Giáo trình lò luyện kim - chương 2

Chia sẻ: Vu Manh Cuong | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:31

0
143
lượt xem
63
download

Giáo trình lò luyện kim - chương 2

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tham khảo tài liệu 'giáo trình lò luyện kim - chương 2', kỹ thuật - công nghệ, cơ khí - chế tạo máy phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Giáo trình lò luyện kim - chương 2

  1. Ch−¬ng 2 c«ng t¸c nhiÖt cña lß 2.1 ChÕ ®é lµm viÖc bøc x¹ ChÕ ®é lµm viÖc bøc x¹ lµ chÕ ®é lµm viÖc mµ sù trao ®æi nhiÖt bªn ngoµi cña lß chñ yÕu b»ng truyÒn nhiÖt bøc x¹. Th«ng th−êng c¸c lß cã nhiÖt ®é lµm viÖc cao (trªn 600 - 700oC) ®Òu lµm viÖc ë chÕ ®é bøc x¹. 2.1.1. Mét sè kh¸i niÖm vµ ®Þnh luËt c¬ b¶n vÒ truyÒn nhiÖt bøc x¹ a) Bøc x¹ nhiÖt vµ sù hÊp thô n¨ng l−îng bøc x¹ Theo vËt lý häc hiÖn ®¹i th× bøc x¹ nhiÖt lµ mét hiÖn t−îng phøc t¹p, ë mét sè tr−êng hîp nã cã tÝnh chÊt sãng, ë mét sè tr−êng hîp kh¸c nã l¹i cã tÝnh chÊt h¹t, nghÜa lµ nh÷ng luång h¹t bay rÊt nhanh gäi lµ l−îng tö hay ph«-t«ng. Ngµy nay, ng−êi ta coi bøc x¹ nhiÖt lµ mét d¹ng cña sãng ®iÖn tõ, cã b−íc sãng tõ 0,76 - 400 µm. Kh¶ n¨ng bøc x¹ nhiÖt cña mét vËt thÓ ®−îc ®¸nh gi¸ qua n¨ng l−îng bøc x¹ øng víi mét ®¬n vÞ diÖn tÝch bÒ mÆt vËt thÓ trong mét ®¬n vÞ thêi gian: Q E= ; [W/m2] (2.1) F Trong ®ã : Q lµ l−îng n¨ng l−îng bøc x¹ cña vËt thÓ trong mét ®¬n vÞ thêi gian, [J/s]. F lµ diÖn tÝch bÒ mÆt cña vËt thÓ, [m2]. N¨ng l−îng bøc x¹ øng víi c¸c tia nhiÖt cã chiÒu dµi b−íc sãng kh¸c nhau th× kh¸c nhau, c−êng ®é bøc x¹ ®¬n s¾c (Iλ) øng víi mét chiÒu dµi b−íc sãng (λ) x¸c ®Þnh bëi c«ng thøc : dE Iλ = ; [W/m2.m] (2.2) dλ Khi mét luång bøc x¹ nhiÖt (Q) ®Ëp tíi mét vËt thÓ kh¸c, mét phÇn bÞ vËt thÓ hÊp thô (QA), mét phÇn bÞ ph¶n x¹ trë l¹i (QR) cßn mét phÇn nã cho ®i qua (QD). QA + QR + QD = Q QA QR QD Q Suy ra + + = =1 Q Q Q Q Hay A+R+D=1 (2.3) Trong ®ã : A - lµ kh¶ n¨ng hÊp thô ( hÖ sè hÊp thô). - 12 -
  2. R - lµ kh¶ n¨ng ph¶n x¹ (hÖ sè ph¶n x¹). D - lµ kh¶ n¨ng cho qua (hÖ sè cho qua). Dùa vµo kh¶ n¨ng hÊp thô, ph¶n x¹ vµ cho qua ®èi víi bøc x¹ nhiÖt, ng−êi ta ph©n chia c¸c vËt thÓ ra nh− sau: + VËt ®en tuyÖt ®èi : A = 1; R = 0; D = 0. + VËt tr¾ng tuyÖt ®èi : A = 0; R = 1; D = 0. + VËt trong suèt : A = 0; R = 0; D = 1. + VËt x¸m : A + R = 1; D = 0. Trªn thùc tÕ kh«ng cã vËt ®en tuyÖt ®èi, tøc lµ c¸c vËt hÊp thô hoµn toµn, kh«ng ph¶n x¹ vµ còng kh«ng cho qua c¸c tia nhiÖt víi mäi chiÒu dµi b−íc sãng ®Ëp tíi nã. Ng−êi ta coi c¸c vËt thÓ hÊp thô hÇu hÕt c¸c tia nhiÖt bøc x¹ tíi nã vµ chØ ph¶n x¹ mét phÇn nhá lµ vËt ®en. Trong lß c«ng nghiÖp, hÇu hÕt c¸c vËt liÖu ë thÓ r¾n vµ thÓ láng ®−îc coi lµ vËt x¸m (A+R=1), c¸c s¶n phÈm ch¸y ë thÓ khÝ chØ cã kh¶ n¨ng hÊp thô vµ cho qua mµ kh«ng cã kh¶ n¨ng ph¶n x¹ ( R =0). b) Sù bøc x¹ vµ hÊp thô n¨ng l−îng bøc x¹ cña vËt ®en tuyÖt ®èi MÉu vËt ®en tuyÖt ®èi ®−îc chÕ t¹o b»ng c¸ch lÊy mét khèi cÇu rçng lµm b»ng vËt liÖu hoµn toµn ®ôc ( D=0) råi khoÐt mét lç nhá trªn thµnh cña nã, bÊt kú mét tia nhiÖt nµo ®i qua lç vµo trong khèi cÇu ®Òu bÞ hÊp thô hoµn toµn mÆc dÇu mÆt trong cña nã cã kh¶ n¨ng ph¶n x¹. a) b) H×nh 2.1 MÉu vËt ®en tuyÖt ®èi a) HÊp thô b) Bøc x¹ B»ng thùc nghiÖm vµ lý thuyÕt ng−êi ta ®· chøng minh ®−îc c¸c ®Þnh luËt vÒ bøc x¹ cña vËt ®en tuyÖt ®èi nh− sau: + §Þnh luËt Pl¨ng: x¸c lËp quan hÖ gi÷a c−êng ®é bøc x¹ cña vËt ®en tuyÖt ®èi víi chiÒu dµi b−íc sãng vµ nhiÖt ®é tuyÖt ®èi cña nã: - 13 -
  3. C 1 .λ−5 W Iλ = C2 ; [ ] (2.4) m 2 .m e λT −1 Trong ®ã: C1, C2 lµ c¸c h»ng sè thùc nghiÖm. C 1 = 3,69.10 −16 [W.m2] C 2 ≈ 1,44.10 −2 [m.oK] + §Þnh luËt Stªphan-Bolzman: x¸c lËp quan hÖ gi÷a kh¶ n¨ng bøc x¹ cña vËt ®en tuyÖt ®èi víi nhiÖt ®é tuyÖt ®èi cña nã: ∞ Kcal E0 = ∫ I.dλ =σ T ] hay [W/m2] (2-5a) 4 0 ; [ 2 π =0 m .h Trong ®ã: T lµ nhiÖt ®é tuyÖt ®èi cña vËt, [oK]. σ0 lµ hÖ sè bøc x¹ cña vËt ®en tuyÖt ®èi: W σ 0 = 5,7.10 −8 ; [ ] m . K4 2 o C«ng thøc (2-5a) th−êng ®−îc viÕt d−íi d¹ng sau: 4 ⎛ T ⎞ Kcal E0 = C 0 ⎜ ⎟ ; [W/m2] hay [ ] (2.5b) ⎝ 100 ⎠ m 2 .h W C 0 = 5,7 còng ®−îc gäi lµ hÖ sè bøc x¹ cña vËt ®en tuyÖt ®èi, [ ] m . K4 2 o + §Þnh luËt L¨m-bec-ta: x¸c lËp sù ph©n bè n¨ng l−îng bøc x¹ theo c¸c h−íng trong kh«ng gian. Theo ®Þnh luËt L¨m-bÐc-ta, mËt ®é tia bøc x¹ ®i ra tõ lç hë cña mÉu vËt ®en tuyÖt ®èi theo c¸c h−íng kh¸c nhau th× kh¸c nhau, nã tØ lÖ víi cosin cña gãc ϕ lµ gãc t¹o thµnh bëi h−íng nghiªn cøu víi ph¸p tuyÕn cña mÆt ph¼ng lç hë: E ϕ = E n cos ϕ (2.6) Trong ®ã: En, Eϕ lµ mËt ®é tia n¨ng l−îng theo h−íng ph¸p tuyÕn vµ h−íng nghiªn cøu, ϕ lµ gãc gi÷a h−íng nghiªn cøu vµ h−íng ph¸p tuyÕn. + §Þnh luËt b×nh ph−¬ng kho¶ng c¸ch: mËt ®é tia bøc x¹ tØ lÖ nghÞch víi b×nh ph−¬ng kho¶ng c¸ch tíi nguån bøc x¹: E1 Er = (2.7) r2 - 14 -
  4. Trong ®ã: E1 lµ mËt ®é tia bøc x¹ ë kho¶ng c¸ch mét mÐt tõ nguån bøc x¹, Er lµ mËt ®é tia bøc x¹ ë kho¶ng c¸ch r mÐt tíi nguån bøc x¹. c) Sù bøc x¹ vµ hÊp thô n¨ng l−îng bøc x¹ cña vËt x¸m Trong thùc tÕ tÝnh to¸n nhiÖt trong c¸c lß c«ng nghiÖp ng−êi ta thõa nhËn bøc x¹ cña c¸c vËt r¾n vµ chÊt láng lµ bøc x¹ cña vËt x¸m vµ gäi lµ bøc x¹ x¸m. §èi víi vËt x¸m lý t−ëng, c−êng ®é bøc x¹ cña nã chØ kh¸c víi c−êng ®é bøc x¹ cña vËt ®en tuyÖt ®èi bëi mét hÖ sè ε nµo ®ã (ε < 1) ë cïng mét nhiÖt ®é vµ b−íc sãng. Bëi vËy, kh¶ n¨ng bøc x¹ cña vËt x¸m cã thÓ x¸c ®Þnh theo c«ng thøc: E = εE 0 = εσ 0 T 4 (2.8a) 4 4 ⎛ T ⎞ ⎛ T ⎞ Hay E = εC 0 ⎜ ⎟ = C.⎜ ⎟ (2.8b) ⎝ 100 ⎠ ⎝ 100 ⎠ HÖ sè ε ®−îc gäi lµ ®é ®en cña vËt x¸m, C ®−îc gäi lµ hÖ sè bøc x¹ cña vËt x¸m. Nghiªn cøu kh¶ n¨ng hÊp thô bøc x¹ cña c¸c vËt thÓ nãi chung vµ vËt x¸m nãi riªng, ng−êi ta thÊy nÕu mét vËt thÓ cã kh¶ n¨ng hÊp thô n¨ng l−îng bøc x¹ m¹nh th× nã còng cã kh¶ n¨ng bøc x¹ m¹nh. Theo ®Þnh luËt KiÕc-khèp th×: TØ sè gi÷a kh¶ n¨ng bøc x¹ cña vËt x¸m vµ kh¶ n¨ng hÊp thô cña nã cã gi¸ trÞ ®ång nhÊt víi mäi vËt x¸m vµ b»ng kh¶ n¨ng bøc x¹ cña vËt ®en tuyÖt ®èi ë cïng nhiÖt ®é trªn. E1 E 2 E = = ⋅ ⋅ ⋅ = n = E0 (2-9) A1 A 2 An So s¸nh (2.8a) vµ (2.9) ta thÊy víi vËt x¸m, gi¸ trÞ cña hÖ sè hÊp thô A còng b»ng ®é ®en ε cña nã. d) Sù bøc x¹ vµ hÊp thô n¨ng l−îng bøc x¹ cña khÝ Trong c¸c lß luyÖn kim, khãi lß bao gåm c¸c khÝ cã mét, hai hay nhiÒu nguyªn tö, nh÷ng khÝ cã mét hay hai nguyªn tö nh− Ar, N2, O2, H2, CO ... cã quang phæ bøc x¹ lµ nh÷ng d¶i hÑp cho nªn tæng n¨ng l−îng bøc x¹ cña nh÷ng khÝ nµy ë nhiÖt ®é cao kh«ng lín l¾m. Thùc tÕ cã thÓ coi nh÷ng khÝ nµy hoµn toµn kh«ng bøc x¹ nhiÖt vµ còng kh«ng hÊp thô n¨ng l−îng bøc x¹ ®i qua nã. Bëi vËy, kh«ng khÝ s¹ch cã thÓ coi nh− vËt hoµn toµn trong suèt. Nh÷ng khÝ cã ba hay nhiÒu nguyªn tö cã kh¶ n¨ng hÊp thô vµ bøc x¹ kh¸ m¹nh ë nhiÖt ®é cao. Trong c¸c lß luyÖn kim, quan träng nhÊt lµ sù bøc x¹ cña khÝ CO2 vµ H2O, quang phæ cña chóng tr×nh bµy trªn h×nh 2.2. - 15 -
  5. KhÝ CO2: 2,36 - 3,02 µm; 4,01 - 4,08 µm; 12,5 - 16,3 µm. H¬i n−íc : 2,24 - 2,27 µm; 4,80 - 8,5 µm; 12 -25 µm. ICO2 IH2O λ (µm) λ(µm) H×nh 2.2 Quang phæ bøc x¹ cña khÝ CO2 vµ H2O N¨ng l−îng bøc x¹ cña khÝ CO2 vµ H2O phô thuéc vµo ¸p suÊt riªng phÇn cña khÝ (p), chiÒu dµy cã hiÖu qu¶ cña líp khÝ (Shq) vµ nhiÖt ®é, cã thÓ x¸c ®Þnh b»ng c«ng thøc sau: 3, 5 ⎛ T ⎞ 1 E CO 2 = 4,1.( pS hq ) 3 ⎜ ⎟ ; [W/m2] (2.10) ⎝ 100 ⎠ 3 0,6 ⎛ T ⎞ E H 2 O = 40,7.p 0,8 .S hq ⎜ ⎟ ; [W/m2] (2.11) ⎝ 100 ⎠ Tõ c¸c c«ng thøc trªn ta nhËn thÊy bøc x¹ nhiÖt cña khÝ CO2 vµ H2O kh«ng tu©n ®óng theo ®Þnh luËt Stªphan- B«lzman. Tuy nhiªn ®Ó tÝnh to¸n ®−îc thuËn lîi ng−êi ta coi bøc x¹ cña khÝ còng tu©n theo ®Þnh luËt Stªphan- B«lzman nh−ng ®é ®en cña chóng phô thuéc nhiÖt ®é. 4 ⎛ T ⎞ Ek = εkC0 ⎜ ⎟ (2.12) ⎝ 100 ⎠ §é ®en cña khÝ εk x¸c ®Þnh theo c«ng thøc: ε k = ε CO 2 + βε H 2 O (2.13) BiÓu ®å x¸c ®Þnh ε CO , ε H O vµ β cã d¹ng nh− trªn h×nh 2.3. 2 2 ChiÒu dµy cã hiÖu qu¶ cña líp khÝ bøc x¹ tÝnh theo c«ng thøc: 4V S hq = η (2.14) F Trong ®ã: - 16 -
  6. + η lµ hÖ sè ®Æc tr−ng cho phÇn n¨ng l−îng cña khÝ ®Õn bÒ mÆt vËt nung hay t−êng lß. Th−êng η = 0,9 - 0,95. + V lµ thÓ tÝch khèi khÝ, m3. + F lµ diÖn tÝch bÒ mÆt bao quanh khèi khÝ, m2. ε CO 2 ε H2O p H 2 O .S hq p CO 2 .S hq β p H O .S hq 2 p H2O toC toC H×nh 2.3 BiÓu ®å tra ε CO 2 , ε H 2 O vµ β e) HÖ sè gãc bøc x¹ XÐt hai bÒ mÆt tham gia trao ®æi nhiÖt cã diÖn tÝch lµ F1 vµ F2, nÕu tõ bÒ mÆt F1 bøc x¹ mét n¨ng l−îng Q1 ra m«i tr−êng bao quanh th× chØ mét phÇn n¨ng l−îng bøc x¹ nµy ®Ëp tíi bÒ mÆt F2 vµ ng−îc l¹i còng vËy. Ng−êi ta gäi tØ sè gi÷a phÇn n¨ng l−îng bøc x¹ ®Ëp tíi F2 (Q12) trªn tæng n¨ng l−îng bøc x¹ cña mÆt F1 lµ hÖ sè gãc bøc x¹ tõ mÆt F1 tíi mÆt F2, ký hiÖu lµ ϕ12: Q 12 ϕ12 = (2-14a) Q1 T−¬ng tù ta cã hÖ sè gãc bøc x¹ tõ mÆt F2 tíi mÆt F1 lµ: Q 21 ϕ 21 = (2-14b) Q2 HÖ sè gãc bøc x¹ kh«ng phô thuéc nhiÖt ®é, hÖ sè bøc x¹, kho¶ng c¸ch gi÷a hai mÆt mµ nã hoµn toµn ®−îc x¸c ®Þnh bëi c¸c gãc ®Æc tr−ng cho vÞ trÝ t−¬ng ®èi gi÷a hai mÆt trong kh«ng gian. D−íi ®©y lµ gi¸ trÞ cña sè hÖ sè gãc bøc x¹ trong mét sè tr−êng hîp ®¬n gi¶n (h×nh 2.4): - Tr−êng hîp (a): Hai mÆt ph¼ng song song cã kho¶ng c¸ch nhá. ϕ12 = ϕ 21 = 1 - 17 -
  7. - Tr−êng hîp (b): Hai mÆt cÇu hoÆc hai mÆt trô cã kho¶ng c¸ch bÐ so víi chiÒu dµi lång nhau: F1 ϕ12 = 1 vµ ϕ 21 = F2 F2 F2 F1 F2 F2 F1 F1 F1 a) b) c) d) H×nh 2.4 S¬ ®å tÝnh hÖ sè gãc bøc x¹ gi÷a hai bÒ mÆt - Tr−êng hîp (c): MÆt cÇu rçng vµ mÆt ph¼ng c¾t nhau. F1 ϕ12 = 1 vµ ϕ 21 = F2 - Tr−êng hîp (d): Hai mÆt chám cÇu t¹o thµnh mÆt cÇu. F2 F1 ϕ12 = vµ ϕ 21 = F1 + F2 F1 + F2 2.1.2. ChÕ ®é lµm viÖc bøc x¹ ph©n bè ®Òu a) TruyÒn nhiÖt ë chÕ ®é bøc x¹ ph©n bè ®Òu ë chÕ ®é bøc x¹ ph©n bè ®Òu, dßng nhiÖt bøc x¹ tõ nguån nhiÖt tíi bÒ mÆt vËt nung b»ng dßng nhiÖt bøc x¹ tõ nguån nhiÖt tíi t−êng vµ nãc lß (gäi chung lµ t−êng lß). qV = qT N N §Æc tr−ng cña chÕ ®é bøc x¹ ph©n bè ®Òu lµ sù ph©n bè ®ång ®Òu cña nhiÖt ®é vµ ®é ®en cña nguån nhiÖt trong toµn bé thÓ tÝch kh«ng gian lµm viÖc cña lß. Khi lß lµm viÖc ë chÕ ®é ph©n bè ®Òu, t−êng lß ®ãng vai trß quan träng trong qu¸ tr×nh trao ®æi nhiÖt. Cã thÓ coi t−êng lß nh− vËt trung gian tham gia vµo qu¸ tr×nh trao ®æi nhiÖt gi÷a nguån nhiÖt vµ vËt nung. Do ®é ®en t−êng lß kh¸ lín ( ε T > 0,6 ), trong qu¸ tr×nh trao ®æi nhiÖt, t−êng lß hÊp thô m¹nh bøc x¹ nhiÖt tõ nguån nhiÖt ®Ëp tíi, lµm cho nhiÖt ®é t¨ng lªn vµ trë thµnh vËt bøc x¹ truyÒn nhiÖt tíi vËt nung. Khi ë tr¹ng th¸i æn ®Þnh, nhiÖt ®é t−êng lß cµng cao th× l−îng nhiÖt bøc x¹ truyÒn tõ t−êng lß - 18 -
  8. tíi vËt nung cµng lín, nÕu ®é ®en cña ngän löa ε N = 1 vµ tæn thÊt nhiÖt qua t−êng q tt = 0 th× nhiÖt ®é t−êng lß ®¹t cùc ®¹i vµ b»ng nhiÖt ®é ngän löa: TT = TN Trong thùc tÕ, do ε N < 1 vµ tæn thÊt nhiÖt qua t−êng q tt > 0 nªn nhiÖt ®é t−êng th−êng n»m trong kho¶ng gi÷a nhiÖt ®é vËt nung vµ nhiÖt ®é ngän löa: TV < TT < TN §é ®en cña nguån nhiÖt còng ¶nh h−ëng lín tíi hiÖu qu¶ truyÒn nhiÖt tíi vËt nung, khi t¨ng ε N hiÖu qu¶ truyÒn nhiÖt t¨ng. b) Chän nhiªn liÖu vµ ph−¬ng ph¸p ®èt ChÕ ®é lµm viÖc bøc x¹ ph©n bè ®Òu ®−îc øng dông réng r·i trong c¸c lß nhiªn liÖu. Tiªu chuÈn quan träng ®Ó chän nhiªn liÖu khi lß lµm viÖc ë chÕ bøc x¹ ph©n bè ®Òu lµ kh¶ n¨ng t¹o ra ngän löa cã ®é s¸ng cao ( ε N lín). Do vËy, nhiªn liÖu thÝch hîp lµ c¸c lo¹i nhiªn liÖu khÝ chøa nhiÒu cacbuahydro (CH4, CmHn), nhiªn liÖu láng vµ nhiªn liÖu bôi. Víi c¸c nhiªn liÖu chøa nhiÒu cacbuahydro, khi ch¸y cacbuahydro ph©n hñy t¹o ra mét l−îng lín h¹t cacbon cã ®é s¸ng cao lµm cho ngän löa cã ®é s¸ng cao. VÒ ph−¬ng ph¸p ®èt, do ®é s¸ng cña ngän löa bao giê còng cao h¬n ®é s¸ng cña s¶n phÈm ch¸y nªn khi ®iÒu kiÖn c«ng nghÖ cho phÐp, cÇn kÕt hîp qu¸ tr×nh ®èt ch¸y vµ qu¸ tr×nh trao ®æi nhiÖt trong cïng mét kh«ng gian lµm viÖc cña lß. MÆt kh¸c, ph¶i t¹o ®iÒu kiÖn tèt nhÊt cho qu¸ tr×nh cacbon hãa tù nhiªn cña ngän löa trong qu¸ tr×nh ch¸y. Nung nãng tr−íc nhiªn liÖu vµ kh«ng khÝ lµm t¨ng kh¶ n¨ng c¸c bon hãa tù nhiªn, cßn hßa trén tr−íc khÝ ®èt vµ kh«ng khÝ l¹i c¶n trë sù cacbon ho¸. c) C¬ häc khÝ §èi víi chÕ ®é bøc x¹ ph©n bè ®Òu, mét yªu cÇu quan träng lµ ph¶i t¹o sù ®ång nhÊt cña tr−êng nhiÖt ®é vµ ®é s¸ng cña khÝ lß. §Ó ®¹t ®−îc ®iÒu ®ã, th−êng dïng nhiÒu má ®èt c«ng suÊt nhá vµ bè trÝ sao cho t¹o ra sù x¸o trén m¹nh gi÷a ngän löa vµ s¶n phÈm ch¸y. C¸c miÖng kªnh khãi cÇn bè trÝ hîp lý ®Ó kh«ng h×nh thµnh c¸c gãc chÕt (t¹i ®ã khÝ lß kh«ng l−u th«ng), kh«ng ®−îc bè trÝ miÖng kªnh khãi ®èi diÖn víi má ®èt khi kho¶ng c¸ch gi÷a chóng kh«ng ®ñ lín. 2.1.3. ChÕ ®é lµm viÖc bøc x¹ trùc tiÕp a) TruyÒn nhiÖt ë chÕ ®é bøc x¹ trùc tiÕp - 19 -
  9. ë chÕ ®é bøc x¹ trùc tiÕp, dßng nhiÖt bøc x¹ tõ nguån nhiÖt tíi bÒ mÆt vËt nung lín h¬n dßng nhiÖt bøc x¹ tõ nguån nhiÖt tíi t−êng vµ nãc lß. qV > qT N N §Æc tr−ng cña chÕ ®é bøc x¹ trùc tiÕp lµ sù ph©n bè kh«ng ®ång ®Òu cña tr−êng nhiÖt ®é vµ ®é ®en cña nguån nhiÖt trong kh«ng gian lµm viÖc cña lß. Vïng gÇn bÒ mÆt vËt nung lµ vïng cã nhiÖt ®é vµ ®é s¸ng cao, vïng gÇn t−êng vµ nãc lß lµ vïng cã nhiÖt ®é vµ ®é s¸ng thÊp. Trong lß nhiªn liÖu, vïng cã nhiÖt ®é cao chÝnh lµ vïng chøa ngän löa, gi÷a ngän löa vµ vËt nung, còng nh− gi÷a ngän löa vµ t−êng lß lµ líp s¶n phÈm ch¸y cã nhiÖt ®é thÊp. Khi dßng nhiÖt tõ vïng ngän löa cã nhiÖt ®é cao ®i qua líp khÝ cã nhiÖt ®é thÊp, bÞ c¸c líp khÝ nµy hÊp thô mét phÇn nªn c−êng ®é cña nã gi¶m. - Vai trß cña t−êng lß: Trong chÕ ®é nµy, nhiÖt ®é t−êng lß thÊp vµ t−êng lß cã chøc n¨ng c«ng t¸c nhiÖt nhÑ h¬n so víi chÕ ®é bøc x¹ ph©n bè ®Òu. - Vai trß cña ngän löa: hiÖu qu¶ trao ®æi nhiÖt phô thuéc nhiÖt ®é vµ ®é s¸ng cña vïng nhiÖt ®é cao (ngän löa), ®é ®en cña líp cã nhiÖt ®é thÊp (s¶n phÈm ch¸y). Khi nhiÖt ®é cùc ®¹i cña ngän löa ë chÕ ®é bøc x¹ trùc tiÕp b»ng nhiÖt ®é ngän löa ë chÕ ®é bøc x¹ ph©n bè ®Òu th× nhiÖt ®é trung b×nh cña nã thÊp h¬n. Do vËy, ®Ó t¨ng hiÖu qu¶ trao ®æi nhiÖt cÇn n©ng cao nhiÖt ®é cùc ®¹i cña ngän löa. ViÖc t¨ng ®é s¸ng cña líp cã nhiÖt ®é cao vµ gi¶m ®é ®en cña líp cã nhiÖt ®é thÊp lµm t¨ng tÝnh ®Þnh h−íng bøc x¹ vÒ phÝa vËt nung. b) Chän nhiªn liÖu ChÕ ®é lµm viÖc bøc x¹ trùc tiÕp th−êng dÔ dµng thùc hiÖn trong c¸c lß nhiªn liÖu. §Ó t¹o ra ngän löa cã ®é s¸ng cao, nhiªn liÖu ph¶i cã kh¶ n¨ng cacbon hãa cao, do ®ã nhiªn liÖu thÝch hîp lµ c¸c lo¹i nhiªn liÖu khÝ chøa nhiÒu cacbuahydro, nhiªn liÖu láng, nhiªn liÖu bôi. c) C¬ häc khÝ vµ ph−¬ng ph¸p ®èt VÒ ph−¬ng ph¸p ®èt, cÇn ®èt nhiªn liÖu sao cho t¹o ra ngän löa tËp trung chñ yÕu trong vïng nhiÖt ®é cao, trong vïng nhiÖt ®é thÊp chñ yÕu chøa s¶n phÈm ch¸y. ChuyÓn ®éng cña khÝ trong lß kh«ng g©y ra sù x¸o trén gi÷a hai vïng. Do vËy, th−êng chän thiÕt bÞ ®èt cã c«ng suÊt lín, sè l−îng Ýt, c¸c thiÕt bÞ ®èt ®−îc bè trÝ vÒ mét bªn, h−íng ngän löa vÒ gÇn bÒ mÆt nung, miÖng kªnh khãi bè trÝ ®èi diÖn víi thiÕt bÞ ®èt, t¹o ra dßng chuyÓn ®éng th¼ng cña khÝ trong lß lµ tèt nhÊt. d) LÜnh vùc øng dông - 20 -
  10. ChÕ ®é bøc x¹ trùc tiÕp ®−îc øng dông réng r·i trong c¸c lß nÊu ch¶y nh− lß luyÖn thÐp, lß nÊu gang, lß nÊu thuû tinh … ChÕ ®é bøc x¹ trùc tiÕp còng ®−îc dïng trong c¸c lß nung ®Ó nung vËt máng còng nh− vËt dµy, tuy nhiªn khi nung vËt dµy hiÖu qu¶ thÊp h¬n chÕ ®é bøc x¹ ph©n bè ®Òu. 2.1.4. ChÕ ®é lµm viÖc bøc x¹ gi¸n tiÕp a) TruyÒn nhiÖt ë chÕ ®é bøc x¹ gi¸n tiÕp, dßng nhiÖt bøc x¹ tõ nguån nhiÖt tíi bÒ mÆt vËt nung bÐ h¬n dßng nhiÖt bøc x¹ tõ nguån nhiÖt tíi t−êng vµ nãc lß. qV < qT N N §Æc tr−ng cña chÕ ®é bøc x¹ trùc tiÕp lµ sù ph©n bè kh«ng ®ång ®Òu cña tr−êng nhiÖt ®é vµ ®é ®en cña nguån nhiÖt trong kh«ng gian lµm viÖc cña lß. Vïng gÇn bÒ mÆt t−êng, nãc lß cã nhiÖt ®é vµ ®é s¸ng cao, vïng gÇn bÒ mÆt vËt nung cã nhiÖt ®é vµ ®é s¸ng thÊp. Dßng nhiÖt tõ nguån nhiÖt chñ yÕu tËp trung lªn nãc lß vµ t−êng lß, chuyÓn thµnh bøc x¹ x¸m truyÒn ®Õn vËt nung. §Ó thùc hiÖn chÕ ®é bøc x¹ trùc tiÕp ng−êi ta sö dông c¸c ph−¬ng ph¸p sau: - Trong c¸c lß nhiªn liÖu, h−íng thiÕt bÞ ®èt vÒ phÝa t−êng vµ nãc lß, t¹o ra ngän löa cã nhiÖt ®é vµ ®é s¸ng cao n»m gÇn t−êng vµ nãc lß, vïng gÇn vËt nung chøa s¶n phÈm ch¸y cã nhiÖt ®é vµ ®é s¸ng thÊp. - Dïng c¸c thiÕt bÞ ®èt cã mÆt gèm ®Æt ë nãc lß t¹o ra bÒ mÆt bøc x¹. Trong tr−êng hîp nµy, hçn hîp khÝ ®èt vµ kh«ng khÝ ®−îc hßa trén tr−íc vµ ®−îc ®èt ch¸y c−ìng bøc ngay trªn mÆt gèm lµm cho bÒ mÆt gèm bÞ nung lªn ®Õn nhiÖt ®é gÇn nhiÖt ®é ch¸y cña nhiªn liÖu, ®ång thêi bÒ mÆt nãc lß còng bÞ nung nãng lªn nhiÖt ®é cao t¹o nªn bÒ mÆt bøc x¹, dßng nhiÖt bøc x¹ qua líp khÝ trong lß ®Ëp tíi vËt nung. - Dïng t−êng vµ nãc lß cã bÒ mÆt ph¶n x¹ cao ( R = 0,95 − 0,97 ), khi ®ã hÇu hÕt luång nhiÖt ®Ëp tíi t−êng vµ nãc lß bÞ ph¶n x¹ tíi bÒ mÆt vËt nung. Trong chÕ ®é bøc x¹ gi¸n tiÕp, vai trß c«ng t¸c nhiÖt cña t−êng vµ nãc lß nÆng FT h¬n nhiÒu so víi c¸c chÕ ®é trªn. §é ph¸t triÓn cña t−êng lß ω = ¶nh h−ëng lín ®Õn FV hiÖu qu¶ truyÒn nhiÖt, cßn chiÒu cao lß Ýt ¶nh h−ëng h¬n. b) Chän nhiªn liÖu Víi lß lµm viÖc ë chÕ ®é bøc x¹ gi¸n tiÕp, yªu cÇu ®é ®en cña s¶n phÈm ch¸y ph¶i thÊp vµ nhiÖt ®é cùc ®¹i cña ngän löa ph¶i cao nªn nhiªn liÖu thÝch hîp lµ c¸c lo¹i - 21 -
  11. nhiªn liÖu khÝ cã nhiÖt trÞ cao (th−êng trªn 16.000 kj/m3) hoÆc lµ nhiªn liÖu láng thuéc nhãm nhÑ. c) C¬ häc khÝ vµ ph−¬ng ph¸p ®èt VÒ c¬ häc khÝ, ë chÕ ®é bøc x¹ trùc tiÕp, cÇn t¹o ra c¸c luång ngän löa cã ho¹t lùc ®ñ lín ®Ó t¹o nªn vïng cã nhiÖt ®é cao vµ ®é s¸ng lín ®ång ®Òu s¸t nãc lß, nh−ng kh«ng ®−îc qu¸ lín ®Ó tr¸nh sù x¸o trén gi÷a vïng nµy víi líp khÝ s¸t vËt nung. §Ó ®¹t ®−îc yªu cÇu trªn, vÒ ph−¬ng ph¸p ®èt, ng−êi ta dïng c¸c má ®èt cã tèc ®é phun nhá (khi ®èt nhiªn liÖu khÝ), má phun thÊp ¸p hoÆc má phun cã biÕn bôi c¬ häc (khi ®èt nhiªn liÖu láng), bè trÝ thiÕt bÞ ®èt tËp trung ë phÇn trªn cña lß vµ h−íng ngän löa vÒ phÝa bÒ mÆt nãc lß. MiÖng c¸c kªnh khãi bè trÝ ®Òu ë phÇn d−íi cña lß trong vïng tuÇn hoµn cña líp khÝ cã nhiÖt ®é thÊp. d) LÜnh vùc øng dông Lß lµm viÖc ë chÕ ®é gi¸n tiÕp ®−îc sö dông trong nhiÒu c«ng nghÖ kh¸c nhau trõ hai tr−êng hîp sau: - Khi nung c¸c vËt nung dµy mµ vËt nung ®−îc xÕp ®Çy kh«ng gian lß (vÝ dô lß nung ngãi, nung g¹ch). - Khi nhiÖt ®é yªu cÇu cña vËt nung gÇn b»ng nhiÖt ®é lµm viÖc tèi ®a cña g¹ch x©y t−êng lß vµ nãc lß. 2.1.5. TÝnh to¸n trao ®æi nhiÖt bøc x¹ Ta xÐt tr−êng hîp trao ®æi nhiÖt trong lß cã s¬ ®å tr×nh bµy trªn h×nh 2.5, víi gi¶ thiÕt: QT T QT K QV T QV K T QV H×nh 2.5 S¬ ®å trao ®æi nhiÖt trong lß + NhiÖt ®é mÆt t−êng vµ vËt nung cã gi¸ trÞ ®ång nhÊt lµ TT vµ TV. + §é ®en cña t−êng vµ vËt nung còng ®ång nhÊt lµ εT vµ εV. - 22 -
  12. + HÖ sè gãc bøc x¹ tõ t−êng lß ®Õn t−êng lß vµ tõ t−êng lß ®Õn vËt nung còng ®ång nhÊt theo mäi h−íng vµ mäi ®iÓm trªn t−êng lß lµ ϕT-T vµ ϕT-V hq Gäi Q V lµ l−îng nhiÖt cã hiÖu qu¶ mµ vËt nung hÊp thô ®−îc, xÐt c©n b»ng nhiÖt trªn bÒ mÆt vËt nung ta cã: Q V = ∑Q®Ëp tíi vËt - ∑Q®i ra tõ vËt hq ∑Q®Ëp tíi vËt = Q V + Q V K T ∑Q®i ra tõ vËt = Q K −V + Q T −V + Q V PX PX BXR VËy Q V = ( Q V + Q V ) - ( Q K −V + Q T −V + Q V ) hq K T PX PX BXR Hay Q V = ( Q V + Q V ) - QV hq K T (2.15) Víi: QV = Q K − V + Q T − V + Q V PX PX BXR (2.16) Trong ®ã: + L−îng nhiÖt tõ khÝ lß ®Ëp tíi bÒ mÆt vËt nung: 4 ⎛T ⎞ Q V K = ε K .C 0 ⎜ K ⎟ .FV ⎜ 100 ⎟ ⎝ ⎠ + L−îng nhiÖt tõ t−êng lß ®Ëp tíi bÒ mÆt vËt nung: Q V = Q T .ϕ T −V (1 − ε K ) T Víi QT lµ tæng l−îng nhiÖt bøc x¹ vµ ph¶n x¹ cña t−êng lß. + Q K −V lµ l−îng nhiÖt bøc x¹ tõ khÝ lß ®Õn vËt bÞ vËt ph¶n x¹: PX 4 ⎛T ⎞ Q K −V = ε K .C 0 ⎜ K ⎟ .(1 − ε V ).FV PX ⎝ 100 ⎠ + Q T −V lµ l−îng nhiÖt tõ t−êng ®Ëp tíi vËt bÞ vËt ph¶n x¹: PX Q T −V = Q T .ϕ T −V .(1 − ε k )(1 − ε V ) PX . + Q V lµ l−îng nhiÖt bøc x¹ riªng cña vËt nung: BXR 4 ⎛T ⎞ Q V BXR = ε V .C 0 .⎜ V ⎟ .FV ⎝ 100 ⎠ MÆt kh¸c gäi Q hq lµ l−îng nhiÖt cã hiÖu qu¶ mµ t−êng hÊp thô ®−îc vµ xÐt c©n T b»ng c¸c dßng nhiÖt trªn bÒ mÆt trong cña t−êng lß, ta cã: Q hq = ∑Q®Ëp tíi t−êng - ∑Q®i ra tõ T t−êng ∑Q®Ëp tíi t−êng K T § − = Q T + Q T + Q V + Q K LT T - 23 -
  13. ∑Q®i ra tõ t−êng = Q K −T + Q V −T + Q BXR PX PX T VËy Q hq = ( Q T + Q T + Q V + Q K LT ) - ( Q K −T + Q V−T + Q BXR ) T K T T § − PX PX T − Hay Q hq = ( Q T + Q T + Q V + Q K LT ) - QT T K T T § (2.17) Víi QT = ( Q K−T + QV−T + QBXR ) PX PX T (2.18) Trong ®ã: + Q T lµ l−îng nhiÖt tõ khÝ ®Ëp tíi t−êng: K ⎛T ⎞ Q T = ε K .C 0 ⎜ K ⎟ .FT K ⎝ 100 ⎠ 4 + Q T lµ l−îng nhiÖt tõ t−êng ®Ëp tíi t−êng: T Q T = Q T .ϕ T − T (1 − ε K ) T T + Q V lµ l−îng nhiÖt tõ vËt nung ®Ëp tíi t−êng: Q V = Q V .(1 − ε K ) T − + Q K LT lµ l−îng nhiÖt ®èi l−u tõ khÝ lß tíi t−êng: § Q K LT = α K L T ((TK − TT ).FT § − § _ + Q K − T lµ l−îng nhiÖt bøc x¹ tõ khÝ lß tíi t−êng bÞ t−êng ph¶n x¹: PX 4 ⎛T ⎞ Q K −T PX = ε K .C 0 ⎜ K ⎟ .(1 − ε T ).F T ⎝ 100 ⎠ + Q V − T lµ l−îng nhiÖt tõ vËt ®Ëp tíi t−êng bÞ t−êng ph¶n x¹: PX Q V − T = Q V .(1 − ε K )(1 − ε T ) PX . T + Q BXR lµ l−îng nhiÖt bøc x¹ riªng cña t−êng lß: 4 ⎛T ⎞ Q T BXR = ε T .⎜ T ⎟ .FT ⎝ 100 ⎠ ë tr¹ng th¸i nhiÖt ®é t−êng lß æn ®Þnh, th× l−îng nhiÖt cã hiÖu qu¶ mµ t−êng lß hÊp thô ®−îc Q hq kh«ng thÓ tÝch l¹i trong t−êng lß mµ nã sÏ truyÒn qua t−êng lß ra bªn T ngoµi, tøc lµ Q hq =Qtt (Qtt lµ l−îng nhiÖt tæn thÊt qua t−êng lß do dÉn nhiÖt). T NÕu coi l−îng nhiÖt mµ t−êng lß truyÒn ra ngoµi b»ng l−îng nhiÖt mµ t−êng − nhËn ®−îc b»ng ®èi l−u víi khÝ lß ( Q tt = Q K LT ), gi¶i hÖ ph−¬ng tr×nh (2.15), (2.17) vµ § (2.18) ta ®−îc: - 24 -
  14. ⎡⎛ Tk ⎞ 4 ⎛ TV ⎞ 4 ⎤ Q hq V = C K − T −V ⎢⎜ ⎟ −⎜ ⎟ ⎥.FV (2.19) ⎢⎝ 100 ⎠ ⎝ 100 ⎠ ⎥ ⎣ ⎦ ε k .ε V [1 + ϕ T −V (1 − ε k )] Víi C K − T −V = C 0 . ε k + ϕ T −V (1 − ε k )[1 − (1 − ε k )(1 − ε V )] HÖ sè CK-T-V ®−îc gäi lµ hÖ sè bøc x¹ quy dÉn tõ khÝ lß tíi vËt nung cã tÝnh ®Õn vai trß tham gia trao ®æi nhiÖt bøc x¹ cña t−êng lß. 1 FT NÕu ®Æt: ω= = ( gäi lµ ®é ph¸t triÓn cña t−êng lß) ϕ T −V FV 1 − εK + ω Vµ: K= 1 − εK [ε V + (1 − ε V )] + ω εK Ta cã: CK-T-V = C0.εV.K . HÖ sè K cã thÓ x¸c ®Þnh b»ng tÝnh to¸n hay tra theo biÓu ®å. BiÓu ®å tra K cã d¹ng h×nh 2.6. K ω=5 0.8 4 3 2 1 0,4 0 0,4 0.8 εK H×nh 2.6 BiÓu ®å tra hÖ sè K Tõ ph−¬ng tr×nh trao ®æi nhiÖt (2.19) ta nhËn thÊy l−îng nhiÖt hÊp thô cã hiÖu qu¶ cña vËt nung t¨ng khi: + T¨ng bÒ mÆt cña vËt nung b»ng c¸ch thay ®æi c¸ch xÕp vËt nung. + T¨ng nhiÖt ®é khÝ lß b»ng c¸ch dïng nhiªn liÖu cã n¨ng suÊt to¶ nhiÖt cao, nung nãng tr−íc kh«ng khÝ vµ nhiªn liÖu, lµm giµu oxy trong kh«ng khÝ. + T¨ng CK-T-V: CK-T-V phô thuéc ω, εK vµ εV. T¨ng εK th× CK-T-V t¨ng, khi ®é ®en cña khÝ thÊp (εK < 0,6) th× ¶nh h−ëng cña εK cµng lín. T¨ng ω th× CK-T-V t¨ng, nh−ng cÇn l−u ý r»ng khi t¨ng ω ph¶i ®¶m b¶o khèi khÝ ®iÒn ®Çy toµn bé kh«ng gian lß ®Ó - 25 -
  15. t¨ng chiÒu dµy khèi khÝ bøc x¹ nÕu kh«ng hiÖu qu¶ trao ®æi nhiÖt kh«ng t¨ng mµ l¹i gi¶m do t¨ng tæn thÊt nhiÖt qua t−êng lß. 2.2. ChÕ ®é lµm viÖc ®èi l−u Lß lµm viÖc ë chÕ ®é ®èi l−u khi sù truyÒn nhiÖt tõ nguån nhiÖt tíi bÒ mÆt vËt nung chñ yÕu b»ng truyÒn nhiÖt ®èi l−u. Th«ng th−êng c¸c lß cã nhiÖt ®é lµm viÖc d−íi 600oC ®Òu thuéc lß lµm viÖc ë chÕ ®é ®èi l−u. 2.2.1. Mét sè kh¸i niÖm vµ ®Þnh luËt c¬ b¶n vÒ truyÒn nhiÖt ®èi l−u a) TruyÒn nhiÖt ®èi l−u ë chÕ ®é lµm viÖc ®èi l−u, trao ®æi nhiÖt ®−îc thùc hiÖn th«ng qua mét chÊt khÝ hoÆc chÊt láng (gäi chung lµ m«i chÊt) chuyÓn ®éng tiÕp xóc víi bÒ mÆt vËt liÖu gia c«ng. Dùa vµo lùc t¸c ®éng g©y ra chuyÓn ®éng cña m«i chÊt trong qu¸ tr×nh trao ®æi nhiÖt ng−êi ta chia ra: + ChÕ ®é ®èi l−u tù nhiªn. + ChÕ ®é ®èi l−u c−ìng bøc. ë chÕ ®é ®èi l−u tù nhiªn, nguyªn nh©n g©y ra chuyÓn ®éng cña m«i chÊt lµ sù chªnh lÖch nhiÖt ®é gi÷a bÒ mÆt vËt nung vµ m«i chÊt bao quanh, ë chÕ ®é nµy tèc ®é chuyÓn ®éng cña m«i chÊt th−êng nhá. ë chÕ ®é ®èi l−u c−ìng bøc, m«i chÊt chuyÓn ®éng nhê t¸c ®éng cña ngo¹i lùc, tèc ®é chuyÓn ®éng cña m«i chÊt kh¸ lín. b) Ph−¬ng tr×nh c¬ b¶n vÒ truyÒn nhiÖt ®èi l−u L−îng nhiÖt trao ®æi b»ng ®èi l−u gi÷a m«i chÊt vµ vËt nung x¸c ®Þnh theo ph−¬ng tr×nh Newton: Q = α dl .∆t.FV Trong ®ã: Q - l−îng nhiÖt trao ®æi b»ng ®èi l−u [W]. α dl - hÖ sè trao ®æi nhiÖt ®èi l−u [W/m2.®é]. ∆t - chªnh lÖch gi÷a nhiÖt ®é m«i chÊt vµ nhiÖt ®é bÒ mÆt vËt [oC]. Trong c¸c th«ng sè trªn, hÖ sè trao ®æi nhiÖt α dl lµ ®¹i l−îng cã gi¸ trÞ n»m trong mét kho¶ng réng, phô thuéc vµo kÝch th−íc vµ tÝnh chÊt cña líp giíi h¹n bÒ mÆt, c¸c th«ng sè nµy l¹i ®−îc x¸c ®Þnh bëi mét lo¹t th«ng sè kh¸c cña dßng ch¶y vµ bÒ mÆt bao quanh dßng ch¶y, nã lµ hµm cña nhiÒu tham sè: α dl = f (W, t k , t v , λ k , c k , η, l 1 , l 2 , l 3 , φ) - 26 -
  16. Trong ®ã: W - tèc ®é dßng ch¶y [m/s]. tk - nhiÖt ®é m«i chÊt [oC]. tV - nhiÖt ®é bÒ mÆt vËt [oC]. ck - nhiÖt dung cña m«i chÊt [j/kg.oC]. η - ®é nhít ®éng lùc häc cña khÝ lß [Pa.s]. ρ k - khèi l−îng riªng cña m«i chÊt [kg/m3]. l1, l2, l3 - c¸c kÝch th−íc cña bÒ mÆt vËt [m]. φ - hÖ sè ®Æc tr−ng cho h×nh d¹ng vËt. Th«ng th−êng ng−êi ta x¸c ®Þnh α dl th«ng qua x¸c ®Þnh tiªu chuÈn Nuy-xen: ⎛ l ⎞ N u = f ⎜ F0 , R e , Pr , G r , ⎜ ⎟ ⎟ ⎝ lo ⎠ Trong ®ã: αl Nu = - tiªu chuÈn Nuy-xen, tiªu chuÈn ®ång d¹ng vÒ truyÒn nhiÖt ®èi l−u. λ aτ Fo = tiªu chuÈn Phu-ri-ª. x2 Wd Re = - tiªu chuÈn Rey-n«n, tiªu chuÈn ®Æc tr−ng cho chÕ ®é dßng ch¶y. ν ν Pr = - tiªu chuÈn Pr¨ng-®¬-lia, tiªu chuÈn ®ång d¹ng vÒ tr−êng nhiÖt ®é vµ a tèc ®é. gl 3 Gr = β .∆t - tiªu chuÈn Grat-x«p, tiªu chuÈn ®Æc tr−ng cho chuyÓn ®éng ®èi ν l−u tù do. λ - hÖ sè dÉn nhiÖt [W/m.®é]. ν - hÖ sè nhít ®éng [m2/s]. τ - thêi gian [s]. λ a= - hÖ sè truyÒn nhiÖt ®é [m2/s]. cρ β - hÖ sè gi¶n në nhiÖt cña m«i chÊt [1/®é]. g - gia tèc träng tr−êng [m/s2]. - 27 -
  17. ∆t - hiÖu sè nhiÖt ®é [oC]. x, l, lo - c¸c kÝch th−íc [m]. 2.2.2. ChÕ ®é ®èi l−u tù nhiªn Trao ®æi nhiÖt ®èi l−u tù nhiªn trong kh«ng gian tù do ë tr¹ng th¸i æn ®Þnh, ®−îc ®Æc tr−ng bëi ph−¬ng tr×nh cã d¹ng tæng qu¸t: N u = f (G r , Pr ) (2.29) C«ng thøc th−êng gÆp nhÊt cã d¹ng: N u = C (G r .Pr ) n (2.30) Trong ®ã C, n lµ c¸c h»ng sè chän theo b¶ng (2.1). B¶ng 2.1. Gi¸ trÞ cña c¸c h»ng sè C, n (Gr.Pr) C n 2.107 0,135 0,333 Khi vËt nung cã bÒ mÆt trao ®æi nhiÖt h−íng lªn trªn th× t¨ng h»ng sè C lªn 30%, cßn khi h−íng xuèng d−íi th× gi¶m 30% so víi trÞ sè trong b¶ng. Trong c«ng thøc (2.30) c¸c th«ng sè vËt lý lÊy theo nhiÖt ®é trung b×nh: tk + tv t tb = 2 KÝch th−íc (l) chän phô thuéc vµo h×nh d¹ng vµ c¸ch ®Æt vËt, xem h×nh 2.7. l l H×nh 2.7 X¸c ®Þnh kÝch th−íc vËt nung khi tÝnh Gr C«ng thøc (2.30) ¸p dông cho c¶ chÊt khÝ vµ chÊt láng vµ vËt thÓ cã h×nh d¸ng bÊt kú. Trong tÝnh to¸n kü thuËt, víi c¸c tr−êng hîp ®¬n gi¶n cã thÓ x¸c ®Þnh α dl theo c¸c c«ng thøc gÇn ®óng: - 28 -
  18. - §èi víi t−êng n»m ngang, mÆt trao ®æi nhiÖt h−íng lªn trªn: α dl = 3,26.4 ∆t [W/m2.®é] - §èi víi t−êng n»m ngang, mÆt trao ®æi nhiÖt h−íng xuèng d−íi: α dl = 2,56.4 ∆t [W/m2.®é] - Trao ®æi nhiÖt ®èi l−u tù nhiªn trong c¸c lß ®iÖn trë: ∆T.p α dl = 2,47.∆t 0,19 + 0,036 [W/m2.®é] T k .H Trong ®ã: ∆t - dé chªnh nhiÖt ®é gi÷a bÒ mÆt trong t−êng lß vµ khÝ lß[®é]. p - ¸p suÊt khÝ quyÓn [Pa]. Tk - nhiÖt ®é khÝ lß [oK]. H - chiÒu cao kh«ng gian lµm viÖc cña lß [m]. 2.2.3. ChÕ ®é ®èi l−u c−ìng bøc ë chÕ ®é ®èi l−u c−ìng bøc, hÖ sè trao ®æi nhiÖt phô thuéc nhiÒu yÕu tè h¬n, ph−¬ng tr×nh tæng qu¸t cã d¹ng: N u = f (R e , Pr ) (2.31) Khi tÝnh to¸n trao ®æi nhiÖt ®èi l−u c−ìng bøc ph¶i ph©n ra nh÷ng tr−êng hîp cô thÓ, d−íi ®©y lµ mét sè tr−êng hîp ®iÓn h×nh. - Trao ®æi nhiÖt khi khÝ chuyÓn ®éng trong èng hoÆc kªnh: 0, 25 ⎛ Pr ⎞ N u = 0,021.R .P 0 ,8 0, 43 ⎜ ' ⎟ (2.32) e r ⎜P ⎟ ⎝ r ⎠ Trong ®ã, c¸c th«ng sè vËt lý tÝnh Re, Pr lÊy theo nhiÖt ®é trung b×nh: tv + tk t= 2 Cßn víi Pr' lÊy theo nhiÖt ®é bÒ mÆt vËt tv. Ph−¬ng tr×nh (2.32) øng dông cho c¶ chÊt khÝ vµ chÊt láng khi R e = 10 4 ÷ 5.10 6 vµ Pr = 0,6 ÷ 2500 vµ L/d>50 (L, d lµ chiÒu dµi vµ ®−êng kÝnh thñy lùc cña kªnh). Tr−êng hîp èng uèn cong (h×nh 2.8) ¸p dông c«ng thøc (2.32) vµ nh©n thªm hÖ sè hiÖu chØnh ε phô thuéc tØ sè d/R: - 29 -
  19. d ε = 1 + 1,77. R R d H×nh 2.8 èng dÉn khÝ uèn cong - Trao ®æi nhiÖt khi khÝ chuyÓn ®éng vu«ng gãc víi chïm èng: Khi khÝ chuyÓn ®éng vu«ng gãc víi chïm èng, møc ®é ch¶y rèi t¨ng dÇn khi ®i qua c¸c hµng èng vµ ®¹t ®−îc tr¹ng th¸i æn ®Þnh tõ hµng thø ba trë ®i. HÖ sè trao ®æi nhiÖt cho hµng thø ba trë ®i x¸c ®Þnh theo c«ng thøc sau: 0, 25 ⎛ Pr ⎞ Khi bè trÝ kiÓu qu©n cê (h×nh 2.9a): N u = 0,23.R 0,65 .P 0,33 ⎜ ⎟ e r ⎜ P' ⎟ ⎝ r ⎠ 0, 25 ⎛P ⎞ Khi bè trÝ kiÓu so le (h×nh 2.9b): N u = 0,41.R 0,60 .Pr0,33 ⎜ r' e ⎜P ⎟ ⎟ ⎝ r ⎠ §èi víi hµng thø nhÊt lÊy b»ng 60% cho c¶ hai kiÓu bè trÝ vµ hµng thø 2 lÊy b»ng 90% víi kiÓu bè trÝ qu©n cê, 70% víi kiÓu so le so víi trÞ sè cña hµng thø 3. HÖ sè trao ®æi nhiÖt cña c¶ chïm èng: α 1 .S 1 + α 2 .S 2 + ... + α n .S n α= [W/m2.®é] S 1 + S 2 + ... + S n H×nh 2.9 Bè trÝ èng trong chïm èng a) Bè trÝ kiÓu qu©n cê b) Bè trÝ kiÓu so le - 30 -
  20. 2.2.4. Trao ®æi nhiÖt ®èi l−u trong chÊt láng Trong luyÖn kim th−êng gÆp c¸c lß nung hoÆc lµm nguéi chi tiÕt kim lo¹i b»ng chÊt láng nh− n−íc, dÇu, muèi hoÆc kim lo¹i nãng ch¶y … −u ®iÓm cña nung nãng vµ lµm nguéi b»ng chÊt láng lµ hÖ sè trao ®æi nhiÖt lín, nung ®Òu, tr¸nh ®−îc oxy hãa. C¸c chÊt láng ®−îc dïng lµm m«i chÊt t¶i nhiÖt ®−îc chia lµm hai nhãm: - Nhãm kim lo¹i hoÆc hîp kim nãng ch¶y: tÝnh dÉn nhiÖt cao, sù thay ®æi c−êng ®é trao ®æi nhiÖt ®èi l−u kh«ng lín khi chuyÓn tõ ch¶y tÇng sang ch¶y rèi. - Nhãm c¸c muèi hoÆc oxyt nãng ch¶y: tÝnh dÉn nhiÖt thÊp vµ xÊp xØ b»ng tÝnh dÉn nhiÖt cña kh«ng khÝ. N−íc vµ dÇu còng ®−îc xÕp vµo nhãm nµy. Trªn h×nh 2.10, biÓu thÞ sù phô thuéc cña hÖ sè trao ®æi nhiÖt vµo ®é qu¸ nhiÖt cña muèi nãng ch¶y, khi nung nãng vµ lµm nguéi chi tiÕt b»ng thÐp. 1800 3 1600 4 1400 1200 2 5 1000 4 3 800 2 600 1 400 200 0 50 100 150 200 250 300 350 H×nh 2.10 Sù phô thuéc cña hÖ sè trao ®æi nhiÖt vµo ®é qu¸ nhiÖt cña muèi láng khi lµm nguéi ( ) vµ khi nung nãng ( ) chi tiÕt thÐp. 1) NaCl 2) 55%KNO3+45%NaNO3 3) NaNO3 4) NaNO2 5) BaCO2 Tõ ®å thÞ ta nhËn thÊy: - HÖ sè trao ®æi nhiÖt khi lµm nguéi lín h¬n rÊt nhiÒu so víi khi nung nãng. - HÖ sè trao ®æi nhiÖt khi lµm nguéi ®¹t cùc ®¹i khi ®é qu¸ nhiÖt cña muèi n»m trong kho¶ng 150 - 200oC. - HÖ sè trao ®æi nhiÖt khi nung nãng t¨ng tuyÕn tÝnh víi ®é qu¸ nhiÖt, khi nhiÖt ®é cña muèi gÇn nhiÖt ®é nãng ch¶y hÖ sè trao ®æi nhiÖt cña c¸c muèi gÇn nh− nhau vµ n»m trong kho¶ng 200 - 220 W/m2.®é. - 31 -
Đồng bộ tài khoản