y thai m m d ng hòn c c nh b ng ñ u ngón tay cái ho c ngón chân di chuy n qua l i trong t cung. C n chú ý phân bi t thai v i nh ng viên phân c ng tr c tràng cùng v trí ñó. c. Nuôi dư ng và chăm sóc th cái mang thai Căn c vào ngày ph i gi ng ñ tính ngày ñ và có k ho ch chăm sóc, nuôi dư ng c th . Vi c nuôi dư ng th cái mang thai ph i phù h p v i s phát tri n c a thai và ñ m b o s c kho c a th m . Sau khi th ph i gi ng, c n cho th ngh ngơi, yên tĩnh, không làm n ào. B a ăn ñ u tiên và b a k ti p sau khi ph i gi ng c n gi m th c ăn thô xanh ñ b máy tiêu hoá ñư c nh nhàng, th n kinh không căng th ng, t o ñi u ki n thu n l i cho th thai. Trong 9 ngày ñ u m i ph i gi ng kh u ph n ph i ñ m b o ñ y ñ c v s lư ng và ch t lư ng. Th ñói ăn trong nh ng ngày này, ñ c bi t thi u các ch t dinh dư ng thì thai có th không hình thành mà teo ñi. Nên cho th cái ăn các lo i lá cây h ñ u (lá s n dây, lá keo d u, lá l c, c stylo, c medicago... ), b sung thêm 40-60g th c ăn tinh như b t ñ u tương, cơm cháy khô, khoai s n khô, thóc h t. T ngày th 26-30 kh i lư ng bào thai tăng r t nhanh, c n cho th ăn tăng lư ng th c ăn, ñ c bi t t l ñ m tăng lên 1/5 so v i lúc không ch a ñ ñ m b o kh i lư ng bào thai và phát tri n t t, không b ñ non do thi u dinh dư ng. Th r t nh y c m, d ph n ng v i nh ng thay ñ i ñ t ng t v ăn u ng, chăm sóc, l ng chu ng...Vì v y, nên cho th ăn theo gi nh t ñ nh, t o thói quen ph n x ti t d ch tiêu hoá. Không nên thay ñ i l ng chu ng và ngư i chăm sóc trong th i gian th mang thai. Kh u ph n ăn trong ngày có th chia ra cho ăn theo gi như sau:
  5. + B a ăn sáng: b t ñ u t 9-10 gi sáng (th có ñ c tính ng ngày, ăn ñêm), lúc này th ăn ít vì ngái ng , nên ch cho ăn kho ng 40-60g th c ăn h t (ngô, thóc, cơm ngu i kho ng 1 thìa canh ñ y) sau ñócho ăn ti p 150-200g rau c , lá cây (kho ng 1 n m ch t). + B a ăn chi u: b t ñ u t 13-15 gi chi u, th i ñi m này nên cho ăn các lo i th c ăn c qu (khoai lang, cà r t, dưa chu t...), các lo i rau (rau mu ng, rau lang, c i b p...), các lo i cây c (c voi, cây ngô, cây mía...). B a ăn chi u cho nhi u g p 2 l n b a ăn sáng. + B a ăn t i: ñây là b a ăn chính c a th vì th ăn su t ñêm. B a t i b t ñ u t lúc 20-21 gi . Kh i lư ng th c ăn thô xanh (rau, c , lá cây...) t 1,5-2,0kg. V i kh u ph n ăn ñêm như v y th không b ñói. N u th b ñói ăn nhi u ngày liên t c s g y, thai phát tri n ch m. 1.4. Th ñ a. Hi n tư ng th ñ Th cái ch a g n ñ n ngày ñ có hi n tư ng tha rác làm . Trư c khi ñ g n 1 ngày, th vào nh lông b ng ñ tr n v i ñ lót t o thành t m m m ñ ñ con vào ñó. Th cái s vào ñ và cào b i ñ lót, c p th c ăn thô vào , ăn c m t ph n ñ lót. Th thư ng ñ vào ban ñêm và ñ r t nhanh, th i gian ñ ph thu c vào s lư ng bào thai. M i th con ñ ra n m trong m t màng b c, t n cùng là nhau thai. Sau khi ñ , th m ăn ngay màng b c và nhau thai. Th con ñư c m gi i thoát ra kh i màng b c trư n ngay sang m t bên, th m li m s ch nh n nh t trên cơ th th con. Sau khi ñ xong con th nh t thì con th hai ra ti p và cũng ñư c th m chăm sóc như v y, các con th 3, th 4, th 5... ti p t c ra cho ñ n h t. ð xong, th m ñ ng khom lưng, d ng chân sang hai bên cho c ñàn con dư i b ng m , ñ ng th i th m li m m t, li m lưng và li m b ng th con m t l n n a, không b sót con nào. Th m ñ xong là nh y ra kh i ñ . b. H lý và chăm sóc th ñ Vi c chu n b cho th ñ ph i ñư c ti n hành trư c khi ñ 3-5 ngày. Khi th y th c ñ nh nơi làm thì ti n hành v sinh rơm rác và ñ t thùng ñ vào l ng, ñúng ch nó ñã ch n trư c. H p ñ ph i ñư c t y u trư c, cho vào ñó m t n m rơm ho c gi v n, t t c ph i m m, s ch, khô, không hôi m c, b n th u. Khi làm v sinh l ng chu ng và cho h p ñ vào, nh t thi t ph i b t th ra nơi khác, n u không th s ho ng s , d ñ ng thai và ñ non. Trư c khi ñ 1 ngày ph i làm v sinh l ng chu ng và h p ñ m t l n n a, ki m tra các ch b h ñ phòng th con b rơi ra ho c chu t mèo vào ăn th con. Cho thêm vào ñ m t n m lá s khô m m ñ ch ng mu i, b m t. Các ñ lót ch c n dày 5-8cm, không c n dày quá ñ ñàn con d chui ra tìm vú m bú (hình 8-5). Con nào ñ mà không bi t nh lông thì ngư i chăn nuôi ph i nh t a lông quanh dãy vú và l y thêm khác ñ làm cho ñàn con. Theo dõi quá trình ñ c a th . Lúc th ñ xong (nh y ra kh i chu ng) ph i ki m tra ñ , b con sơ sinh ch t và ph n lót b ư t b n ra ngoài, nh t ñ m s th con, ghi chép các s li u vào phi u theo dõi sinh s n và phi u theo dõi con gi ng. Làm v sinh ti p thùng ñ , lo i b nh ng ñ lót m ư t, b n, cho thêm ñ lót s ch vào (mùa ñông c n dày hơn) . N u lông th ít, không ph kín con thì l y thêm khác vào. N u ñàn con n m phân tán phía c a ra vào, thì thu gom vào phía trong.
  6. Hình 8-5: Chu n b ñ cho th Th m ñ xong cho ăn ngay các lo i lá s n dây, lá keo d u,lá ñ u ñũa, lá chuôi, lá gai, lá nh n i, lá vông, c s a và m t ít th c ăn tinh như cơm ngu i, s n khô, thóc lép... Hai ngày sau khi ñ gi m 10% kh u ph n ăn hàng ngày. Khi làm v sinh ñ không ñ th m trông th y, nh t là vi c xáo tr n ñ , thay ñ lót , n u th m th y nó s b con không cho bú, ñàn con s b ch t. N u làm v sinh ñ không s ch, còn sót ñ lót b n m ư t ho c th con ch t không nh t ra h t, ki n, ru i nh ng bâu vào, ñàn con d b b nh và ch t. Sau khi ñ th m ñ s ti t s a, ph i cho u ng nhi u nư c, thư ng xuyên có nư c s ch, mát trong l ng ñ tho mãn nhu c u nư c, tránh ñư c hi n tư ng m ăn con và thi u s a. Th i gian này nên cho con m u ng thêm nư c ñư ng ho c ăn mía ñ ph c h i s c kho nhanh, ti t nhi u s a, ñàn con phát tri n t t. Nuôi dư ng th cái nuôi con c n ñ m b o ñ y ñ kh u ph n ăn ñ th m ti t s a nuôi con vì trong th i gian 18 ngày ñ u th con s ng ph thu c hoàn toàn vào lư ng s a m ti t ra. Kh u ph n ăn hàng ngày yêu c u c n ñ m b o 600-800 gam c lá các lo i, 200-300 gam c qu và 200-300gam th c ăn tinh h n h p ñ m b o 16% protêin. Y u t quan tr ng nh t trong chăm sóc th gi ng là ph i ñ m b o môi trư ng không khí, l ng chu ng, th c ăn, nư c u ng s ch s và yên tĩnh vì các m m b nh truy n nhi m thư ng xâm nh p vào cơ th qua ñư ng sinh d c (khi giao ph i, khi ñ ) qua tuy n s a (khi con bú m ) ho c khi ñ (m ăn nhau thai). T cơ th m r t d dàng lây truy n b nh sang ñàn con. 1.6. M t s hi n tư ng b t thư ng trong sinh s n c a th a. Ch a gi Khi th cái ñ ng d c, n u có nh ng tác nhân kích thích làm th n kinh hưng ph n như: th cái nh y l n nhau, th ñ c non nh y mà không xu t tinh, ñ u gây kích thích làm tr ng chín r ng và hình thành ph n x ti t hooc-môn cơ quan sinh d c cái, c n tr kỳ ñ ng d c ti p theo. Như v y th cái cũng không ñ ng h n, không ch u ñ c, cũng nh lông, cào , làm t ñ như th ch a th t. ð ñ phòng hi n tư ng ch a gi , c n nh t riêng t ng con th h u b lúc 3-4 tháng tu i tr lên, th ñ c gi ng ph i thành th c v tính d c, có kh năng th tinh thì m i cho ph i gi ng. b. Vô sinh Vô sinh th thư ng bi u hi n hai d ng: lâu ngày không ñ ng d c và ph i ñư c nhưng không ch a liên t c. ð i v i d ng th hai, ngoài nguyên nhân do con ñ c kém, còn có m t s nguyên nhân khác do con cái như:
  7. - Do cơ quan sinh d c như bu ng tr ng, t cung b m c b nh. - Do ngu n th c ăn ch t lư ng dinh dư ng kém như thi u vitamin A, D, E, thi u ch t khoáng, mu i ăn... - Do ăn quá nhi u tinh b t, giàu năng lư ng, d n ñ n th béo quá, tích lu m nhi u cơ quan n i t ng và sinh d c, th không ñ ng d c ho c không r ng tr ng. - Do nuôi nh t trong l ng quá ch t ch i, nh t nơi m th p, t i tăm ho c mùa hè nóng kéo dài, mùa ñông l nh quá ñ u làm cho tho không ñ ng d c. N u vô sinh do b nh t t mà không ñi u tr ñư c thì nên lo i th i, n u do môi trư ng dinh dư ng thì c n kh c ph c. c. S y thai Th s y thai có th do m t s b nh n i khoa trong th i gian có thai như b nh Listennose, t c u trùng, chư ng hơi ñ y b ng, c m nóng... Ngoài ra s y thai còn do tác ñ ng cơ h c như khám thai không ñúng thao tác, thô b o, làm th s hãi ñ t ng t; ho c do ch ñ chăm sóc nuôi dư ng không h p lý như ăn ph i ch t ñ c, thi u ch t dinh dư ng làm thai ch t y u. Nh ng con nào s y thai nhi u l n c n ph i lo i th i. d. Ăn con Có m t s th m ñ xong quay l i ăn con, có khi ăn h t c ñàn con. ðó là do s r i lo n sinh lý sinh s n hay thi u nư c. Khi th ñ , nhu c u nư c và khoáng g p 3-4 l n lúc bình thư ng, ñ xong m thư ng li m con cho khô, ăn nhau thai, nhưng do khát nư c và thi u ch t khoáng nên m ăn luôn c con. N u không phát hi n và kh c ph c k p th i thì có th th m tr thành thói quen l a ñ sau, lúc ñó c n ph i lo i th i. e. B i ñàn con Sau khi ñ xong, ñôi khi con m l i vào b i phân tán ñàn con kh p ñ , nhi u con b xây xát da ho c ch n thương ñ u, m t chân, c t tai, c t ñuôi. Nguyên nhân là do con m b c ch th n kinh, hung d , nh y l ng l n trong l ng cào b i ñ . N u con nào l p l i hi n tư ng này hai ba l n thì c n lo i th i. II. CHĂN NUÔI VÀ S D NG TH ð C GI NG Th ñ c gi ng có vai trò r t quan tr ng trong chăn nuôi th sinh s n vì nó nh hư ng tr c ti p ñ n m t s lư ng l n th con trong ñàn, trung bình 250-300 th con/năm và 800-1000 th con/c ñ i, trong khi ñó th m ch nh hư ng ñ n kho ng 70-100 th con/c ñ i. 1.2. Nuôi dư ng th ñ c gi ng ð i v i th ñ c gi ng, ngoài y u t gi ng, thì y u t nuôi dư ng, cho ăn và chăm sóc... có nh hư ng tr c ti p ñ n k t qu ph i gi ng, t l th thai và s th con ñ ra trong m t l a. Nuôi dư ng th ñ c gi ng không ñư c ñ th quá g y ho c quá béo vì c hai trư ng h p này ñ u d n ñ n quá trình s n sinh tinh trùng không t t. Lư ng tinh d ch m t l n phóng tinh c a th trung bình ñ t 0,5-2ml, n ng ñ tinh trùng dao ñ ng t 0,5-2,7 tri u/ml, ho t l c ñ t trung bình 78,2%. S lư ng tinh trùng dư i m t tri u thì t l th thai r t th p, n u n ng ñ tinh trùng ch ñ t 5000/ml thì không th th tinh.
  8. Th c ăn cho th ñ c gi ng ph i ñ y ñ các ch t dinh dư ng c n thi t như protein, các vitamin A, D, E.... Không nên cho th ñ c ăn quá nhi u các lo i th c ăn giàu tinh b t vì d d n ñ n th ñ c quá béo, hi u qu ph i gi ng kém. Trong nh ng ngày ph i gi ng trong kh u ph n ăn c n tăng thêm th c ăn giàu protein, vitamin E như giá ñ , ngô h t m m... nh m làm tăng ho t ñ ng c a ñ c gi ng và tăng s c s ng c a tinh trùng. M i ngày nên cho th ñ c gi ng ăn 500-600 gam c lá các lo i, 200-300 gam c qu và 100-150 gam th c ăn tinh h n h p có 15% protein. 2.2. Chăm sóc th ñ c gi ng ð i v i th ñ c l ng chu ng r t quan tr ng vì l ng chu ng không nh ng là nơi nh t th ñ c mà còn là nơi ph i gi ng cho th cái. Vì v y, n u làm sai ki u dáng, kích thư c thì k t qu ph i gi ng s kém. L ng chu ng nuôi th ñ c nên cách xa chu ng nuôi th cái ñ tránh nh ng kích thích ph n x có h i cho con ñ c. B n chân chu ng và khung chu ng ph i ch c, kho , ñáy l ng chu ng ph i b ng ph ng ñ khi th ñ c ph i gi ng không b rung, không nh hư ng ñ n k t qu giao ph i. Ki u l ng chu ng có th là hình vuông ho c hình tròn. N u làm hình vuông thì m i c nh dài 60cm, chi u cao t ñáy ñ n nóc chu ng 50cm, chân chu ng cao 50cm. N u chu ng hình tròn thì ñư ng kính ñáy l ngvà n p trên ñ u là 60cm, chi u cao t ñáy ñ n n p trên 50cm, chân chu ng cũng cao 50cm. M i th ñ c ñư c nuôi m t l ng riêng có n p ñ y phía trên ñ th ñ c không ñ y phá nh y ra ngoài. C n thư ng xuyên theo dõi ñ phát hi n s m nh ng ñ c gi ng có ñ c tính kém, khi ph i gi ng không hăng, không kho , k t qu th thai th p ñ tìm nguyên nhân và có bi n pháp kh c ph c ho c lo i th i k p th i, tránh nh hư ng ñ n k t qu sinh s n c a ñàn th cái. 2.3. S d ng th ñ c gi ng Th ñ c h u b t 3 tháng tu i ph i nuôi cách ly th cái và th ñ c trư ng thành, ph i che khu t ñ chúng không trông th y nhau, tránh nh ng kích thích quá s m làm nh hư ng x u ñ n phát tri n tính d c. N u kích thích liên t c th ñ c d b b nh (b nh di tinh hay ho t tinh), b g y và m t kh năng giao ph i. Th ñ c cho ph i gi ng l n ñ u v i th cái khi th ñư c 6-7 tháng tu i (tuỳ thu c vào t ng gi ng và ñi u ki n chăm sóc, nuôi dư ng). Không nên cho ph i gi ng trư c 5 tháng tu i, vì lúc này th ñ c thư ng thay lông. N u cho giao ph i s m th ăn ít, g y và ch m l n s nh hư ng ñ n sinh trư ng. Th i gian thay lông kéo dài 5-6 tu n, ñ ñ y nhanh t c ñ thay lông có th cho vào th c ăn tinh m t ít diêm sinh b t (b ng m t h t cơm). Th i gian s d ng ñ c làm gi ng t 3-3,5 năm tu i. Các l a con ñ vào cu i 3-3,5 năm tu i không ch n ñ nuôi h u b mà ch ñ nuôi th t. Th m i ñưa vào ph i gi ng c n ñư c t p dư t theo k thu t sau: l n ph i gi ng th hai cách l n ñ u 1 tháng. Các l n k ti p rút ng n d n. Kho ng th i gian cách nhau gi a hai l n gi m d n t 15 ngày, 7 ngày, 3 ngày, 2 ngày, 1 ngày, cu i cùng m i có th cho ph i m i ngày m t l n. Không cho th ñ c tơ (chưa ph i gi ng l n nào) ph i gi ng v i th cái ñã quá th i gian ñ ng d c vài ngày, vì th cái lo i này v a trông th y th ñ c ñã nh y ch m lên lưng ho c ñ u th ñ c. B t n công nên th ñ c m t tinh th n không mu n nh y ph i n a. Cũng không nên cho th ñ c tơ nh y v i th cái khi th cái chưa ch u ñ c (niêm m c còn tr ng nh t hay màu h ng nh t) như v y s làm cho th ñ c m t, m t nhi u s c và không cho k t qu ph i gi ng t t.
  9. III. NUÔI DƯ NG VÀ CHĂM SÓC TH CON 3.1. Nuôi th sơ sinh Th con sơ sinh r t nh y c m v i các ñi u ki n môi trư ng bên ngoài, nh t là nhi t ñ . Nh ng ngày ñ u sau khi sinh th con c n có nhi t ñ thích h p là 28oC, sau ñó gi m d n ñ n 25 o C 1 tu n tu i. N u nhi t ñ cao hơn ho c th p hơn, th con s ít ho t ñ ng, không mu n bú m , da nhăn nheo, bi n màu, t l ch t cao. Hình 8-6: ðàn th con 1 tu n tu i Khi th con ra kh i cơ th m , các ch t nh t trên cơ th ñư c th m li m s ch. Th con sơ sinh sau 15 gi m i b t ñ u bú m . Th con bú ng a, hai chân trư c gi vú m , hai chân sau bám sang sư n bên gi m , ng a m t và b ng cho m li m. Th con bú no r i vú m là lăn ra ng r t say c ngày.Trong giai ño n sơ sinh, th c n ph i ñư c ph kín b ng l p lông c a m , không ñ h , không ñ gió lùa vào l ng chu ng. Mùa ñông nên ph dày lông hơn ñ gi m cho th . N u lông th ít không ph kín con thì b t khác nhi u lông sang. Mùa hè c n ch ng nóng cho c th m và th con. N u ñư c bú no và ñ m, th con n m yên tĩnh trong m, ch th y l p lông ph trên ñàn con ñ ng ñ y ñ u. N u th con ñói s a thì da nhăn nheo, b ng lép và ñàn con ñ ng ñ y liên t c. 3.2. Nuôi th con bú s a Trong giai ño n này th con ch y u s ng b ng s a m , vì v y năng su t s a c a th m là nhân t quy t ñ nh t c ñ sinh trư ng c a th con. Th m có 8-10 vú, nhưng có khi ñ trên 10 con, ch nên ñ nuôi 7-8 con là t t nh t. Có th san b t m t s con c a ñàn ñông con sang ñàn ít con cùng l a tu i ñ nuôi “m côi”. N u ñ quá ít thì nh n thêm v cho m nuôi, công viêc này ch th c hi n ñư c trong 1-2 ngày sau khi ñ . Khi san con nên kèm theo ít ñ lót c a ñ m i lót tay ñón th con ñ n, th m m i không nh n ra mùi l s không c n con Khi nh p ñàn ph i tr n l n ñàn v i nhau và sau m t ti ng m i ñưa ñ n cho bú thì m không phát hi n ñư c con m côi. Th m ch c n cho con bú m t l n trong ngày ñêm là ñ no. Nhi u khi m vào b i ñàn con, n m trong a ñái, ăn c ñ lót , ho c có khi s hãi nh y vào ñ d m ñ p c ñàn con làm chúng không yên tĩnh. Do ñó sau khi ñ 1 ngày nên ñưa ñ có n p ñ y kín ra kh i chu ng th m . Hàng ngày sau khi v sinh chu ng, làm v sinh thùng ñ , b h t ñ lót ư t b n ho c có th con ch t ra ngoài, thay thêm ñ lót m i, sau ñó ñưa ñ vào chu ng th m , m n p ra ñ m
  10. nh y vào cho con bú. H p ph i ñ ñúng v trí cũ t ñ u ñã l a ch n. Như v y ñàn con r t chóng no, th m tho i mái trong l ng, c m và con ñ u yên tĩnh, không gây nh hư ng l n nhau, ñ không b n do phân, nư c ti u c a con m , ñàn con ít b nhi m b nh. Hàng ngày ph i ki m tra ñ và s c kho ñàn con, b ra kh i ph n lót b b n, ư t và nh ng con b ch t. Mùa ñông c n b sung ñ lót, ñ m b o ñàn con luôn có t m. Khi ñư c 18- 21 ngày tu i thì b ñ , ñ ñàn con trong l ng v i m , lúc này con ñã c ng cáp, ñã bi t t p ăn th c ăn c a m và lư ng s a c a m b t ñ u gi m d n. Lúc 23-25 ngày tu i, th con có th ñáp ng ñư c 50% nhu c u dinh dư ng t vi c ăn chung th c ăn c a m . ð n ngày th 26 thì s a m ch ñáp ng 20-30% nhu c u dinh dư ng, cho nên t khi th con t p ăn, c n h t s c chú ý vi c ch n th c ăn cho th m sao cho ñáp ng nhu c u dinh dư ng ñ th m ti t s a nhi u hơn trong nh ng ngày cu i kỳ ti t s a và ñàn th con ăn ñư c th c ăn ñó. Trong giai ño n này, nhi u ngư i v n không chú ý ñ n ñàn con ăn và bú s a ñư c bao nhiêu nên có khi th con b ñói, suy dinh dư ng g y y u và ch t. T khi th con t p ăn ph i tính thêm kh u ph n ăn c a ñàn con cùng v i con m và các d ng c ăn u ng ph i ñư c v sinh s ch s . Th c ăn thô xanh ph i là các lo i rau lá c non ñ th con t p ăn ñư c. S a th ch t lư ng t t hơn s a bò: lư ng ñ m, m , khoáng nhi u g p 3-4 l n. Th kho , ti t s a t t m i ngày có th s n xu t ñư c 200-280g s a. Th ñ l a ñ u có ít s a hơn các l a sau. Trong m t chu kỳ ti t s a lư ng s a tăng d n k t sau khi ñ , ñ n ngày th 15-20 là cao nh t, sau ñó gi m d n. Nguyên nhân th con bú m ch t ch y u là do ñói s a, d n ñ n suy dinh dư ng, ch t d n t khi m m t. Ngoài ra còn b ch t l nh mùa ñông do m t nhi t khi m i ñ và ñôi khi b viêm ru t a c t vàng do nhi m trùng khi bú m . Th con ñói s a có th do m ít s a, có khi m có s a nhưng không cho con bú do viêm tuy n s a ho c không quen cho con bú. Do ñó t khi th ñ , hàng ngày ph i ki m tra ñàn con có no không, có m c b nh gì không, ñ lót ñ có khô s ch không, ñàn con có b phân tán không ñ k p th i có bi n pháp kh c ph c. Ví d , mùa ñông rét bu t c n ñ ñ vào nơi m áp, kín gió, có th ph i ñ t sư i ñ th con không b ch t l nh. 3.3. Cai s a cho th con Th i gian cai s a cho th con ph thu c vào kh năng ti t s a c a th m , s c kho c a th con và s con/l a. Kh năng s n xu t s a nhi u hay ít ph thu c vào gi ng và ch ñ dinh dư ng trong th i gian nuôi con, k t khi có ch a. Nói chung, th m kho , nhi u s a, s con/l a ít thì cai s a mu n. Ngư c l i, n u th m y u, ít s a, s con nhi u thì nên cai s a s m. Theo qui lu t ti t s a c a th cái, t ngày th nh t ñ n ngày th 20 sau khi ñ lư ng s a ti t ra liên t cvà nhi u, t ngày 25 lư ng s a gi m nhanh ñ n ngày th 30 và n ñ nh trong vài ngày, sau ñó lư ng s a gi m d n và h t h n. D a vào qui lu t ñó ngư i ta thư ng cai s a cho th 28-30 ngày tu i, th con ñ làm gi ng cai s a mu n hơn 40-45 ngày tu i. Th i ñi m cai s a còn ph thu c vào m t ñ sinh ñ : n u ñ liên t c (ph i ngay sau khi ñ 1-3 ngày) thì nên c n s a vào cu i tu n th 4. Th m v a có ch c năng ti t s a, v a có kh năng dư ng thai, cho nên m ñang nuôi con, cũng có th ph i gi ng ñư c và ch a ñ bình thư ng. N u ñ bán liên t c (ph i sau khi ñ 10 ngày) thì nên c n s a sau 5 tu n. N u ñ thưa (ph i gi ng sau cai s a) thì nên ñ sau 6 tu n m i c n s a. Mu n cai s a cho th con, c n ph i t p cho ăn s m th c ăn thô xanh t lúc th con bi t nh y ra kh i ñ . N u không t p cho th con ăn các lo i rau c lá cây t lúc còn bú m thì khi
  11. cai s a th con chưa quen ăn s ăn ít ho c b ăn. ðây là nguyên nhân th con sau cai s a tu n ñ u còi c c, tăng tr ng ch m, ch t nhi u ho c ch t h t. Khi cai s a áp d ng bi n pháp cai s a t t b ng cách gi m d n lư ng s a m và tăng d n lư ng th c ăn. Lúc này, th m chuy n sang l ng khác còn th con v n l i l ng cũ ñ không gây nh hư ng ñ n ñàn con. Sau 10-20 ngày cai s a m i xu t bán hay chuy n sang nuôi l ng khác. Th i gian này th c ng cáp thêm, thích nghi v i th c ăn m i hoàn toàn khác v i s a. Th con r t nh y c m b i nh ng thay ñ i ñ t ng t c a th c ăn, c a môi trư ng s ng, n u không thích nghi nhanh chóng s b ch t hàng lo t, do r i lo n tiêu hoá, do b nh t t phát sinh, do suy dinh dư ng sau cai s a. Vì v y, cai s a cho th ph i quan tâm ñ n th c ăn, nư c u ng, môi trư ng nuôi dư ng... Th c ăn ph i ñ y ñ các ch t dinh dư ng, d tiêu, s ch và không mang m m b nh tr ng giun sán, sao cho th ăn ñư c nhi u và không b r i lo n tiêu hoá. Trong chu ng th luôn luôn có nư c s ch, hàng ngày ph i thay nư c nhi u l n ñ nư c không b nhi m b n. 3.4. Nuôi th con sau cai s a Tu n ñ u sau cai s a là giai ño n thay ñ i ñi u ki n s ng c a th . Trư c ñây m t ph n nhu c u dinh dư ng ñươc s a m cung c p thì nay chuy n sang hoàn toàn b ng th c ăn ngoài. Do ñó th sinh trư ng ch m, ñ ng th i chúng l i thay lông l n ñ u (5-8 tu n tu i). Vì v y, ñây là giai ño n th y u và d m c b nh nên c n chú ý các khâu chăm sóc nuôi dư ng. Nên s d ng các lo i lá cây có thân cao cách xa m t ñ t ñ h n ch tr ng giun như lá chu i, cúc t n, s n dây, ñ ván, keo d u, bã chè tươi (bã chè m n sau khi phơi khô s d ng r t t t)... Các lo i rau mu ng, rau l p, c m c g n m t nư c, có nhi u tr ng giun thì không nên cho ăn nhi u, khi cho ăn c n ph i r a s ch, ñ cho ráo nư c m i cho ăn. Các lo i rau c , qu ch a nhi u nư c th con ăn nhi u d b r i lo n tiêu hoá. Hàng ngày cho ăn thêm các lo i h t ñ , l c. ngô, cơm cháy phơi khô, kho ng 5-10g/con. Th c ăn h t cho ăn lúc 9-10 gi . Th c ăn thô xanh nhi u nư c cho ăn 1/3 lúc 14 gi , còn 2/3 cho ăn lúc 20-21 gi . C n duy trì cho th ăn ñúng gi . Lư i ñ ng rau c lá ñ phía ngoài cách m t sàn ñáy 10-15cm ñ cho th rút th c ăn qua lư i m t cáo ho c ch n song. Nên c t rau c thành t ng ño n dài kho ng 20-25cm ñ th d ăn. T tu n th 7-11 th thích ng t t v i môi trư ng ngo i c nh, ñ c l p v i các nh hư ng t th m , ăn ñư c nhi u th c ăn khác nhau nên chúng sinh trư ng nhanh. Kh năng tăng tr ng cao nh t trong giai ño n này. T tu n tu i th 12 tr ñi tăng tr ng gi m d n và th b t ñ u phát d c. M t ñ nuôi cũng nh hư ng ñ n t c ñ tăng tr ng và t l nuôi s ng. Sau cai s a nên nh t 5-6 con/ngăn l ng r ng 0,5m2 là thích h p. Không nên làm l ng r ng g p ñôi ñ nh t 10-12 con. Không nên nh t th có kh i lư ng to nh khác nhau trong cùng m t ngăn, t t nh t là nh t th cùng ñàn v i nhau. Hàng ngày ph i quét d n, v sinh l ng chu ng, máng ăn, máng u ng s ch s , không ñư c ñ phân, nư c ti u ñ ng l i trong chu ng. Ph i thư ng xuyên ki m tra tr ng thái s c kho , phát hi n con m y u, con b nh ñ nuôi cách ly, có bi n pháp ñi u tr và b i dư ng k p th i. 3.5. Nuôi th h u b gi ng Th h u b gi ng là nh ng con th ñ c, th cái ñư c tuy n ch n ñ thay th ñàn th gi ng lo i th i. Ch ñư c coi là h u b gi ng khi th ñã ñư c tuy n ch n v ngo i hình lúc 90 ngày tu i. Nh ng con không ñ t tiêu chu n gi ng thì chuy n sang gi t th t. Giai ño n sau khi ñư c tuy n ch n ph i ñư c nuôi dư ng, chăm sóc theo tiêu chu n kh u ph n c a th h u b gi ng. Thông thư ng ch ch n 20% th cái và 5% th ñ c ñ nuôi h u b .
  12. Th h u b gi ng không nên cho ăn nhi u tinh b t như ngô, g o, s n khô... ñ tránh s vô sinh t m th i. Trong giai ño n h u b , m i th 1 ngày có th cho ăn 450-500g th c ăn thô xanh các lo i, 100-150g c qu và 50-80g th c ăn tinh h n h p. T 4-5 tháng tu i th ñã l n các cơ quan phát d c m nh, ăn th c ăn thô xanh nhi u lên, kh năng tiêu hoá các ch t xơ tăng do s phát tri n c a h vi sinh v t ru t manh tràng và tr c tràng. N u thi u hàm lư ng xơ trong kh u ph n (dư i 16%) cũng d b r i lo n tiêu hoá. Vì v y c n cho ăn ñ y ñ các lo i th c ăn và luôn chú ý thay ñ i th c ăn ñ tăng tính ngon mi ng, th ăn ñư c nhi u. Không nên cho th ăn m t lo i th c ăn ñơn ñi u, m i b a có 2-3 lo i càng t t và ñư c thay ñ i thư ng xuyên. ð i v i th h u b gi ng nuôi dư ng kém s nh hư mg ñ n b n thân và nh hư ng ñ n ñ i sau. Nuôi th h u b ph i nh t riêng ñ c, cái vào ngăn l ng phù h p, ñánh s tai và có phi u ghi các s li u, lý l ch c n thi t ñ có th theo dõi cá th ñ y ñ và ch t ch . Nh t chung chúng s c n nhau và giao ph i t do. L ng th ñ c ph i ñ cách xa l ng th cái, không ñ g n, dù là ngăn riêng s có h i cho sinh trư ng vì luôn luôn b kích thích, nh t là t tháng th 3 sau cai s a. Th 90-100 ngày tu i ñã có th ph i gi ng. Tuy nhiên ph i nuôi ñ ñ n 6 tháng tu i m i cho ph i gi ng ñưa vào s n xu t. IV. CHĂN NUÔI TH TH T 4.1. ð c ñi m sinh trư ng c a th ð có căn c khoa h c cho vi c ñưa ra ñư c qui trình nuôi th th t h p lý hi u qu nh t c n n m v ng ñư c qui lu t sinh trư ng phát tri n c a th . Trên cơ s ñó l a ch n th i ñi m gi t th t phù h p nh t. Cũng như các gia súc khác sinh trư ng c a th cũng tuân theo qui lu t giai ño n, cũng ph thu c vào ph m gi ng, th c ăn, mùa v , qui trình chăm sóc nuôi dư ng và qu n lý. B ng 8.1 - Thay ñ i kh i lu ng c a m t s gi ng th qua các tháng tu i (kg/con) Th h Tháng tu i 1 2 3 4 5 6 9 12 18 24 T i ña 1 (B m ) California 0,6 2,0 2,7 3,2 4,0 4,3 4,5 4,8 4,9 5,0 5,4 NZL-G* 0,7 1,9 2,7 3,4 4,0 4,2 4,5 4,9 5,0 5,1 5,6 NZL*-Pannon 0,8 2,2 3,0 3,5 4,1 4,5 5,1 5,3 5,4 5,6 6,2 2 (Con cháu) Califocnia 0,6 2,0 2,7 3,1 3,8 4,2 4,4 4,9 5,0 5,1 5,5 NZL-G* 0,7 2,0 2,8 3,3 4,0 4,2 4,6 4,8 5,1 5,2 5,6 NZL-Pannon 0,8 2,2 3.0 3,5 4,2 4,5 5,0 5,2 5,3 5,5 6,4 Th n i ðen 0,4 1,1 1,5 1,9 2,2 2,5 2,8 3,3 3,5 3,5 3,6 Ghi chú :* Newzealand dòng G vi t t t là NZL-G hay dòng Panon NZL- Panun
  13. 6 5 4 3 2 1 0 1 2 3 4 5 6 9 12 18 24 C al i f o r ni a N Z L- G N Z L- Panno n T ho no i D en ð th 8-1: Thay ñ i kh i lư ng c a các gi ng th qua các tháng tu i K t qu trên cho th y t c ñ sinh trư ng c a th gi m d n theo tu i. ð n 9-12 tháng tu i tăng tr ng gi m rõ r t và lúc này th ñã thành th c v th vóc và tính d c. B ng 8-2: Tiêu t n th c ăn cho 1 kg tăng tr ng giai ño n 0-3 tháng tu i Gi ng th V t ch t khô (kg) Protein thô (kg) Newzealand-G 4.6 0,542 Newzealand-Pannon 4,4 0,527 California 4.6 0,521 Th n i ðen 5,5 0,572 K t qu trên cho th y tiêu t n th c ăn/kg tăng tr ng gi a các gi ng ngo i nh p là tuơng t nhau và cũng tuơng t so v i k t qu ñã nghiên c u Hungary (5,0 kg VCK/kg tăng tr ng). tiêu t n protein thô/kg tăng tr ng là 0,53kg. So sánh v i th n i thì tiêu t n th c ăn/kg tăng tr ng c a th ngo i nh p th p hơn khá rõ r t. T k t qu nghiên c u v qui lu t sinh trư ng phát tri n cũng như tiêu t n th c ăn/kg tăng tr ng ngư i ta ñã rút ra r ng khi chăn nuôi th l y th t tu i gi t m th thư ng vào lúc 3,5-4 tháng tu i khi kh i lư ng th ñ t 3-3,5kg/con v i th ng i ho c vào 5-6 tháng tu i và 2,2-2,5kg v i th n i là phù h p hơn c .
  14. 4.2. K thu t nuôi th th t a. Nuôi th sinh trư ng Khác v i chăn nuôi các gia súc khác, trong chăn nuôi th sau khi ch n th h u b gi ng lúc 35-40 ngày tu i s th con còn l i ngư i ta nuôi ñ gi t th t, vì v y chăn nuôi th th t b t ñ u ngay t th i gian này. Thông thư ng th con s theo m trong vòng 30-40 ngày tu i. Tuỳ vào tr ng thái s c kho c a ñàn th mà th i gian theo m có th s khác nhau. Sau khi cai s a ñàn th con s ph i ñư c chăm sóc t t vì lúc này s c ñ kháng c a th còn r t kém, hơn n a chúng b thay ñ i ñi u ki n s ng vì ít nhi u khi theo m v n ñư c hư ng m t lư ng s a nh t ñ nh (kho ng 20-30% nhu c u dinh dư ng) và ăn thêm th c ăn như rau, c và th c ăn tinh. Vì v y, sau khi tách s a m th con giai ño n này r t d b nhi m b nh ñ c bi t là b nh c u trùng, n u như chu ng tr i, th c ăn, nư c u ng m t v sinh và dinh dư ng kém thì ñàn th s b nhi m b nh tương ñ i cao, t l nuôi s ng ñ n gi t th t s r t th p . Do ñó ñ i v i th con giai ño n này chú ý cho ăn tăng d n lư ng th c ăn và th c ăn ph i ñư c ch bi n s ch s , lo i b nh ng lá già úa, r a s ch n u b nhi m b n ñ t cát và phơi cho ráo nư c m i cho th ăn. Ưu tiên b sung nh ng lo i rau c lá m m có hàm lư ng dinh dư ng cao như lá s n dây, keo d u, chè kh ng l , rau mu ng, rau lang...vì giai ño n này th ăn ñư c r t ít. M t ñ nuôi cũng có nh hư ng l n ñ n t c ñ tăng tr ng và t l nuôi s ng. C n lưu ý m t ñ nuôi nh t ph i phù h p, không quá ch t ch i vì chúng s c nh tranh v th c ăn nư c u ng, lư ng nhi t th i ra qua l n d n ñ n nh hư ng t i t c ñ sinh trư ng phát tri n c a ñàn th . l a tu i sau cai s a nên nh t 5-6 con/ngăn l ng chu ng r ng 0,5m2 là thích h p. Tránh tình tr ng nh t chung th chênh l ch nhau qúa l n v ñ tu i và kh i lư ng vì như v y chúng s c nh tranh nhau v th c ăn có th nh ng cá th nh s b ñu i d n, g y y u, s c ñ kháng kém nên d m c b nh t t và t l ch t s tăng cao. Chu ng nuôi luôn ñ m b o v sinh s ch s , l ng chu ng ph i ñư c quét d n hàng ngày t i thi u là 1 l n/ngày, không ñư c ñ phân và nư c ti u ñ ng l i trong chu ng, ph i ñ nh kỳ sát trùng chu ng tr i 3- 6 tháng m t l n. Ph i thư ng xuyên ki m tra tr ng thái s c kho c a ñàn th ñ k p th i phát hi n nh ng con m, b nh t t ñ cách ly và ñi u tr k p th i. Tiêm phòng b nh b i huy t trong th i gian t 5-6 tu n tu i. Th ph i ñư c phòng b nh c u trùng theo ñ nh kỳ. b. V béo th th t T tu n th 7-11 th thích ng t t v i môi trư ng ngo i c nh, ñ c l p v i các nh hư ng t th m , ăn ñư c nhi u th c ăn khác nhau nên chúng sinh trư ng nhanh, kh năng tăng tr ng là cao nh t trong giai ño n này. T tu n tu i th 12 tr ñi tăng tr ng gi m d n và th b t ñ u phát d c. Vì v y giai ño n này 7-12 tu n tu i lưu ý cho ăn t do và tho mãn nh ng lo i th c ăn giàu năng lư ng như cám ngô, g o, s n, cám, mì, các lo i c qu và th c ăn h n h p d ng viên. Th c ăn thô xanh cũng c n ñư c cung c p ña d ng, ñư c ch bi n phù h p và s ch s . 4.3. K thu t làm th t th Có 2 cách gi t và th t th . Cách th nh t là v t lông th và s d ng c da th làm th c ph m. Ngư i Vi t nam thư ng ưa thích lo i th t th theo cách này hơn. Cách th 2 là th t th theo cách l t da l y th t s d ng còn da có th ñem thu c làm mũ áo ho c các ñ dùng khác.
  15. a. Cách gi t th v t lông thui vàng qua l a Qui trình gi t m th bàng phương pháp v t lông và thui vàng qua l a như sau: 1) Treo th lên giá và c t ti t 2) Nhúng th vào nư c m 48-50oC 3) Nhúng th vào các ch u nư c s ch ñ v t s ch lông 4) R a s ch th r i treo lên móc, thui vàng th b ng ñèn khò
  16. 5) M b ng l y s ch n i t ng, r a s ch r i ñóng gói m i con 1 túi ni lon 6) ðông l nh r i chuy n ñ n nơi tiêu th b. Cách gi t th l t da Khi gi t th t và l t da th , trư c tiên ngư i ta treo hai chân sau c a th lên m t cành cây b ng hai s i dây bu c vào hai c ng chân th , tay trái n m ch c hai tai th hơi l t ng a ñ u sang trái, tay ph i dùng con dao nh n con (dài 15cm, r ng 2cm) ch c ti t th . Khi ch c ti t th ñâm dao ch ch t trên vào l ng ng c trái, sau ñó hơi nghiêng dao cho ti t ch y ra, kho ng m t phút sau là th ch t. Cũng cã th dùng g y ho c tay ph i ñ p vào gáy cho th ch t, sau ño c t ti t th c h ng cho ti t ch y ra. Thông thư ng nên dùng theo phương pháp ñâm ti t, nh t là khi gi t m ñ ng lo t, th ch t nhanh, ti t ra h t nên th t tr ng và không b t máu v t ñâm ti t. Hình 8-3: Cách l t da th
  17. Sau khi c t ti t xong ti n hành l t da th . Th v n treo v trí cũ, dùng dao ho c kéo s c c t khoanh da hai c chân sau, c t c ph n xương ñui r i kéo b lông xu ng phía ñ u th b ng hai tay như ki u l t bi t t, khi t i c chân trư c dùng dao c t b t hai chân trư c r i khoang tai, hai m t và m m r i kéo b lông ra ngoài (hình 8-3). Th sau khi l t da dùng dao c t ch n i xương ch u, dùng tay b hai ñùi sau ra ñ bóc bàng quang và tr c tràng, sau ñó l y dao r ch d c bóc c h ng khoét b hai m t, m b ng th r i kéo tr c tràng cùng toàn b ph t ng th ra ngoài, sau cùng c t b hai khu u chân sau là xong. Th t th sau khi làm như trên không r a mà dùng v i màn lau s ch máu hay v t b n ñ ñưa vào ch bi n các món ăn ho c ñưa vào nhà l nh b o qu n d tr , còn da th mang sơ ch b o qu n và thu c. V. M T S K THU T ð C BI T TRONG CHĂM SãC TH 5.1. B t gi th Th không ph i là loài v t leo trèo t nhiên nên s c m th y b t an khi b nh c lên kh i m t ñ t. Tuy nhiên n u có k thu t b t gi th phù h p thì chúng có th quen d n và ch u ñ ng ñư c. Khi b t th không ñư c c m tai nh c lên vì d làm cho các m ch máu, dây ch ng, th n kinh b ñ t, làm t máu, rũ tai th . Không ñư c ôm n m b ng th ñ xách lên vì d làm b c d dày, ñ t ru t, s y thai. Không ñư c n m hai chân sau nâng lên vì th s giãy gi a m nh gây s y thai. B t th ñúng cách là ph i n m ch c da gáy nh c lên, còn tay khác tuỳ theo m c ñích b t th mà ñ t ñúng v trí (hình 8-4). Ví d n u b t cho ngư i khác ki m tra ho c tiêm b p thì n m da vùng xương hông, sát ñuôi, ñ t th ng a v phía ngư i ki m tra, ngư i tiêm. N u t mình ki m tra ho c nh thu c mũi, cho th u ng thu c thì tay kia ôm vòng xu ng s ng lưng, ñ t th n m ng a trên bàn ho c trên n p l ng trong vòng cánh tay ñ nh thu c. Hình 8-4: Cách b t th trư ng thành và th con 5.2. Phân bi t th ñ c v i th cái Khi ch n gi ng, vi c phân bi t th ñ c cái t lúc 20-30 ngày là c n thi t. Cách xác ñ nh như sau: m t tay c m da gáy nh c th lên, tay kia k p ñuôi th vào gi a ngón tay tr và ngón tay gi a, tay ngón cái n nh vào l sinh d c vu t ngư c lên phía b ng (hình 8-5). N u th y l sinh
  18. d c tròn, hình tr n i lên và xa l h u môn là con ñ c. N u l sinh d c kéo dài thành khe rãnh g n l h u môn là con cái. Hình 8-5: Phân bi t th ñ c, th cái 5.3. V n chuy n th Khi v n chuy n th ñi xa, c n nh nhàng, ñ m b o cho th yên tĩnh, n u th ho ng s s phát m ho c làm th ch t. N u v n chuy n ñư ng dài thì th nh tho ng nên cho th u ng nư c, M i ngày c n cho th ăn m t l n nhưng ñêm hôm trư c ngày v n chuy n thì không nên cho ăn quá no. Có th m m thóc ho c ngô lên thành t ng b vào l ng cho th ăn v a thay th c ăn tinh v a cung c p nư c cho th ñ th ñ khát nư c. Khi v n chuy n th ñi xa t t nh t nên nh t m i con m t ngăn thùng ho c bu ñan b ng tre ñ ng gà. N u v n chuy n g n thì có th nh t th vào m t túi xách c ng. Khi tr i nóng thì v n chuy n vào sáng s m, còn n u tr i rét thì v n chuy n vào chi u t i. N u cho th vào c p xe thì chú ý không ñ y kín vì n u ñ y kín khi tr i n ng nóng th s ch t r t nhanh. 5.4. Ki m tra s c kho c a th Trong quá trình chăn nuôi ph i ñ nh kỳ quan sát, ñánh giá tr ng thái s c kho c a th ñ có bi n pháp can thi p k p th i. Th kho thì r t linh ho t, ph n ng nhanh v i ti ng ñ ng xung quanh, khi ăn th ñ n ng i th c ăn và ăn ngay. Da th kho thì nh n nh i, lông bóng mư t và không có v y r p ho c không r ng lông thành t ng bãi. Mũi và m t khô, không có d ch nh n, mũ ch y ra, phân d ng viên c ng, n u th y viên phân m m, nh n, nh k t dính v i nhau như chùm nho thư ng th i vào sáng s m thì ñó là "phân vitamin". Bình thư ng niêm m c h u môn, cơ quan sinh d c khô, không có v y, loét, không dính b t d ch th khác. Th kho thì th ñ u, nh nhàng, không có ti ng ñ ng, kêu. Khi n n vu t da xung quanh thân mình thì không th y kh i u, khi n n da nh c th lên thì th y liên k t dư i da ch t ch , khi buông tay ra thì da th tr l i bình thư ng. Sau ñây là m t s thao tác thư ng dùng trong vi c ki m tra và chăm sóc s c kho cho th : a. ðo thân nhi t N u có hai ngư i thì m t ngư i gi th tư th n m s p trên bàn, hai tay n m da vùng gáy và mông, ngư i kia ño nhi t ñ b ng cách dùng m t tay c m ñuôi, m t tay c m nhi t k lo i nh th m ư t ñ u thu ngân r i ñưa vào l h u môn, xoay nh ñưa vào tr c tràng sâu 2 cm và sau
  19. m t phút là ñ c ñư c. N u ch có m t ngư i thì ñ t th trên bàn, quay ñ u th kh p vào nách mình, bàn tay ñó n m l y da mông và ñuôi, tay kia c m nhi t k ño như trên. b. ð m nh p th ð th yên tĩnh, tư th t nhiên trong l ng chu ng, quan sát và ñ m nh p dao ñ ng thành b ng trong 10 giây r i nhân v i 6. c. ð m nh p ñ p tim m ch Nh p tim th hơi khó xác ñ nh và ít có ý nghĩa trong vi c chu n ñoán b nh lý vì khi s hãi tim th ñ p nhanh hơn nhi u. Có th xác ñ nh ñư c nh p tim m ch b ng cách ñ th n m yên tĩnh, dùng ng nghe ñ t t i ñi m 1/3 t dư i lên c a xương sư n th 2-4 t bên trái ho c cũng có th b t m ch ñ ng m ch ñùi phía trong b n. d. Tiêm th Thông thư ng ch tiêm b p m t trong ñùi. M t ngư i b t th , ngư i khác tiêm c m chân th sao cho ngón tay tr ñ t vào ñ u g i chân ñó, tay thu n c m bơm tiêm ñ t kim tiêm vào ñi m ñ t c a ngón tay cái gi chân th , ch ñó có cơ b p dày, không có m ch máu l n. C n chú ý khi th ñ p, c a m nh có th làm r i bơm tiêm. e. Cho th u ng thu c ð ti t ki m thu c và dùng ñúng li u, c n ph i b t th cho u ng thu c tr c ti p ch không nên pha thu c vào nư c u ng ho c th c ăn ñ i trà, th ăn u ng không h t ngay, thu c bi n ch t, không có tác d ng. Cho th u ng thu c tr c ti p b ng ng bơm ho c ng ph t nh , ñ t sâu vào mi ng qua mép th r i bơm t t vào mi ng, th s nu t d n. ð i v i th con theo m , b t nh c th lên ch khi th kêu há m m ra thì nh thu c vào mi ng, n u nó không kêu thì nh gi t dư i môi r i nó s u ng ñư c, không nên cho tr c ti p ng bơm vào mi ng vì d làm xây xát niêm m c mi ng. 5.5. Chăm sóc răng và móng c a th Răng th sinh trư ng su t ñ i nên không ng ng dài ra, ñ c bi t khi chúng không ñư c g m nh m tho ñáng ñ bào mòn răng. Do v y ph i thư ng xuyên ki m tra răng th . Răng th có th m t lúc nào ñó tr nên không ñư c s p x p h p lý nên không nghi n ñư c khi nhai và th m chí th ph i ch t ñói vì răng không chu n. Do v y, ñi u quan tr ng là ph i thư ng xuyên có ñ g m an toàn và phù h p ñ ñ phòng răng th m c quá dài. C t móng cho th có th g p khó khăn nhưng khi móng quá dài cũng ph i làm. C n ph i c n th n khi c t móng cho th , ñ phòng th ñá khi gi th vì như v y có th làm cho chúng b ch n thương ph n lưng. 5.6. Thi n ho n th Th ñư c thi n ho n s s ng lâu hơn (th c nh), hi n lành hơn và ít bi u hi n nh ng t p tính x u. Th ñ c không thi n thư ng ñái ñ ñánh d u lãnh th hay vãi ñái khi s hãi. Th cái thư ng d b ung thư bu ng tr ng, t cung và vú. Ho n th cái s tránh ñư c nhưng nguy cơ này. Th không thi n d ñánh nhau v i th cùng gi i tính. Do vây, th không ñ làm gi ng nên thi n/ho n khi chúng ñ n tu i thành th c v tính (kho ng 4 tháng tu i). Tuy nhiên, ñ thi n/ho n th c n có bác sĩ thú y chuyên nghi p có kinh nghi m ñ ñ m b o an toàn.
Đồng bộ tài khoản