Giáo trình -Chọn giống cây trồng - chương 2

Chia sẻ: songsongcuoc

Chương 2: Nguồn gen thực vật trong chọn giống cây trồng Khái niệm nguồn gen thực vật và ý nghĩa của nguồn gen thực vật trong chọn giống Nguồn gen thực vật là một tập hợp vật liệu thực vật, có thể là các giống địa phương, các giống cải tiến, hay các loài hoang dại

Bạn đang xem 7 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: Giáo trình -Chọn giống cây trồng - chương 2

 

  1. 10 CHƯƠNG II NGU N GEN TH C V T TRONG CH N GI NG CÂY TR NG M c tiêu h c t p c a chương 1. Hi u ñư c s c n thi t, vai trò và ý nghĩa c a ngu n gen và ña d ng di truy n trong ch n gi ng và nông nghi p. 2. N m ñư c các trung tâm phát sinh và ña d ngg cây tr ng trên th gi i 3. Phân lo i ñư c ngu n gen thưc v t s d ng trong ch n gi ng và trong ñ i s ng 4. Phân tích ñư c s c p thi t và phương pháp thu th p, b o t n và s d ng ngu n tài nguyên di truy n th c v t 1. Khái ni m ngu n gen th c v t và ý nghĩa c a ngu n gen th c v t trong ch n gi ng Ngu n gen th c v t là m t t p h p v t li u th c v t, có th là các gi ng gi ng ñ a phương, các gi ng c i ti n, hay các loài hoang d i h hàng thân thu c, v.v. làm cơ s cho c i ti n cây tr ng, ch n t o gi ng cây tr ng m i hay các ho t ñ ng nghiên c u có liên quan. ðó là m t t p h p tính ña d ng di truy n th c v t ñư c tích lu qua nhi u năm ti n hoá trong ñi u ki n ch n l c t nhiên và nhân t o. Ngu n gen cũng có nghĩa là cung c p thông tin ñã tư li u hoá v ngu n gen liên quan t i m t loài trong các ngân hàng gen trên toàn th gi i ñ các nhà ch n gi ng s d ng. M t thu t ng khác do Nhóm chuyên gia v khám phá và du nh p th c v t c a FAO năm 1970 dùng ñ ch ngu n gen là Tài nguyên di truy n (Các Trung tâm tài nguyên di truy n). M c tiêu chính c a các trung tâm tài nguyên di truy n là b o t n ngu n gen lâu dài, nhân và phân ph i ngu n gen. S t p h p s ña d ng di truy n hay ngu n gen th c v t cung c p ngu n bi n d to l n cho các chương trình ch n gi ng ñ t o ra các gi ng m i ưu vi t có nhi u tính tr ng mong mu n. Ngu n v t li u càng ña d ng bao nhiêu, thì kh năng/xác su t t o ra gi ng t t càng cao b y nhiêu. Vavilov, nhà ch n gi ng ngư i Nga ñã nh n ra nguyên lý gi n ñơn này t nh ng năm ñ u c a th k 20. Trong kho ng t 1923 ñ n 1931, Vavilov ñã t ch c nhi u ñoàn thám hi m và thu th p cây tr ng trên toàn th gi i, v i trên 300.000 m u c a các d ng tr ng tr t l n các loài hoang d i h hàng và ñã ch ng minh s ña d ng di truy n c a cây tr ng và ý nghĩa c a tính ña d ng ñ i v i ch n gi ng. Công trình ñi u tra, thu th p và phân lo i ñã cung c p ngu n d li u giá tr và ý nghĩa to l n v phân b cây tr ng trên th gi i, s gi ng trong m t loài, s bi n ñ ng c a các tính tr ng có ích, dãy bi n d tương ñ ng, t n s và s phân b các gen ñ i v i các tính tr ng ñ c thù, v.v.. Trên cơ s các công trình này Vavilov ñã k t lu n và ñ xu t 8 trung tâm kh i nguyên cây tr ng trên th gi i (B ng 1.2.). Ngày nay, nhi u trung tâm qu c t , trung tâm vùng và qu c gia ñư c thành l p ñ thu th p và b o t n ngu n gen. ð c bi t, vi c thu th p và b o t n ngu n gen ngày càng tr nên c p thi t do nguy cơ sói mòn gen hay sói mòn di truy n. Hàng nghìn gi ng ñ a phương c a hàng trăm loài hình thành do ch n l c t nhiên và nhân t o và các loài h hàng ñang m t d n và b thay th b i các gi ng m i và khai hoang m r ng di n tích tr ng các gi ng c i ti n. S m t mát ñáng k nh t x y ra trong nh ng th p k g n ñây. Ví d , trong năm 1949 Trung Qu c gieo tr ng g n 10.000 gi ng lúa mì , nhưng ñ n năm 1970 s lư ng gi ng ch còn kho ng 1.000 (FAO, 1995) . Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Ch n gi ng cây tr ng………….…..……………….6
  2. 11 2. Phân lo i ngu n gen (t p ñoàn), ngu n thu th p và trung tâm kh i nguyên 2.1 Phân lo i ngu n gen th c v t Ngu n gen th c v t ñư c phân thành m t s lo i sau: i) T p ñoàn cơ b n (base collection): ðây là nh ng t p h p l n c a ngu n gen ñư c gi b ng h t trong kho qu c gia và qu c t ñ b o t n lâu dài, ch a ñ ng thông tin di truy n c a m i loài ñư c b o qu n d i h n (các trung tâm b o t n). Ngu n gen này ch cung c p và s d ng trong nh ng trư ng h p c n thi t, khi t p ñoàn ho t ñ ng b thi u h t, m t mát. ð b o qu n lâu dài c n có nh ng ñi u ki n c n thi t gi ñư c t l n y m m và tính n ñ nh di truy n. H t thư ng ñư c b o qu n ñi u ki n nhi t ñ -18 ñ n -20oC v i ñ m 3- 5%. H t ñư c ñóng gói trong bao bì kín cách ly v i môi trư ng ngoài và ki m tra ñ nh kỳ t l n y m m. ii) T p ñoàn ho t ñ ng (active collection): T p ñoàn này g m các m u gi ng các lo i cây tr ng c th c a t p ñoàn cơ b n ñư c l p l i, ñư c b o qu n v i s lư ng l n trong ñi u ki n thích h p, ñư c tư li u hoá và ñư c các nhà ch n gi ng s d ng tr c ti p cho công tác ch n t o. T p ñoàn ho t ñ ng thư ng xuyên bi n ñ ng và ñư c nhân b sung ñ s d ng. ði u ki n b o qu n m c trung h n (10-15 năm) nhi t ñ 5oC, ñ m không khí tương ñ i 30-45% và ñ m h t 7-8%. N u s lư ng và ngu n g c ñ a lí c a các m u gi ng ñ t t i lu ng ñáp ng nhu c u toàn th gi i thì t p ñoàn công tác ñó ñư c g i là T p ñoàn th gi i. iii) T p ñoàn công tác (working collection): Là t p ñoàn g m s lư ng m u gi ng c n thi t do cơ s nghiên c u gi ph c v cho công tác ch n t o gi ng ho c nghiên c u. T p ñoàn công tác thư ng ñư c b o qu n ng n h n (2-3 năm) nhi t ñ 18-20oC, ñ m không khí 50-60%, hàm lư ng nư c trong h t 8-10%. Có 3 ngu n ña d ng di truy n ñư c thu th p i) Cây hoang d i và các d ng sơ ñ ng t i các trung tâm ña d ng sơ c p (kh i nguyên). Ngu n gen này ñư c thu th p thông qua các ñoàn thám hi m có t ch c t i các vùng ña d ng cây tr ng. ii) Th c v t du nh p s ng trong các trung tâm tr ng tr t th c p, nơi mà s ña d ng ñư c b sung. Ngu n gen này cũng có th thu th p thông qua các ñoàn thám hi m t i các vùng thích h p. iii) S n ph m c a quá trình ch n gi ng, bao g m ñ t bi n c m ng, ña b i th , các dòng ch n gi ng k t h p ñư c nhi u tính tr ng có l i, các gi ng c i ti n (Hình 2.2a, 2.2b). 2.2 Trung tâm kh i nguyên c a cây tr ng Alphonse de Candolle (1886) là ngư i ñ u tiên ñ xu t ý tư ng v Trung tâm kh i nguyên c a cây tr ng. De Candolle cho r ng trung tâm kh i nguyên c a cây tr ng là vùng ña d ng mà t i ñó cây ñư c thu n hoá ñ u tiên và còn t n t i các d ng t tiên hoang d i. ði u ñó có th h tr thông qua b ng ch ng kh o c , l ch s và ngôn ng h c. ð u nh ng năm 1920 c a th k 20 Nikolai I. Vavilov m ra m t phương pháp m i ñ ñ nh v ngu n gen và ng d ng ki n th c ñó vào th c ti n ch n gi ng. Ngu n gen kh ng l thu th p và t p h p t i Vi n Th c v t toàn Liên bang là ngu n gen phong phú nh t th gi i th i b y gi ñã giúp Vavilov ñ xu t 8 trung tâm kh i nguyên c a cây tr ng hay trung tâm ñ a lý c a tính ña d ng (B ng 1.2, Hình 1.2; 2.2; 3.2). S t p trung mang tính ñ a lý c a tính ña d ng là m t hi n tư ng th c t , ph n ánh ý nghĩa v ñ a lý và nông h c. Vavilov cũng ñ xu t lu t c a dãy bi n d tương ñ ng: các cây tr ng quan h g n nhau có nh ng bi n d gi ng nhau. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Ch n gi ng cây tr ng………….…..……………….7
  3. 12 Qua nhi u năm nghiên c u các nhà khoa h c ñã ch rõ s chuy n d ch c a nhi u loài cây tr ng t trung tâm kh i nguyên ñ n các vùng ñ t xa xôi vì m c ñích tr ng tr t d n ñ n s hình thành các trong tâm ña d ng th c p. Trung tâm sơ c p: T i trung tâm sơ c p s ña d ng c a loài t n t i trong s c nh tranh v i các ph n t t nhiên khác trong cùng môi trư ng s ng. Ví d , trung tâm sơ c p c a khoai tây Nam M , c a ngô Trung M . Trung tâm th c p: T i trung tâm th c p nh ng y u t sinh v t và phi sinh v t b t l i tr thành nh ng y u t ch n l c. Các gi ng sơ ñ ng trung tâm th c p là m t ph n quan tr ng c a ngu n gen vì có s tham gia, tác ñ ng c a con ngư i trong quá trình hình thành. nhi u m t, nh ng trung tâm th c p này ñã tr thành ngu n thu th p gen quan tr ng, ñ c bi t ñ i v i các h sinh thái, sinh h c khác nhau. Ví d , trung tâm th c p c a cà phê Braxin. Sau công trình công b c a Vavilov v ngu n g c c a cây tr ng, r t nhi u thông tin, d li u ñư c tích lũy v v n ñ này. Zhukovsky (1968) ñã x p s p l i b n ñ th gi i v trung tâm kh i nguyên và phân b ngu n gen th c v t. Nh ng vùng l n ñư c chia thành nh ng ti u vùng ñ c thù cho các loài nh t ñ nh, hình thành b n ñ th gi i m i v tính ña d ng di truy n mang tên Vavilov- Zhukovsky v trung tâm ña d ng và tài nguyên th c v t. B ng 1.2: Các trung tâm ña d ng di truy n c a cây tr ng trên th gi i Trung tâm kh i nguyên Các loài cây tr ng quan tr ng 1. Trung tâm Trung Qu c Lúa mi n, ñ u tương, tre trúc, hoa cúc, mơ, c i, ñào, cam quýt 2. Trung tâm n ð Lúa nư c, cà, dưa chu t, xoài, mía 2a. Trung tâm Indo-Malay Chu i, mít, d a, mía 3. Trung tâm Trung á Lúa mì, lanh, ñ u, bông, h nh nhân 4. Trung tâm C n ðông Lúa mì, ñ i m ch, mì ñen, lanh 5. Trung tâm ð i Trung Lúa mì, ñ u lupin, c ba lá, lanh, ô liu, c n tây, v.v. Hi 6. Trung Tâm Abixini Lúa mì c ng, cao lương, cà phê, hành tây, v.v. 7. Trung tâm Mêhicô và Ngô, ñ u Lima, khoai lang, bí ngô, bông, ñu ñ , h tiêu, Trung M v.v. 8. Trung tâm Nam M Khoai tây, s n, ñ u, cà chua, bí ngô, v.v. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Ch n gi ng cây tr ng………….…..……………….8
  4. 13 Hình 1.2: Các trung tâm kh i nguyên c a cây tr ng I Trung tâm Trung Qu c VI Trung Tâm Abixini II Trung tâm n ð VII Trung tâm Trung M IIa Trung tâm Indo-Malay VIII Trung tâm Nam M III Trung tâm Trung Á VIIIa Trung tâm Chiloe IV Trung tâm C n ðông VIIIb Trung tâm Brazin – Paraguay V Trung tâm ð a Trung H i Hình 2.2: S ña d ng c a các Hình 3.2: S ña d ng c a các gi ng ñ u gi ng ngô ñ a phương Phaseolus Peru 3. Các trung tâm tài nguyên di truy n th c v t 3.1 Các t ch c qu c gia c p qu c gia nhi u t ch c tham gia vào các ho t ñ ng thu th p và b o t n tài nguyên di truy n (B ng 2.2) B ng 2.2. Các trung tâm tài nguyên th v t qu c gia trên th gi i Nư c T ch c Anh Vư n Th c v t Hoàng Gia, Vi n John Innes, Tr m ch n gi ng cây Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Ch n gi ng cây tr ng………….…..……………….9
  5. 14 tr ng vùng Scotland, Vi n ch n gi ng th c v t nð C c Tài nguyên di truy n th c v t qu c gia, Niu Deli Brazin Trung tâm Tài nguyên di truy n qu c gia ðc H i H p tác k thu t (GTZ), Vi n Di truy n và Nghiên c u cây tr ng trung ương Hà Lan Vi n Ch n gi ng cây làm vư n, Vi n ch n gi ng cây tr ng, Vi n nghiên c u gi ng cây tr ng, Tr m ki m nghi m gi ng In ñô nê xia Vi n Sinh h c qu c gia, Bogor Italia Phòng Nghiên c u ngu n gen, ðH Bari Mêhicô Vi n nghiên c u nông nghi p qu c gia M H th ng ngu n gen th c v t qu c gia (NPGS), B Nông nghi p M Nga Vi n Cây tr ng toàn Liên Bang (VIR) Nh t B n Trung tâm Nghiên c u Nông nghi p Qu c gia Yatabe, Tsukuba, Vi n Nghiên c u Nông nghi p Qu c gia Kyoto Pháp Vi n Nghiên c u Nhi t ñ i và cây lương th c (IRAT), Vi n Nghiên c u Nông nghi p Qu c gia (INRA), Cơ quan nghiên c u khoa h c và k thu t h i ngo i Ôxtrâylia T ch c Nghiên c u Khoa h c và Công nghi p Liên hi p Anh (CSIRO), B Nông nghi p bang New South Wales Thu ði n Ngân hàng gen Scandivania 3.2 Các trung tâm tài nguyên di truy n qu c t và vùng Các trung tâm nghiên c u nông nghi p qu c t và vùng g m: - Vi n nghiên c u lúa qu c t (IRRI), Los Banos, Philippin - Trung tâm C i ti n ngô và lúa mì qu c t (CIMMYT), El Batan, Mêhicô - Vi n Nông nghi p nhi t ñ i (IITA), Ibadan, Nigeria - Trung tâm Nông nghi p qu c t (CIAT), Cali, Colombia - Trung tâm nghiên c u và hu n luy n nông nghi p nhi t ñ i (CATIE), Turrialba, Costa Rica - Ngân hàng Khoai tây ð c-Hà Lan, Braunschweig, CHLB ð c - Vi n nghiên c u cây tr ng qu c t cho vùng nhi t ñ i bán khô h n (ICRISAT), Hyderabad, n ð - Trung tâm khoai tây qu c t (CIP), Lima, Peru - Trung tâm nghiên c u nông nghi p qu c t vùng khô h n (ICARDA), Aleppo, Syria - Trung tâm nghiên c u và phát tri n rau châu Á (AVRDC), Shanhua, ðài Loan 3.3 Vi n Tài nguyên di truy n th c v t qu c t (IPGRI) Vi n Tài nguyên di truy n th c v t qu c t (IPGRI) do Nhóm tư v n v nghiên c u nông nghi p qu c t (CGIAR) thành l p năm 1974 (ban ñ u là H i ñ ng Tài nguyên Di truy n Th c v t Qu c t , IBPGR) có tr s ñ t t i T ch c Luơng th c và Nông nghi p c a Liên hi p qu c (FAO) Rôm, Italia. Vi n Tài nguyên di truy n th c v t qu c t nghiên c u, thu th p, b o t n, tư li u hoá, ñánh giá và s d ng s ña d ng di truy n c a cây tr ng có ích vì l i ích c a con ngư i trên toàn th gi i. Vi n Tài nguyên di truy n th c v t qu c t ñóng vai trò xúc tác khuyên khích các ho t ñ ng ñ duy trì m ng lư i c a các t ch c nh m b o t n ngu n tài nguyên di truy n th c v t. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Ch n gi ng cây tr ng………….…..……………….10
  6. 15 M ng lư i c a Vi n Tài nguyên di truy n th c v t qu c t có trên 600 vi n trên 100 qu c gia. ð i v i m i nư c trong chương trình, Vi n Tài nguyên di truy n th c v t qu c t ñ u h tr các ho t ñ ng theo nhu c u c a chương trình tài nguyên di truy n qu c gia. 4. Thu th p và b o t n ngu n gen 4.1 Thu th p ngu n gen V i s phát tri n nông nghi p hàng hoá và hi n ñ i hoá trong nông nghi p nhi u gi ng cây tr ng ñ a phương gi m d n v s lư ng th m chí b thay th hoàn toàn b i các gi ng m i, m t nguy cơ g i là s sói mòn gen hay sói mòn di truy n. Tăng tính ñ ng nh t c a các gi ng cây tr ng v i n n di truy n ngày càng h p d n t i nguy cơ d ch h i do sâu, b nh, tăng r i do cho nông dân và ñe do tính b n v ng. Vi c thu th p và b o t n ngu n tài nguyên di truy n là m t nhi m v quan tr ng ñ i v i c m c tiêu trư c m t l n m c tiêu lâu dài c a t t c các nư c trên th gi i. Ngày nay vi c thu th p ngu n gen cây tr ng ñư c các nhà chuyên môn ti n hành có h th ng thông qua nhóm chuyên gia bao g m các lĩnh v c ch n gi ng, di truy n, nông h c, b o v th c v t và các chuyên gia ñ a phương. ði u quan tr ng nh t c n chú ý khi thu th p là k thu t l y m u và s phân b qu n th . Có th s d ng c hai phương pháp l y m u ng u nhiên và l y m u ñ nh hư ng. Tư li u hoá các d li u có ích m t cách chính xác có ý nghĩa c c kỳ quan tr ng ñ i v i ngư i thu th p, ngư i ñánh giá và ngư i s d ng. Ngu n ña d ng di truy n c n thu th p và b o t n g m: - Các gi ng ñ a phương, nh t là các gi ng chưa ñư c s dung trong ch n gi ng - Các gi ng c i ti n ñã và ñang ñư c gieo tr ng - V t li u ch n gi ng, tuy không có giá tr canh tác nhưng có giá tr ch n gi ng (các tính tr ng mong mu n ñ c thù như kh năng kháng sâu b nh, ch t lư ng cao, v.v.) - Các v t li u di truy n ñ c bi t (th ñ t bi n, ña b i th , b t d c ñ c, cây chuy n gen...) - Các loài hoang d i h hàng, các loài t tiên c a cây tr ng - V t li u nh p n i Vi c t ch c thu th p ngu n gen có th th c hi n thông qua các hình th c sau: a. T ch c các ñoàn chuyên môn ñi ñi u tra, thám hi m ñ thu th p các vùng khác nhau trong nư c. b. Các cán b nông nghi p và các cá nhân, cơ quan liên quan có trách nhi m thu th p v t li u và g i ngu n v t li u thu th p ñư c v cá cơ quan chuyên môn. c. H p tác v i các t ch c vùng và qu c t ñ ñ nh kỳ trao ñ i v t li u. Thu th p và b o t n ngu n gen bao g m nhi u ho t ñ ng, ñó là thu th p, mô t , ñánh giá, tư li u hoá, b o t n, trao ñ i và s d ng. Vi c b o t n là m t công vi c ñòi h i h t s c c n th n và chu ñáo ñ tránh l n, m t mát và ñư c tư li u hoá (cơ s d li u) ñáp ng nhu c u c a công tác ch n t o gi ng. Các m u gi ng có th ñư c duy trì trong ñi u ki n c a h sinh thái t nhiên hay h sinh thái nông nghi p truy n th ng, trên ñ ng ru ng, trong nhà kính ho c b ng h t. Phương pháp thu th p Thu th p cây l y h t M u thu thu th p: Chi n lư c l y m u ph thu c vào t ng loài cây, ñ c bi t là phương th c sinh s n, m c ñ chu chuy n gen gi a các qu n th , v.v. Tuy nhiên ñi u ñó thư ng không bi t trư c nên vi c thu th p c n bao trùm c vùng b ng cách l y m u ng u nhiên v i kho ng cách không gian nh t ñ nh (l y m u ki u phân ô). Kho ng cách ph thu c vào s ña d ng c a ñi u ki n môi trư ng. Ch ng h n, n u vùng thu th p tương ñ i ñ ng nh t v khí Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Ch n gi ng cây tr ng………….…..……………….11
  7. 16 h u, lo i ñ t, th m th c v t, bi n pháp canh tác, các gi ng cây tr ng và vĩ ñ , kho ng cách không gian có th r t l n (20-50 km ho c hơn). Ngư c l i, n u các y u t môi trư ng thay ñ i m nh (nh t là vĩ ñ ), thì m u thu th p ph i nhi u hơn (ch ng h n m i m t km, ho c 100m ñ cao). Vi c l y m u ph i theo nguyên t c l y m u qu n th ch không ph i l y m u cá th . ði m l y m u: ði m l y m u là vùng mà trong ñó m u c a qu n th ñư c thu th p. M i m u s mang s hi u thu th p riêng v i nh ng ghi chép nh t ñ nh, ví d : - Tên gi ng (c tên ñ a phương) và tên loài (tên La tinh) - ð a ñi m thu th p, mùa v , ñi u ki n t nhiên - ði u kiên sinh thái, ch ñ canh tác nơi thu th p - Nh ng tính tr ng ch y u: năng su t, kh năng ch ng ch u sâu, b nh và ñi u kiên ngo i c nh b t thu n. - Ghi tên ch c v , chuyên môn c a ngư i thu th p - C n tuân theo ch ñ ki m d ch th c v t ñã ban hành ñ tránh lây lan d ch h i nh t là các loài d ch h i nguy hi m. Vi c ch n ñi m thu th p ph thu c vào: i) s ña d ng c a môi trư ng, ii) ki u phân b và m t ddooj cá th trong qu n th , iii) quan sát nh ng bi n d hi m trong qu n th . ð bi n ñ ng gi a các ñi m càng l n thì ñi m l y m u càng g n nhau. S cây và h t thu th p m i cây trong t ng m u: Thông thư ng phương pháp l y m u ñư c th c hi n theo ki u ng u nhiên hay l y m u không l a ch n. Sai s l y m u nh nh t khi m u l n. Phương th c chung là l y m u ng u nhiên b ng cách thu th p cây theo m t kho ng cách nh t ñ nh d c theo m t c t ngang cho ñ n khi không ít hơn 50 nhưng không nhi u hơn 100 cây. M i cây l y 50 h t sao cho m i m u ch a t 2.500 ñ n 5.000 h t B ng 3.2). N u loài cây ch có qu nh và ít h t có th thu m t s qu c a ba cây sát bên c nh ñ ñ 50 h t. N u loài cây có nhi u chùm qu , bông, v.v. v i s lư ng h t l n, thì ch thu m t ph n c a m i cây ñ có ñ 50 h t. N u qu n th thu th p có ñ bi n ñ ng l n ngư i thu th p có th i) l y m u l n hơn ho c ii) l y nhi u m u khác nhau. Trong quá trình l y m u c n chú ý thu th p h t t nh ng cây kh e không b hư h i, ñ m b o h t có s c s ng t t. B ng 3.2: S lư ng h t m u thu th p Lo i qu n th S cây S h t m i cây T ng s h t m i mu Bi n ñ ng l n 100 50 5.000 Tương ñ i ñ ng 50 50 2.500 nh t Thu th p cây có c Thu th p cây l y c khó khăn hơn so v i cây l y h t. Nh ng khó khăn ch y u g m: - T n nhi u th i gian hơn ñ thu th p - Ph i thu ho ch vào ñúng giai ño n chín. Thu ho ch non khó b o qu n, ñ già cây ch t khó tìm - V t li u c ng k nh khó b o qu n và v n chuy n - M u thu th p khó gi s ng trong quá trình v n chuy n và b o qu n Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Ch n gi ng cây tr ng………….…..……………….12
  8. 17 Thu th p v t li u hoang d i: các loài hoang d i t n t i thành qu n th , nhưng m i ki u gen có th t nhân lên trên di n tích r ng l n. C n quan sát k lư ng ki u hình và m u không quá g n nhau theo phương th c sau: i) Thu th p ch m t c t m i m t trong 10-15 cá th làm m u h n h p ii) Di n tích ñi m l y m u có th 100 x 100m ho c nh hơn iii) L y m u nhi u ñi m t t hơn là l y nhi u cây ít ñi m iv) Ch n ñi m l y m u trên ph m vi môi trư ng càng l n càng t t v) B sung băng m u h t n u ñư c vi) Làm tiêu b n n u th i gian cho phép Thu th p v t li u tr ng tr t: ðây là nh ng dòng nhân vô tính (dòng vô tính), ch không ph i là qu n th , vì th vi c l y m u mang tính ch n l c. Phương pháp l y m u theo nh ng tiêu chí sau: i) Thu th p t ng gi ng (ki u hình thái phân bi t ñư c b ng m t thư ng) khác bi t t i m i ch ho c m i làng ii) L y m u l p l i kho ng cách 10-50 km trong vùng; kho ng cách ph thu c vào kho ng cách gi a các ch ho c các làng iii) Thu th p toàn b các ki u hình thái m i ñi m thu th p. M u trùng l p có th ch nh lý và lo i b sau iv) B sung b ng m u h t n u có Thu th p cây ăn qu và cây thân g Khác v i cây l y h t, thu th p cây ăn qu và cây thân g cũng khó và ph c t p hơn vì nh ng lý do sau: i) H t c a m t s cây ăn qu nhi t ñ i và cây thân g như chôm chôm, cà phê, cao su, cacao là h t khó b o qu n, không th b o qu n trong ñi u ki n bình thư ng và h t s ng r t ng n. Vì v y, n u thu th p h t c n ñư c gieo ngay. ii) Vì lý do nêu trên, thư ng ph i thu th p cành giâm (m t). iii) Phương th c thu th p ph i g n li n v i vi c b o qu n. C n gieo h t tr c ti p; cành ph i giâm b ng k thu t phù h p ho c m t ph i ghép lên g c ghép và m i ki u gen ph i ñư c gi lâu dài trên cây to. iv) S lư ng h t ho c cành giâm thu th p c n ph i ñư c cân nh c k lư ng trư c khi lên k ho ch thu th p. v) Cây thư ng phân b r i rác nên l y m u ch th c hi n ñư c khi phát hi n cây th c s mà không có ý ni m gì v m u c a qu n th Thu th p v t li u hoang d i: i) Thu h t 10 hay 15 cá th trên kho ng 10 hecta và h p l i thành m t m u ii) Thu càng nhi u h t cho m t m u càng t t. N u h t l n, như d a ch ng h n, 10-15 h t là ñ iii) N u không có h t ho c không có thi t b ñ gi h t kh i ch t, thu cành ho c b ph n vô tính, m i cây m t cành, t 10 ñ n 15 cá th trên 10 hecta iv) Ti n hành l p l i kho ng không gian nh t ñ nh, tùy theo s khác bi t v khí h u, ñ cao và ñ t ñai. v) Thu x p ñ chuy n h t ho c cành v tr m ñ gieo ho c tr ng, n u h t thu c lo i khó b o qu n Th th p v t li u tr ng tr t: Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Ch n gi ng cây tr ng………….…..……………….13
  9. 18 i) C g ng thu th p h t ho c qu b t kỳ ñâu có th ñư c; n u không thu cành ho c m t, b ph n vô tính, v.v. ii) N u cây ñư c tr ng t h t thì coi c làng là m t ñi m thu th p và thu th p ki u ng u nhiên t 10-15 cá th . iii) N u cây ñư c nhân b ng phương pháp vô tính t các gi ng ñư c ch n l c, thu th p t ng gi ng khác bi t và gi m i gi ng thành m u riêng iv) Thu th p càng nhi u ñi m càng t t, thu th p r i rác nh ng kho ng cách nh t ñ nh trong c vùng v) H t ho c cành thu th p ñư c ph i ñư c gi mát và m, t t nh t là gi nguyên h t trong qu và chuy n v tr m ngay, n u h t thu c lo i khó b o qu n. 4.2 B o t n ngu n gen a) B o t n ngo i vi (ex-situ conservation) ðây là hình th c b o t n ch y u hi n nay trên th gi i, m t hình th c b o t n ngoài ph m vi cư trú t nhiên c a các loài. Tài nguyên di truy n ñư c b o t n trong các trung tâm tài nguyên qu c gia, vùng và qu c t khác v i môi trư ng s ng t nhiên d ng b o qu n h t, tr ng ngoài ru ng hay b o qu n in vitro. Vi t Nam ngân hàng gen qu c gia hi n ñang lưu gi 12.500 m u gi ng c a 115 loài, trong ñó: - 10.700 m u b ng h t - 1.800 m u ñ ng ru ng - 102 m u trong ñi u ki n in vitro B o qu n h t B o qu n ng n h n: H t gi ng ñư c làm khô t i ñ m thích h p (9%); th i gian b o qu n h t gi ng trong vòng 5 năm. B o qu n trung h n: H t gi ng ñư c làm khô t i ñ m th p hơn so v i b o qu n ng n h n (7%), b o quan trong d ng c bao gói và kho chuyên d ng ñ m 10%, nhi t ñ -1 ñ n - 5oC. B o qu n dài h n: H t gi ng ñư c làm khô t i ñ m 3%, ñ ng trong h p kim lo i, b o qu n trong kho l nh sâu nhi t ñ -15 ñ n -20oC. H t gi ng ñư c b o qu n t 20-30 năm. B o qu n in vitro Ngu n v t li u di truy n ñư c b o qu n trong môi trư ng dinh dư ng nhân t o. ð i tư ng b o qu n d ng in vitro là nh ng v t li u sinh s n vô tính, ho c các loài mà h t khó b o qu n (recalcitrant seed), h t ph n và ngân hàng ADN. Trong ñi u ki n in vitro cũng có th b o qu n ng n h n, trung h n và dài h n. Trong b o qu n ng n h n, v t li u ñư c cung c p cho nhu c u ch n t o gi ng và nghiên c u c a cơ s . Trong b o qu n trung h n, ph i gi m t c ñ sinh trư ng c a v t li u m t cách ñáng k b ng cách gi nhi t ñ và ánh sáng th p, ho c gi m n ng ñ ô-xy. B o qu n m u trong ñi u ki n nhi t ñ r t th p -180oC trong môi trư ng ni tơ l ng là phương pháp b o qu n dài h n. V i ñi u ki n này m i quá trình s ng b ñình ch hoàn toàn. B o qu n trên ñ ng ru ng ðây là cách b o qu n t p ñoàn th c v t s ng ngoài khu v c cư trú t nhiên. ð i tư ng b o qu n ñ ng ru ng là cây lâu năm như cây ăn qu , cây công nghi p, cây thu c, cây sinh s n vô tính và h u tính khác. B o qu n ngu n gen trên ñ ng ru ng có ưu ñi m là d ti p c n ñ nghiên c u, ñánh giá và s d ng nhưng d b m t mát do ñi u ki n không thu n l i và ñòi h i di n tích ñ t ñai l n và nhân l c. b) B o t n n i vi (hay b o t n t i ch , in-situ conservation) Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Ch n gi ng cây tr ng………….…..……………….14
  10. 19 B o t n n i v hay b o t n t i ch là b o t n ngu n gen trong môi trư ng sinh s ng, ti n hoá t nhiên, ho c thu n hoá ñ u tiên c a cây tr ng ñó. ð i tư ng b o qu n n i v có th là b t kỳ m t loài th c v t nào, nhưng ch y u là các loài t tiên c a cây tr ng, các loài hoang d i có quan h h hàng v i cây tr ng. V i m t s gi ng ñ a phương ñư c hình thành do quá trình ch n l c và tr ng tr t lâu ñ i t i m t ñ a phương cũng có th b o qu n t i ch trên ñ ng ru ng c a nông dân hay b o qu n d a vào c ng ñ ng . 5. Nh p n i Nh p n i theo nghĩa r ng là ñưa v t li u (có th là gi ng, d ng, loài hoang d i h hàng v i cây tr ng) vào môi trư ng m i mà trư c ñây chưa ñư c gieo tr ng. Theo nghĩa h p nh p n i là di chuy n v t li u t nư c này sang nư c khác. N u v t li u nh p n i thích h p t t v i môi trư ng m ithì sau khi kh o nghi m có th ñư c công nh n là gi ng ñưa vào s n xu t mà không c n thay ñ i g i là nh p n i sơ c p (s d ng tr c ti p). Ngư c l i, n u v t li u nh p n i không thích ng mà ph i qua ch n l c ho c s d ng lai ñ chuy n hay k t h p các gen có ích g i là nh p n i th c p (s d ng gián ti p). B ng phương pháp nh p n i trong nhi u th p k qua Vi t Nam ñã ñưa vào s n xu t nhi u gi ng cây tr ng m i như, ch ng h n lúa: IR8, IR22, CR203, IR64, IR17494, IR50404, Khang Dân 18, nhi u gi ng lúa lai ngu n gôc Trung Qu c; Khaoi tây: Diamant, Nicola, Mariella; S n: KM60, KM94,v.v. M c ñích c a nh p n i cây tr ng trong chương trình ch n t o gi ng là: i) S d ng nh ng gi ng ưu vi t ñang ñư c gieo tr ng trên th gi i ii) Nh p cây tr ng m i và ti n hành chương trình ch n gi ng cây tr ng ñó iii) Thu th p ngu n gen ñ s d ng trong vi c c i ti n cây tr ng 5.1 Phương pháp nh p n i gi ng a) Tìm ki m và thu nh n: Căn c vào chi n lư c, m c tiêu ch n t o và nghiên c u vi c tìm ki m và thu nh n v t li u nh p n i có th th c hi n b ng nhi u con ñư ng khác nhau: 1) thư yêu c u chính th c g i t i các trung tâm tài nguyên qu c t , khu v c, hay qu c gia, 2) h p tác song phương, ña phương và trao ñ i v t li u v i các t ch c, 3) thông qua quan h cá nhân v i các nhà khoa h c các t ch c khác nhau. Tuy nhiên dù nh p n i b ng cách nào cũng ph i tuân th m t quy trình xác ñ nh và các quy ñ nh v ki m d ch th c v t. b) Ki m d ch th c v t: Ki m d ch th c v t m t bi n pháp nh m h n ch s lây lan sâu và b nh h i du nh p vào vùng chưa nhi m sâu, b nh thông qua v t li u t nư c ngoài hay vùng khác nh p vào. Phương pháp ki m d ch v t li u nh p n i ñư c ti n hành tùy theo ñ i tư ng sâu, b nh h i, có th c m hoàn toàn hay h n ch . M i nư c có quy ñ nh riêng v ki m d ch trong quá trình nh p và trao ñ i v t li u cây tr ng. Yêu c u chung khi nh p v t li u là gi y ch ng nh n, Gi y phép nh p kh u và ti n hành ki m d ch. c) Gi y phép nh p kh u: Nhà ch n gi ng hay cơ s nghiên c u ph i có gi y phép nh p kh u chính th c ñ nh p v t li u g i cho cơ quan có th m quy n trư c khi v t li u ñư c chuy n ñi. ðơn xin nh p ph i ch a ñ thông tin c n thi t: tên cây tr ng, lo i v t li u (h t, qu , cây trong ng nghi m...), t ch c/nư c s n xu t v t li u, cách th c nh p hàng (ñóng gói và v n chuy n); nơi ñ n và tên, ñ a ch ngư i nh p. Vi c ki m d ch ñư c ti n hành theo các bư c sau: Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Ch n gi ng cây tr ng………….…..……………….15
  11. 20 Ki m d ch t i nơi ñ n: Ki m d ch ñư c ti n hành khi nh p v t li u t i ñi m ñ n: c ng, sân bay, c a kh u biên gi i theo lu t và quy ñ nh ki m d ch ñ ngăn ng a s du nh p và lây lan d ch h i m i. Ki m d ch sau khi nh p: V t li u nh p n i trư c khi chính th c chuy n cho các cơ quan hay nhà ch n gi ng ñư c tr ng trong ñi u ki n cách ly trong m t th i gian nh t ñ nh ñ ñ m b o r ng v t li u không có tác nhân gây b nh và sâu h i du nh p t ngoài vào. Ki m d ch sau khi nh p r t c n thi t ñ i v i b nh truy n qua h t, cây gi ng nh t là b nh vi rút. Trong nhi u trư ng h p ph i x lý ñ phòng tr sâu h i trong kho. V t li u nh p n i không tho mãn yêu c u ki m d ch ho c nghi ng nhi m t p s b h y ho c tr l i ngư i g i. 6. ðánh giá, mô t , l p cơ s d li u và s d ng ngu n gen 6.1. ðánh giá, mô t và l p cơ s d li u Ngu n gen ñư c ñánh giá, kh o nghi m và nhân lên nh ng ñ a ñi m nh t ñ nh, thư ng trong 2-3 v ñ xác ñ nh ti m năng và kh năng thích ng c a chúng. Các ñ a ñi m ñư c ch n d a vào ngu n g c v t li u ñ có th t o ra ñi u ki n gieo tr ng tương t nơi nguyên s n. Thông thư ng, ngu n gen ñánh giá ñư c tr ng trong thí nghi m có b trí ñ i ch ng xen k kho ng cách ñ u ñ n ñ ti n so sánh. D li u v nhi u m t và các tính tr ng ñư c theo dõi theo danh sách mô t ñ i v i t t c các m u gi ng, ñ c bi t các ch tiêu v kh năng kháng sâu, b nh, các ñi u ki n b t l i và tính tr ng sinh hoá. D li u và m t ph n h t ñư c g i ñ n b ph n b o qu n lâu dài và ph n còn l i làm “t p ñoàn ho t ñ ng”. Song song v i công tác thu th p, b o t n, ñánh giá m t h th ng tư li u hoá v tài nguyên di truy n là công vi c c n thi t ñ s d ng ngu n gen có hi u qu . Thông qua cơ s d li u các nhà ch n gi ng, nhà nghiên c u d dàng tra c u thông tin c n thi t và tìm ki m v t li u cho các chương trình ch n gi ng. 6.2. S d ng ngu n gen M c tiêu và chi n lư c s d ng ngu n gen th c v t thay ñ i theo th i gian. Trong nh ng năm ñ u c a ch n gi ng nhà ch n gi ng ñơn gi n ch s d ng ngu n gen s n có, ch y u là v t li u ñ a phương cho công tác ch n t o. Cho ñ n khi ngu n gen s n có không cho phép ti p t c c i ti n ti m năng di truy n nhà ch n gi ng m i b t ñ u tìm ki m ngu n bi n d m i. ð c bi t khi d ch h i bùng n do tr ng ph bi n m t s ít gi ng ñ ng nh t, nhà ch n gi ng ph i tìm ki m ngu n kháng di truy n ñ h n ch d ch h i. Chính vào th i ñi m ñó nh n th c v thu th p, b o t n và s d ng m i ñư c hình thành, nh m cung c p ngu n bi n d k p th i theo nhu c u ch n t o gi ng. S d ng tr c ti p làm gi ng Ngu n gen thu th p ñư c có th s d ng tr c ti p làm gi ng m i, nh t là nh ng cây th c ăn gia súc hay cây h ñ u, nh ng cây tr ng mà quá trình ch n gi ng chưa có gì ñáng k . ð i v i nh ng cây tr ng có quá trình ch n gi ng lâu ñ i như ngô, ñ u tương, lúa nư c, v.v. vi c s d ng tr c ti p làm gi ng ít x y ra ho c h u như không th c hi n ñư c. Chuy n các tính tr ng ñơn gen (Introgression) Kh năng s d ng ch y u nh t ngu n gen ph n l n các loài cây tr ng là chuy n các tính tr ng ñơn gen mong mu n t các loài hoang d i ho c ngu n gen không thích nghi vào các gi ng ưu tú, ví d như các gen kháng sâu và b nh h i. Thông thư ng, t p ñoàn m u gi ng ñư c sàng l c v tính tr ng mong mu n (ví d , kh năng kháng b nh) r i lai v i các gi ng ưu tú. Sau nhi u th lai l i gen kháng b nh ñư c chuy n vào thành gi ng m i. Phương pháp này có hi u qu cao ñ i v i cây t th ph n, ho c cây tr ng mà d t o dòng thu n, như lúa mì, ñ u tương, ngô. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Ch n gi ng cây tr ng………….…..……………….16
  12. 21 Chuy n tính tr ng s lư ng Phương pháp ñ u tiên ñ c p t i s d ng tính tr ng ph c t p là thông qua phương pháp ch n gi ng truy n th ng (Ininda et al., 1996; Peel và Rasmusson, 2000), ñó là lai tr c ti p r i sau ñó t o dòng thu n. Tuy nhiên, k t qu thư ng kém hơn so v i vi c s d ng và chuy n các tính tr ng ñơn gen. M t s nhà nghiên c u cho r ng ñ chuy n tr c ti p các tính tr ng s lư ng c n ph i ti n hành nhi u chu kỳ ch n l c. Chuy n gen nh ch th M c tiêu là chuy n gen chính xác hơn b ng cách xác ñ nh gen mong mu n nh l p b n ñ di truy n (ho c k thu t khác) và chuy n sang ngu n gen ưu tú. Ch th di truy n là nh ng ví trí gen (locut) khác bi t nhau bao trùm toàn b genom. Hi n nay có nhi u ch th ñ i v i ph n l n các lo i cây tr ng. Ch n l c các ch th này cho phép liên k t chúng v i nh ng ví trí gen tính tr ng s lư ng (QTL) c a tính tr ng m c tiêu. M t khi ñã xác ñ nh ñư c m i liên quan, các gen tính tr ng s lư ng ñư c ch n l c d a vào ch th . Do ñó, các alen có l i n gi u trong m t ki u hình không mong mu n c a ngu n gen hoang d i có th khai thác có hi u qu . Tuy nhiên phương pháp chuy n gen nh ch th thư ng t n kém. Phương pháp k t h p (Incorporation) M t phương pháp khác ñ s d ng ngu n gen là phương pháp k t h p (Simmonds, 1993). phương pháp này m c tiêu không ph i là s d ng ngu n gen hoang d i không thích ng trong chương trình ch n gi ng mà t o ra nh ng qu n th có n n di truy n r ng, ñư c tăng cư ng ñ s d ng trong tương lai. Phương pháp k t h p cho phép s d ng nhi u m u gi ng hơn so v i các chương trình chuy n gen. ði u này ñ c bi t quan tr ng vì ki u hình c a v t li u hoang d i không th hi n h t tính h u d ng c a chúng, các alen t t có th b n gi u. Ví d , gen t t ñ i v i năng su t s không ñư c s d ng n u ngu n gen ñó l i ch a gen chín mu n, m t tính tr ng thư ng b lo i khi ch n l c. Phương pháp k t h p d a trên ý tư ng là các qu n th có nên di truy n r ng là cách t t nh t ñ s d ng nhi u ngu n gen. K t h p nhi u v t li u v i nhau cho phép tái t h p t i ña và ch n l c cư ng ñ th p ñ h n h p các alen l i v i nhau. Các gen có ích ñư c t h p l i và tách ra kh i các gen không có l i. Ti n hành ch n l c theo kh năng thích nghi v i ñi u ki n ñ a phương, trong khi gi qu n th trong ñi u ki n cách ly v i v t li u ch n gi ng ưu tú. K t qu cu i cùng là t o ra m t t p h p ngu n gen b sung cho v t li u ch n gi ng ñ m r ng n n di truy n mà không làm gi m ñáng k v năng su t như khi s d ng tr c ti p ngu n gen. Giá tr c a ngu n gen ñ a phương Ngu n gen ñ a phương hay các gi ng ñ a phương là nh ng qu n th h n h p các dòng khác nhau, t t c ñ u thích nghi t t v i ñi u ki n chúng ñư c t o thành và ti n hoá. Tuy nhiên, các dòng có th ph n ng khác nhau v i sâu b nh h i; m i dòng kháng v i các nòi gây b nh nh t ñ nh, làm cho qu n th gi ng ñ a phương b o v hi u qu ñ i v i d ch b nh. S ña d ng di truy n trong gi ng cũng như gi a các gi ng ñã t o ra cơ ch kháng b nh ñ c trưng ñ i v i các ch ng nh t ñ nh và cho phép ngư i tr ng t n d ng các ñi u ki n ti u khí h u khác nhau. Thông thư ng các gi ng ñ a phương ñư c lai v i v t li u ưu tú sau ñó lai l i m t ho c hai l n, cho giao ph i các qu n th t o thành m t cách ng u nhiên nhi u th h và áp d ng các phương pháp c i ti n qu n th tiêu chu n, ho c ch n các ki u gen có ích thông qua t th ph n. 2.8. Khái ni m v v a gen Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Ch n gi ng cây tr ng………….…..……………….17
  13. 22 Khái ni m v a gen do Harlan và de Wet (1971) ñ xu t nh m ñưa ra m t ñ nh hư ng th c t v m i quan h gi a cây tr ng và các loài h hàng c a chúng có ích ñ i v i nhà ch n gi ng khi mu n lai chúng v i nhau. Ngu n tài nguyên di truy n khác nhau ñư c phân thành nh ng v a gen khác nhau c a m t loài cây tr ng nh t ñ nh d a vào kh năng lai, hay nói cách khác là s di chuy n gen gi a chúng v i nhau thông qua con ñư ng sinh s n h u tính. Harlan và de Wet (1971) phân thành 3 v a gen chính: sơ c p, th c p và tam c p. V a gen không ph i là c ñ nh mà thay ñ i khi công ngh m i ñư c s d ng ñ tác ñ ng t i b gen. V a gen sơ c p: V a gen sơ c p g m các qu n th tr ng tr t, các gi ng ñ a phương, các gi ng (hay qu n th ) do nông dân dân t o thành và duy trì, các ki u sinh thái và các loài ph . ð c ñi m quan tr ng nh t là s di chuy n gen gi a các thành viên trong cùng v gen tương ñ i d dàng, chúng lai ñư c v i nhau, không có v n ñ b t d c và gen phân ly bình thư ng. Các chương trình m r ng n n di truy n và ch n gi ng thư ng quan tâm ch y u t i v a gen này. V a gen th c p: Các ñơn v phân lo i trong ngu n gen th c p có th chuy n gen v i nhau, nhưng r t khó khăn. V a gen th c p g m các loài có quan h h hàng trong cùng m t chi, nhưng không ph i t t c các loài trong m t chi n m trong v a gen th c p. Ngư c l i, có th các loài không cùng chi l i là thành viên c a v a gen th c p. Nhìn chung, chúng có kh năng lai v i nhau, nhưng con lai F1 có xu hư ng b t d c. S c p ñôi c a nhi m s c th trong quá trình gi m nhi m kém và con lai thư ng y u t. V a gen tam c p: Chuy n gen gi a các ñơn v phân lo i trong ngu n gen tam c p ñòi h i k thu t cao. V a gen này g m các loài có quan h xa nhau các chi khác nhau hay các loài có quan h xa trong cùng m t chi. Nhìn chung, lai gi a chúng r t khó khăn, ñòi h i ph i c u phôi, nuôi c y noãn, ghép ho c các bi n pháp khác. B t d c c a con lai r t ph bi n, m c dù nhân ñôi nhi m s c th có th ph c h i tính h u d c. Các loài b c c u thư ng là c n thi t ñ chuy n gen t v a gen tam c p sang cây tr ng (xem chương lai xa). M t ví d c ñi n v s d ng loài b c c u ñư c th hi n năm 1950 Nga. Xi-xin ñã lai Elymus x Triticum, nhưng thu ñư c r t ít con lai và con lai l i b t d c. N u s d ng con lai Agropyron x Triticum làm m r i lai v i Elymus có th chuy n gen c a Elymus vào lúa mì (Harlan và de Wet, 1971). TÀI LI U THAM KH O . Anonymous. 1996. Tài nguyên di truy n th c v t Vi t Nam. Báo cáo tai H i th o qu c t v tăng cư ng chương trình tài nguyên di truy n th c v t Vi t nam. NXB Nông nghi p. Harlan, J. R. Genetic resources in wild relatives of crops. Crop Science 16: 329-333 Stephen B. Brush. 1989. Rethinking crop genetic resource conservation. Conservation biology, 3 (No.1)., 19-29 Câu h i ôn t p 1. Ngu n gen th c v t là gì? T i sao g i là tài nguyên di truy n th c v t? 2. T i sao ngu n gen l i c n thi t cho công tác ch n gi ng? Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Ch n gi ng cây tr ng………….…..……………….18
  14. 23 3. Th nào g i là trung tâm kh i nguyên (ña d ng) cây tr ng? ð c ñi m quan tr ng và giá tr c a trung tâm kh i nguyên? 4. Nhi m v c a các trung tâm tài nguyên di truy n th c v t qu c gia, vùng và qu c t là gì? 5. Có m y lo i t p ñoàn? S khác nhau c a các lo i t p ñoàn? 6. Th nào là b o t n n i vi? B o t n ngo i vi? S khác nhau cơ b n, thu n l i và khó khăn c a các phương th c b o t n nói trên. 7. Th nào là nh p n i gi ng? Ý nghĩa c a nh p n i gi ng/ngu n gen. 8. ð c ñi m quan tr ng c a gi ng ñ a phương. 9. Nêu các phương pháp s d ng ngu n gen. 10. Nêu s khác nhau gi a v a gen sơ c p, th c p và tam c p. Ý nghĩa và kh năng s d ng c a chúng trong c n gi ng. Trư ng ð i h c Nông nghi p Hà N i – Giáo trình Ch n gi ng cây tr ng………….…..……………….19
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản