Giáo trình nghiệp vụ hướng dẫn du lịch

Chia sẻ: ducvhnt

Ngày nay, hoạt động du lịch đang phát triển với tốc độ nhanh và trở thành một hiện tượng phổ biến trong đời sống xã hội của các quốc gia. Ngành du lịch ngày càng khẳng định vai trò, vị trí của mình trong nền kinh tế thế giới. Hoạt động du lịch không chỉ giới hạn ở phạm vi một quốc gia mà được mở rộng ra các châu lục. Trong kinh doanh du lịch, các doanh nghiệp lữ hành đóng vai trò kết nối giữa các nhà cung cấp dịch vụ du lịch và khách du lịch...

Nội dung Text: Giáo trình nghiệp vụ hướng dẫn du lịch

Tæng côc du lÞch viÖt nam

trêng cao ®¼ng du lÞch hµ néi




Chñ biªn: §oµn H¬ng Lan



gi¸o tr×nh
nghiÖp vô híng dÉn du
lÞch




Hµ Néi 2006
Tæng côc du lÞch viÖt nam

trêng cao ®¼ng du lÞch hµ néi






gi¸o tr×nh
nghiÖp vô híng dÉn du
lÞch

Chñ biªn: §oµn H¬ng Lan

HiÖu ®Ýnh: Lª Anh TuÊn


Nhãm biªn so¹n §oµn H¬ng Lan

NguyÔn ThÞ Minh
Ngäc

NguyÔn §øc Khoa

NguyÔn ThÞ Hång
T©m




Hµ Néi 2006



2
Lêi nãi ®Çu

Ngµy nay, ho¹t ®éng du lÞch ®ang ph¸t triÓn víi tèc ®é nhanh vµ
trë thµnh mét hiÖn tîng phæ biÕn trong ®êi sèng x· héi cña c¸c quèc gia.
Ngµnh du lÞch ngµy cµng kh¼ng ®Þnh vai trß, vÞ trÝ cña m×nh trong
nÒn kinh tÕ thÕ giíi. Ho¹t ®éng du lÞch kh«ng chØ giíi h¹n ë ph¹m vi mét
quèc gia mµ ®îc më réng ra c¸c ch©u lôc.
Trong kinh doanh du lÞch, c¸c doanh nghiÖp l÷ hµnh ®ãng vai trß
kÕt nèi gi÷a c¸c nhµ cung cÊp dÞch vô du lÞch vµ kh¸ch du lÞch. Ho¹t
®éng kinh doanh l÷ hµnh nãi riªng vµ ngµnh du lÞch nãi chung phô
thuéc rÊt nhiÒu vµo ®éi ngò lao ®éng du lÞch trong ®ã cã híng dÉn viªn
du lÞch. Do tÝnh chÊt c«ng viÖc cña m×nh, c¸c híng dÉn viªn thêng
xuyªn ®îc tiÕp xóc víi du kh¸ch trong vµ ngoµi níc, hä ®¹i diÖn cho quèc
gia, vïng hay ®Þa ph¬ng ®Ó giíi thiÖu víi du kh¸ch vÒ danh lam th¾ng
c¶nh, con ngêi, phong tôc tËp qu¸n cña quª h¬ng, ®Êt níc. ChÝnh v×
vËy, ho¹t ®éng híng dÉn cã vai trß rÊt quan träng trong kinh doanh du
lÞch vµ ®ßi hái mçi híng dÉn viªn ph¶i trang bÞ nh÷ng kiÕn thøc nghiÖp
vô híng dÉn nhÊt ®Þnh.
“NghiÖp vô híng dÉn du lÞch“ lµ m«n häc chuyªn ngµnh cña häc
sinh, sinh viªn thuéc chuyªn ngµnh híng dÉn vµ du lÞch t¹i c¸c trêng trung
häc, cao ®¼ng vµ ®¹i häc. Tuy nhiªn, s¸ch vµ gi¸o tr×nh nghiÖp vô híng
dÉn du lÞch vµ c¸c s¸ch tham kh¶o liªn quan ®Õn nghiÖp vô bao gåm
s¸ch dÞch vµ s¸ch nguyªn b¶n tiÕng níc ngoµi cßn hiÕm. Cho nªn, nhu
cÇu vÒ s¸ch vµ gi¸o tr×nh ®Ó häc tËp vµ nghiªn cøu cña häc sinh, sinh
viªn chuyªn ngµnh híng dÉn vµ c¸c híng dÉn viªn ®ang ho¹t ®éng trong
ngµnh lµ rÊt lín. XuÊt ph¸t tõ thùc tiÔn vµ nhu cÇu sö dông trªn, cuèn
s¸ch nµy ®îc biªn so¹n víi nh÷ng môc ®Ých sau:
Sö dông lµm s¸ch gi¸o khoa, s¸ch tham kh¶o cho häc sinh, sinh viªn
thuéc chuyªn ngµnh híng dÉn du lÞch.
§¸p øng nhu cÇu nghiªn cøu, tham kh¶o cho häc sinh, sinh viªn vµ
nh÷ng híng dÉn viªn ®ang ho¹t ®éng trong ngµnh vµ c¸c sinh viªn chuyªn
ngµnh kh¸c nh»m vËn dông c¸c kiÕn thøc vµ kü n¨ng híng dÉn ®îc cung
cÊp vµo c«ng viÖc thùc tiÔn.
Cuèn s¸ch “ Gi¸o tr×nh nghiÖp vô híng dÉn du lÞch ” trang bÞ cho
ngêi häc vµ ngêi ®äc nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ nghiÖp vô còng nh c¸c

3
kü n¨ng cÇn cã cña ngêi híng dÉn viªn trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn c«ng
viÖc thùc tÕ. H¬n n÷a, cuèn s¸ch cßn cung cÊp mét lîng kiÕn thøc bæ
trî phong phó vÒ c¸c tuyÕn ®iÓm tham quan, mét sè phong tôc tËp qu¸n
tiªu biÓu cña c¸c vïng miÒn vµ c¸c ch¬ng tr×nh du lÞch ®Æc s¾c cña
ViÖt Nam ®Ó ngêi ®äc tham kh¶o.
TËp thÓ t¸c gi¶ mong muèn cuèn s¸ch nµy sÏ ®¸p øng ®îc phÇn
nµo nhu cÇu häc tËp vµ nghiªn cøu cña häc sinh, sinh viªn chuyªn ngµnh
híng dÉn. Tuy nhiªn, trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn c«ng t¸c biªn so¹n néi
dung cuèn gi¸o tr×nh kh«ng tr¸nh khái nh÷ng h¹n chÕ nhÊt ®Þnh.
TËp thÓ t¸c gi¶ xin tr©n träng c¶m ¬n vµ mong muèn nhËn ®îc
nhiÒu ý kiÕn ®ãng gãp cho gi¸o tr×nh tõ c¸c chuyªn gia, c¸c nhµ nghiªn
cøu, c¸c nhµ qu¶n lý c¸c doanh nghiÖp l÷ hµnh cïng ngêi häc vµ ngêi
®äc ®Ó néi dung gi¸o tr×nh ngµy cµng tèt h¬n.

tËp thÓ biªn so¹n




4
ch¬ng 1
tæng quan vÒ nghÒ híng dÉn du lÞch



Môc ®Ých:

Trang bÞ cho häc sinh nh÷ng kiÕn thøc liªn quan tíi nguån gèc
ra ®êi, vai trß vµ chøc n¨ng cña nghÒ híng dÉn du lÞch, còng nh ®Æc
®iÓm cña nghÒ. §ång thêi, gióp cho häc sinh hiÓu ®îc c¸c kh¸i niÖm,
c¸c c¸ch ph©n lo¹i híng dÉn viªn ®Ó tõ ®ã n¾m b¾t ®îc chøc n¨ng,
nhiÖm vô cña híng dÉn viªn còng nh c¸c yªu cÇu c¬ b¶n cña híng dÉn
viªn du lÞch.




Néi dung chÝnh:

- Nguån gèc h×nh thµnh nghÒ híng dÉn du lÞch: Trong ®ã,
®Ò cËp tíi qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña nghÒ híng dÉn du
lÞch còng nh vai trß cña nghÒ trong ho¹t ®éng du lÞch.
- §Æc ®iÓm cña nghÒ híng dÉn du lÞch.
- Kh¸i niÖm híng dÉn viªn du lÞch vµ c¸c lo¹i h×nh híng dÉn
viªn.
- Chøc n¨ng vµ nhiÖm vô cña híng dÉn viªn du lÞch.
- Nh÷ng yªu cÇu c¬ b¶n cña híng dÉn viªn du lÞch. PhÇn
nµy, ®Ò cËp tíi 8 yªu cÇu c¬ b¶n cña mét híng dÉn viªn du lÞch.




5
1.1 Qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña nghÒ híng dÉn du lÞch
1.1.1.Nguån gèc h×nh thµnh nghÒ híng dÉn du lÞch
Sù h×nh thµnh nghÒ híng dÉn du lÞch ®îc ph©n chia thµnh nhiÒu
giai ®o¹n kh¸c nhau vµ phô thuéc vµo sù ph¸t triÓn cña ho¹t ®éng du
lÞch nãi chung vµ ngµnh l÷ hµnh nãi riªng.
1.1.1.1. Thêi kú nguyªn thñy
Trong thêi kú nµy, cuéc sèng cña con ngêi rÊt khã kh¨n do c¸c c«ng
cô s¶n xuÊt cßn th« s¬, dÉn ®Õn n¨ng suÊt lao ®éng thÊp. Nguån l¬ng
thùc cña con ngêi chñ yÕu dùa vµo h¸i lîm vµ s¨n b¾n, kh«ng cã cña c¶i d
thõa, nªn con ngêi cha cã nhu cÇu rêi khái n¬i c tró cña m×nh. Tuy nhiªn,
ho¹t ®éng di chuyÓn cña con ngêi tõ vïng nµy sang vïng kh¸c ®· xuÊt hiÖn
nhng ®Òu xuÊt ph¸t tõ nhu cÇu thiÕt yÕu cña con ngêi nh t×m kiÕm l¬ng
thùc, tr¸nh thiªn tai hay chiÕn tranh gi÷a c¸c bé l¹c. Trong thêi kú nµy, nghÒ
híng dÉn cha h×nh thµnh.
1.1.1.2. Thêi kú cæ ®¹i
Ho¹t ®éng rêi khái n¬i c tró thêng xuyªn cña con ngêi víi nh÷ng
môc ®Ých trao ®æi hµng hãa gi÷a c¸c khu vùc vµ vïng miÒn kh¸c nhau
®· xuÊt hiÖn vµ ph¸t triÓn m¹nh trong thêi kú nµy. Sù ph¸t triÓn cña ho¹t
®éng s¶n xuÊt ®· thóc ®Èy kinh tÕ ph¸t triÓn. Con ngêi ®· cã s¶n phÈm
thÆng d, cuéc sèng sung tóc, d thõa. §ång thêi, trong x· héi ®· cã sù
ph©n hãa giµu nghÌo gi÷a c¸c tÇng líp d©n c, nªn viÖc rêi khái n¬i c tró
ngoµi môc ®Ých trao ®æi hµng hãa ®· xuÊt hiÖn nh ®i ch÷a bÖnh,
hµnh h¬ng vÒ c¸c vïng ®Êt th¸nh, tham dù c¸c ®¹i héi thÓ thao.
Trong thêi kú nµy, ho¹t ®éng tham quan ®· ph¸t triÓn m¹nh mÏ ë
Trung Quèc, Ai CËp, Hy L¹p, Ên ®é, La M· cæ ®¹i, n¬i cã nh÷ng nÒn v¨n
minh ph¸t triÓn rùc rì. Con ngêi ®· ®¹t ®îc nhiÒu thµnh tùu v¨n hãa, kinh
tÕ vµ chÝnh trÞ. ChÝnh v× vËy, nhu cÇu giao lu, t×m hiÓu, tham quan
nghØ dìng ®· xuÊt hiÖn ë hÇu hÕt tÇng líp quý téc, t¨ng l÷. Bªn c¹nh ®ã,
Ai CËp cæ ®¹i ®· cho x©y dùng Kim tù th¸p, c¸c ®Òn thê thÇn víi quy m«
lín vµ chÝnh ®iÒu nµy ®· ®a Ai CËp trë thµnh mét ®iÓm danh th¾ng
næi tiÕng, thu hót rÊt nhiÒu du kh¸ch tíi tham quan kÕt hîp víi c¸c ho¹t
®éng tÝn ngìng t«n gi¸o.
ë vïng T©y ¸, ®Õ quèc Ba T víi ¶nh hëng réng lín cña c¶ ba ch©u ¸
- ¢u - Phi ®· x©y dùng hai ®êng ngù ®¹o dµi hµng ngµn km, thuËn tiÖn


6
cho viÖc ®i l¹i cña c¸c th¬ng gia, häc gi¶, c¸c tÝn ®å t«n gi¸o lµ c¬ së cho
viÖc ph¸t triÓn ho¹t ®éng tham quan thêi bÊy giê.
Hy L¹p víi nÒn v¨n minh ph¸t triÓn m¹nh mÏ cïng víi sù tån t¹i cña
nh÷ng th¸nh ®Þa t«n gi¸o lín nh Delos, Delphi Method vµ ®Æc biÖt lµ
Olympia n¬i cã ®Òn thê thÇn Zeus vµ lÔ héi Olimpia lµ n¬i diÔn ra c¸c
ho¹t ®éng thi ®Êu thÓ thao, ®îc tæ chøc thu hót rÊt nhiÒu ngêi tham dù.
N¾m b¾t ®îc nhu cÇu c¬ b¶n kh«ng thÓ thiÕu ®îc cña con ngêi lµ
¨n, ë, ®i l¹i khi hä rêi khái n¬i c tró thêng xuyªn cña m×nh. Ngêi d©n ®Þa
ph¬ng ®øng ra x©y dùng nhµ trä, qu¸n ¨n vµ c¸c dÞch vô phôc vô cho
c¸c l÷ kh¸ch vµ c¸c dÞch vô nµy trë nªn ph¸t triÓn.
Nh vËy, trong thêi kú cæ ®¹i ®· cã nhiÒu chuyÕn ®i víi môc ®Ých
kh¸c nhau mang h×nh th¸i cña ho¹t ®éng du lÞch, ®ång thêi nh÷ng c¬ së
vËt chÊt kü thuËt s¬ khai phôc vô cho ho¹t ®éng ®ã ®· h×nh thµnh nhng
kh¸i niÖm vÒ ho¹t ®éng du lÞch vµ thuËt ng÷ du lÞch còng cha xuÊt
hiÖn.
Ho¹t ®éng híng dÉn thêi kú nµy, míi chØ dõng l¹i ë viÖc gióp ®ì c¸c
l÷ kh¸ch tõ n¬i xa tíi trong viÖc chØ ®êng ®i, híng dÉn mua b¸n vµ sö
dông c¸c dÞch vô c¬ b¶n t¹i ®Þa ph¬ng cña ngêi d©n n¬i ®©y. Ho¹t
®éng nµy n¶y sinh mét c¸ch tù ph¸t vµ ®îc coi lµ h×nh thøc s¬ khai cña
ho¹t ®éng híng dÉn.
1.1.1.3. Thêi kú trung ®¹i
Thêi kú trung ®¹i lµ thêi kú ph¸t triÓn cêng thÞnh cña ®Õ quèc La
M·. La M· lµ mét ®Õ chÕ hïng m¹nh víi nÒn chÝnh trÞ thèng nhÊt ®ång
thêi lµ mét biÓu tîng v¨n minh cña Ch©u ¢u thêi bÊy giê, do ®ã nhiÒu
ngêi mong muèn ®îc tíi ®©y ®Ó tham quan. ViÖc ph¸t triÓn hÖ thèng ®-
êng bé thêi kú nµy ®· t¹o ®iÒu kiÖn cho mét bé phËn giai cÊp thèng trÞ,
c¸c t¨ng l÷, häc gi¶ b¾t ®Çu thùc hiÖn c¸c chuyÕn ®i víi môc ®Ých
nghØ ng¬i t×m thó vui, thëng thøc nghÖ thuËt, tham quan c¸c c«ng tr×nh
kiÕn tróc, c¸c danh lam th¾ng c¶nh. §Æc biÖt, nhiÒu l÷ kh¸ch ®· cã xu
híng häc hái kiÕn thøc vµ t×m hiÓu vÒ n¬i hä tíi. Tuy nhiªn, trong thêi kú
nµy, ho¹t ®éng ®i tham quan, thëng ngo¹n vÉn dõng ë møc ®é tù ph¸t vµ
cha phæ biÕn trong toµn x· héi. Ngêi ®i tham quan chñ yÕu tù phôc vô,
hä cha sö dông nhiÒu c¸c dÞch vô cã s½n vµ trong thêi kú nµy ho¹t
®éng liªn kÕt c¸c dÞch vô còng cha h×nh thµnh.
Ho¹t ®éng híng dÉn ë thêi kú nµy vÉn ®îc thùc hiÖn mét c¸ch tù

7
ph¸t t¹i c¸c ®iÓm tham quan, do nh÷ng ngêi d©n ®Þa ph¬ng ®¶m nhËn.
Ho¹t ®éng híng dÉn bao gåm chØ dÉn c¸ch sinh ho¹t t¹i ®Þa ph¬ng, chØ
dÉn vÒ ®êng ®i vµ cung cÊp nh÷ng th«ng tin cÇn thiÕt cho kh¸ch tham
quan vÒ phong tôc tËp qu¸n còng nh ý nghÜa, gi¸ trÞ cña nh÷ng ®iÓm
tham quan n¬i mµ hä tíi.
Ho¹t ®éng híng dÉn thêi kú nµy cã ph¸t triÓn h¬n thêi kú cæ ®¹i
nh÷ng vÉn cha thùc sù h×nh thµnh.
1.1.1.4. Thêi kú phong kiÕn
NhiÒu trung t©m t«n gi¸o ra ®êi trong ®ã cã khu vùc Trung ¸ víi
t©m ®iÓm lµ Baghda vµ c¸c thµnh phè trung cæ ®îc phôc hng. ViÖc rêi
khái n¬i c tró cña con ngêi trong thêi kú nµy mang môc ®Ých t«n gi¸o, th-
ëng ngo¹n vµ tiªu khiÓn, kh«ng nh»m môc ®Ých kinh tÕ ®· ph¸t triÓn
m¹nh. Thµnh phÇn chñ yÕu tham gia vµo c¸c chuyÕn ®i vÉn lµ giai cÊp
thèng trÞ, quan l¹i vµ c¸c tÇng líp trªn cña x· héi. Ho¹t ®éng tham quan,
thëng ngo¹n cha phæ biÕn trong x· héi, ®Æc biÖt ®èi víi tÇng líp n«ng
d©n vµ n« lÖ.
Bªn c¹nh c¸c ho¹t ®éng ®ã, thêi kú nµy xuÊt hiÖn nhiÒu tªn tuæi
cña c¸c nhµ th¸m næi tiÕng nh Sulaymanae - ngêi ¶ RËp, Marco Polo -
ngêi ý, Magellan Ferdinand - ngêi Bå §µo Nha. C¸c nh©n vËt nµy ®· thùc
hiÖn nh÷ng chuyÕn ®i dµi trong cuéc ®êi m×nh tõ ch©u lôc nµy tíi ch©u
lôc kh¸c vµ ®Ó l¹i nh÷ng cuèn håi ký h÷u Ých cho nh÷ng ngêi lµm l÷
hµnh sau nµy.
Môc ®Ých chuyÕn ®i cña c¸c nhµ th¸m hiÓm lµ t×m hiÓu, kh¸m
ph¸ vµ kh¶o s¸t khoa häc. Tuy nhiªn, ho¹t ®éng híng dÉn cha chÝnh thøc
ra ®êi ®Ó phôc vô nhu cÇu cña c¸c du kh¸ch ®Æc biÖt nµy mµ vÉn chØ
dõng l¹i ë møc ®é tù ph¸t.
1.1.1.5. Thêi kú cËn ®¹i
Thêi kú nµy, c¸ch m¹ng c«ng nghiÖp ®· g©y ¶nh hëng vµ t¸c ®éng
®Õn sù biÕn ®æi trong quan hÖ giai cÊp, thay ®æi tÝnh chÊt m«i trêng
lµm viÖc cña con ngêi, thóc ®Èy tiÕn bé khoa häc. §Æc biÖt, viÖc øng
dông kü thuËt m¸y h¬i níc trong giao th«ng vËn t¶i ®· lµ c¬ së cho con
ngêi cã thÓ di chuyÓn víi quy m« lín gi÷a c¸c vïng miÒn. HÖ thèng kh¸ch
s¹n ph¸t triÓn m¹nh mÏ nh»m tháa m·n nhu cÇu nghØ ng¬i cña kh¸ch khi
®i du lÞch.
TÊt c¶ c¸c yÕu tè trªn t¹o nªn sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña ho¹t ®éng

8
®¹i lý l÷ hµnh mµ ngêi khëi xíng lµ Thomas Cook. ¤ng ®îc coi lµ «ng tæ
cña nghÒ kinh doanh l÷ hµnh ngµy nay. Tuy nhiªn, ho¹t ®éng l÷ hµnh
thêi kú nµy vÉn cha ph¸t triÓn thµnh ngµnh kinh tÕ ®éc lËp. Do ®ã, ho¹t
®éng nµy cßn rÊt ®¬n gi¶n so víi ngµnh l÷ hµnh hiÖn ®¹i.
Nhu cÇu khi ®i du lÞch cña kh¸ch trong thêi kú nµy ®· trë nªn ®a
d¹ng vµ cã yªu cÇu cao h¬n tríc. Ngoµi nhu cÇu ®îc phôc vô vÒ ¨n ë, ®i
l¹i th× nhu cÇu t×m hiÓu vÒ c¸c ®iÓm du lÞch ®· h×nh thµnh. Nã trë
thµnh mét nhu cÇu chñ yÕu vµ cÇn ®îc tháa m·n. Trong khi ®ã, ho¹t
®éng híng dÉn cña nh÷ng ngêi d©n ®Þa ph¬ng ®· kh«ng ®¸p øng ®îc
®Çy ®ñ nhu cÇu nµy, do thiÕu kh¶ n¨ng vµ tr×nh ®é. Thùc tÕ ®ã ®· ®ßi
hái mét nghÒ míi ra ®êi, ®ã lµ nghÒ híng dÉn du lÞch. ChÝnh v× vËy,
nh÷ng nhµ kinh doanh du lÞch sím nhËn ra tÇm quan träng cña ho¹t
®éng híng dÉn vµ chÝnh thøc ®a ho¹t ®éng nµy vµo kinh doanh du lÞch
nh»m lµm tháa m·n tèi u nhu cÇu cña du kh¸ch khi ®i du lÞch.
1.1.1.6. Thêi kú hiÖn ®¹i
Sau chiÕn tranh thÕ giíi thø hai, t×nh h×nh kinh tÕ, chÝnh trÞ t¬ng
®èi æn ®Þnh, d©n sè t¨ng nhanh, sù tiÕn bé cña gi¸o dôc, sù ph¸t triÓn
m¹nh mÏ cña khoa häc kü thuËt, ®Æc biÖt lµ kü thuËt hµng kh«ng khiÕn
cho lîng ngêi ®i du lÞch ngµy cµng t¨ng cao. Du lÞch trong thêi kú nµy
cã xu híng ®¹i chóng hãa vµ ®îc coi lµ ngµnh kinh tÕ mòi nhän ë nhiÒu
quèc gia.
Cïng víi sù ph¸t triÓn cña du lÞch, c¸c nhµ kinh doanh l÷ hµnh ®·
chuyªn m«n hãa ho¹t ®éng dÞch vô trong ®ã cã ho¹t ®éng híng dÉn,
nh»m ®¸p øng tèi ®a nhu cÇu cña kh¸ch. §Ó thu hót vµ lµm tháa m·n
nhu cÇu cña kh¸ch ®i du lÞch, ®éi ngò híng dÉn viªn chuyªn nghiÖp ®îc
h×nh thµnh vµ ®· cã nh÷ng ®ãng gãp to lín trong ho¹t ®éng du lÞch.


1.1.2. S¬ lîc vÒ ho¹t ®éng híng dÉn t¹i ViÖt Nam.
T¹i ViÖt Nam, sù ph¸t triÓn cña ho¹t ®éng híng dÉn phô thuéc chñ
yÕu vµo sù ph¸t triÓn cña ngµnh du lÞch vµ ®îc chia lµm nhiÒu giai
®o¹n.
1.1.2.1 Giai ®o¹n tríc n¨m 1960
Ngµnh du lÞch ViÖt Nam cha h×nh thµnh. Tuy nhiªn, trong thêi kú
nµy, díi sù ®« hé cña thùc d©n Ph¸p, ®Ó phôc vô cho nhu cÇu tham
quan, nghØ m¸t cña giai cÊp thèng trÞ vµ t s¶n, nhiÒu khu nghØ m¸t,
9
kh¸ch s¹n ®· ®îc x©y dùng. §ång thêi, nhiÒu ch¬ng tr×nh du lÞch ®· ®îc
x©y dùng ®Ó phôc vô cho nhu cÇu du lÞch cña tÇng líp trªn trong x· héi.
Trong ®ã cã nhiÒu híng dÉn viªn tham gia phôc vô c¸c ch¬ng tr×nh nµy.
Ho¹t ®éng híng dÉn ®· tån t¹i vµo thêi kú nµy.
1.1.2.2 Giai ®o¹n n¨m 1960 - 1975
Héi §ång ChÝnh phñ níc ViÖt Nam d©n chñ céng hßa ®· ký nghÞ
®Þnh sè 26/CP ngµy 9 th¸ng 7 n¨m 1960 thµnh lËp C«ng ty du lÞch ViÖt
Nam, trùc thuéc Bé Ngo¹i Th¬ng. C«ng ty du lÞch ViÖt Nam lµ mét tæ
chøc kinh doanh theo chÕ ®é h¹ch to¸n kinh tÕ víi nhiÖm vô chÝnh lµ tæ
chøc thùc hiÖn c¸c ch¬ng tr×nh du lÞch ®ãn kh¸ch níc ngoµi vµo ViÖt Nam
du lÞch, ngêi ViÖt Nam ®i du lÞch níc ngoµi vµ c¸c ®oµn thÓ c¸n bé c«ng
nh©n viªn chøc vµ nh©n d©n lao ®éng ViÖt Nam ®i tham quan nghØ m¸t
trong níc.
C«ng ty du lÞch ViÖt Nam ®îc coi lµ tiÒn th©n cña ngµnh du lÞch
ViÖt Nam hiÖn nay. Sù ra ®êi cña C«ng ty du lÞch ViÖt Nam ®· më ra
mét híng ®i míi cho nÒn kinh tÕ ViÖt Nam, nh»m khai th¸c c¸c tµi
nguyªn du lÞch cña ®Êt níc ®a vµo kinh doanh. Tuy nhiªn, ra ®êi trong
chÕ ®é bao cÊp víi nh÷ng khã kh¨n vÒ kinh nghiÖm, c¬ së vËt chÊt,
®Æc biÖt trong hoµn c¶nh ®Êt níc bÞ chia c¾t, C«ng ty du lÞch ViÖt
Nam chØ cã mét sè chi nh¸nh ë Qu¶ng Ninh, H¶i Phßng, Tam §¶o, Hßa
B×nh. Ho¹t ®éng chñ yÕu cña C«ng ty Du lÞch lµ phôc vô c¸c ®oµn
kh¸ch quèc tÕ ®Õn th¨m ViÖt Nam, c¸c chuyªn gia kinh tÕ, c¸c chuyªn
gia qu©n sù vµ c¸c ®oµn kh¸ch mêi cña §¶ng vµ Nhµ níc.
1.1.2.3 Giai ®o¹n n¨m 1976 - 1992
Sau khi ®Êt níc thèng nhÊt, nhËn thøc ®îc tÇm quan träng cña
ngµnh du lÞch ®èi víi nÒn kinh tÕ quèc d©n, ngµy 27 th¸ng 6 n¨m 1978
Quèc héi níc céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam ®· ký QuyÕt nghÞ
262NQ/QHK6 thµnh lËp Tæng côc du lÞch ViÖt Nam trùc thuéc Héi ®ång
ChÝnh phñ. Ngµy 23 th¸ng 1 n¨m 1979, Héi ®ång ChÝnh phñ ®· ra nghÞ
®Þnh 32/CP quy ®Þnh chøc n¨ng, quyÒn h¹n, nhiÖm vô vµ tæ chøc bé
m¸y cña Tæng côc du lÞch ViÖt Nam.
Sù ra ®êi cña Tæng côc Du lÞch ViÖt Nam lµ kÕt qu¶ cña qu¸
tr×nh nhËn thøc vÒ vÞ trÝ vµ tiÒm n¨ng ph¸t triÓn cña ngµnh du lÞch,
còng nh nh÷ng kinh nghiÖm mµ C«ng ty du lÞch ViÖt Nam ®· tÝch lòy
®îc qua c¸c giai ®o¹n ph¸t triÓn. Thêi kú nµy, ho¹t ®éng kinh doanh du
lÞch ®îc triÓn khai ë hÇu hÕt c¸c ®Þa ph¬ng trong c¶ níc nhng l¹i chÞu
10
¶nh hëng cña cuéc khñng ho¶ng kinh tÕ 1984 - 1988, còng nh c¸c thñ
tôc hµnh chÝnh phøc t¹p, nªn lîng kh¸ch quèc tÕ vµo ViÖt Nam cßn rÊt
h¹n chÕ. MÆt kh¸c, do tr×nh ®é qu¶n lý ngµnh cßn kÐm, thiÕu tÝnh
nhÊt qu¸n, c¸c doanh nghiÖp du lÞch kh«ng cã ®Þnh híng ph¸t triÓn,
ho¹t ®éng kÐm hiÖu qu¶, ngµnh du lÞch nh×n chung cha kh¼ng ®Þnh
®îc vai trß cña m×nh vµ dÉn ®Õn viÖc Tæng côc du lÞch bÞ gi¶i thÓ
vµo n¨m 1990 vµ ®îc s¸p nhËp vµo Bé V¨n hãa th«ng tin thÓ thao vµ Du
lÞch ®Õn n¨m 1992.
Trong giai ®o¹n nµy, nghÒ híng dÉn viªn cha ®îc phæ biÕn réng
r·i, do lîng kh¸ch quèc tÕ ®Õn ViÖt Nam cßn h¹n chÕ, ngêi d©n trong níc
còng Ýt cã nhu cÇu ®i du lÞch do ®êi sèng cßn nhiÒu khã kh¨n. C¸c h-
íng dÉn viªn chØ cã mét sè lîng Ýt trùc thuéc c¸c c«ng ty quèc doanh, víi
nhiÖm vô phôc vô cho c¸c ®oµn kh¸ch cña ChÝnh phñ hay c¬ quan nhµ
níc.
1.1.2.4 Giai ®o¹n n¨m 1992 ®Õn nay
Do chÝnh s¸ch ®æi míi trªn nhiÒu lÜnh vùc, ®Æc biÖt lµ chÝnh s¸ch
kinh tÕ míi c¸c thµnh phÇn kinh tÕ ®Òu tham gia vµo ho¹t ®éng kinh
doanh du lÞch, ®· lµm cho ho¹t ®éng kinh doanh du lÞch cã nh÷ng bíc ph¸t
triÓn vît bËc. Lîng kh¸ch vµo ViÖt Nam t¨ng ®ét biÕn dÉn ®Õn viÖc ®ßi
hái ph¶i cã mét c¬ quan qu¶n lý thèng nhÊt. Tæng côc du lÞch ®· ®îc
thµnh lËp l¹i vµo th¸ng 10 n¨m 1992 vµ duy tr× ho¹t ®éng ®Õn nay.
Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ViÖt Nam ®îc ®¸nh gi¸ lµ níc cã møc
t¨ng trëng du lÞch cao so víi c¸c níc trong khu vùc vµ thÕ giíi. §iÒu nµy ®îc
thÓ hiÖn râ th«ng qua sè lît kh¸ch quèc tÕ tíi ViÖt Nam t¨ng cao hµng n¨m.




11
BiÓu 1.2. Lîng kh¸ch quèc tÕ ®Õn ViÖt Nam
Nguån: http/w.w.w. Vietnamtourism.com - 0 1/2006


Ho¹t ®éng híng dÉn thêi kú nµy ph¸t triÓn m¹nh vµ ®· ®¹t ®îc
nh÷ng thµnh tùu ®¸ng kÓ trong viÖc ®ãn tiÕp, phôc vô vµ thu hót kh¸ch
du lÞch. §Æc biÖt, híng dÉn viªn ®· ®îc c«ng nhËn chÝnh thøc lµ mét
nghÒ vµ ®îc ®¸nh gi¸ ë tr×nh ®é cao. HiÖn nay, trªn c¶ níc cã rÊt nhiÒu
c¬ së ®µo t¹o híng dÉn viªn nh»m ®¸p øng nhu cÇu cho ho¹t ®éng kinh
doanh l÷ hµnh.


1.1.3.Vai trß cña nghÒ híng dÉn du lÞch trong ho¹t ®éng du lÞch
Ho¹t ®éng híng dÉn du lÞch tuy ra ®êi sau ho¹t ®éng du lÞch nhng
®îc coi lµ mét ho¹t ®éng ®Æc trng vµ gi÷ mét vai trß quan träng trong
ho¹t ®éng du lÞch nãi chung vµ ho¹t ®éng kinh doanh l÷ hµnh nãi riªng.
1.1.3.1. §¸p øng c¸c nhu cÇu cña kh¸ch du lÞch
Kh¸ch du lÞch cã nhiÒu nhu cÇu kh¸c nhau vµ mong muèn ®îc c¸c
nhµ cung cÊp dÞch vô ®¸p øng ®Çy ®ñ vµ tèt nhÊt c¸c nhu cÇu nµy,
®Æc biÖt lµ c¸c dÞch vô do híng dÉn viªn ®¶m nhiÖm.
Nhu cÇu cña kh¸ch ®i du lÞch bao gåm 3 lo¹i sau ®©y.
Nhu cÇu c¬ b¶n
12
Môc ®Ých chung cña kh¸ch du lÞch lµ rêi khái m«i trêng sèng vµ
nh÷ng thãi quen sinh ho¹t hµng ngµy, ®Ó thùc hiÖn nh÷ng ho¹t ®éng
tham quan, vui ch¬i, gi¶i trÝ. Tuy nhiªn, khi rêi khái n¬i c tró thêng xuyªn
cña m×nh, du kh¸ch vÉn kh«ng thÓ t¸ch rêi nhu cÇu c¬ b¶n cña b¶n
th©n nh nhu cÇu sinh häc, nhu cÇu an toµn. V× vËy, híng dÉn viªn ph¶i
biÕt c¸ch s¾p xÕp, tæ chøc thùc hiÖn hîp lý c¸c c«ng viÖc s¾p xÕp ¨n
uèng, lu tró ®Ó ®¶m b¶o lµm tháa m·n tèi ®a c¸c nhu cÇu trªn cña du
kh¸ch.
Nhu cÇu ®Æc trng
Khi ®i du lÞch, ngoµi nh÷ng nhu cÇu c¬ b¶n nh ¨n ë, ®i l¹i, hay
viÖc ®¶m b¶o an toµn tÝnh m¹ng vµ tµi s¶n, du kh¸ch cßn cã nhu cÇu
®Æc trng lµ nhu cÇu muèn nghiªn cøu, t×m hiÓu vÒ thÕ giíi xung
quanh, vÒ nh÷ng ®iÒu hä cha biÕt t¹i nh÷ng n¬i sÏ tham quan. Nãi c¸ch
kh¸c, nhu cÇu chÝnh, môc ®Ých chÝnh cña con ngêi khi ®i tham quan
du lÞch lµ ®Ó tr¶i nghiÖm vµ thùc hiÖn mong muèn ®îc t×m hiÓu nh÷ng
gi¸ trÞ cao h¬n ®ã chÝnh lµ gi¸ trÞ vÒ tinh thÇn. Víi môc ®Ých nh vËy,
chØ cã ho¹t ®éng híng dÉn cña c¸c híng dÉn viªn ®ãng vai trß rÊt quan
träng trong viÖc lµm tháa m·n nh÷ng nhu cÇu nµy.
Nhu cÇu bæ sung
Ngoµi nhu cÇu c¬ b¶n vµ nhu cÇu ®Æc trng, kh¸ch cßn cã nhu
cÇu kh¸c khi ®i du lÞch nh nhu cÇu vui ch¬i gi¶i trÝ, phôc håi søc kháe,
mua s¾m, thëng thøc nghÖ thuËt Èm thùc t¹i ®iÓm ®Õn.
Híng dÉn viªn còng ®ãng vai trß quan träng trong viÖc tæ chøc c¸c
ho¹t ®éng ®Þnh híng cho du kh¸ch tháa m·n ®îc nh÷ng nhu cÇu bæ
sung nµy.
1.1.3.2. Gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò ph¸t sinh
Ho¹t ®éng híng dÉn du lÞch lµ mét ho¹t ®éng tæng hîp vµ phøc
t¹p. Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch lu«n cã nh÷ng t×nh
huèng bÊt ngê x¶y ra, tõ gi¶n ®¬n ®Õn phøc t¹p n»m ngoµi dù kiÕn cña
doanh nghiÖp l÷ hµnh vµ ®oµn kh¸ch còng nh cña híng dÉn viªn. §oµn
kh¸ch kh«ng thÓ tù m×nh gi¶i quyÕt ®îc nh÷ng r¾c rèi ph¸t sinh ®ã, mµ
hä cÇn tíi sù trî gióp cña híng dÉn viªn. Híng dÉn viªn ®îc coi lµ nh÷ng
ngêi ®ång hµnh tin cËy cña kh¸ch khi hä ®Õn mét n¬i hoµn toµn xa l¹.
B»ng nh÷ng kinh nghiÖm thùc tÕ, sù th«ng minh nhanh nhÑn, còng nh
dùa vµo mèi quan hÖ cña m×nh t¹i ®Þa ph¬ng, híng dÉn viªn sÏ gióp

13
kh¸ch gi¶i quyÕt hÇu hÕt mäi t×nh huèng x¶y ra trong qu¸ tr×nh ®i tham
quan vµ mµ vÉn ®¶m b¶o tháa m·n nhu cÇu cña kh¸ch.
1.1.3.3. Thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña ngµnh du lÞch
Ho¹t ®éng híng dÉn lµ mét trong nh÷ng nh©n tè thóc ®Èy sù ph¸t
triÓn cña ngµnh du lÞch vµ gãp phÇn quan träng trong viÖc kinh doanh
du lÞch. Ho¹t ®éng híng dÉn ®îc so s¸nh nh ho¹t ®éng ngo¹i giao. Trong
®ã, híng dÉn viªn ®¹i diÖn cho c«ng ty, cho ®Êt níc ®ãn tiÕp, giíi thiÖu
vÒ ®Êt níc, con ngêi vµ thu hót kh¸ch ®Õn tham quan. Th«ng qua qu¸
tr×nh phôc vô cña m×nh, híng dÉn viªn ®¶m b¶o c¸c dÞch vô cã trong
ch¬ng tr×nh cña kh¸ch sÏ ®îc cung cÊp ®Çy ®ñ vÒ chÊt lîng vµ chÊt l-
îng. Híng dÉn viªn ®ãng vai trß n©ng cao chÊt lîng s¶n phÈm du lÞch
cña doanh nghiÖp nãi riªng vµ mang l¹i h×nh ¶nh ®Ñp vÒ ®Êt níc nãi
chung.
Sù hµi lßng cña du kh¸ch trong mçi chuyÕn ®i phô thuéc chñ yÕu
vµo chÊt lîng phôc vô cña ho¹t ®éng híng dÉn du lÞch. ChÊt lîng cña
ho¹t ®éng híng dÉn sÏ gãp phÇn kh«ng nhá vµo viÖc thu hót kh¸ch quay
trë l¹i còng nh lµm t¨ng sè lîng kh¸ch ®Õn hµng n¨m.


1.2. §Æc ®iÓm cña nghÒ híng dÉn du lÞch
NghÒ híng dÉn du lÞch ®ßi hái rÊt nhiÒu ®øc tÝnh kh¸c nhau cña
con ngêi nh søc kháe, sù nhanh nhÑn, th«ng minh, th¸o v¸t, chÞu khã,
nhÉn n¹i, lÞch sù, nhiÖt t×nh. §ång thêi, ngêi híng dÉn viªn du lÞch cÇn
cã mét lîng kiÕn thøc s©u réng vÒ rÊt nhiÒu lÜnh vùc kh¸c nhau. ChÝnh
v× vËy, c¸c híng dÉn viªn lu«n ph¶i häc hái, phÊn ®Êu liªn tôc ®Ó ®¶m
b¶o chÊt lîng cña ho¹t ®éng híng dÉn.


1.2.1.TÝnh ®éc lËp vµ chñ ®éng trong c«ng viÖc
Híng dÉn viªn lµ ngêi gióp kh¸ch thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch
theo ®óng ch¬ng tr×nh ®· ®îc doanh nghiÖp l÷ hµnh x©y dùng vµ b¸n
cho kh¸ch. Sau khi nhËn bµn giao ch¬ng tr×nh vµ ®oµn kh¸ch tõ phßng
®iÒu hµnh, híng dÉn viªn ®îc toµn quyÒn trong viÖc tæ chøc, s¾p xÕp
vµ ph©n bæ thêi gian c«ng viÖc víi môc ®Ých thùc hiÖn tèt néi dung ch-
¬ng tr×nh ®· ®îc ký kÕt. Ngoµi ra, híng dÉn viªn cßn chñ ®éng trong
viÖc gi¶i quyÕt vµ xö lý hÇu hÕt c¸c t×nh huèng ph¸t sinh trong qu¸ tr×nh


14
thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch nh»m ®¶m b¶o an toµn vÒ tÝnh m¹ng
còng nh quyÒn lîi cña kh¸ch vµ doanh nghiÖp l÷ hµnh.


1.2.2.Quan hÖ giao tiÕp réng
Do ®Æc ®iÓm cña nghÒ híng dÉn, híng dÉn viªn cã ®îc mèi quan
hÖ giao tiÕp réng r·i víi nhiÒu thµnh phÇn trong x· héi. Khi thùc hiÖn ch-
¬ng tr×nh du lÞch cïng víi ®oµn kh¸ch, híng dÉn viªn lµ ngêi ®¹i diÖn
quyÒn lîi cho ®oµn, tiÕp xóc trùc tiÕp víi c¸c c¬ quan chøc n¨ng ®Þa ph-
¬ng, c¸c nhµ cung cÊp dÞch vô, víi ngêi d©n ®Þa ph¬ng. §Æc biÖt, híng
dÉn viªn tiÕp xóc víi c¸c thµnh viªn trong ®oµn kh¸ch trong suèt qu¸ tr×nh
thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch.

Trong qu¸ tr×nh tiÕp xóc víi kh¸ch, híng dÉn viªn häc hái vµ tiÕp
thu ®îc rÊt nhiÒu th«ng tin, kiÕn thøc míi vµ qua ®ã hä cã thÓ tù hoµn
thiÖn b¶n th©n.



1.2.3. Di chuyÓn nhiÒu vµ liªn tôc
Di chuyÓn nhiÒu vµ liªn tôc lµ mét trong nh÷ng ®Æc ®iÓm ®iÓn
h×nh cña nghÒ híng dÉn du lÞch. Híng dÉn viªn ph¶i di chuyÓn b»ng
nhiÒu ph¬ng tiÖn víi nhiÒu ®Þa h×nh kh¸c nhau. Trong qu¸ tr×nh di
chuyÓn, híng dÉn viªn vÉn ph¶i lµm nhiÖm vô thuyÕt minh vÒ nh÷ng
®èi tîng tham quan ®oµn ®i qua. Di chuyÓn nhiÒu trong kho¶ng thêi
gian dµi lµ ®Æc ®iÓm næi bËt cña nghÒ híng dÉn vµ nã ®ßi hái híng
dÉn viªn ph¶i lµm quen trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn c«ng viÖc cña m×nh.


1.2.4.Thêi gian lµm viÖc kh«ng cè ®Þnh vµ khã tÝnh ®Þnh møc
Thêi gian lµm viÖc cña híng dÉn viªn kh«ng cè ®Þnh vµ ph©n bæ
kh«ng ®Òu. Trong khi phôc vô ®oµn, khi nhËn ®îc nh÷ng yªu cÇu
chÝnh ®¸ng tõ phÝa kh¸ch, híng dÉn viªn ph¶i s½n sµng phôc vô chu
®¸o vµo bÊt cø thêi gian nµo. Ngoµi ra, híng dÉn viªn lµm viÖc theo mïa
du lÞch. Trong thêi ®iÓm mïa vô, híng dÉn viªn ph¶i lµm viÖc liªn tôc, Ýt
cã thêi gian nghØ ng¬i. Ngoµi thêi ®iÓm ®ã, thêi gian vµ cêng ®é lµm

15
viÖc cña híng dÉn viªn sÏ gi¶m ®i nhiÒu. Trªn thùc tÕ, thêi gian lao ®éng
cña híng dÉn viªn khã tÝnh ®Þnh møc nh nh÷ng ngµnh nghÒ kh¸c v×
thêi gian cña hä ®îc tÝnh theo ngµy du lÞch cña kh¸ch.


1.2.5.C«ng viÖc mang tÝnh chÊt lÆp l¹i
Híng dÉn viªn lu«n ph¶i tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch
theo mét sè tuyÕn ®iÓm quen thuéc trong mét thêi gian mét kho¶ng thêi
gian nhÊt ®Þnh. Nh÷ng tuyÕn ®iÓm tham quan quen thuéc sÏ gióp híng
dÉn viªn thùc hiÖn c«ng t¸c híng dÉn tham quan dÔ dµng. Tuy nhiªn,
viÖc thêng xuyªn ph¶i ®i theo mét tuyÕn ®êng ®· ®Þnh s½n, lÆp l¹i bµi
thuyÕt minh nhiÒu lÇn g©y ¶nh hëng ®Õn tÝnh s¸ng t¹o, sù høng thó
cña híng dÉn viªn vµ chÊt lîng cña c«ng viÖc.
NhËn thøc ®îc vÊn ®Ò nµy, c¸c nhµ ®iÒu hµnh lu«n t×m c¸ch thay
®æi ch¬ng tr×nh hay tuyÕn ®iÓm míi cho híng dÉn viªn sau mét thêi
gian thùc hiÖn c«ng viÖc t¹i nh÷ng tuyÕn ®iÓm quen thuéc.


1.2.6. ¸p lùc c«ng viÖc cao
Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch, híng dÉn viªn lµ
ngêi cã tr¸ch nhiÖm ®¶m b¶o quyÒn lîi còng nh ®¶m b¶o an toµn vÒ
tÝnh m¹ng vµ tµi s¶n cho kh¸ch. Tuy nhiªn, trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch-
¬ng tr×nh du lÞch nhiÒu t×nh huèng n»m ngoµi dù kiÕn cã thÓ x¶y ra.
§èi víi nh÷ng t×nh huèng ®ã, híng dÉn viªn cÇn thËn träng vµ linh ho¹t
trong c¸ch gi¶i quyÕt ®Ó tr¸nh nh÷ng hËu qu¶ xÊu, g©y ¶nh hëng tíi
chÊt lîng ch¬ng tr×nh du lÞch cña ®oµn. ChÝnh nh÷ng yÕu tè nµy t¹o
nªn ¸p lùc ®èi víi híng dÉn viªn trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cña m×nh.


1.3. Híng dÉn viªn du lÞch
1.3.1. Kh¸i niÖm
1.3.1.1. Híng dÉn du lÞch
Theo LuËt Du lÞch ViÖt Nam
Híng dÉn du lÞch lµ ho¹t ®éng híng dÉn cho kh¸ch du lÞch theo
ch¬ng tr×nh du lÞch.
1.3.1.2. Híng dÉn viªn du lÞch.

16
Theo LuËt Du lÞch ViÖt Nam, kh¸i niÖm híng dÉn viªn ®îc hiÓu
nh sau:
Ngêi thùc hiÖn ho¹t ®éng híng dÉn ®îc gäi lµ híng dÉn viªn vµ ®îc
thanh to¸n cho dÞch vô híng dÉn du lÞch.


1.3.2. Ph©n lo¹i híng dÉn viªn
1.3.2.1. Ph©n lo¹i theo tÝnh chÊt qu¶n lý
Híng dÉn viªn c¬ h÷u

Híng dÉn viªn c¬ hò lµ híng dÉn viªn ký hîp ®ång lµm viÖc chÝnh
thøc trong mét kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh víi c¸c c«ng ty du lÞch. Hä cã
nhiÖm vô híng dÉn c¸c ®oµn kh¸ch thùc hiÖn ch¬ng tr×nh tham quan du
lÞch ®· ®îc ký kÕt cña c«ng ty. §èi víi lo¹i h×nh híng dÉn viªn nµy, ngoµi
viÖc ®îc hëng møc l¬ng chÝnh thøc cña c¸c c«ng ty du lÞch, hä cßn ®îc
hëng phô cÊp theo tõng ngµy thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch.

Céng t¸c viªn

C¸c céng t¸c viªn thêng lµ nh÷ng ngêi cã kiÕn thøc tæng hîp hay
chuyªn s©u vÒ mét sè lÜnh vùc, hiÓu biÕt vÒ c¸c tuyÕn, ®iÓm tham
quan ®îc c¸c doanh nghiÖp l÷ hµnh mêi lµm céng t¸c híng dÉn cho mét sè
ch¬ng tr×nh du lÞch. C¸c céng t¸c viªn kh«ng ®îc hëng l¬ng chÝnh thøc
theo quü l¬ng cña c¸c c«ng ty du lÞch mµ chØ ®îc tr¶ l¬ng theo sè ngµy ®i
híng dÉn kh¸ch theo tháa thuËn gi÷a hai bªn.
1.3.2.2. Ph©n lo¹i theo ph¹m vi ho¹t ®éng
Híng dÉn viªn toµn tuyÕn

Híng dÉn viªn toµn tuyÕn lµ ngêi ®i cïng víi kh¸ch trong suèt cuéc
hµnh tr×nh theo mét ch¬ng tr×nh du lÞch cô thÓ cña doanh nghiÖp l÷
hµnh. Ngoµi viÖc thùc hiÖn nhiÖm vô tæ chøc c¸c ho¹t ®éng lu tró, ¨n
uèng, híng dÉn tham quan vµ c¸c ho¹t ®éng kh¸c, híng dÉn viªn cßn
®ãng vai trß nh ngêi qu¶n lý ch¬ng tr×nh, ®¶m b¶o viÖc thùc hiÖn ch-
¬ng tr×nh du lÞch ®óng vµ ®Çy ®ñ theo hîp ®ång.

17
Híng dÉn viªn t¹i ®iÓm hay híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng

Híng dÉn viªn t¹i ®iÓm kh«ng ®i cïng víi ®oµn mµ chØ lµm nhiÖm
vô híng dÉn xem xÐt tham quan vµ thuyÕt minh t¹i c¸c ®iÓm tham quan
nhÊt ®Þnh cho du kh¸ch. KiÕn thøc cña híng dÉn viªn vÒ ®iÓm tham
quan rÊt phong phó cã thÓ tr¶ lêi ®îc hÇu hÕt c¸c c©u hái cña kh¸ch liªn
quan tíi ®iÓm tham quan.

Híng dÉn viªn trong thµnh phè

Híng dÉn viªn trong thµnh phè híng dÉn kh¸ch du lÞch thùc hiÖn
chuyÕn tham quan trong ph¹m vi thµnh phè trªn c¸c ph¬ng tiÖn di ®éng
nh xe «t«, taxi, xÝch l« hoÆc ®i bé. NhiÖm vô cña hä lµ thuyÕt minh
cho kh¸ch nh÷ng th«ng tin tiªu biÓu cña thµnh phè vµ nh÷ng n¬i ®oµn
®Õn th¨m hay gióp kh¸ch tham gia vµo c¸c ho¹t ®éng mua s¾m t¹i thµnh
phè.

Híng dÉn viªn du lÞch n«ng th«n

Híng dÉn viªn híng dÉn kh¸ch tham gia c¸c ch¬ng tr×nh du lÞch ®îc
tæ chøc t¹i c¸c ®Þa ®iÓm ë nh÷ng vïng n«ng th«n hay c¸c b¶n lµng d©n
téc miÒn nói. §Ó trë thµnh híng dÉn viªn n«ng th«n, híng dÉn viªn ph¶i
cã kiÕn thøc phong phó vÒ lµng x·, am hiÓu con ngêi, phong tôc tËp
qu¸n míi ®¸p øng tèt nhu cÇu tham quan cña du kh¸ch vµ t¹o ®îc mèi quan
hÖ víi ngêi d©n ®Þa ph¬ng.
1.3.2.3. Ph©n lo¹i theo c¸c lo¹i h×nh du lÞch
Híng dÉn viªn theo lo¹i h×nh du lÞch tham quan thuÇn tóy

Híng dÉn viªn theo lo¹i h×nh nµy sÏ tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh
du lÞch cho kh¸ch ®Õn tham quan t¹i c¸c ®iÓm du lÞch tù nhiªn hay
®iÓm du lÞch nh©n v¨n. Môc ®Ých lµ n©ng cao hiÓu biÕt vÒ c¸c vÊn
®Ò liªn quan ®Õn ®Æc ®iÓm tù nhiªn, ®iÒu kiÖn kinh tÕ, ®êi sèng x·
héi, lÞch sö, v¨n hãa, phong tôc tËp qu¸n t¹i ®iÓm tham quan. Híng dÉn
viªn theo lo¹i h×nh nµy cÇn ph¶i cã kiÕn thøc tæng hîp liªn quan ®Õn
nhiÒu lÜnh vùc.


18
Híng dÉn viªn theo lo¹i h×nh du lÞch lÞch sö, v¨n hãa, kiÕn
tróc

Híng dÉn viªn híng dÉn kh¸ch thùc hiÖn chuyÕn tham quan ®Õn
c¸c di tÝch lÞch sö, v¨n hãa, c¸c di tÝch g¾n víi c¸c c«ng tr×nh kiÕn tróc,
nghÖ thuËt ®Æc s¾c. Híng dÉn viªn cÇn ph¶i trang bÞ nh÷ng kiÕn thøc
chuyªn s©u vÒ c¸c ®èi tîng tham quan ®Ó ®¸p øng tèt nhu cÇu t×m
hiÓu cña kh¸ch du lÞch.

Híng dÉn viªn theo lo¹i h×nh du lÞch lÔ héi

Híng dÉn viªn híng dÉn kh¸ch du lÞch tham gia vµo c¸c lÔ héi ®îc
tæ chøc t¹i c¸c ®Þa ph¬ng víi môc ®Ých n©ng cao hiÓu biÕt vÒ v¨n ho¸,
phong tôc, tËp qu¸n truyÒn thèng cña ngêi d©n ®Þa ph¬ng vµ víi môc
®Ých më réng mèi quan hÖ giao tiÕp víi ngêi d©n ®Þa ph¬ng. Híng dÉn
viªn ph¶i cã kiÕn thøc s©u s¾c vÒ c¸c lo¹i h×nh lÔ héi t¹i nhiÒu vïng,
miÒn kh¸c nhau.
Híng dÉn viªn theo lo¹i h×nh du lÞch t«n gi¸o

Híng dÉn viªn híng dÉn kh¸ch du lÞch hµnh h¬ng vÒ nh÷ng ®Þa
®iÓm du lÞch mang tÝnh chÊt t«n gi¸o, tÝn ngìng nh §×nh, §Òn, Chïa,
Phñ, MiÕu, Nhµ thê nh»m tháa m·n nhu cÇu thùc hiÖn c¸c nghi lÔ t«n
gi¸o hay gióp kh¸ch t×m hiÓu, nghiªn cøu vÒ c¸c lo¹i h×nh t«n gi¸o kh¸c
nhau. §Ó thùc hiÖn tèt vai trß cña m×nh, híng dÉn viªn cÇn cã sù am
hiÓu s©u s¾c vÒ c¸c t«n gi¸o vµ nghi lÔ cña nh÷ng t«n gi¸o nµy.
Híng dÉn viªn theo lo¹i h×nh du lÞch sinh th¸i

Híng dÉn viªn theo lo¹i h×nh nµy lµ ngêi cã nhiÖm vô tæ chøc thùc
hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch cho du kh¸ch ®Õn nh÷ng n¬i cã ®iÒu kiÖn
m«i trêng tù nhiªn trong lµnh, c¶nh quan tù nhiªn hÊp dÉn nh c¸c vên
quèc gia, c¸c khu rõng, miÖt vên... Lo¹i h×nh híng dÉn viªn nµy cã kiÕn
thøc chuyªn s©u vÒ c¸c tµi nguyªn thiªn nhiªn, vÒ m«i trêng sinh th¸i.

Híng dÉn viªn theo lo¹i h×nh du lÞch m¹o hiÓm

Híng dÉn kh¸ch du lÞch thùc hiÖn chuyÕn tham quan t¹i nh÷ng n¬i
cã ®Þa h×nh hiÓm trë. Do tÝnh chÊt cña lo¹i h×nh du lÞch nµy, ®ßi hái h-

19
íng dÉn viªn ph¶i cã kiÕn thøc vÒ c¸c lo¹i ®Þa h×nh, th«ng th¹o ®Þa bµn,
cã søc khoÎ tèt vµ dòng c¶m.
Híng dÉn viªn theo lo¹i h×nh du lÞch thÓ thao

Híng dÉn viªn híng dÉn kh¸ch tham gia trùc tiÕp vµo mét hay nhiÒu
m«n thÓ thao ®îc tæ chøc t¹i c¸c ®iÓm tham quan. Trong ®ã cã c¶ nh÷ng
m«n thÓ thao m¹o hiÓm, kh¸ch cã thÓ thÓ hiÖn b¶n th©n vµ rÌn luyÖn søc
khoÎ nh leo nói, lít v¸n, s¨n b¾n, c©u c¸, trît tuyÕt. Ngoµi ra, híng dÉn viªn
cßn híng dÉn kh¸ch tham gia vµo c¸c chuyÕn du lÞch nh»m môc ®Ých
xem c¸c cuéc thi ®Êu thÓ thao ®îc tæ chøc c¸c t¹i ®Þa ph¬ng.
Híng dÉn viªn theo lo¹i h×nh du lÞch nghØ dìng

Híng dÉn viªn theo lo¹i h×nh nµy, tæ chøc cho kh¸ch tham gia vµo
ch¬ng tr×nh du lÞch nghØ dìng t¹i nh÷ng n¬i cã kh«ng khÝ trong lµnh,
khÝ hËu m¸t mÎ, phong c¶nh ®Ñp, nh c¸c b·i biÓn, hå, s«ng, suèi, suèi n-
íc nãng, vïng nói, vïng n«ng th«n víi môc ®Ých chñ yÕu lµ phôc håi søc
kháe, th gi·n tinh thÇn, c©n b»ng nhÞp sèng.
Híng dÉn viªn theo lo¹i h×nh du lÞch kh¸c

Híng dÉn viªn tæ chøc cho kh¸ch tham gia vµo c¸c lo¹i h×nh du
lÞch kh¸c nh häc tËp nghiªn cøu, c«ng vô, héi nghÞ...
1.3.2.4. Ph©n lo¹i theo h×nh thøc tæ chøc chuyÕn ®i
Híng dÉn viªn theo ®oµn

Híng dÉn theo ®oµn lµ ngêi híng dÉn ®oµn kh¸ch du lÞch thùc
hiÖn chuyÕn tham quan ®i theo h×nh thøc tËp thÓ trªn c¬ së ch¬ng
tr×nh du lÞch ®· ®îc ký kÕt gi÷a c¸c doanh nghiÖp l÷ hµnh víi kh¸ch.
Híng dÉn viªn cho kh¸ch lÎ
Híng dÉn viªn chØ híng dÉn tham quan cho c¸c c¸ nh©n ®i riªng lÎ
theo mét ch¬ng tr×nh du lÞch cô thÓ. Khi tham gia phôc vô ch¬ng tr×nh
cho kh¸ch lÎ, c«ng viÖc cña híng dÉn viªn ®¬n gi¶n h¬n, chñ yÕu híng
dÉn viªn tËp trung vµo c«ng t¸c híng dÉn tham quan. §ång thêi, híng dÉn
viªn cã ®iÒu kiÖn t×m hiÓu t©m lý vµ nhu cÇu cña kh¸ch ®Ó phôc vô tèt
h¬n.




20
1.3.2.5. Ph©n lo¹i theo l·nh thæ ho¹t ®éng
Híng dÉn viªn du lÞch quèc tÕ
Híng dÉn viªn du lÞch quèc tÕ lµ ngêi thùc hiÖn c¸c ch¬ng tr×nh
du lÞch cho kh¸ch níc ngoµi vµo ViÖt Nam du lÞch hoÆc ngêi ViÖt Nam,
ngêi níc ngoµi ®Þnh c t¹i ViÖt Nam ®i du lÞch níc ngoµi. Híng dÉn viªn
quèc tÕ yªu cÇu ph¶i sö dông th«ng th¹o ngo¹i ng÷ theo ng«n ng÷ cña
®oµn kh¸ch.
Híng dÉn viªn du lÞch néi ®Þa
Híng dÉn viªn du lÞch néi ®Þa ®îc hiÓu lµ ngêi chuyªn tæ chøc
thùc hiÖn c¸c ch¬ng tr×nh du lÞch phôc vô kh¸ch du lÞch néi ®Þa ®i du
lÞch, nghØ ng¬i vµ tham quan du lÞch trong ph¹m vi l·nh thæ quèc gia.
1.3.2.6. Theo ng«n ng÷ giao tiÕp
Kh¸ch du lÞch ®Õn tõ nhiÒu quèc tÞch kh¸c nhau, kh«ng ph¶i du
kh¸ch nµo còng cã thÓ nãi ®îc nh÷ng ng«n ng÷ phæ biÕn trªn thÕ giíi.
ChÝnh v× vËy, ®Ó thuËn tiÖn trong c«ng t¸c tæ chøc, nhiÒu doanh
nghiÖp l÷ hµnh ®· ph©n lo¹i híng dÉn viªn theo nh÷ng nhãm ng«n ng÷
nhÊt ®Þnh.
Theo ng«n ng÷ giao tiÕp, híng dÉn viªn bao gåm:
- Híng dÉn viªn theo nhãm ng«n ng÷ tiÕng Anh
- Híng dÉn viªn theo nhãm ng«n ng÷ tiÕng Ph¸p
- Híng dÉn viªn theo nhãm ng«n ng÷ tiÕng Trung
- Híng dÉn viªn theo nhãm ng«n ng÷ tiÕng NhËt
- Híng dÉn viªn theo nhãm ng«n ng÷ kh¸c


1.4. Chøc n¨ng cña híng dÉn viªn du lÞch
1.4.1. Chøc n¨ng tæ chøc
Tæ chøc ®îc coi lµ mét trong nh÷ng chøc n¨ng chÝnh cña híng
dÉn viªn du lÞch. Chøc n¨ng nµy ®îc sö dông trong suèt qu¸ tr×nh thùc
hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch cña híng dÉn viªn tõ thêi ®iÓm b¾t ®Çu ®Õn
khi kÕt thóc. Th«ng qua chøc n¨ng nµy, híng dÉn viªn gióp kh¸ch thùc
hiÖn nh÷ng néi dung c¬ b¶n cña ch¬ng tr×nh du lÞch vµ lµm hä tháa
m·n víi s¶n phÈm ®· mua tõ doanh nghiÖp l÷ hµnh.

21
1.4.2. Chøc n¨ng trung gian
Ngoµi chøc n¨ng tæ chøc, híng dÉn viªn du lÞch cßn cã chøc n¨ng
trung gian. Chøc n¨ng nµy thùc hiÖn viÖc liªn kÕt c¸c mèi quan hÖ gi÷a
c¸c du kh¸ch víi c¸c doanh nghiÖp l÷ hµnh, víi c¸c nhµ cung cÊp dÞch vô,
víi ngêi d©n ®Þa ph¬ng trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn c¸c ch¬ng tr×nh du
lÞch ®Ó ®¸p øng tèt nhÊt nhu cÇu vµ mong muèn cña kh¸ch du lÞch.


1.4.3. Chøc n¨ng tuyªn truyÒn, qu¶ng b¸
Trong qu¸ tr×nh híng dÉn tham quan, híng dÉn viªn cßn thùc hiÖn
chøc n¨ng tuyªn truyÒn, qu¶ng b¸ h×nh ¶nh ®Êt níc, con ngêi t¹i c¸c
®iÓm ®Õn, giíi thiÖu vÒ c¸c s¶n phÈm, ch¬ng tr×nh du lÞch cña mçi
quèc gia hay c¸c doanh nghiÖp du lÞch. Tuyªn truyÒn, qu¶ng b¸ lµ chøc
n¨ng quan träng cña híng dÉn viªn du lÞch.
1.4.3.1. Tuyªn truyÒn qu¶ng b¸ du lÞch hay ®iÓm ®Õn
- Qu¶ng b¸ vÒ ®Êt níc, con ngêi vµ tiÒm n¨ng du lÞch cña ®iÓm
du lÞch.
- Tuyªn truyÒn vÒ c¸c ®iÒu kiÖn ®Ó ph¸t triÓn du lÞch nh c¬ së
vËt chÊt kü thuËt, c¬ së h¹ tÇng vµ h¹ tÇng kinh tÕ x· héi.
- Tuyªn truyÒn vÒ c¸c quy ®Þnh xuÊt nhËp c¶nh, qu¸ c¶nh, lu tró,
®i l¹i, h¶i quan, y tÕ, mua s¾m.
- Tuyªn truyÒn vÒ chÕ ®é, chÝnh s¸ch, ph¸p luËt vÒ du lÞch cña
tõng níc, tõng khu vùc.
- Tuyªn truyÒn vÒ c¸c ch¬ng tr×nh hµnh ®éng quèc gia vÒ du
lÞch.
1.4.3.2. Tuyªn truyÒn vÒ c¸c s¶n phÈm du lÞch
Ngoµi viÖc tuyªn truyÒn, qu¶ng b¸ vÒ du lÞch hay ®iÓm ®Õn cña
®Êt níc th«ng qua ho¹t ®éng nghiÖp vô cña m×nh, híng dÉn viªn cßn
qu¶ng b¸ vÒ s¶n phÈm du lÞch cña c¸c doanh nghiÖp kinh doanh du
lÞch nh: qu¶ng c¸o vÒ c¸c ch¬ng tr×nh du lÞch, c¸c tuyÕn ®iÓm du lÞch
míi, giíi thiÖu cho kh¸ch tiªu dïng c¸c s¶n phÈm hµng hãa cña c¸c ngµnh
kinh tÕ, dÞch vô kh¸c ®em l¹i lîi nhuËn cho quèc gia, cho doanh nghiÖp.



22
1.4.4. Chøc n¨ng phiªn dÞch
Bªn c¹nh thùc hiÖn vai trß thuyÕt minh cña ngêi híng dÉn, trong
nhiÒu trêng hîp nghÒ híng dÉn viªn cßn ph¶i thùc hiÖn chøc n¨ng phiªn
dÞch cho ®oµn kh¸ch. Chøc n¨ng nµy ®îc sö dông nhiÒu khi híng dÉn
viªn ®a kh¸ch ®i tham quan, du lÞch t¹i níc ngoµi, trong c¸c buæi giao lu,
gÆp gì gi÷a kh¸ch du lÞch quèc tÕ t¹i ViÖt Nam.


1.5. NhiÖm vô cña híng dÉn viªn du lÞch
1.5.1. Thu thËp vµ cung cÊp th«ng tin
1.5.1.1. Thu thËp th«ng tin
NhiÖm vô nµy cña híng dÉn viªn du lÞch ®îc thùc hiÖn trong c«ng
t¸c tæ chøc tríc chuyÕn ®i. Tríc mçi chuyÕn tham quan, c«ng viÖc ®Çu
tiªn cña híng dÉn viªn lµ thu thËp, tÝch lòy nh÷ng th«ng tin tõ nhiÒu
nguån t liÖu tin cËy cã liªn quan tíi ®iÓm du lÞch, nh÷ng ®iÓm tham
quan mµ ®oµn sÏ ®Õn, sÏ ®i qua. Trªn c¬ së ®ã, hä x©y dùng bµi thuyÕt
minh cho toµn bé chuyÕn hµnh tr×nh cña ®oµn kh¸ch.
Nh÷ng th«ng tin ®îc thu thËp tõ nhiÒu nguån kh¸c nhau nh c¸c ph-
¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng, s¸ch, b¸o, t¹p chÝ, c¸c ®ång nghiÖp, c¸c
nhµ nghiªn cøu, c d©n ®Þa ph¬ng, ban qu¶n lý c¸c ®èi tîng tham quan.
Ngoµi ra, híng dÉn viªn cßn cã nhiÖm vô thu nhËn th«ng tin ph¶n
håi tõ phÝa ®oµn kh¸ch qua b¶n th¨m dß ý kiÕn kh¸ch hµng c«ng ty ph¸t
cho kh¸ch sau mçi chuyÕn ®i.
1.5.1.2. Cung cÊp th«ng tin
Híng dÉn viªn cung cÊp th«ng tin cho ®oµn kh¸ch th«ng qua qu¸
tr×nh tiÕp xóc víi kh¸ch, th«ng qua bµi thuyÕt minh vÒ c¸c tuyÕn ®iÓm.
Néi dung cung cÊp cho ®oµn kh¸ch gåm c¸c th«ng tin sau ®©y:
- Th«ng tin liªn quan tíi tuyÕn ®iÓm tham quan trong ch¬ng tr×nh.
- Th«ng tin vÒ nh÷ng vÊn ®Ò kh¸c t¹i n¬i ®oµn tíi nh: c¸c dÞch vô
du lÞch, gi¸ c¶, c¸c lÜnh vùc kinh tÕ, x· héi, chÝnh trÞ, luËt ph¸p, phong
tôc tËp qu¸n, thñ tôc hµnh chÝnh.
- Th«ng tin vÒ doanh nghiÖp vµ th«ng tin vÒ c¸c dÞch vô kh¸c cña
doanh nghiÖp víi môc ®Ých qu¶ng c¸o.
- Th«ng tin vÒ c¸c vÊn ®Ò kh¸c mµ kh¸ch quan t©m.

23
1.5.2. Tæ chøc híng dÉn tham quan vµ c¸c ho¹t ®éng bæ trî
Tæ chøc ho¹t ®éng tham quan ®îc coi lµ ho¹t ®éng chÝnh mang
tÝnh ®Æc trng cña nghÒ híng dÉn viªn du lÞch. C«ng viÖc híng dÉn
tham quan cña ®oµn kh¸ch thêng diÔn ra t¹i khu vùc c«ng céng, lµ n¬i
tËp trung mét lîng ngêi rÊt lín. TiÕng ån hay c¸c t¸c ®éng cña ngo¹i c¶nh
t¹i ®iÓm tham quan g©y kh«ng Ýt khã kh¨n cho c«ng viÖc cña híng dÉn
viªn. Híng dÉn viªn ph¶i cã kh¶ n¨ng tæ chøc ho¹t ®éng híng dÉn tham
quan mét c¸ch khoa häc vµ ®Ó ®¶m b¶o thùc hiÖn thµnh c«ng ch¬ng
tr×nh du lÞch.
Ngoµi viÖc tæ chøc thùc hiÖn híng dÉn tham quan cho ®oµn
kh¸ch, híng dÉn viªn cßn tæ chøc c¸c ho¹t ®éng kh¸c nh vui ch¬i, gi¶i trÝ,
mua s¾m, tuyªn truyÒn, qu¶ng c¸o.


1.5.3. KiÓm tra chÊt lîng vµ sè lîng dÞch vô hµng hãa
Híng dÉn viªn lµ ngêi thay mÆt cho doanh nghiÖp l÷ hµnh, ®oµn
kh¸ch kiÓm tra, gi¸m s¸t chÊt lîng, sè lîng dÞch vô vµ hµng hãa cña c¸c c¬
së cung cÊp dÞch vô cho ®oµn trªn c¬ së nh÷ng yªu cÇu ®· ký kÕt. ViÖc
kiÓm tra, gi¸m s¸t nµy sÏ ®¶m b¶o cho du kh¸ch ®îc phôc vô ®óng, ®ñ, chu
®¸o c¸c dÞch vô mµ hä ®· mua, gióp cho ch¬ng tr×nh du lÞch ®îc thùc
hiÖn víi chÊt lîng hoµn h¶o nhÊt.


1.5.4. Qu¶ng c¸o, tiÕp thÞ ch¬ng tr×nh du lÞch
Trong qu¸ tr×nh tæ chøc ho¹t ®éng híng dÉn du lÞch, híng dÉn
viªn cßn thùc hiÖn qu¶ng c¸o, tiÕp thÞ b¸n c¸c ch¬ng tr×nh du lÞch cho
du kh¸ch. HiÖn nay, sè lîng ch¬ng tr×nh do híng dÉn viªn tiÕp thÞ b¸n ®-
îc chiÕm tõ 10 -15% doanh sè ë c¸c doanh nghiÖp.


1.5.5. Xö lý c¸c vÊn ®Ò ph¸t sinh
Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn c¸c chuyÕn du lÞch, cã rÊt nhiÒu vÊn
®Ò ph¸t sinh vµ t×nh huèng phøc t¹p x¶y ra cÇn cã sù gi¶i quyÕt kÞp
thêi cña híng dÉn viªn. Trong nhiÒu trêng hîp, cã nh÷ng ch¬ng tr×nh du
lÞch ®· kÕt thóc, vÉn cßn cã nh÷ng vÊn ®Ò ph¸t sinh nh sù khiÕu n¹i


24
cña kh¸ch hµng, cña c¸c ®èi t¸c cung cÊp dÞch vô, do ®ã híng dÉn viªn
cÇn ph¶i tham gia ®Ó gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò nµy.
1.5.6. Thanh to¸n
Thanh to¸n c¸c dÞch vô cã trong ch¬ng tr×nh cho c¸c c¬ së cung
cÊp dÞch vô. Ngoµi ra, híng dÉn viªn cßn lµ ngêi gióp kh¸ch thanh to¸n,
®æi tiÒn, mua s¾m trong ch¬ng tr×nh du lÞch.


1.6. Nh÷ng yªu cÇu c¬ b¶n cña híng dÉn viªn du lÞch
§Ó trë thµnh mét híng dÉn viªn chuyªn nghiÖp, mçi ngêi cÇn cã
nh÷ng phÈm chÊt kh¸c nhau nh cã c¸ tÝnh dÔ chÞu, dÔ hßa nhËp, tù
tin, biÕt ngo¹i ng÷, am hiÓu vÒ lÞch sö, v¨n hãa, ®êi sèng kinh tÕ chÝnh
trÞ trong vµ ngoµi níc. Tuy nhiªn, muèn ho¹t ®éng tèt trong nghÒ híng
dÉn, ngêi híng dÉn viªn cÇn ®¶m b¶o ®ñ c¸c yªu cÇu sau ®©y.


1.6.1.Yªu cÇu vÒ phÈm chÊt chÝnh trÞ
PhÈm chÊt chÝnh trÞ lµ mét trong nh÷ng phÈm chÊt nghÒ nghiÖp
quan träng mµ mét híng dÉn viªn cÇn cã. Híng dÉn viªn ®îc coi lµ chiÕc
cÇu nèi gãp phÇn t¨ng cêng sù hiÓu biÕt, t×nh h÷u nghÞ gi÷a c¸c quèc
gia. ChÝnh v× vËy, trong qu¸ tr×nh tiÕp xóc trùc tiÕp víi kh¸ch, híng dÉn
viªn lu«n ph¶i thÓ hiÖn ®îc tÝnh tù hµo vµ tù t«n d©n téc.
Híng dÉn viªn thay mÆt cho ®Êt níc tuyªn truyÒn, qu¶ng c¸o vÒ
®Êt níc, con ngêi, c¶nh ®Ñp, v¨n hãa, nÕp sèng còng nh nh÷ng ®êng
lèi, chÝnh s¸ch cña §¶ng vµ nhµ níc tíi du kh¸ch. Th«ng qua ®ã, hä gióp
kh¸ch du lÞch hiÓu biÕt h¬n, yªu quý h¬n ®Êt níc vµ con ngêi ViÖt Nam.
§ång thêi, híng dÉn viªn gióp kh¸ch thay ®æi nh÷ng nhËn thøc sai lÖch
do hä ®· tiÕp nhËn tõ nh÷ng nguån th«ng tin kh«ng chÝnh x¸c.
§Ó ®¸p øng tèt yªu cÇu vÒ phÈm chÊt chÝnh trÞ, ®ßi hái híng dÉn
viªn ph¶i cã b¶n lÜnh chÝnh trÞ v÷ng vµng, lßng yªu níc, tr¸nh ®îc mäi ©m
mu ph¸ ho¹i cña bän ph¶n ®éng cïng víi sù tÕ nhÞ, khÐo lÐo khi ®Ò cËp
®Õn nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ®Õn chÝnh trÞ. Trong mét sè trêng hîp cÇn
thiÕt, híng dÉn viªn ph¶i cã th¸i ®é râ rµng, døt kho¸t gi÷ v÷ng lËp trêng
trong viÖc b¶o vÖ ®Êt níc. Nãi c¸ch kh¸c, hä ph¶i thÓ hiÖn ®îc b¶n lÜnh
chÝnh trÞ cña m×nh tríc ®oµn kh¸ch, ®Æc biÖt lµ kh¸ch níc ngoµi.


25
1.6.2.Yªu cÇu vÒ ®¹o ®øc nghÒ nghiÖp
Mçi ngêi lao ®éng muèn lµm tèt c«ng viÖc cña m×nh ph¶i cã lßng
yªu nghÒ. Do ®ã, muèn lµm tèt c«ng viÖc cña m×nh vµ lµm cho du
kh¸ch tháa m·n vÒ chuyÕn ®i ®ßi hái híng dÉn viªn ph¶i cã rÊt nhiÒu
®øc tÝnh kh¸c nhau nh:
- Lßng say mª vµ yªu nghÒ.
- CÇu tiÕn, lu«n n©ng cao n¨ng lùc chuyªn m«n.
- Häc hái vµ phÊn ®Êu kh«ng ngõng.
- NhiÖt t©m, nhiÖt t×nh, tËn tôy, kh«ng ng¹i khã ng¹i khæ.


1.6.3 Yªu cÇu vÒ kiÕn thøc
1.6.3.1. Yªu cÇu vÒ kiÕn thøc tæng hîp
Híng dÉn viªn du lÞch ph¶i ®¸p øng nhu cÇu hiÓu biÕt cña kh¸ch
trªn nhiÒu lÜnh vùc kh¸c nhau nh du lÞch, kinh tÕ, v¨n hãa, chÝnh trÞ.
Do vËy, híng dÉn viªn ph¶i cã mét vèn kiÕn thøc tæng hîp, am hiÓu vÒ
mäi mÆt, mäi lÜnh vùc cña cuéc sèng x· héi nh t×nh h×nh kinh tÕ,
chÝnh trÞ, khoa häc, v¨n hãa, nghÖ thuËt, luËt ph¸p. Ngoµi ra, híng dÉn
viªn cßn ph¶i n¾m v÷ng c¸c kiÕn thøc vÒ lÞch sö, ®Þa lý, v¨n hãa, kiÕn
tróc, mü thuËt, phong tôc tËp qu¸n, lÔ héi, t«n gi¸o.
1.6.3.2. KiÕn thøc chuyªn m«n, nghiÖp vô
Ngoµi nh÷ng kiÕn thøc tæng quan trªn, híng dÉn viªn ph¶i n¾m ®-
îc kiÕn thøc chuyªn m«n cña m×nh theo yªu cÇu sau:
- Néi dung vµ ph¬ng ph¸p cña ho¹t ®éng híng dÉn.
- C¸c nguyªn t¾c cÇn ®¶m b¶o trong ho¹t ®éng híng dÉn du lÞch.
- Quy tr×nh thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch.
- HiÓu biÕt c¸c quy ®Þnh do c¬ quan qu¶n lý nhµ níc ban hµnh vÒ
du lÞch, thñ tôc xuÊt nhËp c¶nh, c¸c quy chÕ, thñ tôc liªn quan ®Õn
kh¸ch du lÞch.


1.6.4.Yªu cÇu vÒ tr×nh ®é ngo¹i ng÷
KiÕn thøc vÒ ngo¹i ng÷, ®Æc biÖt lµ ngo¹i ng÷ chuyªn ngµnh lµ
mét trong nh÷ng yªu cÇu b¾t buéc ®èi víi híng dÉn viªn du lÞch. §Ó
26
diÔn ®¹t ®îc th«ng tin cÇn thiÕt cña mét bµi thuyÕt minh tr¸nh sai lÖch,
nhÇm lÉn, yªu cÇu híng dÉn viªn ph¶i cã vèn ngo¹i ng÷ giái bao gåm c¸c
kü n¨ng nghe, nãi thµnh th¹o vµ biÕt c¸ch sö dông ®óng c¸c thuËt ng÷
chuyªn ngµnh.


1.6.5. Yªu cÇu vÒ kü n¨ng giao tiÕp, øng xö
Trong qu¸ tr×nh tiÕp xóc víi kh¸ch híng dÉn viªn cÇn chuÈn bÞ kiÕn
thøc c¬ b¶n vÒ kü n¨ng giao tiÕp, øng xö theo c¸c yªu cÇu sau:
- HiÓu biÕt vÒ phong tôc, tËp qu¸n, t©m lý, thÞ hiÕu, së thÝch cña
du kh¸ch.
- HiÓu biÕt nh÷ng quy íc giao tiÕp th«ng thêng vµ giao tiÕp quèc
tÕ ®Ó tõ ®ã cã c¸ch øng xö, giao tiÕp cho phï hîp víi tõng ®èi tîng kh¸ch.
- Vui vÎ, hßa ®ång víi kh¸ch, biÕt kiÒm chÕ vµ l¾ng nghe tríc
nh÷ng yªu cÇu hay phµn nµn cña kh¸ch. Híng dÉn viªn kh«ng nªn ®Ò
cËp ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò c¸ nh©n cña kh¸ch nh h«n nh©n, thu nhËp, qu¸
khø riªng t, ®Æc biÖt lµ ®èi víi du kh¸ch níc ngoµi.
- Khiªm tèn, t«n träng ý kiÕn cña kh¸ch.
- §èi xö c«ng b»ng víi mäi thµnh viªn trong ®oµn kh¸ch, ph¶i biÕt
quan t©m, chia sÎ víi kh¸ch, ®èi xö víi kh¸ch nh nh÷ng ngêi th©n cña
m×nh.
- C¬ng quyÕt, cã th¸i ®é râ rµng, døt kho¸t trong nh÷ng t×nh huèng
khi kh¸ch tá ra kh«ng t«n träng hoÆc cè ý lµm tr¸i ph¸p luËt ViÖt Nam.


1.6.6. Yªu cÇu vÒ ngo¹i h×nh
§èi víi nghÒ híng dÉn du lÞch, ngo¹i h×nh ®Ñp kh«ng ph¶i lµ yÕu
tè quyÕt ®Þnh nh mét sè ngµnh nghÒ kh¸c. Nhng do thêng xuyªn ph¶i
xuÊt hiÖn tríc du kh¸ch, híng dÉn viªn còng cÇn cã mét ngo¹i h×nh dÔ
nh×n, kh«ng cã dÞ tËt, trang phôc phï hîp víi tõng chuyÕn ®i.


1.6.7. Yªu cÇu vÒ søc khoÎ
Søc khoÎ còng lµ mét yªu cÇu rÊt cÇn thiÕt ®èi víi mçi híng dÉn
viªn du lÞch. Khèi lîng c«ng viÖc híng dÉn viªn ph¶i thùc hiÖn nhiÒu
trong suèt qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch. H¬n n÷a, híng dÉn
27
viªn ph¶i nãi vµ di chuyÓn liªn tôc trªn nhiÒu ph¬ng tiÖn, ®Þa h×nh kh¸c
nhau. §Ó hoµn thµnh tèt c«ng viÖc, híng dÉn viªn cÇn ®¶m b¶o nh÷ng
yªu cÇu nh kháe m¹nh, dÎo dai vµ chÞu ®ùng ®îc ¸p lùc trong c«ng viÖc.


1.6.8. Yªu cÇu vÒ t¸c phong
Do tÝnh chÊt phøc t¹p cña c«ng viÖc, híng dÉn viªn ph¶i ®¶m nhiÖm
rÊt nhiÒu néi dung c«ng viÖc trong mçi chuyÕn tham quan cña kh¸ch, ®ßi
hái híng dÉn viªn ph¶i rÌn luyÖn cho m×nh nh÷ng t¸c phong nhÊt ®Þnh
trong c«ng viÖc nh:
- Nghiªm tóc.
- Nhanh nhÑn, nhiÖt t×nh.
- Chu ®¸o, cÈn thËn.
- Linh ho¹t gi¶i quyÕt t×nh huèng x¶y ra trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn
ch¬ng tr×nh du lÞch.


Bµi tham kh¶o sè 1
Ngêi ®îc coi lµ «ng tæ cña
ngµnh du lÞch cËn ®¹i vµ ngêi h-
íng dÉn viªn chuyªn nghiÖp ®Çu
tiªn trªn thÕ giíi lµ Thomas Cook -
Gi¸o sü c¬ ®èc ngêi Anh. ¤ng sinh
ra t¹i vïng Derbyshire cña níc Anh.
Lªn 10 tuæi «ng ®· bá häc ®Ó ®i
lµm vµ ë tuæi 20 «ng trë thµnh
ngêi ®äc kinh th¸nh trong nhµ thê
vµ lµ mét nhµ truyÒn gi¸o cho c¸c
gi¸o d©n ë quª h¬ng m×nh. Víi vai
trß nµy, «ng ®· tÝch lòy ®îc rÊt Thomas Cook
nhiÒu kinh nghiÖm trong viÖc
ChuyÕn ®i n¨m 1481 còng
qu¶n lý ®¸m ®«ng vµ thuyÕt phôc
®îc ®¸nh dÊu lµ sù më ®Çu cña
ngêi kh¸c lµm theo ý m×nh. N¨m
du lÞch vµ ngµnh du lÞch cËn ®¹i.
1841, khi ®ang lµm viÖc nh mét
N¨m 1845, Thomas Cook quyÕt
thî in ë Leicester, Thomas Cook
®Þnh thµnh lËp ®¹i lý l÷ hµnh vµ
®· tæ chøc mét chuyÕn du lÞch

28
tËp thÓ cho ®oµn kh¸ch 570 ngêi tæ chøc ®îc nhiÒu chuyÕn du
®i b»ng tµu háa tõ Leicester tíi lÞch cho c¸c ®oµn kh¸ch kh¸c
Loughborough tham dù ®aÞ héi nhau. Ngµy nay, Thomas Cook
chèng uèng rîu vµo ngµy 5 th¸ng vÉn ®îc coi lµ mét trong nh÷ng
7 víi gi¸ mét silling(1/20 ®ång hµng l÷ hµnh lín kh«ng chØ cña
b¶ng Anh) mét ngêi. ChuyÕn ®i Ch©u ¢u mµ cßn cña thÕ giíi cã
nµy ®îc tæ chøc víi quy m« lín ch- trô së chÝnh t¹i sè 37 phè Bell - St
a tõng cã lóc bÊy giê. §Æc biÖt, Andrews, Scotland.
Thomas Cook ®Ých th©n ®i theo
®oµn ®Ó lo viÖc ¨n ë vµ híng dÉn
tham quan cho ®oµn t¹i ®Þa ph-
¬ng, viÖc tríc ®©y cha ai lµm ®îc.
Nguån: http://chi.gospelcom.net/index.php/July 5 Thomas Cook and
the Tourist Industry.htm(12/2005)




Bµi tham kh¶o sè 2
T¹i ViÖt Nam, cho tíi nay cha cã nguån tµi liÖu nµo nªu chÝnh
x¸c ai lµ híng dÉn viªn du lÞch ®Çu tiªn. Tuy nhiªn, cã nhiÒu gi¶ thuyÕt
cho r»ng nhµ v¨n Thanh TÞnh, ngêi næi tiÕng víi bµi v¨n “T«i ®i häc”
®îc coi lµ ngêi híng dÉn viªn ®Çu tiªn cña ViÖt Nam. XuÊt th©n lµ ngêi
lµm nghÒ vÏ b¶n ®å, ®îc ®i nhiÒu n¬i, cã dÞp tiÕp xóc víi nhiÒu
phong c¶nh ®Ñp còng nh c¸c lµng quª xa x«i cña ®Êt níc ®· gióp nhµ
v¨n Thanh TÞnh ngµy mét thªm yªu quª h¬ng ®Êt níc, yªu con ngêi
ViÖt Nam. S½n cã n¨ng khiÕu vÒ v¨n ch¬ng, «ng ®· ghi chÐp l¹i rÊt
cÈn thËn nh÷ng vïng miÒn m×nh ®· ®i qua ®Ó lµm kû niÖm vµ t×nh
cê nh÷ng trang ghi chÐp ®ã ®· gióp cho «ng khi «ng cã dÞp ®a c¸c vÞ
kh¸ch ngo¹i quèc ®i th¨m HuÕ.
Sau mét thêi gian lµm ë së §¹c §iÒn, «ng bá viÖc vµ thi tuyÓn
lµm híng dÉn viªn t¹i phßng du lÞch cña Tßa Kh©m Sø Trung Kú -
HuÕ tríc ®©y. Nhµ v¨n Thanh TÞnh rÊt yªu nghÒ híng dÉn du lÞch. V×
theo quan niÖm cña «ng lµm nghÒ nµy võa ®îc ®i du lÞch nhiÒu n¬i
võa kh«ng mÊt tiÒn l¹i cßn ®îc hëng l¬ng. MÆt kh¸c, lµm nghÒ nµy
l©u, «ng cµng cã c¬ héi ®Ó giíi thiÖu vÒ phong c¶nh vµ con ngêi ViÖt

29
Nam còng nh ®îc tiÕp xóc, t×m hiÓu vÒ c¸c nÒn v¨n hãa kh¸c. ¤ng
cho r»ng “nghÒ híng dÉn du lÞch lµ mét nghÒ cã l·i, cã rÊt nhiÒu l·i
vÒ tri thøc”.


Nguån: NguyÔn BÝch San: CÈm nang híng dÉn du lÞch, NXB V¨n
ho¸ Th«ng tin, 2004




Bµi tham kh¶o sè 3
Cã gi¶ thuyÕt cho r»ng, ngêi híng dÉn viªn du lÞch ®Çu tiªn cña
ViÖt Nam lµ mét phô n÷ vµ cã nguån gèc xuÊt th©n t¬ng ®èi ®Æc
biÖt ®ã chÝnh lµ bµ c«ng chóa L¬ng Linh tªn tù lµ MÖ Sen, con vua
Thµnh Th¸i, em g¸i ót cña vua Duy T©n. MÆc dï ph¶i sèng díi sù kiÓm
so¸t cña thùc d©n Ph¸p, nhng hai «ng lu«n chøng tá m×nh lµ ngêi ViÖt
yªu níc. Sau cïng c¶ hai ®· bÞ ®i ®µy ë ®¶o RÐunion ë Ch©u phi
thuéc ®Þa Ph¸p. Khi cßn ®ang ®¬ng nhiÖm, mÆc dï rÊt c¨m thï bän
thùc d©n Ph¸p vµ lu«n cã nh÷ng hµnh ®éng ph¶n kh¸ng quyÕt liÖt
song hai «ng vua nµy l¹i cã chñ tr¬ng ph¶i häc tiÕng Ph¸p thËt giái ®Ó
hiÓu ®îc nÒn v¨n hãa, v¨n minh cña ph¸p phôc vô cho c«ng viÖc duy
t©n ®Êt níc. Do ®ã c¸c anh chÞ em cña vua Duy T©n ®Òu rÊt ch¨m
chØ häc tiÕng Ph¸p ngay c¶ khi vua bÞ ®i ®µy vµ gia ®×nh bÞ qu¶n
thóc t¹i An L¨ng. Trong sè anh chÞ em cña vua Duy T©n ngêi ®îc sö
s¸ch nh¾c tíi nhiÒu h¬n c¶ ®ã lµ bµ c«ng chóa ót L¬ng Linh. V× c«ng
viÖc hÕt søc ®Æc biÖt cña bµ " híng dÉn viªn du lÞch " díi thêi Ph¸p
thuéc. Khi kh«ng cßn ë trong §¹i néi, bµ vµ gia ®×nh ph¶i sèng mét
cuéc sèng nh nh÷ng ngêi d©n thêng kh¸c, ph¶i tù kiÕm sèng ®Ó nu«i
b¶n th©n. Víi vèn tiÕng Ph¸p rÊt kh¸ cña m×nh, bµ ®îc tßa Kh©m sø
ph¸p nhËn vµo c«ng viÖc trùc ®iÖn tho¹i t¹i ®©y. Sau mét thêi gian,
bµ ®îc chuyÓn sang lµm viÖc ë th viÖn. Khi lµm viÖc t¹i ®©y bµ cã
thêi gian vµ ®iÒu kiÖn ®äc rÊt nhiÒu tµi liÖu liªn quan ®Õn lÞch sö,
v¨n hãa vµ nh÷ng c«ng tr×nh kiÕn tróc ë HuÕ. Còng chÝnh c«ng viÖc
nµy, ®· ®a bµ ®Õn víi c«ng viÖc lµm híng dÉn viªn du lÞch. Ban ®Çu,
ngêi Ph¸p lîi dông bµ víi c¬ng vÞ lµ c«ng chóa, em g¸i mét «ng vua ®·
tõng cã nh÷ng hµnh ®éng chèng Ph¸p ®Ó tiÕp kh¸ch quan träng khi
hä ®Õn HuÕ vµ ®a hä ®i tham quan t¹i ®©y. L©u dÇn, bµ ®îc tÝn

30
nhiÖm vµ ®îc chuyÓn sang lµm chÝnh thøc t¹i phßng du lÞch ®îc
®Æt ngay khu tßa Kh©m sø. Tõ ®ã, bµ còng chÝnh thøc lµ mét híng
dÉn viªn du lÞch chuyªn nghiÖp. Bµ lµ ngêi rÊt yªu nghÒ, lu«n cè
g¾ng phÊn ®Êu ®Ó trë thµnh mét híng dÉn viªn giái. V× khi lµm
nghÒ nµy, bµ cã dÞp ®Ó giíi thiÖu nÒn v¨n hãa ®éc ®¸o ®Çy tù hµo
cña d©n téc ViÖt Nam víi b¹n bÌ quèc tÕ. Khi lµm nghÒ nµy, bµ còng
®· ®Æt ra nh÷ng t«n chØ riªng cho m×nh, ®Ó kh«ng lµm mÊt ®i b¶n
s¾c v¨n hãa cña d©n téc m×nh vµ theo quan ®iÓm cña bµ th× mçi ng-
êi híng dÉn viªn du lÞch giái ®Òu cã hoµn c¶nh, nghÖ thuËt riªng, ng-
êi nµy khã b¾t chíc ngêi kia.


Nguån: NguyÔn BÝch San: CÈm nang híng dÉn du lÞch, NXB V¨n ho¸
Th«ng tin, 2004




C©u hái «n tËp ch¬ng 1

1. NghÒ híng dÉn du lÞch ra ®êi vµo thêi gian nµo?

2. Nªu vai trß cña nghÒ híng dÉn trong kinh doanh du lÞch.

3. Tr×nh bµy nh÷ng u thÕ cña nghÒ híng dÉn du lÞch so víi c¸c nghÒ
kh¸c.

4. T¹i sao ngêi ta vÝ nghÒ híng dÉn du lÞch lµ “nghÒ lµm d©u tr¨m
hä”?.

5. Nªu mét sè kh¸i niÖm vÒ híng dÉn viªn du lÞch.

6. §Ó trë thµnh mét Híng dÉn viªn cña ViÖt Nam, ®ßi hái ph¶i cã
nh÷ng ®iÒu kiÖn nµo? So s¸nh víi tiªu chuÈn híng dÉn viªn cña
mét sè níc.


31
7. Nªu nh÷ng ®iÓm thuËn lîi vµ khã kh¨n trong c«ng t¸c híng dÉn cña
híng dÉn viªn suèt tuyÕn vµ híng dÉn viªn ®iÓm.

8. T¹i sao thêi gian lao ®éng cña híng dÉn viªn khã tÝnh ®Þnh møc
nh nh÷ng nghÒ kh¸c?

9. Tr×nh bµy c¸c nhiÖm vô cña híng dÉn viªn.
10. Nªu nh÷ng yªu cÇu cÇn cã cña mét híng dÉn viªn.




ch¬ng 2
Kü n¨ng giao tiÕp trong ho¹t ®éng híng dÉn
du LÞch



Môc ®Ých:

Trang bÞ cho häc sinh hiÓu ®îc vai trß cña kü n¨ng giao tiÕp
trong ho¹t ®éng híng dÉn du lÞch. §ång thêi, cung cÊp cho häc sinh
nh÷ng kü n¨ng c¬ b¶n cña híng dÉn viªn khi truyÒn ®¹t th«ng tin cho
32
kh¸ch du lÞch vµ c¸ch xö lý c¸c mèi quan hÖ cña híng dÉn viªn du lÞch
trong qóa tr×nh thùc hiÖn c«ng viÖc.




Néi dung chÝnh:

- Vai trß cña kü n¨ng giao tiÕp trong ho¹t ®éng híng dÉn du
lÞch.
- Kü n¨ng truyÒn ®¹t th«ng tin. Trong ®ã, ®Ò cËp chñ yÕu tíi
kü thuËt sö dông ng«n ng÷ nãi vµ ng«n ng÷ biÓu c¶m trong qu¸ tr×nh
giao tiÕp víi kh¸ch du lÞch cña híng dÉn viªn. §Æc biÖt, phÇn nµy sÏ
híng dÉn c¸ch thøc sö dông c¸c thiÕt bÞ hç trî trong thuyÕt minh cña
híng dÉn viªn du lÞch.
- C¸c mèi quan hÖ cña híng dÉn viªn trong ho¹t ®éng híng
dÉn. Néi dung nµy ®Ò cËp tíi c¸ch thiÕt lËp c¸c mèi quan hÖ trong
c«ng viÖc cña híng dÉn viªn vµ tõ ®ã ®a ra c¸ch øng xö phï hîp ®Ó
®¶m b¶o tèt c¸c mèi quan hÖ cña híng dÉn viªn du lÞch.




33
2.1. Vai trß cña kü n¨ng giao tiÕp trong ho¹t ®éng híng dÉn du lÞch
ChÊt lîng cña ch¬ng tr×nh du lÞch kh«ng chØ ®îc du kh¸ch ®¸nh
gi¸ th«ng qua chÊt lîng c¸c dÞch vô cã trong ch¬ng tr×nh mµ phÇn lín
th«ng qua n¨ng lùc, tr×nh ®é vµ kü n¨ng giao tiÕp, øng xö cña híng dÉn
viªn.
Kh¸ch du lÞch thêng cã t©m lý kú väng nhiÒu vµo chuyÕn du lÞch
m×nh ®· lùa chän vµ mong muèn ®îc hëng thô c¸c dÞch vô xøng ®¸ng,
®îc ®ãn tiÕp nång nhiÖt, ®îc híng dÉn viªn quan t©m, t«n träng, ®èi xö
c«ng b»ng, ®îc ®éng viªn, khÝch lÖ.
Trong giao tiÕp víi kh¸ch, mäi cö chØ, th¸i ®é, hµnh vi cña híng
dÉn viªn ®Òu g©y nªn c¶m xóc ®èi víi du kh¸ch. V× vËy, ®Ó thµnh c«ng
trong giao tiÕp, híng dÉn viªn ph¶i lµ ngêi am hiÓu t©m lý, biÕt c¸ch giao
tiÕp, øng xö phï hîp víi tuæi t¸c, tr×nh ®é, nghÒ nghiÖp vµ v¨n hãa cña
kh¸ch du lÞch. H¬n n÷a, cã kü n¨ng giao tiÕp sÏ gióp híng dÉn viªn dÔ
dµng thùc hiÖn c«ng viÖc cña m×nh trong viÖc truyÒn ®¹t nh÷ng th«ng
tin quan träng trong chuyÕn ®i nh: th«ng tin vÒ gi¸ trÞ cña c¸c tuyÕn
®iÓm tham quan, th«ng tin vÒ t×nh h×nh kinh tÕ, chÝnh trÞ, x· héi, luËt
ph¸p, phong tôc tËp qu¸n t¹i ®Êt níc hay ®Þa ph¬ng n¬i ®oµn tíi.
Ngoµi ra, híng dÉn viªn ®îc trang bÞ kiÕn thøc vÒ kü n¨ng giao
tiÕp tèt sÏ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho híng dÉn viªn trong qu¸ tr×nh tæ
chøc qu¶n lý ®oµn kh¸ch còng nh t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi trong viÖc ph¸t
triÓn mèi quan hÖ giao tiÕp gi÷a híng dÉn viªn vµ du kh¸ch. Tõ ®ã, gióp
híng dÉn viªn hiÓu râ h¬n mong muèn, t©m lý vµ së thÝch chÝnh ®¸ng
cña du kh¸ch ®Ó phôc vô tèt h¬n.
Nh vËy, cã thÓ thÊy ®èi víi híng dÉn viªn kü n¨ng giao tiÕp cã vai
trß rÊt quan träng trong viÖc t¹o ra ®îc nh÷ng mèi quan hÖ tèt, hç trî cho
c«ng viÖc cña híng dÉn. §ång thêi, kü n¨ng giao tiÕp cßn lµ mét ch×a kho¸
dÉn tíi thµnh c«ng trong viÖc tæ chøc thùc hiÖn ho¹t ®éng híng dÉn tham
quan cho ®oµn kh¸ch.


2.2 Kü n¨ng truyÒn ®¹t th«ng tin
2.2.1. Kü n¨ng sö dông ng«n ng÷ nãi
Ng«n ng÷ nãi ®îc sö dông nhiÒu nhÊt trong giao tiÕp còng nh
trong ho¹t ®éng híng dÉn cña híng dÉn viªn. Th«ng qua ng«n ng÷ nãi, h-

34
íng dÉn viªn cã thÓ truyÒn t¶i cho kh¸ch nh÷ng th«ng tin cÇn thiÕt cho
chuyÕn ®i, nh÷ng gi¸ trÞ cña tuyÕn, ®iÓm tham quan th«ng qua nh÷ng
bµi thuyÕt minh, lµm cho kh¸ch c¶m nhËn ®îc mét c¸ch s©u s¾c vÒ ®Êt
níc, con ngêi cña ®iÓm tham quan. §ång thêi, còng b»ng ng«n ng÷ nãi,
híng dÉn viªn cã thÓ thÓ hiÖn nh÷ng t×nh c¶m, tÝnh c¸ch vµ n¨ng lùc
cña m×nh.
2.2.1.1. Tõ ng÷
Trong viÖc lùa chän tõ ng÷ ®Ó diÔn ®¹t, híng dÉn viªn cÇn ph¶i
xem xÐt ®èi tîng m×nh cÇn truyÒn ®¹t lµ ai, sö dông ng«n ng÷ nµo ®Ó
giao tiÕp. Hä thuéc d©n téc nµo, cã tr×nh ®é nhËn thøc, nghÒ nghiÖp,
së thÝch nµo ®Ó cã ®îc ng«n tõ truyÒn ®¹t phï hîp vµ dÔ hiÓu. Cã nh
vËy, viÖc tr×nh bµy cña híng dÉn viªn míi g©y høng thó, hÊp dÉn cho du
kh¸ch còng nh ®¹t ®îc hiÖu qu¶ cao trong giao tiÕp.
Trong qu¸ tr×nh giao tiÕp víi kh¸ch du lÞch, híng dÉn viªn cÇn chó
ý tíi nh÷ng nguyªn t¾c c¬ b¶n trong viÖc sö dông tõ ng÷ sau:
Trong c¸ch dïng tõ khi giao tiÕp víi du kh¸ch, híng dÉn viªn còng
cÇn chó ý tíi nh÷ng ®iÓm sau ®©y:
- Thø nhÊt, híng dÉn viªn cÇn sö dông ng«n tõ trong s¸ng, râ rµng,
dÔ hiÓu. Híng dÉn viªn cÇn lùa chän tõ ng÷ chÝnh x¸c ®Ó miªu t¶ sù
vËt, hiÖn tîng lµm cho du kh¸ch dÔ dµng nhËn biÕt. Thªm vµo ®ã, híng
dÉn viªn cÇn lu ý tíi c¸ch diÔn ®¹t c©u v¨n ®¶m b¶o xóc tÝch, logÝc,
®óng ý, tr¸nh lèi nãi vßng vo, kh«ng m¹ch l¹c lµm cho ngêi nghe bÞ ph©n
t¸n.
- Thø hai, híng dÉn viªn tr¸nh sö dông nh÷ng tõ ng÷ mang tÝnh
®Þa ph¬ng, kh«ng phæ biÕn, nh÷ng thµnh ng÷ khã hiÓu, nh÷ng thuËt
ng÷ chuyªn m«n kh¸c víi du kh¸ch. Trong trêng hîp nhÊt thiÕt ph¶i sö
dông nh÷ng tõ lo¹i tõ nh vËy, híng dÉn viªn cÇn ph¶i c¾t nghÜa, gi¶i
thÝch cô thÓ ®¶m b¶o c¶ ®oµn kh¸ch cã thÓ hiÓu ®îc.
- Thø ba, híng dÉn viªn cÇn trau dåi ng«n ng÷, ®Ó cã ®îc mét vèn
tõ vùng phong phó nh»m phôc vô tèt cho c«ng viÖc thuyÕt minh. §Ó bµi
thuyÕt minh ®îc hÊp dÉn vµ sinh ®éng, híng dÉn viªn nªn dïng nhiÒu tõ
®ång nghÜa trong khi miªu t¶ c¸c ®èi tîng tham quan, tr¸nh ph¶i sö dông
lÆp l¹i c¸c tÝnh tõ miªu t¶ nhiÒu lÇn. Tuy nhiªn, kh«ng ph¶i lóc nµo
nh÷ng tõ ®ång nghÜa còng cã thÓ thay thÕ cho nhau trong mét sè hoµn c¶nh
cô thÓ.

35
- Thø t, híng dÉn viªn nªn lùa chän nh÷ng tõ ng÷ giµu søc biÓu
c¶m, cã h×nh ¶nh, mµu s¾c, ©m thanh, mïi vÞ trong ng«n ng÷ nãi ®Ó
t¨ng søc thuyÕt phôc, g©y Ên tîng s©u s¾c. Tuy nhiªn, híng dÉn viªn
còng kh«ng nªn l¹m dông phong c¸ch nµy ®Õn møc kh«ng cã nghÜa,
trõu tîng, khã hiÓu.
- Thø n¨m, híng dÉn viªn cÇn chó ý tíi viÖc sö dông tõ ng÷ khi
thuyÕt minh cho kh¸ch du lÞch níc ngoµi b»ng ng«n ng÷ trung gian. Híng
dÉn viªn chØ nªn dïng nh÷ng tõ ng÷ phæ th«ng víi c¸c cÊu tróc ng÷ ph¸p
®¬n gi¶n hay nh÷ng c©u ng¾n. Híng dÉn viªn còng chØ nªn dïng nh÷ng
tõ b¶n th©n m×nh ®· n¾m râ vÒ nghÜa còng nh vÒ c¸ch ph¸t ©m ®Ó
tr¸nh hiÓu lÇm kh«ng cÇn thiÕt.
2.2.1.2. Giäng nãi
Nhµ triÕt häc ngêi Hy L¹p - Galan cho r»ng giäng nãi chÝnh lµ
“tÊm g¬ng ®Ó ph¶n chiÕu t©m hån” vµ giäng nãi cßn ph¶n ¸nh søc khoÎ
còng nh sù tù tin, tÝnh thuyÕt phôc cña ngêi ®ã trong khi nãi.
Giäng nãi cña híng dÉn viªn ¶nh hëng rÊt lín tíi chÊt lîng cña ho¹t
®éng híng dÉn. Du kh¸ch ph¶i nghe giäng nãi cña híng dÉn viªn t¸m
tiÕng hay nhiÒu h¬n thÕ trong mét ngµy. Do ®ã, híng dÉn viªn ph¶i
chÞu tr¸ch nhiÖm víi chÝnh m×nh vµ víi ngêi nghe ®Ó trau dåi mét giäng
nãi râ rµng vµ truyÒn c¶m.
Giäng nãi hay lµ giäng nãi tù nhiªn, truyÒn c¶m, g©y Ên tîng, dÔ
nghe vµ dÔ hiÓu. ChÊt lîng cña giäng nãi ®îc quyÕt ®Þnh bëi søc kháe,
khÝ chÊt, thãi quen ph¸t ©m ®îc h×nh thµnh tõ thêi th¬ Êu vµ biÕn ®æi
trong suèt cuéc ®êi vµ cßn phô thuéc vµo cÊu t¹o cña c¬ quan ph¸t ©m.
Trong khi nãi híng dÉn viªn cÇn chó ý nh÷ng ®iÓm sau ®©y.
- BiÕt c¸ch ®iÒu chØnh giäng nãi cña m×nh to, nhá phï hîp víi sè l-
îng kh¸ch trong ®oµn vµ kh«ng gian. Tuy nhiªn, híng dÉn viªn cÇn tr¸nh
nãi qu¸ to, khi cÇn thiÕt ph¶i chuÈn bÞ thiÕt bÞ hç trî.
- §iÒu chØnh cêng ®é cao - thÊp cña giäng nãi. Ngêi ta thêng cao
giäng khi nãi vÒ sù vui mõng hay ë tr¹ng th¸i hèt ho¶ng, kinh ng¹c, t×nh
tr¹ng lo sî hay thÓ hiÖn lßng nhiÖt t×nh. Ngîc l¹i, giäng nãi thêng xuèng
thÊp ®Ó biÓu hiÖn vÎ khoan thai, sù b×nh tÜnh, sù tÕ nhÞ, c¶m th«ng,
hay sù thÊt väng, ch¸n n¶n. Khi nãi, híng dÉn viªn cÇn chó ý ®iÒu chØnh
giäng nãi linh ho¹t vµ tù nhiªn, giäng nãi lóc cao, lóc thÊp, lóc trung b×nh
®Ó g©y høng thó cho ngêi nghe. NÕu chØ gi÷ giäng nãi ë mét møc ®é

36
nhÊt ®Þnh sÏ kh«ng t¹o høng thó cho du kh¸ch hoÆc g©y buån tÎ hoÆc
g©y mÖt mái cho du kh¸ch.
- Ngoµi ra, ®Ó cã ®îc mét giäng nãi hay, truyÒn c¶m, híng dÉn
viªn cßn ph¶i quan t©m tíi ®é vang cña giäng nãi khi thuyÕt minh cña h-
íng dÉn viªn. Trong thùc tÕ, giäng nãi trÇm Êm, vang thêng cã søc
truyÒn c¶m h¬n nhiÒu.
- Híng dÉn viªn cÇn ph¶i biÕt c¸ch gi÷ g×n giäng nãi cña m×nh,
kh«ng nªn ®Ó nãi to vµ nãi nhiÒu ®Õn mÊt giäng hay khµn giäng.
2.2.1.3. C¸ch ph¸t ©m
Trong ng«n ng÷ nãi, viÖc ph¸t ©m chuÈn x¸c sÏ quyÕt ®Þnh viÖc
du kh¸ch nghe vµ hiÓu ®îc nh÷ng g× híng dÉn viªn nãi. §ång thêi, c¸ch
ph¸t ©m lµ mét trong nh÷ng dÊu hiÖu ®Ó kh¸ch du lÞch ®¸nh gi¸ kh¶
n¨ng ng«n ng÷ cña híng dÉn viªn. NÕu híng dÉn viªn ph¸t ©m kh«ng
chuÈn hay nãi ngäng sÏ g©y nªn viÖc hiÓu nhÇm hay khã hiÓu cho ngêi
nghe.
Híng dÉn viªn cÇn lu ý khi sö dông ngo¹i ng÷ ®Ó thuyÕt minh. H-
íng dÉn viªn nªn dïng nh÷ng tõ ®· biÕt râ vÒ c¸ch ph¸t ©m, träng ©m cña
tõ vµ nªn nhÊt qu¸n trong c¸ch ph¸t ©m ch¼ng h¹n nh khi nãi tiÕng Anh,
thèng nhÊt c¸ch ph¸t ©m theo tiÕng Anh - Anh hay Anh - Mü.
2.2.1.4. ¢m ®iÖu vµ ng÷ ®iÖu
Híng dÉn viªn cÇn nãi víi nhÞp ®iÖu võa ph¶i, kh«ng nãi qu¸ nhanh
hay qu¸ chËm, biÕt nhÊn giäng ë nh÷ng ®iÓm cÇn thiÕt trong c©u hay
nh÷ng ®iÓm quan träng bµi thuyÕt minh. Híng dÉn viªn cã thÓ dõng l¹i
dµnh kho¶ng im lÆng cho kh¸ch tù suy ngÉm hay ®Ó t¹o nªn mét sù chê
®îi, hy väng, g©y sù chó ý. Híng dÉn viªn nªn cè g¾ng nãi mét c¸ch tr«i
ch¶y, tr¸nh lèi nãi nh¸t gõng, sö dông nhiÒu tõ nh: “uh” “ah” hay “hõm” g©y
khã chÞu cho ngêi nghe.


2.2.2. Kü n¨ng sö dông ng«n ng÷ biÓu c¶m
Ng«n ng÷ biÓu c¶m cßn gäi lµ ng«n ng÷ kh«ng lêi th«ng qua nÐt
mÆt, nô cêi, ¸nh m¾t d¸ng ®i, ®øng, t thÕ ngåi. Ng«n ng÷ biÓu c¶m
ph¶n ¸nh th¸i ®é, t×nh c¶m cña con ngêi vµ ®ãng vai trß quan träng
trong giao tiÕp, lµm t¨ng thªm gi¸ trÞ cho ng«n ng÷ nãi, thËm chÝ cã thÓ
thay thÕ ng«n ng÷ nãi.

37
2.2.2.1. ¸nh m¾t
TiÕp xóc ¸nh m¾t lµ mét ph¬ng ph¸p tèt ®Ó thiÕt lËp quan hÖ
gi÷a ngêi vµ ngêi. ¸nh m¾t thÓ hiÖn sù tù tin, ch©n thµnh vµ quan t©m
tíi ngêi nãi tíi ngêi nghe. Do vËy, giao tiÕp víi du kh¸ch híng dÉn viªn cÇn
chó ý tíi viÖc sö dông thñ thuËt nµy.
Híng dÉn viªn cÇn ®a m¾t nh×n bao qu¸t toµn bé ®oµn kh¸ch, nªn
nh×n mçi ngêi Ýt nhÊt mét lÇn. Híng dÉn viªn kh«ng nªn chØ chó ý tíi
nh÷ng du kh¸ch ®øng ngay tríc mÆt mµ cßn bao gåm nh÷ng du kh¸ch
®øng ë hµng ngoµi cïng. §ång thêi, híng dÉn viªn nªn nh×n th¼ng vµo
mÆt kh¸ch, kh«ng nªn chØ nh×n vµo ®Ønh ®Çu cña hä ®Ó thÓ hiÖn
thiÖn c¶m vµ sù quan t©m tíi ngêi nghe. ViÖc nh×n vµo kh¸ch trong khi
nãi, khiÕn cho híng dÉn viªn cã thÓ dÔ dµng quan s¸t nh÷ng ph¶n øng
cña ngêi nghe tõ ®ã cã thÓ ®iÒu chØnh kÞp thêi vÒ cêng ®é giäng nãi,
c¸ch ph¸t ©m, chñ ®Ò cña bµi nãi cho phï hîp. Híng dÉn viªn tr¸nh viÖc
nh×n ®i chç kh¸c trong khi nãi.
2.2.2.2. §iÖu bé, cö chØ
§iÖu bé, cö chØ lµ nh÷ng cö ®éng cña c¬ thÓ, khu«n mÆt. Trong
®ã, ®Çu vµ tay vµ lµ c«ng cô giao tiÕp rÊt h÷u hiÖu. §iÖu bé, cö chØ cã
thÓ hç trî cho ng«n ng÷ nãi trë nªn dÔ hiÓu vµ cã søc l«i cuèn víi ng êi
nghe h¬n. Ch¼ng h¹n, khi muèn thÓ hiÖn sù ng¹c nhiªn, ngêi nãi thêng
cã nh÷ng dÊu hiÖu b»ng cö chØ, ®iÖu bé nh: ®Çu h¬i ngÈng lªn, m¾t
më lín, tay ®Ó ngang ngùc xoÌ ra phÝa ngêi nghe. §«i khi, cö chØ ®iÖu
bé cã thÓ mang nhiÒu th«ng tin thay thÕ ng«n tõ, ch¼ng h¹n khi kh¸ch
®· lªn tµu, híng dÉn viªn thÓ hiÖn t×nh c¶m lu luyÕn víi kh¸ch b»ng c¸i
vÉy tay vµ ¸nh m¾t dâi theo sÏ hiÖu qu¶ h¬n viÖc nãi to lêi chµo tõ biÖt.
§iÖu bé
Cö chØ, ®iÖu bé hiÖu qu¶ lµ nh÷ng cö chØ cã ý nghÜa ®îc kÕt
hîp víi lêi nãi mét c¸ch tù nhiªn, uyÓn chuyÓn. Nh÷ng cö chØ ngËp
ngõng, kh«ng døt kho¸t vµ kh«ng tù nhiªn sÏ ¶nh hëng tíi lßng tin cña ng-
êi nghe víi híng dÉn viªn. H¬n thÕ n÷a, nh÷ng cö chØ hoÆc ®iÖu bé
lÆp ®i lÆp l¹i cã thÓ lµm rèi trÝ hay lµm ngêi nghe hiÓu sai néi dung
thuyÕt minh cña híng dÉn viªn. Kh¸ch du lÞch thêng híng sù tËp trung
cña m×nh vµo nh÷ng cö ®éng cña c¬ thÓ ngêi nãi khi hä nhËn ®îc mét
néi dung th«ng tin khã hiÓu. V× c¸c cö chØ sÏ lµm næi bËt nh÷ng néi
dung híng dÉn viªn nãi, lµm c¸c vÊn ®Ó trë nªn dÔ hiÓu h¬n vµ cuèn hót
sù chó ý cña ngêi nghe.
38
Dïng cö chØ cña bµn tay trong khi nãi sÏ lµm t¨ng søc thuyÕt phôc
®èi víi ngêi nghe. Cö chØ bµn tay cña híng dÉn viªn còng cÇn ph¶i ®iÒu
chØnh cho phï hîp víi tõng ®iÒu kiÖn. Khi chØ dÉn ®èi tîng tham quan
cho kh¸ch nªn dïng c¶ bµn tay, kh«ng chØ tay b»ng mét ngãn.
Khi sö dông c¸c cö chØ, ®iÖu bé ®Ó giao tiÕp víi kh¸ch du lÞch, h-
íng dÉn viªn cÇn ph¶i chó ý tíi nh÷ng quy íc giao tiÕp theo phong tôc cña
kh¸ch thuéc c¸c quèc gia kh¸c nhau bëi cïng mét cö chØ, ®iÖu bé nhng ë
mçi d©n téc l¹i cã c¸ch hiÓu kh¸c nhau thËm chÝ tr¸i ngîc nhau.
VÝ dô: Cö chØ lµm thµnh vßng trßn ch÷ O b»ng ngãn tay trá vµ
ngãn tay c¸i ®èi víi ngêi Ph¸p cã nghÜa lµ zero - v« gi¸ trÞ, ®èi víi ngêi
Mü lµ ®ång ý nhng víi ngêi Mü La tinh th× ®ã l¹i lµ lêi tho¸ m¹. ë NhËt, cö
chØ lµm thµnh vßng trßn bëi ngãn trá vµ ngãn c¸i lµ dÊu hiÖu cña tiÒn
b¹c - c¸c ngãn tay lµm thµnh h×nh vßng trßn cña ®ång b¹c. Mét ngêi
NhËt mua mét tê b¸o hay mét mãn ®å uèng mµ muèn ®îc tr¶ l¹i b»ng
tiÒn xu, anh ta cã thÓ ra dÊu hiÖu nµy. Do sù kh¸c biÖt gi÷a c¸c d©n
téc, cö chØ, ®iÖu bé cã thÓ g©y hËu qu¶ nghiªm träng, nÕu sö dông
kh«ng hîp lý.
§èi víi ngêi Mü vµ ngêi Ph¸p vµ mét sè níc kh¸c cö chØ hai ngãn trá
®a lªn h×nh ch÷ V cã nghÜa lµ th¾ng lîi, chiÕn th¾ng. Song ®èi víi ngêi
Anh, cö chØ nµy lµ biÓu hiÖn sù khinh bØ.
Khi ngãn c¸i chØ lªn: Lµ dÊu hiÖu phæ biÕn ë kh¾p B¾c Mü vµ
nhiÒu n¬i ë Ch©u ¢u diÔn t¶ mäi thø ®Òu tèt hoÆc kh«ng cã g× ph¶i lo.
Tuy nhiªn, ë Nigeria dÊu hiÖu nµy l¹i ®îc coi lµ mét cö chØ th« lç hay
biÓu hiÖn sù l¨ng m¹. ë óc ra dÊu ngãn c¸i chØ lªn vµ giËt nhÑ lµ dÊu
hiÖu cña mét c©u chöi rña. V× vËy, híng dÉn viªn cÇn cÈn träng khi
dïng cö chØ nµy víi du kh¸ch Nigeria vµ kh¸ch óc.
Híng dÉn viªn cÇn nhanh chãng nhËn biÕt vµ lµm quen víi cö chØ
cña du kh¸ch ®Õn tõ nh÷ng nÒn v¨n ho¸ kh¸c nhau ®Ó ®¸p l¹i theo
phong tôc cña kh¸ch.
Ch¼ng h¹n nh víi ngêi Mü, c¸c ®èi tîng tham gia qu¸ tr×nh giao tiÕp
khi chµo cã thÓ b¾t tay, m¾t nh×n th¼ng vµo ngêi ®èi diÖn. Ngêi Ên §é
chµo theo kiÓu Namaste: hai tay ¸o lång vµo nhau trong t thÕ cÇu
nguyÖn, ®Ó cao tÇm ngùc vµ h¬i cói ®Çu. Víi ngêi Th¸i Lan, c¸ch chµo
nµy ®îc gäi lµ Wai. Vïng Trung §«ng ngêi lín tuæi lµm cö chØ Salam:
bµn tay ph¶i ®a lªn phÝa trªn, ch¹m vµo ngùc, råi ch¹m vµo tr¸n, cuèi
cïng ®a lªn cao vµ híng ra phÝa ngoµi, ®ång thêi gËt ®Çu nhÑ. §èi víi
39
kh¸ch NhËt B¶n, nh÷ng vÞ kh¸ch ®Õn tõ quèc gia lu«n t«n träng phÐp
t¾c hay nghi lÔ giao tiÕp, th× c¸ch chµo cói ®Çu theo tËp tôc cña hä
biÓu hiÖn phÐp lÞch sù vµ t«n träng ngêi kh¸c. Hai phÈm chÊt nµy ®îc
®Ò cao ë ngêi Ph¬ng §«ng. §èi víi ngêi NhËt cµng cói thÊp vµ l©u cµng
biÓu lé sù kÝnh träng, biÕt ¬n, trung thùc, v©ng lêi. Khi chµo nhau ngêi
NhËt sö dông ba møc cói ®Çu:
- Cói kh«ng trang träng (kho¶ng 15 0, hai tay bu«ng xu«i): ®îc sö
dông cho nh÷ng dÞp gÆp gì t×nh cê gi÷a nh÷ng ngêi thuéc ®ñ mäi vÞ
trÝ, cÊp bËc.
- Cói trÞnh träng (kho¶ng 300) víi hai lßng bµn tay óp lªn ®Çu gèi.
- Cói trang träng nhÊt (kho¶ng 450) ®îc dïng trong trêng hîp hèi lçi.
NÐt mÆt
Mçi biÓu hiÖn trªn nÐt mÆt ®Òu mang mét tr¹ng th¸i t×nh c¶m
kh¸c nhau cña con ngêi. Mét g¬ng mÆt r¹ng rì víi nô cêi t¬i chøng tá chñ
nh©n cña nã ®ang ë tr¹ng th¸i t©m lý vui vÎ, tho¶i m¸i. Nhng nÕu ngêi ®èi
tho¹i cã ¸nh m¾t l¹nh lïng, rÇu rÜ th× rÊt khã t¹o ra sù cëi më, tho¶i m¸i
trong qu¸ tr×nh giao tiÕp. Bëi vËy, híng dÉn viªn nªn gi÷ nÐt mÆt t¬i vui,
®îc t¹o nªn bëi nô cêi tù nhiªn, duyªn d¸ng. Tuy nhiªn, cÇn chó ý sö dông
®iÖu cêi cho thÝch hîp vµo tõng t×nh huèng cô thÓ.
Trong khi nãi, híng dÉn viªn cè g¾ng thay ®æi nÐt mÆt vµ thÓ hiÖn
th¸i ®é theo nh÷ng g× m×nh ®ang nãi nh: sù ng¹c nhiªn, sî h·i, hay vui síng,
tù hµo. Ch¼ng h¹n nh khi thÓ hiÖn niÒm h¹nh phóc: ngêi ta thêng ®Æt hai
tay ®Ó ¸p vµo ngùc, vai run lªn, mÆt h¬i ngÈng. §Ó thÓ hiÖn sù cÇu
khÈn: ngêi ta thêng ngÈng mÆt lªn, m¾t nh¾m l¹i, hai tay ch¾p tríc ngùc.
ThÓ hiÖn sù hèt ho¶ng: m¾t më to ngì ngµng, miÖng h¬i hë, tay xoÌ ra
hoÆc khi thÓ hiÖn lßng thï hËn ngêi ta thêng nh¨n tr¸n, m¾t nheo l¹i, m«i
chóm.
2.2.2.3. DiÖn m¹o
H×nh thøc bÒ ngoµi cña híng dÉn viªn cã vai trß quan träng trong
viÖc t¹o nªn mèi thiÖn c¶m víi ®oµn kh¸ch ngay tõ gi©y phót ®Çu gÆp
mÆt. Th«ng qua d¸ng vÎ bÒ ngoµi, trang phôc, trang ®iÓm cña híng dÉn
viªn, du kh¸ch cã thÓ ®o¸n biÕt ®ã lµ con ngêi lÞch sù, ®µng hoµng,
ch÷ng ch¹c, chuyªn nghiÖp, tù tin hay nhót nh¸t, vông vÒ, l¹nh lïng, khã
gÇn hay ch©n t×nh, cëi më. Nh vËy, híng dÉn viªn cÇn t¹o ra mét diÖn
m¹o khoÎ kho¾n, ch÷ng ch¹c, lÞch sù trong khi tiÕp xóc víi du kh¸ch.

40
VÖ sinh c¸ nh©n
XÐt tõ quan ®iÓm kh¸ch hµng, h×nh thøc bªn ngoµi cña nh©n viªn
lµ mét phÇn quan träng trong c«ng viÖc phôc vô mµ kh¸ch hµng mong
nhËn ®îc. Híng dÉn viªn cÇn t¹o ra mét thãi quen vÖ sinh c¸ nh©n, ®¶m
b¶o h×nh thøc c¸ nh©n lu«n s¹ch sÏ trong suèt thêi gian phôc vô kh¸ch.
Trang phôc, trang ®iÓm
Híng dÉn viªn còng lµ ngêi lu«n xuÊt hiÖn tríc ®¸m ®«ng nªn trang
phôc ph¶i ®¶m b¶o gän gµng, tiÖn lîi, tho¶i m¸i, s¹ch sÏ cã tÝnh thÈm mü
nhng kh«ng nªn qu¸ sang träng. Trang phôc lÞch sù, kÝn ®¸o sÏ t¹o cho
con ngêi sù tù tin cÇn thiÕt trong giao tiÕp vµ ®Ó l¹i Ên tîng tèt cho du
kh¸ch. NhiÒu doanh nghiÖp l÷ hµnh cung cÊp ®ång phôc cho híng dÉn
viªn nh»m môc ®Ých t¹o ra h×nh ¶nh Ên tîng cho kh¸ch vÒ th¬ng hiÖu
cña c«ng ty. §ång thêi, ®ång phôc lµm cho ®oµn kh¸ch dÔ dµng nhËn ra
híng dÉn viªn cña m×nh khi tíi nh÷ng ®iÓm tham quan ®«ng ngêi, tr¸nh
bÞ l¹c.
Trang phôc vµ trang ®iÓm ph¶i phï hîp víi h×nh thøc khu«n mÆt
vµ níc da. §ång thêi, ph¶i t¹o ®îc sù hµi hoµ cña mµu s¾c vµ sù c©n ®èi
cña ®êng nÐt. §èi víi c¸c híng dÉn viªn n÷ cÇn lu ý lùa chän quÇn ¸o, ®å
trang søc, c¸ch trang ®iÓm phï hîp, kh«ng nªn qu¸ cÇu kú, diªm dóa bëi
ph¶i tiÕp xóc víi nhiÒu ®èi tîng kh¸ch kh¸c nhau vµ vËn ®éng nhiÒu. H-
íng dÉn viªn n÷ nªn trang ®iÓm nhÑ nhµng, sao cho gÇn gòi, th©n thiÖn
víi ®oµn kh¸ch.
Híng dÉn viªn tr¸nh sö dông níc hoa, dÇu th¬m khi kh«ng cÇn thiÕt
hoÆc chØ dïng c¸c lo¹i níc hoa nhÑ mïi ®Ò phßng nh÷ng trêng hîp kh¸ch
dÞ øng víi níc hoa vµ kh«ng mang qu¸ nhiÒu ®å trang søc. Trong khi
thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch, ®èi víi híng dÉn viªn nam giíi chØ nªn
®eo ®ång hå vµ nhÉn cíi, híng dÉn viªn n÷ chØ nªn ®eo ®ång hå, nhÉn
cíi vµ hoa tai.
§«i giÇy cña híng dÉn viªn lu«n ®îc gi÷ s¹ch sÏ, ®¸nh si cÈn thËn.
Khi di chuyÓn nhiÒu, híng dÉn viªn cÇn sö dông lo¹i giÇy chuyªn dông,
cã ®é ma s¸t cao tr¸nh tr¬n, trît ng·.
2.2.2.4. T thÕ
C¸c t thÕ cña híng dÉn viªn ®ßi hái ph¶i phï hîp víi lo¹i h×nh du
lÞch, ph¬ng tiÖn di chuyÓn, ®Þa h×nh cña ®èi tîng tham quan.
Nh÷ng yªu cÇu chung vÒ t thÕ cña híng dÉn viªn nh sau.
41
T thÕ ph¶i tù nhiªn khi tiÕp xóc víi kh¸ch du lÞch, ngÈng ®Çu võa
ph¶i, ngay ng¾n, tá râ sù lÞch thiÖp, trang träng vµ th©n t×nh. Khi di
chuyÓn, híng dÉn viªn kh«ng véi vµng, hÊp tÊp, kh«ng ch¹y hay chËm
ch¹p, cÇn chó ý tíi c¸c vËt c¶n trªn ®êng di chuyÓn.
Híng dÉn viªn ph¶i cã thÕ ®øng lu«n c©n b»ng, träng lîng ph©n bè
®Òu trªn hai ch©n, lng th¼ng, tay tù nhiªn ngay c¶ khi cÇm micro. Híng
dÉn viªn kh«ng nªn cho tay vµo tói ¸o, tói quÇn, kh«ng dùa lng vµo têng,
c©y hay c¸c vËt kh¸c nhau khi ®ang thuyÕt tr×nh trªn mÆt ®Êt.
Híng dÉn viªn cÇn ®øng hay ngåi ë vÞ trÝ ®Ó kh¸ch cã thÓ nghe
vµ thÊy râ híng dÉn viªn nhng kh«ng che lÊp ®èi tîng cÇn quan s¸t, chØ
dÉn vµ kh«ng g©y c¶n trë cho ngêi qua l¹i. Híng dÉn viªn kh«ng quay lng
vÒ phÝa kh¸ch, híng dÉn viªn nªn ®i bªn c¹nh kh¸ch, ®i tríc sang mét
bªn, trõ trêng hîp ®Æc biÖt nh»m ®¶m b¶o an toµn cho kh¸ch.
2.2.2.5. Th¸i ®é
Th¸i ®é cña nh©n viªn vµ kh¸ch hµng cã thÓ t¸c ®éng ®Õn c¸ch
thøc giao tiÕp vµ c xö víi nhau gi÷a nh©n viªn vµ kh¸ch. NÕu nh©n viªn
phôc vô c xö th« lç th× kh¸ch hµng còng sÏ xö sù nh vËy vµ ngîc l¹i sù hµi
lßng vÒ phÝa nh©n viªn còng sÏ gióp t¹o nªn sù hµi lßng vÒ phÝa kh¸ch
hµng.
Híng dÉn viªn dï trong hoµn c¶nh nµo còng cÇn cã th¸i ®é lÞch sù
®èi víi kh¸ch, lu«n lµm cho kh¸ch c¶m thÊy ®îc chµo ®ãn vµ lµ nh÷ng ngêi
quan träng. Ngoµi ra, híng dÉn viªn lu«n tá ra nhiÖt t×nh trong mäi t×nh
huèng, kh«ng bao giê phµn nµn hay tá ra bùc tøc, c¸u g¾t víi mäi ngêi.
2.2.3. Sö dông c¸c thiÕt bÞ hç trî
2.2.3.1. Sö dông micro
Khi thùc hiÖn c«ng viÖc híng dÉn cho mét ®oµn kh¸ch cã sè lîng
lín, trong kh«ng gian tho¸ng réng nh ë qu¶ng trêng, t¹i c¸c ®iÓm du lÞch
tù nhiªn hay trªn ph¬ng tiÖn di chuyÓn, híng dÉn viªn cÇn sö dông ph-
¬ng tiÖn khuÕch ©m nh micro ®Ó hç trî.
Trong trêng hîp híng dÉn viªn cÇn chó ý nh÷ng ®iÓm sau:
- CÇn ®iÒu chØnh tèc ®é nãi chËm h¬n b×nh thêng ®Ó cã thÓ
nghe ®îc râ rµng h¬n.
- §iÒu chØnh ®é lín ©m thanh cña micro sao cho cã thÓ nãi ë møc
®é b×nh thêng vµ du kh¸ch kh«ng bÞ chãi tai.

42
- Chän vÞ trÝ ®øng thuyÕt tr×nh sao cho hÖ thèng ©m thanh väng
ra râ rµng.
- CÇm micro mét c¸ch ch¾c ch¾n, døt kho¸t
- §iÒu chØnh híng cña micro theo híng quay cña híng dÉn viªn ®Ó
©m thanh kh«ng bÞ mÊt hoÆc nghe kh«ng râ.
2.2.3.2. Sö dông tranh ¶nh, b¶n ®å minh ho¹
§Ó sö dông hiÖu qu¶ ph¬ng ph¸p diÔn thÞ trong khi thùc hiÖn h-
íng dÉn tham quan, híng dÉn viªn cÇn sö dông c¸c lo¹i tranh ¶nh, b¶n
®å, s¬ ®å, biÓu b¶ng ®Ó minh ho¹ cho bµi thuyÕt minh cña m×nh. Tuy
nhiªn, ®Ó ®¹t ®îc hiÖu qu¶ nh mong muèn, híng dÉn viªn cÇn lu ý
nh÷ng ®iÓm sau ®©y:
Tranh ¶nh, b¶n ®å ph¶i ®ñ lín, râ rµng, kh«ng qu¸ cò, ®¶m b¶o
cho kh¸ch cã thÓ xem ®îc mét c¸ch dÔ dµng.
Híng dÉn viªn nªn sö dông nh÷ng b¶n ®å t¹i ®iÓm tham quan ®Ó
chØ dÉn cho kh¸ch. Dïng bót chØ chÝnh x¸c víi tèc ®é võa ph¶i ®Ó
kh¸ch cã thÓ theo dâi kÞp, kh«ng dïng tay chØ sÏ lµm che khuÊt tÇm
nh×n cña mét sè kh¸ch kh¸c.
Trong trêng hîp kh«ng cã ®îc nh÷ng tranh ¶nh lín, cã thÓ sö dông
nh÷ng tËp bu ¶nh b»ng c¸ch ph¸t cho c¸c du kh¸ch ®Ó tiÖn theo dâi.


2.3 C¸c mèi quan hÖ cña híng dÉn viªn trong ho¹t ®éng híng dÉn
2.3.1. Quan hÖ víi ®ång nghiÖp
2.3.1.1. Quan hÖ víi l¸i xe
Ngêi híng dÉn viªn chuyªn nghiÖp lµ ngêi hiÓu râ tÇm quan träng
cña mèi quan hÖ gi÷a híng dÉn víi l¸i xe trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch¬ng
tr×nh du lÞch vµ ph¶i lu«n chó ý quan t©m ch¨m sãc mèi quan hÖ nµy.
Híng dÉn viªn nªn th«ng b¸o c¸c th«ng tin liªn quan ®Õn ch¬ng tr×nh
cña ®oµn kh¸ch cho l¸i xe ngay sau khi gÆp l¸i xe t¹i ®iÓm ®ãn ®oµn.
Th«ng qua c¸c th«ng tin nµy, l¸i xe cã thÓ phôc vô ®oµn tèt h¬n vµ chu ®¸o
h¬n.
Nh÷ng th«ng tin nµy bao gåm:
- TuyÕn hµnh tr×nh, ®iÓm tham quan, nh÷ng ®iÓm dõng trªn ®-
êng cho kh¸ch nghØ gi¶i lao, chôp ¶nh hoÆc tham quan.
43
- B¶ng biÓu tÝnh ki-l«-mÐt, híng dÉn viªn sÏ ký x¸c nhËn sè ki-l«-
mÐt vµ thêi gian lµm viÖc cña l¸i xe.
- PhiÕu ®¸nh gi¸ chÊt lîng phôc vô cña kh¸ch do doanh nghiÖp l÷
hµnh cung cÊp vÒ híng dÉn viªn vµ l¸i xe.
- ChÕ ®é ¨n, ë cña l¸i xe.
- Lµm râ c¸c kho¶n chi phÝ thuéc tr¸ch nhiÖm cña l¸i xe khi ®i qua
cÇu, phµ, bÕn b·i.
- Cung cÊp cho l¸i xe nh÷ng th«ng tin m×nh ®· cã vÒ ®oµn kh¸ch
nh: sè lîng, quèc tÞch, ®é tuæi, nh÷ng ®Æc ®iÓm vÒ v¨n hãa vµ së
thÝch ®Æc biÖt.
- Ngoµi ra, híng dÉn viªn cÇn nªu mét sè yªu cÇu ®èi víi l¸i xe trong
qu¸ tr×nh phôc vô ®oµn nh»m ®¶m b¶o sù hµi lßng cho ®oµn kh¸ch nh
kh«ng cho xe ch¹y nhanh, phanh gÊp, h¹n chÕ sö dông cßi; dõng xe khi
cã nh÷ng yªu cÇu cña kh¸ch vµ ®îc híng dÉn viªn ®ång ý nh ®i vÖ sinh,
chôp ¶nh; khi sö dông ®µi, c¸t-sÐt hay ti vi ph¶i hái kh¸ch; b¶o vÖ tµi s¶n
cña kh¸ch. L¸i xe ph¶i n¾m v÷ng lé tr×nh vµ t×nh h×nh giao th«ng, khi cã
nh÷ng khã kh¨n trªn ®êng ph¶i th«ng b¸o tríc cho du kh¸ch.
Trong qu¸ tr×nh giao tiÕp, øng xö víi l¸i xe, híng dÉn viªn cÇn lu ý
nh÷ng ®iÓm sau:
- Thø nhÊt, híng dÉn viªn ph¶i thÓ hiÖn mong muèn ®îc hîp t¸c víi l¸i
xe trªn tinh thÇn b×nh ®¼ng vµ kh«ng nªn thÓ hiÖn m×nh lµ ngêi quan
träng h¬n.
- Thø hai, híng dÉn viªn nªn giíi thiÖu l¸i xe víi ®oµn kh¸ch ngay tõ
khi b¾t ®Çu chuyÕn du lÞch cïng víi mét sè lêi khen vÒ kinh nghiÖm
nghÒ nghiÖp vµ vai trß quan träng cña l¸i xe trong suèt chuyÕn hµnh
tr×nh. Cuèi buæi tham quan, híng dÉn viªn nªn nãi chuyÖn, trao ®æi víi
l¸i xe tá ý khen ngîi l¸i xe vÒ sù th¸i ®é phôc vô ®oµn kh¸ch ©n cÇn, chu
®¸o. §Æc biÖt, vµo nh÷ng buæi ¨n tèi hoÆc ¨n s¸ng, híng dÉn viªn nªn
th«ng b¸o cho l¸i xe vÒ ch¬ng tr×nh s¾p tíi cña ®oµn. Híng dÉn viªn cÇn
ph¶i th«ng b¸o tríc víi l¸i xe vÒ nh÷ng ®iÓm tham quan ngoµi dù kiÕn
®Ó l¸i xe chuÈn bÞ xe cho ®oµn.
- Thø ba, trong khi l¸i xe ®ang lµm viÖc, híng dÉn viªn kh«ng nªn
nãi chuyÖn riªng qu¸ nhiÒu víi l¸i xe, lµm mÊt sù tËp trung cña l¸i xe
trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn c«ng viÖc vµ kh«ng ®¶m b¶o ®îc an toµn cña
®oµn kh¸ch trªn ®êng ®i.
44
- Thø t, trong thùc tÕ mèi quan hÖ gi÷a híng dÉn viªn vµ l¸i xe
kh«ng ph¶i lóc nµo còng tèt ®Ñp. Cã nhiÒu m©u thuÉn vµ xung ®ét ®·
x¶y ra ch¼ng h¹n nh: l¸i xe ®Õn muén giê hÑn lµm ®oµn kh¸ch vµ híng
dÉn viªn ph¶i chê ®îi vµ lo l¾ng, l¸i xe say rîu, l¸i xe c xö kh«ng lÞch sù
víi kh¸ch, vÖ sinh trªn xe kh«ng ®îc tèt, phãng nhanh, vît Èu, l¸i xe kh«ng
an toµn. Nhng dï cho cã vÊn ®Ò g× x¶y ra, híng dÉn kh«ng nªn thÓ
hiÖn sù tøc giËn cña m×nh víi l¸i xe tríc mÆt kh¸ch. Khi l¸i xe cã lçi, híng
dÉn viªn nªn nhÑ nhµng nh¾c nhë vµ phª b×nh ®Ó l¸i xe rót kinh
nghiÖm, kh«ng nªn véi vµng th«ng b¸o vÒ c«ng ty hay c«ng ty cho thuª
xe.
- Thø n¨m, sau khi kÕt thóc chuyÕn ®i, ®Ó c¶m ¬n sù phôc vô tèt
cña híng dÉn viªn vµ l¸i xe, ®oµn kh¸ch thêng cã quµ biÕu hay tiÒn th-
ëng. §Ó tr¸nh nh÷ng hiÓu lÇm kh«ng ®¸ng cã, híng dÉn kh«ng nªn nhËn
hé quµ biÕu cña kh¸ch cho l¸i xe, mµ nªn ®Ó kh¸ch tù ®a cho l¸i xe.
Cuèi cïng, híng dÉn viªn cÇn ph¶i khÐo lÐo gi÷ mèi quan hÖ tèt víi
l¸i xe vµ h¹n chÕ tíi møc thÊp nhÊt c¸c trêng hîp xÊu x¶y ra.
2.3.1.2. Quan hÖ víi híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng
Trong c«ng viÖc cña m×nh, híng dÉn viªn toµn tuyÕn thêng ph¶i
tiÕp xóc víi c¸c híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng, híng dÉn viªn t¹i ®iÓm, thuyÕt
tr×nh viªn t¹i c¸c ®iÓm tham quan trong chuyÕn ®i cña kh¸ch. §©y lµ
nh÷ng nh©n vËt gãp phÇn kh«ng nhá vµo chÊt lîng cña ch¬ng tr×nh du
lÞch.V× vËy, híng dÉn viªn ®i cïng ®oµn cÇn thÓ hiÖn sù t«n träng,
mong muèn ®îc hîp t¸c, ®îc nhËn sù gióp ®ì tõ phÝa hä.
§Ó x©y dùng ®îc mèi quan hÖ tèt ®Ñp ®ã, híng dÉn viªn toµn
tuyÕn cÇn ph¶i chó ý nh÷ng ®iÒu sau ®©y:
- Thø nhÊt, híng dÉn viªn toµn tuyÕn nhÊt thiÕt ph¶i dµnh thêi
gian vµ vÞ trÝ thÝch hîp ®Ó giíi thiÖu híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng víi ®oµn
kh¸ch mét c¸ch tr©n träng vµ lÞch thiÖp. NÕu ngay tõ ®Çu, híng dÉn
viªn toµn tuyÕn ®· t«n träng vµ ®Ò cao híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng th× ng-
êi híng dÉn viªn nµy sÏ c¶m thÊy gÇn gòi vµ s½n sµng hîp t¸c víi híng
dÉn viªn toµn tuyÕn.
- Thø hai, híng dÉn viªn toµn tuyÕn cÇn ph¶i cung cÊp cho híng
dÉn viªn ®Þa ph¬ng nh÷ng th«ng tin vÒ t×nh h×nh ®oµn kh¸ch, nh÷ng
vÊn ®Ò m×nh ®· thuyÕt minh cho ®oµn ®Ó híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng


45
kh«ng giíi thiÖu lÆp l¹i. §ång thêi, híng dÉn viªn toµn tuyÕn phèi hîp
chÆt chÏ víi híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng ®Ó phôc vô ®oµn.
- Thø ba, khi ph¸t hiÖn híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng giíi thiÖu cho
kh¸ch t¹i cuéc tham quan cha ®Çy ®ñ, híng dÉn viªn toµn tuyÕn còng
kh«ng nªn tù ý nãi chen ngang vµo ngay tríc mÆt kh¸ch, khiÕn cho híng
dÉn viªn ®Þa ph¬ng tù ¸i. Trong trêng hîp nµy, khi gÇn kÕt thóc cuéc
tham quan, híng dÉn viªn suèt tuyÕn nªn trao ®æi vµ thèng nhÊt víi híng
dÉn viªn ®Þa ph¬ng vÒ néi dung cßn thiÕu ®Ó bæ sung hay ®Ýnh
chÝnh nh÷ng ®iÓm cÇn thiÕt. Híng dÉn viªn toµn tuyÕn kh«ng nªn tá ra
m×nh giái vµ hiÓu biÕt h¬n hä. NÕu cã nh÷ng bÊt ®ång x¶y ra, híng
dÉn viªn toµn tuyÕn chñ ®éng tr¸nh viÖc gi¶i quyÕt gi÷a hai bªn tríc
mÆt ®oµn kh¸ch, nªn t×m c¸ch gi÷ g×n, duy tr× mèi quan hÖ l©u dµi, tèt
®Ñp ®èi víi hä.
- Thø t, khi chia tay híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng, híng dÉn viªn toµn
tuyÕn cÇn c¶m ¬n vµ cã lêi khen ngîi hä tríc ®oµn kh¸ch.
- Thø n¨m, khi nhËn ®îc lêi ®¸nh gi¸, nhËn xÐt cña kh¸ch vÒ híng
dÉn viªn ®Þa ph¬ng, híng dÉn viªn toµn tuyÕn cÇn ph¶i hÕt søc tÕ nhÞ,
khiªm nhêng, kh«ng tù phô vµ ®øng vÒ phÝa kh¸ch nhËn xÐt ®ång
nghiÖp cña m×nh.
2.3.1.3. Quan hÖ víi c¸c ®ång nghiÖp kh¸c
Trong qu¸ tr×nh lµm viÖc, híng dÉn viªn cÇn cã quan hÖ c«ng t¸c
víi nhiÒu bé phËn chøc n¨ng trong c«ng ty tõ khi b¾t ®Çu ®Õn khi kÕt
thóc ch¬ng tr×nh du lÞch. §ã lµ nh÷ng mèi quan hÖ víi ®ång nghiÖp lµ
nh÷ng híng dÉn viªn trong cïng c«ng ty; nh÷ng nh©n viªn phßng ®iÒu
hµnh, phßng thÞ trêng, phßng kÕ to¸n.
§Ó cã ®îc mèi quan hÖ tèt víi ®ång nghiÖp nh»m t¹o ®iÒu kiÖn
tèt vµ cã nh÷ng hç trî kÞp thêi trong c«ng viÖc, híng dÉn viªn cÇn chó ý
tíi nh÷ng ®iÓm sau ®©y.
Híng dÉn viªn cÇn ph¶i hiÓu râ c¬ cÊu tæ chøc cña c«ng ty, chøc
n¨ng nhiÖm vô cña tõng bé phËn ®ång thêi n¾m ®îc c¸ch thøc, lÒ lèi
lµm viÖc vµ nh÷ng yªu cÇu trong c«ng viÖc cña c¸c bé phËn liªn quan.
Ch¼ng h¹n nh trong giai ®o¹n chuÈn bÞ tríc chuyÕn ®i, híng dÉn viªn
cÇn nhËn nh÷ng giÊy tê g× tõ phßng ®iÒu hµnh, lµm c¸c thñ tôc nµo ®Ó
nhËn tiÒn t¹m øng tõ bé phËn kÕ to¸n.


46
§ång thêi, híng dÉn viªn lu«n gi÷ th¸i ®é khiªm tèn, ham häc hái,
hoµ nh· vµ s½n sµng gióp ®ì ®èi víi ®ång nghiÖp. Khi cã vÊn ®Ò khã
kh¨n ph¸t sinh, híng dÉn viªn cÇn b×nh tÜnh trao ®æi vµ t×m c¸ch th¸o
gì.


2.3.2.Quan hÖ víi ®oµn kh¸ch
2.3.2.1. Quan hÖ víi ngêi l·nh ®¹o ®oµn kh¸ch
Híng dÉn viªn t¹o lËp ®îc mèi quan hÖ tèt víi trëng ®oµn kh¸ch sÏ
lµ mét yÕu tè gãp phÇn mang l¹i sù thµnh c«ng cho chuyÕn ®i. Tuy
nhiªn, chóng ta cÇn ph©n ®Þnh vÒ kh¸i niÖm “trëng ®oµn” ®Ó cã thÓ
hiÓu râ h¬n vÒ chøc n¨ng nhiÖm vô cña ngêi trëng ®oµn trong mçi
®oµn kh¸ch cô thÓ.
Trëng ®oµn (Tour Manager)
Lµ ngêi cña c«ng ty göi kh¸ch (thêng lµ ngêi cã chøc vô trong c«ng
ty) ®i cïng ®oµn kh¸ch víi t c¸ch lµ ngêi gi¸m s¸t, kiÓm tra viÖc tæ chøc
thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch cña c«ng ty nhËn kh¸ch. Do viÖc göi
kh¸ch sang thÞ trêng míi, cha cã mèi quan hÖ chÆt chÏ víi c«ng ty l÷
hµnh nhËn kh¸ch, c«ng ty göi kh¸ch cÇn kÕt hîp viÖc lµm l·nh ®¹o ®oµn
kh¸ch víi viÖc t×m hiÓu thªm vÒ ®iÓm ®Õn.
Trëng ®oµn (Tour Escort)
Lµ ngêi ®i cïng ®oµn kh¸ch víi t c¸ch lµ ngêi ®i hé tèng ®oµn. §©y
còng lµ nh©n viªn cña c«ng ty l÷ hµnh göi kh¸ch ®îc cö ®i cïng ®oµn
kh¸ch ®Ó qu¶n lý vµ hç trî ®oµn.
Trëng ®oµn (Tour Leader)
Lµ ngêi ®îc ®oµn kh¸ch cö ra víi môc ®Ých ®¹i diÖn cho ®oµn hç
trî viÖc qu¶n lý, b¶o vÖ quyÒn lîi cña ®oµn vµ thay mÆt cho ®oµn
kh¸ch ®Ò ®¹t nh÷ng yªu cÇu, mong muèn, nguyÖn väng víi híng dÉn
viªn. Nh vËy, híng dÉn viªn cÇn x¸c ®Þnh trong quan hÖ víi trëng ®oµn,
hä võa lµ kh¸ch l¹i võa lµ ngêi ®ång nghiÖp. Do vËy, ®Ó ®¶m b¶o tèt
quan hÖ nµy cÇn cã sù ph©n c«ng râ rµng tr¸ch nhiÖm gi÷a hai bªn nh
sau:
- Híng dÉn viªn lµ ngêi chÞu tr¸ch nhiÖm chÝnh vÒ c«ng t¸c tæ
chøc c¸c ho¹t ®éng cho ®oµn thùc hiÖn ch¬ng tr×nh tham quan du lÞch
®· ký kÕt.

47
- Trëng ®oµn hç trî c«ng t¸c tæ chøc cña ®oµn trong mét sè c«ng
viÖc cô thÓ nh: theo dâi, ®«n ®èc giê giÊc cña ®oµn kh¸ch; kiÓm tra sè
lîng kh¸ch; thu hé chiÕu, vÐ m¸y bay, c¸c giÊy tê cÇn thiÕt kh¸c khi híng
dÉn viªn yªu cÇu. §ång thêi, trëng ®oµn kh¸ch ph¶i n¾m b¾t nguyÖn
väng, yªu cÇu cña ®oµn kh¸ch ®Ó ph¶n ¸nh cho híng dÉn viªn, tù qu¶n
lý c«ng viÖc néi bé cña ®oµn.
- Híng dÉn viªn cÇn ph¶i tá râ mong muèn, thiÖn chÝ ®îc hîp t¸c víi
trëng ®oµn vµ ph¶i lu«n quan t©m ch¨m sãc cho mèi quan hÖ nµy. §Ó
cã ®îc mèi quan hÖ tèt víi trëng ®oµn trong c xö cña m×nh híng dÉn viªn
cÇn ph¶i chó ý tíi nh÷ng vÊn ®Ò sau ®©y:
Ngay tõ ®Çu, híng dÉn viªn cÇn chñ ®éng th¨m hái vµ thÓ hiÖn sù
vui mõng khi ®îc tiÕp xóc vµ lµm viÖc víi trëng ®oµn, sau ®ã cÇn phèi
hîp víi trëng ®oµn tËp trung ®oµn, kiÓm tra danh s¸ch ®oµn vµ hµnh lý
cña kh¸ch, híng dÉn kh¸ch ra xe vÒ kh¸ch s¹n. Tríc khi th«ng b¸o cho
kh¸ch vÒ ch¬ng tr×nh ho¹t ®éng cña ®oµn, híng dÉn viªn cÇn th«ng qua
trëng ®oµn, ®ång thêi t×m hiÓu vÒ t×nh h×nh cña ®oµn kh¸ch. Trong
mçi ho¹t ®éng trong ch¬ng tr×nh, híng dÉn viªn cÇn trao ®æi tríc víi tr-
ëng ®oµn vÒ c¸ch thøc tiÕn hµnh vµ xin ý kiÕn trëng ®oµn. Ch¼ng h¹n
nh khi lµm thñ tôc nhËn phßng kh¸ch s¹n, híng dÉn viªn cÇn trao ®æi víi
trëng ®oµn vÒ viÖc ph©n buång cho kh¸ch, nh÷ng ®èi tîng kh¸ch u tiªn
vµ hÑn thêi gian lµm viÖc cô thÓ víi trëng ®oµn tríc buæi gÆp mÆt
®Çu tiªn víi ®oµn kh¸ch. Trong viÖc tæ chøc ¨n uèng cho ®oµn, híng
dÉn viªn cÇn th«ng qua trëng ®oµn t×m hiÓu vÒ tËp qu¸n ¨n uèng, khÈu
vÞ, së thÝch cña kh¸ch, n¾m ®îc nh÷ng nhu cÇu ®Æc biÖt cña kh¸ch.
Trong viÖc tæ chøc tham quan, trëng ®oµn lµ ngêi hç trî ®Æc lùc cho h-
íng dÉn viªn vÒ viÖc qu¶n lý ®oµn, ®«i khi cã thÓ hä cßn lµ ngêi phiªn
dÞch cho kh¸ch
Khi trëng ®oµn hoµn thµnh tèt nhiÖm vô cña m×nh, híng dÉn viªn
cÇn khen ngîi, ®Ò cao uy tÝn vµ kinh nghiÖm cña trëng ®oµn. ThÓ
hiÖn sù t«n träng nh÷ng ý kiÕn cña trëng ®oµn, nhng cÇn lu ý viÖc
chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ c¸c quyÕt ®Þnh vÉn thuéc vÒ híng dÉn viªn.
Trong thùc tÕ, gi÷a híng dÉn viªn vµ trëng ®oµn cã thÓ x¶y ra mét
sè xung ®ét nh: trëng ®oµn l¹m dông uy tÝn vµ coi m×nh lµ nh©n vËt
trung t©m, quyÕt ®Þnh mäi viÖc, coi thêng híng dÉn viªn hoÆc lîi dông
uy tÝn cña h·ng ph¶n ¸nh nh÷ng ý kiÕn thiÕu trung thùc vÒ c¸n bé híng
dÉn hay lîi dông sù hiÓu biÕt cña m×nh ®a ra nh÷ng th«ng tin sai lÖch.

48
Trong nh÷ng trêng hîp nµy, híng dÉn viªn cÇn ph¶i c¬ng quyÕt gãp ý
kiÕn, phª ph¸n ®Ó ®a trëng ®oµn vÒ ®óng vÞ trÝ cña m×nh nhng tr¸nh
phª ph¸n, tranh luËn, xung ®ét tríc mÆt ®oµn kh¸ch.
2.3.2.2. Quan hÖ víi kh¸ch du lÞch
Mèi quan hÖ gi÷a híng dÉn viªn vµ kh¸ch du lÞch cã thÓ coi lµ mèi
quan hÖ chñ ®¹o, ®ãng vai trß nßng cèt trong chuyÕn du lÞch. Víi t c¸ch
lµ ngêi phôc vô, híng dÉn viªn ph¶i cã tr¸ch nhiÖm gióp kh¸ch tháa m·n
mäi nhu cÇu chÝnh ®¸ng, ®Ó ®oµn kh¸ch cã mét chuyÕn ®i thµnh
c«ng, t¬ng xøng chi phÝ cña hä ®· bá ra mua ch¬ng tr×nh du lÞch. Híng
dÉn viªn cßn ®ãng vai trß cña ngêi chñ nhµ ®ãn tiÕp ®oµn kh¸ch song
l¹i nh mét ngêi b¹n ®ång hµnh cña ®oµn kh¸ch.
§Ó lµm ®îc ®iÒu ®ã trong giao tiÕp, øng xö víi kh¸ch du lÞch, híng
dÉn viªn cÇn ph¶i chó ý nh÷ng ®iÒu díi ®©y:
- Thø nhÊt, híng dÉn viªn ph¶i hiÓu biÕt vÒ phong tôc, tËp qu¸n,
lèi sèng, vÒ lÞch sö, v¨n hãa vµ nh÷ng vÊn ®Ò ®ang diÔn ra trong ®êi
sèng x· héi hiÖn nay cña ®Êt níc n¬i du kh¸ch ®ang sinh sèng, lµm cho
kh¸ch thÊy r»ng m×nh rÊt quý träng ®Êt níc hä, con ngêi hä vµ thÓ hiÖn
víi hä vÒ lßng mÕn kh¸ch cña m×nh vµ d©n téc m×nh.
- Thø hai, híng dÉn viªn biÕt t«n träng kh¸ch, tøc lµ ph¶i lu«n l¾ng
nghe nh÷ng ý kiÕn, yªu cÇu, nguyÖn väng cña kh¸ch. Khi nghe kh¸ch
nãi, híng dÉn viªn nªn biÓu hiÖn th¸i ®é cña m×nh nh nh×n th¼ng vµo
m¾t hä, gËt ®Çu t¸n ®ång kÌm theo nô cêi phÊn khÝch. §Æc biÖt, trong
khi kh¸ch nãi ®iÒu tèi kþ lµ c¾t ngang lêi hä, hay phñ nhËn ngay ý kiÕn
cña hä.
ViÖc t«n träng kh¸ch cßn ®îc thÓ hiÖn trong viÖc híng dÉn viªn
kh«ng ®îc gäi sai hoÆc nhÇm tªn kh¸ch, nhÊt lµ tªn cña trëng ®oµn. Khi
xng h« víi kh¸ch ph¶i chó ý ®Õn tËp qu¸n giao tiÕp cña kh¸ch, nªn gäi
kh¸ch b»ng tªn hä a thÝch chø kh«ng nªn gäi hä theo c¸ch thuËn tiÖn
cho m×nh. Khi kh¸ch cã nh÷ng lêi nãi hay hµnh vi, cö chØ kh«ng lÞch sù
víi m×nh nhÊt lµ tríc mÆt c¶ ®oµn kh¸ch, híng dÉn viªn cÇn hÕt søc
b×nh tÜnh, kh«ng ®îc ph¶n øng th¼ng thõng mµ cÇn nhÑ nhµng gi¶i
thÝch cho kh¸ch hiÓu vµ tù nhËn lçi.
- Thø ba, híng dÉn viªn ph¶i ®¶m b¶o tÝnh c«ng b»ng cho ®oµn
kh¸ch. Th«ng thêng mét ®oµn kh¸ch Ýt cã sù ®ång nhÊt vÒ tuæi t¸c,
thµnh phÇn giíi tÝnh, c¸ tÝnh, ®«i khi cã c¶ nh÷ng kh¸ch ®Æc biÖt nh

49
ngêi tµn tËt, ngêi ®ång tÝnh. Bëi vËy, híng dÉn viªn cÇn ph¶i cã sù giao
tiÕp hµi hßa chung víi c¶ ®oµn. Híng dÉn viªn kh«ng ®îc biÓu lé sù quý
mÕn ®Æc biÖt hay cã nh÷ng hµnh vi thiÕu tÕ nhÞ víi bÊt kú mét vÞ
kh¸ch nµo. Nh vËy, ngêi híng dÉn kh«ng nªn trong khi nãi lóc nµo còng
chØ nh×n vµo mét ngêi kh¸ch cã vÎ ngoµi a nh×n h¬n, lóc nµo còng ®i
cïng, ngåi ¨n cïng, nãi chuyÖn cïng víi chØ ngêi kh¸ch ®ã. Trêng hîp, h-
íng dÉn viªn cã ý ®Þnh tæ chøc sinh nhËt hoÆc dÞp kû niÖm ngµy cíi
cña mét du kh¸ch nµo ®ã trong ®oµn, cÇn chó ý kh«ng ®îc quªn sinh
nhËt cña mét du kh¸ch kh¸c còng trïng vµo nh÷ng ngµy trong chuyÕn ®i.
- Thø t, híng dÉn viªn còng cÇn ph¶i biÕt khen chª kh¸ch mét c¸ch
®óng møc. Ngêi híng dÉn ph¶i nhËn ra vµ khen ngîi nh÷ng viÖc lµm
®óng, nh÷ng hµnh vi ®Ñp cña kh¸ch nh: kh¸ch lu«n ®óng giê, gióp kh¸ch
trong ®oµn bÞ tai n¹n, gióp ®ì híng dÉn viªn gi¶i quyÕt t×nh huèng vµ
cÇn biÕt lµm gi¶m nhÑ
cña kh¸ch khi kh¸ch vi ph¹m mµ kh«ng cè ý hay kh«ng biÕt. Tuy nhiªn,
®èi víi nh÷ng hµnh vi ph¸ rèi, híng dÉn viªn cÇn ph¶i c¬ng quyÕt xö lý,
nhanh chãng tõ chèi, gi¶i thÝch cho hä râ víi th¸i ®é nghiªm tóc. Ch¼ng
h¹n ®èi víi nh÷ng du kh¸ch lu«n muén giê hÑn cÇn ph¶i ®a ra lêi c¶nh
b¸o r»ng nÕu lÇn sau «ng (bµ) kh«ng ®óng giê, chóng t«i sÏ kh«ng ®îi
«ng (bµ) n÷a vµ «ng (bµ) sÏ ph¶i tù kiÕm ph¬ng tiÖn ®Õn ®iÓm tham
quan tiÕp theo.
- Thø n¨m, híng dÉn viªn ph¶i biÕt ®éng viªn, chia sÎ víi kh¸ch.
Trong mét sè trêng hîp, do ®iÒu kiÖn kh¸ch quan, ®oµn kh¸ch c¶m thÊy
kh«ng vui bëi gÆp mét sè ®iÒu kiÖn kh«ng thuËn lîi, may m¾n trong
ch¬ng tr×nh tham quan nh: gÆp ngµy ma b·o kh«ng thÓ ®i tµu th¨m
VÞnh H¹ Long, kh«ng thÓ t¾m biÓn, háng m¸y ¶nh, m¸y quay phim khi ë
n¬i cã phong c¶nh ®Ñp. Lóc ®ã, híng dÉn viªn cÇn biÕt ®éng viªn, an ñi
khÐo lÐo, tr¸nh t×nh tr¹ng kh¬i thªm nçi buån ch¸n, thÊt väng cho du
kh¸ch.
- Thø s¸u, híng dÉn viªn ph¶i biÕt hßa m×nh cïng du kh¸ch, s½n
sµng hëng øng, tham gia c¸c ho¹t ®éng gi¶i trÝ nh: chôp ¶nh, khiªu vò,
ca h¸t, t¾m biÓn nÕu hä mêi víi th¸i ®é niÒm në, nhiÖt thµnh. §ång thêi,
híng dÉn viªn còng ph¶i biÕt dµnh thêi gian, chia sÎ cïng kh¸ch trong
nh÷ng buæi tèi cã thêi gian rçi, hay trong chuyÕn hµnh tr×nh dµi ngµy.
§«i khi, híng dÉn viªn kÓ cho kh¸ch nghe nh÷ng c©u chuyÖn vui ®êi th-



50
êng, truyÖn cêi, gióp cho mèi quan hÖ gi÷a híng dÉn viªn vµ du kh¸ch
ngµy cµng th©n mËt.
- Thø b¶y, híng dÉn viªn ngîc l¹i còng cÇn ph¶i biÕt gîi chuyÖn,
dµnh cho kh¸ch c¬ héi ®îc thÓ hiÖn m×nh. Ch¼ng h¹n nh, híng dÉn viªn
cã thÓ hái kh¸ch vÒ m«n thÓ thao hä a thÝch, vÒ c¸c thµnh viªn trong
gia ®×nh, vÒ thµnh phè cña hä, vÒ c«ng viÖc hä lµm ®Ó thÓ hiÖn sù
quan t©m. Tuy nhiªn, híng dÉn viªn chó ý vÉn cÇn ph¶i gi÷ mét kho¶ng
c¸ch nhÊt ®Þnh víi du kh¸ch. §Æc biÖt, híng dÉn viªn kh«ng nªn th«ng
tin cho kh¸ch chuyÖn néi bé c¬ quan, nãi kh«ng tèt vÒ l¸i xe, hay nh÷ng
ngêi ®ång nghiÖp kh¸c, tr¸nh ®ång t×nh víi kh¸ch vÒ mét sè quan ®iÓm,
chÝnh kiÕn kh«ng phï hîp víi ®iÒu kiÖn cña níc ta.
- Thø t¸m, híng dÉn viªn cÇn ph¶i biÕt gi÷ lêi høa. Trêng hîp nÕu
thÊy kh¶ n¨ng thùc hiÖn yªu cÇu cña kh¸ch cha ch¾c ch¾n, híng dÉn viªn
cÇn ph¶i kiÓm tra l¹i tríc khi nhËn lêi, kh«ng ®îc thÊt høa víi kh¸ch. NÕu v×
lý do nµo ®ã dï lµ lý do chÝnh ®¸ng lêi høa cña m×nh kh«ng thùc hiÖn ®îc,
híng dÉn viªn ph¶i xin lçi kh¸ch, tr×nh bµy râ nguyªn nh©n ®Ó kh¸ch cã sù
c¶m th«ng nhÊt ®Þnh. §ång thêi, híng dÉn viªn còng cÇn ph¶i lu«n ®óng
hÑn. Khi ®Õn ®óng hÑn, híng dÉn viªn chøng tá m×nh lµ con ngêi cã uy
tÝn, biÕt qóy träng thêi gian, ®iÒu ®ã cßn lµm cho du kh¸ch c¶m thÊy
®îc t«n träng.
- Thø chÝn, híng dÉn viªn cßn ph¶i lu«n cã tinh thÇn tËn t©m, gióp
®ì kh¸ch tõ viÖc nhá nhÊt nh: mang hé hµnh lý cho ngêi giµ, phô n÷ cã
con nhá, ngêi tµn tËt, göi th, chuyÓn th«ng tin hä kh¸ch ®Õn b¹n bÌ, ngêi
quen, t×m kiÕm cöa hµng ®Ó kh¸ch thay d©y ®ång hå, söa m¸y ¶nh,
may ¸o dµi, híng dÉn kh¸ch mua s¾m hµng hãa.
- Thø mêi, híng dÉn viªn còng kh«ng ®îc qu¸ nghiªm kh¾c víi
kh¸ch, kh«ng b¾t kh¸ch chÊp hµnh, tu©n thñ mäi viÖc qu¸ kh¾t khe mµ
ph¶i biÕt ch¨m lo tíi nhu cÇu cña kh¸ch. §ång thêi, híng dÉn viªn ph¶i tá
ra khiªm tèn, kh«ng nªn khoe khoang qu¸ møc, ®õng thÓ hiÖn m×nh lµ
ngêi biÕt nhiÒu, häc s©u, hiÓu réng, h·y biÕt kiÒm chÕ, khiªm nhêng
®Ó du kh¸ch c¶m thÊy dÔ gÇn, dÔ th«ng c¶m, kh¾c häa ®îc h×nh ¶nh
®Ñp trong m¾t du kh¸ch.




51
2.3.3. Quan hÖ víi c¸c nhµ cung cÊp dÞch vô du lÞch cho ®oµn
kh¸ch
Híng dÉn viªn lµ ngêi ®¹i diÖn cho doanh nghiÖp l÷ hµnh gi¸m s¸t
vµ kiÓm tra c¸c dÞch vô cña nhµ cung cÊp lµ c¸c kh¸ch s¹n, nhµ hµng,
cöa hµng b¸n ®å lu niÖm, c¸c h·ng xe, ®¹i lý b¸n vÐ m¸y bay. Híng dÉn
viªn ph¶i ®øng vÒ phÝa kh¸ch ®Ó b¶o vÖ quyÒn lîi chÝnh ®¸ng cña hä,
yªu cÇu c¸c nhµ cung cÊp ®¶m b¶o dÞch vô theo ®óng hîp ®ång. Tuy
vËy, híng dÉn viªn cßn cã vai trß phèi hîp víi c¸c nhµ cung cÊp ®Ó phôc
vô kh¸ch du lÞch mét c¸ch tèt nhÊt cïng t×m ra nh÷ng biÖn ph¸p thÝch
hîp trong nh÷ng trêng hîp khã kh¨n.
Nãi chung, nh÷ng ngêi qu¶n lý hay nh©n viªn phôc vô t¹i c¸c c¬ së
cung øng dÞch vô cho ®oµn kh¸ch lu«n gi÷ mèi quan hÖ b¹n hµng, liªn
kÕt víi c¸c doanh nghiÖp l÷ hµnh mµ híng dÉn viªn lµ ngêi ®¹i diÖn lµm
viÖc trùc tiÕp. Tuy nhiªn trong thùc tÕ cã nhiÒu trêng hîp x¶y ra m©u
thuÉn trong mèi quan hÖ nµy do nhiÒu nguyªn nh©n kh¸c nhau, ch¼ng
h¹n cã sù thiÕu thèng nhÊt trong viÖc t×m gi¶i ph¸p cho c¸c t×nh huèng
nh cã nh÷ng sù thay ®æi vÒ sè lîng, chÊt lîng dÞch vô kh«ng b¸o tríc,
thay ®æi do c¸c nguyªn nh©n kh¸ch quan, bÊt kh¶ kh¸ng. Trong trêng hîp
nµy, híng dÉn viªn cÇn t×m ra c¸c chøng lý cÇn thiÕt cho viÖc gi¶i quyÕt
mèi quan hÖ Êy vµ t×m sù hç trî ë c¸c bé phËn chøc n¨ng cña c«ng ty.
MÆt kh¸c, viÖc gi¶i quyÕt nh÷ng tranh chÊp nµy ph¶i ®¶m b¶o viÖc
kh«ng lµm ¶nh hëng ®Õn quyÒn lîi cña kh¸ch theo tiªu chuÈn trong ch-
¬ng tr×nh.


2.3.4.C¸c quan hÖ kh¸c
2.3.4.1. D©n c ®Þa ph¬ng
Th¸i ®é cña d©n c ®Þa ph¬ng t¹i ®iÓm du lÞch cã thÓ g©y ra
nh÷ng ¶nh hëng tÝch cùc hoÆc tiªu cùc ®Õn ho¹t ®éng híng dÉn cña h-
íng dÉn viªn còng nh tíi ®oµn kh¸ch. Th¸i ®é cña d©n c ®Þa ph¬ng t¹i
®iÓm du lÞch chÞu ¶nh hëng bëi nhiÒu yÕu tè nh ®Æc ®iÓm d©n téc,
t«n gi¸o, ®Þa bµn c tró, ®êi sèng kinh tÕ - x· héi, møc thu nhËp vµ ®Æc
biÖt lµ do møc ®é ¶nh hëng cña ho¹t ®éng du lÞch. Theo c¸c nhµ nghiªn
cøu cho r»ng th¸i ®é cña ngêi d©n ®Þa ph¬ng t¹i ®iÓm du lÞch thay
®æi theo vßng ®êi cña ®iÓm du lÞch.
Vßng ®êi cña ®iÓm du lÞch ®îc chia thµnh 6 giai ®o¹n:

52
- Giai ®o¹n ph¸t hiÖn (Discovery)

- Giai ®o¹n tham gia (Involvement)

- Giai ®o¹n ph¸t triÓn (Development)

- Giai ®o¹n hoµn chØnh (Consolidation)

- Giai ®o¹n b·o hoµ (Stagnation)

- Giai ®o¹n suy tµn (Decline)

Vßng ®êi cña khu du lÞch më ®Çu b»ng giai ®o¹n ph¸t hiÖn ra l·nh
thæ du lÞch bëi mét sè Ýt du kh¸ch cã tÝnh thÝch phiªu lu t×m tßi, kh¸ch
du lÞch ph¸t hiÖn vµ bÞ thu hót bëi vÎ ®Ñp tù nhiªn cña thiªn nhiªn hoÆc
gi¸ trÞ v¨n ho¸ cña céng ®ång ®Þa ph¬ng. Tuy nhiªn, sè lîng du kh¸ch
cßn h¹n chÕ do khu du lÞch thiÕu c¬ së h¹ tÇng, ph¬ng tiÖn ®i l¹i còng
nh cha cã tæ chøc tiÕp thÞ. Th¸i ®é cña d©n c ®Þa ph¬ng ë giai ®o¹n nµy
cßn muèn t×m hiÓu, th©n thiÖn víi du kh¸ch.
Giai ®o¹n tham gia lµ giai ®o¹n xuÊt hiÖn c¸c s¸ng kiÕn nh»m ®¸p
øng nhu cÇu cña du kh¸ch vµ qu¶ng c¸o cho khu du lÞch, kÕt qu¶ lµ
chÝnh sù t¨ng lîng kh¸ch ®· lµm n¶y sinh søc Ðp cña du lÞch lªn lÜnh
vùc cung cÊp c¸c dÞch vô c«ng céng vµ c¬ së h¹ tÇng. Quan hÖ gi÷a
chñ vµ kh¸ch vÉn th©n thiÖn nhng ®· xuÊt hiÖn c¸c dÊu hiÖu cña sù
mÇu thuÉn.
Giai ®o¹n ph¸t triÓn lµ giai ®o¹n bïng ph¸t lîng kh¸ch. NhiÒu khu du
lÞch ®îc ®Çu t lín víi nguån vèn ®Çu t tõ c¬ quan, chñ thÓ ®Þa ph¬ng,
sau ®ã, viÖc ®Çu t më réng cho nhiÒu thµnh phÇn tõ bªn ngoµi. Sù
®Çu t å ¹t tõ bªn ngoµi ®· lµm cho c¸c khu du lÞch mÊt dÇn c¸c yÕu tè
truyÒn thèng, xuÊt hiÖn c¸c yÕu tè ngo¹i lai nh lµ céi nguån cña sù suy
tho¸i sau nµy. Do sù bïng næ kh¸ch du lÞch vµ kinh doanh kh¸ch s¹n, nhµ
hµng, khu du lÞch b¾t ®Çu suy gi¶m chÊt lîng do sö dông qu¸ møc tµi
nguyªn vµ c¬ së h¹ tÇng. C«ng t¸c quy ho¹ch vµ kiÓm so¸t quy m« vïng
hoÆc quy m« nhµ níc b¾t ®Çu tham gia vµo gi¶i quyÕt vÊn ®Ò.
Khu du lÞch tham gia vµo thÞ trêng du lÞch quèc tÕ vµ lµm t¨ng sè
lîng kh¸ch quèc tÕ ngµy cµng cao. Du kh¸ch quèc tÕ trong giai ®o¹n nµy
khi ®i du lÞch chñ yÕu phô thuéc vµo sù s¾p xÕp cña c¸c c«ng ty du
lÞch, Ýt kh¶ n¨ng chñ ®éng. Du lÞch bÞ th¬ng m¹i ho¸, quan hÖ gi÷a du


53
kh¸ch vµ d©n ®Þa ph¬ng kh«ng cßn hoµn toµn th©n thiÖn mµ ®· b¾t
®Çu xuÊt hiÖn nh÷ng m©u thuÉn, xung ®ét.
Giai ®o¹n hoµn chØnh lµ giai ®o¹n tèc ®é t¨ng lîng kh¸ch du lÞch
ch÷ng l¹i, tuy nhiªn lîng du kh¸ch vÉn t¨ng vµ vît qua d©n sè ®Þa ph¬ng
t¹i mét sè khu vùc. Khu du lÞch ®îc khai th¸c triÖt ®Ó nh»m ®a d¹ng hãa
c¸c dÞch vô, ®· h×nh thµnh nªn c¸c trung t©m du lÞch th¬ng m¹i ®éc lËp
vµ riªng biÖt.
Giai ®o¹n b·o hoµ, ®©y lµ giai ®o¹n qu¸ t¶i vÒ lîng kh¸ch du lÞch.
Sù qu¸ t¶i nµy, g©y ra sù lén xén, xuèng cÊp cña c¸c khu du lÞch. Du
kh¸ch míi ngµy cµng Ýt, chñ yÕu lµ kh¸ch quen vµ nh÷ng th¬ng gia sö
dông c¸c tiÖn nghi ë khu du lÞch. C¸c nhµ kinh doanh du lÞch cè g¾ng
duy tr× sè lîng du kh¸ch, xung ®ét m«i trêng c¨ng th¼ng khiÕn du kh¸ch
kh«ng c¶m thÊy hµi lßng. T¹i thêi ®iÓm nµy, xuÊt hiÖn hµng lo¹t c¸c vÊn
®Ò liªn quan ®Õn m«i trêng, x· héi vµ kinh tÕ.
Giai ®o¹n suy tµn lµ giai ®o¹n khi du kh¸ch chuyÓn ®Õn c¸c khu du
lÞch míi. Khu du lÞch cò suy tµn chØ thu hót ®îc c¸c du kh¸ch trong ngµy
vµ cuèi tuÇn. C¸c c¬ së h¹ tÇng cho du lÞch bÞ chuyÓn môc ®Ých sö
dông kh¸c. Vµo giai ®o¹n nµy, c¸c nhµ kinh doanh du lÞch t×m mäi c¸ch
®Ó thay míi dÞch vô du lÞch.
Dùa trªn c¸c giai ®o¹n trong vßng ®êi cña khu du lÞch, Doxey ®·
®Ò xuÊt chØ sè ®o ®¹c mèi quan hÖ gi÷a du kh¸ch vµ d©n c ®Þa ph-
¬ng.
H¨ng h¸i
+ H¨ng say ph¸t triÓn du lÞch
+ C¶m gi¸c ®«i bªn tho¶ m·n
+ NhiÒu c¬ héi ®Ó ®Þa ph¬ng tham gia
+ NhiÒu nguån tiÒn vµ nhiÒu quan hÖ tèt ®îc thiÕt lËp
H÷ng hê
+ Ngµnh c«ng nghiÖp du lÞch më réng
+ Du kh¸ch nh lµ mét hiÖn tîng thêng nhËt
+ Quan t©m nhiÒu h¬n ®Õn lîi nhuËn
+ Quan hÖ gi÷a con ngêi víi con ngêi trë nªn h×nh thøc h¬n
Bøc bèi
+ Ngµnh c«ng nghiÖp du lÞch gÇn ®¹t ®Õn ®iÓm b·o hoµ

54
+ Cã nhu cÇu vÒ sù më réng c¬ së vËt chÊt kü thuËt
+ Cã sù can thiÖp vµo lèi sèng cña ngêi d©n ®Þa ph¬ng
§èi kh¸ng
+ M©u thuÉn trë nªn m¹nh mÏ h¬n
+ Kh¸ch du lÞch bÞ coi nh lµ mét dÊu hiÖu cña tÊt c¶ c¸i g×
xÊu xa
+ Quan hÖ giao tiÕp lÞch sù gi÷a kh¸ch vµ ngêi d©n kh«ng
cßn
Giai ®o¹n cuèi
+ M«i trêng thay ®æi kh«ng thÓ tr¸nh ®îc
+ Nguån lùc thay ®æi vµ ®èi tîng kh¸ch còng thay ®æi
+ NÕu ®iÓm du lÞch ®ñ lín ®Ó ®¬ng ®Çu víi lo¹i h×nh du
lÞch ®¹i chóng th× nã sÏ tiÕp tôc ph¸t triÓn thªm mét thêi
gian.
Nh vËy, trong quan hÖ víi ngêi d©n ®Þa ph¬ng, híng dÉn viªn cÇn
xem xÐt th¸i ®é cña hä víi kh¸ch du lÞch ®Ó cã nh÷ng øng xö phï hîp. H-
íng dÉn viªn cÇn nh¾c nhë du kh¸ch nh÷ng ®iÓm cÇn lu ý trong c¸ch
giao tiÕp víi ngêi d©n ®Þa ph¬ng:
- Cã th¸i ®é khiªm nhêng vµ mong muèn ®îc häc hái tõ d©n c ®Þa ph-
¬ng.

- Cã nhËn thøc nh¹y c¶m sù kh¸c biÖt v¨n ho¸ gi÷a c¸c d©n téc ®Ó
tr¸nh nh÷ng hµnh vi xóc ph¹m.

- H·y t«n träng nh÷ng ngêi d©n ®Þa ph¬ng dï cã thÓ ®êi sèng vËt
chÊt cña hä khã kh¨n hay lèi sèng c¸ch suy nghÜ cña hä cã kh¸c m×nh.

- Híng dÉn viªn lu«n gi¶i thÝch víi kh¸ch nh÷ng phong tôc, tËp
qu¸n, lèi sèng cña d©n c ®Þa ph¬ng. §ång thêi, khuyÕn khÝch kh¸ch
lµm quen víi nh÷ng tËp qu¸n cña d©n c b¶n ®Þa, ngêi d©n sÏ vui khi ®îc
gióp ®ì b¹n.




55
- Híng dÉn viªn cÇn lu ý kh¸ch hä chØ lµ mét trong hµng ngh×n du
kh¸ch tíi th¨m quan ®Êt níc hä, kh«ng nªn mong ®îi nh÷ng u ®·i ®Æc
biÖt.

- Kh«ng høa hÑn víi ngêi d©n níc së t¹i trõ khi b¹n ch¾c ch¾n r»ng
m×nh cã thÓ thùc hiÖn ®îc.

- §èi víi b¶n th©n híng dÉn viªn cÇn ph¶i thiÕt lËp ®îc mèi quan
hÖ tèt víi d©n c ®Þa ph¬ng, bëi hä lµ ngêi cung cÊp cho b¹n nguån
th«ng tin quý gi¸ vµ cËp nhËt t¹i ®iÓm du lÞch.

2.3.4.2. ChÝnh quyÒn së t¹i
ChÝnh quyÒn së t¹i bao gåm c¸c c¬ quan h÷u quan, ban ngµnh chøc
n¨ng cã liªn quan nh c«ng an ®Þa ph¬ng, c¬ së y tÕ hay ban qu¶n lý di
tÝch t¹i ®iÓm tham quan. Híng dÉn viªn cÇn ph¶i thêng xuyªn duy tr× tèt
nh÷ng mèi quan hÖ nµy bëi trong khi thùc hiÖn ch¬ng tr×nh t¹i nh÷ng ®Þa
ph¬ng cã tuyÕn ®iÓm du lÞch cã thÓ ph¸t sinh nh÷ng vÊn ®Ò cÇn tíi sù trî
gióp cña c¸c mèi quan hÖ nµy.
Híng dÉn viªn chuÈn bÞ danh b¹ ®iÖn tho¹i, ®Þa chØ liªn l¹c cña
c¸c c¬ quan ban ngµnh ®Ó liªn hÖ khi cÇn thiÕt. Ch¼ng h¹n, t¹i c¸c
®iÓm tham lµ c¸c di tÝch lÞch sö kh«ng thêng xuyªn ®ãn kh¸ch hoÆc
søc chøa cña ®iÓm tham quan cã h¹n, híng dÉn viªn cÇn ph¶i chñ ®éng
liªn hÖ tríc víi ban qu¶n lý di tÝch ®Ó chuÈn bÞ sù s½n sµng ®ãn kh¸ch.
Tr¸nh trêng hîp khi ®oµn kh¸ch tíi, híng dÉn viªn kh«ng thùc hiÖn ®îc
viÖc híng dÉn tham quan.
Ngoµi ra, híng dÉn viªn còng cÇn ph¶i n¾m v÷ng nh÷ng néi quy
cña ®iÓm tham quan, nguyªn t¾c lµm viÖc vµ nh÷ng quy ®Þnh ph¸p lý
liªn quan ®Ó chñ ®éng khi lµm viÖc víi c¬ quan nµy.




56
C©u hái «n tËp ch¬ng 2

1. T¹i sao nãi ®Ó ®¶m b¶o chÊt lîng cña ch¬ng tr×nh du lÞch, híng
dÉn viªn du lÞch cÇn ph¶i cã kü n¨ng giao tiÕp hiÖu qu¶?

2. Tr×nh bµy nh÷ng ®iÓm cÇn lu ý víi híng dÉn viªn khi sö dông ng«n
ng÷ nãi trong ho¹t ®éng híng dÉn.

3. T¹i sao nãi ng«n ng÷ biÓu c¶m ®ãng vai trß quan träng trong kü
n¨ng truyÒn ®¹t cña híng dÉn viªn?

4. §Ó cã ®îc kü n¨ng truyÒn ®¹t tèt híng dÉn viªn cÇn rÌn luyÖn nh
thÕ nµo?

5. Trong quan hÖ víi kh¸ch du lÞch, híng dÉn viªn cÇn chó ý nh÷ng
vÊn ®Ò g×?

6. Nh÷ng mèi quan hÖ víi ®ång nghiÖp cã ¶nh hëng nh thÕ nµo tíi
c«ng viÖc cña híng dÉn viªn?




57
Bµi tËp thùc hµnh ch¬ng 2

1. LËp danh môc nh÷ng tõ ®ång nghÜa vµ ®Æt c©u b»ng tiÕng
ViÖt vµ ngo¹i ng÷ ®ang häc, sö dông ®Ó thuyÕt minh.

2. LËp danh môc nh÷ng cö chØ, ®iÖu bé vµ cho biÕt ý nghÜa cña
chóng theo tõng quèc gia, khu vùc mµ em biÕt.

3. H·y dïng ng«n ng÷ biÓu c¶m ®Ó diÔn t¶ nh÷ng tr¹ng th¸i c¶m
xóc sau: sù ng¹c nhiªn, hoan hØ, sù lo ©u, giËn d÷, xao xuyÕn,
khinh bØ, h¨m do¹, suy ngÉm, hèt ho¶ng, yªu th¬ng, thÝch thó, cÇu
xin, thÊt väng, h¹nh phóc, th¸n phôc, ch¸n n¶n.




58
ch¬ng 3
tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du LÞch

Môc ®Ých:

Trang bÞ cho häc sinh c¸c kiÕn thøc liªn quan tíi kh¸i niÖm, c¸c
c¸ch ph©n lo¹i ch¬ng tr×nh du lÞch. Thªm vµo ®ã, gióp häc sinh hiÓu
®îc mét sè yÕu tè ¶nh hëng tíi qua tr×nh tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng
tr×nh du lÞch vµ c¸c c¸ch tæ chøc thùc hiÖn mét sè ch¬ng tr×nh du
lÞch cô thÓ nh»m vËn dông c¸c kiÕn thøc ®· häc vµo c«ng viÖc thùc
tÕ.



Néi dung chÝnh:

- Kh¸i niÖm, ®Æc ®iÓm vµ c¸c h×nh thøc ph©n lo¹i cña ch-
¬ng tr×nh du lÞch.
- Mét sè yÕu tè c¬ b¶n ¶nh hëng ®Õn qu¸ tr×nh tæ chøc
thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch. PhÇn nµy ®Ò cËp tíi 9 yÕu tè c¬
b¶n cã ¶nh hëng trùc tiÕp tíi c«ng viÖc tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng
tr×nh cña híng dÉn viªn du lÞch.
- Quy tr×nh tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch cña h-
íng dÉn viªn. Trong ®ã, nªu quy tr×nh chung trong viÖc tæ chøc thùc
hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch vµ mét sè ch¬ng tr×nh cô thÓ nh ch¬ng
tr×nh dµnh cho kh¸ch du lÞch quèc tÕ ®i vµo, ®i ra vµ tµu biÓn.
- Mét sè ph¬ng ph¸p qu¶n lý ®oµn kh¸ch trong qu¸ tr×nh
thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch. Cung cÊp nh÷ng ph¬ng ph¸p vµ kü
n¨ng c¬ b¶n trong viÖc qu¶n lý ®oµn kh¸ch ®Ó ®¶m b¶o ch¬ng tr×nh
du lÞch ®îc thùc hiÖn tèt.
- Ho¹t ®éng tuyªn truyÒn, khuyÕn khÝch kh¸ch du lÞch.
Tuyªn truyÒn vµ khuyÕn khÝch kh¸ch du lÞch tham gia vµo c¸c ho¹t
®éng b¶o vÖ m«i trêng, b¶o vÖ c¸c di s¶n v¨n hãa vµ tham gia vµo c¸c
ho¹t ®éng cã Ých kh¸c cho céng ®ång ®Þa ph¬ng t¹i n¬i ®oµn tíi.




59
3.1. Ch¬ng tr×nh du lÞch
3.1.1.Kh¸i niÖm ch¬ng tr×nh du lÞch
Theo LuËt Du lÞch ViÖt Nam ch¬ng tr×nh du lÞch lµ lÞch tr×nh,
c¸c dÞch vô vµ gi¸ b¸n ch¬ng tr×nh ®îc ®Þnh h×nh tríc cho chuyÕn ®i
cña kh¸ch du lÞch tõ n¬i xuÊt ph¸t ®Õn ®iÓm kÕt thóc chuyÕn ®i.


3.1.2.§Æc ®iÓm cña ch¬ng tr×nh du lÞch
Ch¬ng tr×nh du lÞch trän gãi ®îc coi lµ s¶n phÈm ®Æc trng vµ
quan träng nhÊt cña c¸c doanh nghiÖp l÷ hµnh. Ch¬ng tr×nh du lÞch ®îc
thiÕt kÕ vµ x©y dùng dùa trªn c¬ së nghiªn cøu nhu cÇu cña kh¸ch du
lÞch sao cho mçi mét ch¬ng tr×nh du lÞch phï hîp nhÊt víi tõng yªu cÇu
cña kh¸ch.
Ch¬ng tr×nh du lÞch lµ s¶n phÈm doanh nghiÖp l÷ hµnh b¸n tíi ng-
êi tiªu dïng nhng cã mét ®iÒu ®Æc biÖt lµ ngêi tiªu dïng Ýt cã kh¶ n¨ng
tiªu dïng s¶n phÈm nµy mét m×nh, mµ cÇn tíi sù trî gióp cña c¸c doanh
nghiÖp l÷ hµnh th«ng qua vai trß cña híng dÉn viªn. Híng dÉn viªn lµ ng-
êi gióp kh¸ch thùc hiÖn c¸c ch¬ng tr×nh du lÞch sao cho ®¹t hiÖu qu¶
cao nhÊt. Híng dÉn viªn sÏ ®i cïng ®oµn kh¸ch tíi c¸c ®iÓm tham quan cã
trong ch¬ng tr×nh tõ ngµy ®Çu tíi ngµy cuèi cïng, gióp kh¸ch tæ chøc c¸c
ho¹t ®éng tham quan, vui ch¬i gi¶i trÝ, gióp kh¸ch gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn
®Ò khã kh¨n x¶y ra trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch.
Mét ch¬ng tr×nh du lÞch cã thÓ tæ chøc thµnh nhiÒu
chuyÕn ®i víi nh÷ng ®oµn kh¸ch vµ thêi gian kh¸c nhau. Gi¸ cña ch¬ng
tr×nh du lÞch phô thuéc vµo sè lîng kh¸ch vµ chÊt lîng cña dÞch vô ®îc
cung cÊp trong ch¬ng tr×nh.
Ch¬ng tr×nh du lÞch cung cÊp ®Çy ®ñ c¸c th«ng tin liªn quan ®Õn
chuyÕn ®i cña kh¸ch nh c¸c tuyÕn ®iÓm tham quan, ch¬ng tr×nh vui
ch¬i gi¶i trÝ, dÞch vô ¨n, ë, ®i l¹i. TÊt c¶ nh÷ng th«ng tin trong ch¬ng
tr×nh du lÞch ®Òu n»m trong ®iÒu kho¶n cung cÊp dÞch vô ®îc ký kÕt
gi÷a ®oµn kh¸ch vµ doanh nghiÖp l÷ hµnh. Híng dÉn viªn du lÞch sÏ cã
tr¸ch nhiÖm gióp kh¸ch thùc hiÖn toµn bé ch¬ng tr×nh du lÞch theo lÞch
tr×nh cô thÓ ®· tháa thuËn gi÷a hai bªn, kh«ng ®îc phÐp tù ý lµm thay
®æi néi dung hay thay ®æi tr×nh tù vÒ thêi gian ch¬ng tr×nh.
Mét ch¬ng tr×nh du lÞch lu«n ®îc cung cÊp nhiÒu møc gi¸ kh¸c
nhau ®Ó cho du kh¸ch dÔ dµng lùa chän sao cho phï hîp nhÊt víi m×nh.
60
Gi¸ ch¬ng tr×nh du lÞch bao gåm toµn bé c¸c chi phÝ c¬ b¶n trong ch-
¬ng tr×nh. Kh¸ch du lÞch kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i mua toµn bé c¸c dÞch vô
cã trong ch¬ng tr×nh du lÞch mµ cã thÓ mua tõng dÞch vô riªng lÎ trong
®ã nh vËn chuyÓn, híng dÉn viªn, dÞch vô ¨n uèng, lu tró.
3.1.3.Ph©n lo¹i ch¬ng tr×nh du lÞch
Ngêi ta cã thÓ ph©n lo¹i c¸c ch¬ng tr×nh du lÞch theo mét sè c¸c
tiªu thøc sau ®©y:
3.1.3.1. C¨n cø vµo môc ®Ých cña chuyÕn du lÞch
C¨n cø vµo môc ®Ých cña chuyÕn du lÞch c¸c ch¬ng tr×nh du
lÞch ®îc ph©n thµnh nh÷ng thÓ lo¹i c¬ b¶n sau:
Ch¬ng tr×nh du lÞch t«n gi¸o, tÝn ngìng
Môc ®Ých chÝnh cña chuyÕn du lÞch lµ thùc hiÖn c¸c cuéc hµnh
h¬ng vÒ c¸c th¸nh ®Þa t«n gi¸o, chïa, ®×nh, ®Òn, nhµ thê hay c¸c vïng
®Êt linh thiªng vµo thêi gian diÔn ra lÔ héi ®Ó tiÕn hµnh c¸c nghi lÔ t«n
gi¸o vµ cÇu nguyÖn. Ngoµi ra, ch¬ng tr×nh du lÞch t«n gi¸o cßn ®îc tæ
chøc cho nh÷ng ngêi kh«ng theo ®¹o muèn t×m hiÓu, nghiªn cøu t«n
gi¸o ®ã.
Ch¬ng tr×nh du lÞch ch÷a bÖnh
Ch¬ng tr×nh du lÞch ®îc tæ chøc nh»m phôc håi søc khoÎ cho
kh¸ch du lÞch. Th«ng thêng, ®iÓm ®Õn lµ nh÷ng n¬i cã tµi nguyªn du
lÞch cã t¸c dông tèt ®èi víi mét sè bÖnh lý nhÊt ®Þnh.
Ch¬ng tr×nh du lÞch thÓ thao
Ch¬ng tr×nh du lÞch ®îc thiÕt kÕ ®Ó ®¸p øng nhu cÇu yªu thÝch
thÓ thao cña kh¸ch du lÞch. Kh¸ch tham gia c¸c ch¬ng tr×nh nµy nh»m
môc ®Ých thi ®Êu hoÆc cæ vò cho c¸c cuéc thi ®Êu thÓ thao hoÆc
t×m ®Õn nh÷ng n¬i cã ®iÒu kiÖn phï hîp ®Ó rÌn luyÖn m«n thÓ thao
mµ m×nh a thÝch.
Ch¬ng tr×nh du lÞch m¹o hiÓm
Ch¬ng tr×nh du lÞch ®îc thiÕt kÕ nh»m ®¸p øng nhu cÇu ®îc tr¶i
nghiÖm c¶m gi¸c m¹nh, thö søc víi nh÷ng ho¹t ®éng míi l¹, nguy hiÓm
®Ó tù thÓ hiÖn m×nh cña kh¸ch du lÞch. Nh÷ng ho¹t ®éng phæ biÕn
trong c¸c ch¬ng tr×nh du lÞch nµy lµ leo nói, lÆn biÓn, ®i bé, chÌo thuyÒn
vît th¸c, th¸m hiÓm hang ®éng.


61
Ch¬ng tr×nh du lÞch th¨m th©n
Ch¬ng tr×nh du lÞch ®¸p øng nhu cÇu giao tiÕp, th¨m hái ngêi
th©n gi÷a c¸c miÒn, c¸c quèc gia cña nh÷ng ngêi xa quª h¬ng.
Ch¬ng tr×nh du lÞch v¨n ho¸
Ch¬ng tr×nh du lÞch nh»m ®¸p øng nhu cÇu n©ng cao hiÓu biÕt
cho kh¸ch du lÞch vÒ nhiÒu lÜnh vùc: v¨n hãa, lÞch sö, kiÕn tróc, phong
tôc tËp qu¸n, lèi sèng, sinh ho¹t cña ngêi d©n ®Þa ph¬ng. §©y lµ thÓ lo¹i
ch¬ng tr×nh du lÞch dùa vµo b¶n s¾c v¨n ho¸ d©n téc víi sù tham gia
cña céng ®ång nh»m b¶o tån vµ ph¸t huy c¸c gi¸ trÞ v¨n ho¸ truyÒn
thèng.
Ch¬ng tr×nh du lÞch sinh th¸i
Néi dung chñ yÕu cña ch¬ng tr×nh du lÞch lµ t×m hiÓu nghiªn cøu
vÒ tù nhiªn vµ nh÷ng gi¸ trÞ v¨n ho¸ truyÒn thèng ®Þa ph¬ng, g¾n víi
gi¸o dôc m«i trêng, cã sù tham gia tÝch cùc cña céng ®ång, cã ®ãng
gãp cho nç lùc b¶o tån vµ ph¸t triÓn bÒn v÷ng.
Ch¬ng tr×nh du lÞch tæng hîp
Néi dung cña ch¬ng tr×nh bao gåm nhiÒu ho¹t ®éng ®a d¹ng,
phong phó nh»m ®¸p øng nhu cÇu cña kh¸ch du lÞch.
3.1.3.2. C¨n cø vµo c¸ch tÝnh gi¸
C¨n cø vµo c¸ch tÝnh gi¸ c¸c ch¬ng tr×nh du lÞch ®îc ph©n thµnh
ba lo¹i:
Ch¬ng tr×nh du lÞch víi gi¸ trän gãi
Ch¬ng tr×nh du lÞch víi gi¸ trän gãi lµ ch¬ng tr×nh du lÞch mµ c¨n
cø vµo ®ã ngêi ta tæ chøc c¸c chuyÕn du lÞch víi møc gi¸ ®· ®îc x¸c
®Þnh tríc. Møc gi¸ cña ch¬ng tr×nh bao gåm gi¸ cña hÇu hÕt c¸c dÞch
vô vµ hµng ho¸ ph¸t sinh trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch.
C¸c ch¬ng tr×nh du lÞch trän gãi lµ s¶n phÈm ®Æc trng cña c¸c doanh
nghiÖp l÷ hµnh.
Ch¬ng tr×nh du lÞch víi gi¸ c¬ b¶n
Møc gi¸ cña ch¬ng tr×nh chØ bao gåm mét sè dÞch vô chñ yÕu
cña ch¬ng tr×nh nh dÞch vô vËn chuyÓn, lu tró, ¨n uèng. H×nh thøc nµy
thêng ®îc c¸c h·ng hµng kh«ng ¸p dông cho ®èi tîng kh¸ch du lÞch c«ng
vô víi møc gi¸ chØ bao gåm vÐ m¸y bay, chi phÝ lu tró vµ vËn chuyÓn tõ

62
s©n bay vÒ kh¸ch s¹n. Trong thÓ lo¹i ch¬ng tr×nh du lÞch nµy, gi¸ vÐ
m¸y bay thêng thÊp h¬n møc gi¸ trªn thÞ trêng.
Ch¬ng tr×nh du lÞch víi gi¸ tù chän
Kh¸ch cã thÓ lùa chän c¸c møc gi¸ kh¸c nhau t¬ng øng víi c¸c cÊp
®é chÊt lîng phôc vô kh¸c nhau. Kh¸ch cã thÓ lùa chän møc gi¸ phï hîp
theo tõng dÞch vô riªng biÖt cña ch¬ng tr×nh hoÆc cña tæng thÓ c¶ ch-
¬ng tr×nh. H×nh thøc nµy thêng kh«ng phæ biÕn do gÆp nhiÒu khã
kh¨n trong c«ng t¸c tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh.
3.1.3.3. C¨n cø vµo nguån gèc ph¸t sinh
C¨n cø vµo nguån gèc ph¸t sinh cã ba lo¹i ch¬ng tr×nh du lÞch chñ
®éng, bÞ ®éng vµ kÕt hîp.

C¸c ch¬ng tr×nh du lÞch theo s¸ng kiÕn cña c¸c doanh nghiÖp l÷
hµnh
Doanh nghiÖp l÷ hµnh chñ ®éng nghiªn cøu thÞ trêng, x©y dùng
c¸c ch¬ng tr×nh du lÞch, Ên ®Þnh c¸c ngµy thùc hiÖn, sau ®ã míi b¸n vµ
tæ chøc thùc hiÖn c¸c ch¬ng tr×nh. Trong thùc tÕ, chØ cã c¸c doanh
nghiÖp l÷ hµnh lín, cã thÞ trêng æn ®Þnh míi tæ chøc c¸c ch¬ng tr×nh du
lÞch chñ ®éng do tÝnh rñi ro cña chóng.
C¸c ch¬ng tr×nh du lÞch theo yªu cÇu cña kh¸ch
Kh¸ch tù t×m ®Õn víi doanh nghiÖp l÷ hµnh, ®Ò ra c¸c yªu cÇu vµ
nguyÖn väng cña hä. Trªn c¬ së ®ã, doanh nghiÖp l÷ hµnh x©y dùng
ch¬ng tr×nh. Hai bªn tiÕn hµnh tho¶ thuËn vµ thùc hiÖn sau khi ®· ®¹t
®îc sù nhÊt trÝ. C¸c ch¬ng tr×nh du lÞch lo¹i nµy thêng Ýt tÝnh rñi ro
song sè lîng kh¸ch rÊt nhá, c«ng ty bÞ ®éng trong tæ chøc.
Ch¬ng tr×nh du lÞch kÕt hîp

Ch¬ng tr×nh du lÞch ®îc x©y dùng trªn c¬ së kÕt hîp gi÷a ý kiÕn
cña c¶ doanh nghiÖp vµ kh¸ch hµng. Doanh nghiÖp l÷ hµnh chñ ®éng
nghiªn cøu thÞ trêng, x©y dùng ch¬ng tr×nh du lÞch nhng kh«ng x¸c
®Þnh tríc thêi gian tæ chøc. Th«ng qua c¸c ho¹t ®éng tuyªn truyÒn
qu¶ng c¸o, kh¸ch hµng sÏ t×m ®Õn víi doanh nghiÖp. Th«ng thêng kh¸ch
hµng sÏ ®Ò nghÞ söa ®æi mét sè yÕu tè trªn c¬ së t«n träng néi dung
chÝnh cña ch¬ng tr×nh, hai bªn sÏ tiÕn hµnh tho¶ thuËn vµ sau ®ã thùc
hiÖn ch¬ng tr×nh.


63
3.1.3.4. C¨n cø vµo ph¹m vi thêi gian tæ chøc chuyÕn du lÞch
Ch¬ng tr×nh du lÞch ng¾n ngµy

Thêi gian cña ch¬ng tr×nh thêng díi b¶y ngµy. §iÓn h×nh cña thÓ
lo¹i nµy lµ c¸c ch¬ng tr×nh nghØ cuèi tuÇn, ch¬ng tr×nh du lÞch c«ng vô,
ch¬ng tr×nh du lÞch trong c¸c dÞp nghØ lÔ... Cã nh÷ng ch¬ng tr×nh du
lÞch cã ®é dµi thêi gian rÊt ng¾n, néi dung tham quan cña ch¬ng tr×nh
chØ gãi gän trong mét ngµy hay mét buæi nh ch¬ng tr×nh du lÞch tham
quan thµnh phè.

Ch¬ng tr×nh du lÞch dµi ngµy

Thêi gian cña ch¬ng tr×nh thêng trªn b¶y ngµy, thËm chÝ kÐo dµi
hµng th¸ng. §iÓn h×nh cña thÓ lo¹i dµi ngµy lµ c¸c ch¬ng tr×nh du lÞch
tµu biÓn viÔn d¬ng, c¸c ch¬ng tr×nh xuyªn quèc gia hay xuyªn lôc ®Þa.
3.1.3.5 C¨n cø vµo ph¹m vi ®Þa lý tæ chøc chuyÕn du lÞch
Ch¬ng tr×nh du lÞch néi ®Þa

Ch¬ng tr×nh du lÞch néi ®Þa dµnh cho kh¸ch du lÞch néi ®Þa ®i
du lÞch trong ph¹m vi l·nh thæ.

Ch¬ng tr×nh du lÞch quèc tÕ

Ch¬ng tr×nh du lÞch quèc tÕ ®îc ph©n thµnh hai lo¹i sau:
- Ch¬ng tr×nh du lÞch ®i vµo (inbound tour): lµ ch¬ng tr×nh du
lÞch dµnh cho kh¸ch du lÞch quèc tÕ vµo mét quèc gia kh¸c ®i du lÞch.
- Ch¬ng tr×nh du lÞch ra níc ngoµi (outbound tour): lµ ch¬ng tr×nh
du lÞch dµnh cho kh¸ch du lÞch trong níc ®i du lÞch níc ngoµi.
3.1.3.6. C¨n cø vµo ph¬ng tiÖn giao th«ng
C¨n cø vµo ph¬ng tiÖn giao th«ng chñ yÕu ®îc sö dông trong
chuyÕn ®i, c¸c ch¬ng tr×nh du lÞch ®îc cã thÓ ®îc ph©n chia thµnh nhiÒu
lo¹i kh¸c nhau:

- Ch¬ng tr×nh du lÞch b»ng tµu biÓn

- Ch¬ng tr×nh du lÞch b»ng « t«

- Ch¬ng tr×nh du lÞch b»ng tµu ho¶

- Ch¬ng tr×nh du lÞch ®i bé

64
- Ch¬ng tr×nh du lÞch ®i xe ®¹p

Ngoµi c¸c thÓ lo¹i trªn cßn cã nhiÒu thÓ lo¹i kh¸c nh ch¬ng tr×nh
du lÞch b»ng m« t«, ch¬ng tr×nh du lÞch b»ng m¸y bay, ch¬ng tr×nh du
lÞch ®i b»ng ®éng vËt (voi, l¹c ®µ...), ®i xe ®éng vËt kÐo, ch¬ng tr×nh
du lÞch vò trô...

3.1.3.7. C¨n cø vµo sù cã mÆt cña híng dÉn viªn
C¨n cø vµo sù cã mÆt cña híng dÉn viªn c¸c ch¬ng tr×nh du lÞch
®îc chia lµm hai thÓ lo¹i:

Ch¬ng tr×nh du lÞch cã híng dÉn viªn toµn tuyÕn

Híng dÉn viªn sÏ ®i kÌm víi ®oµn kh¸ch suèt hµnh tr×nh tõ khi ®ãn
®oµn cho tíi khi kÕt thóc ch¬ng tr×nh.

Ch¬ng tr×nh du lÞch kh«ng cã híng dÉn viªn toµn tuyÕn

Ch¬ng tr×nh nµy kh«ng sö dông híng dÉn viªn suèt tuyÕn, mµ thay
vµo ®ã ®oµn sÏ sö dông híng dÉn viªn t¹i c¸c ®iÓm hay nhiÒu khi lµ l¸i
xe hoÆc trëng ®oµn sÏ ®¶m nhËn c¶ vai trß híng dÉn.

3.1.3.8. C¨n cø vµo c¸c tiªu thøc kh¸c
Ngoµi c¸c c¸ch ph©n lo¹i cô thÓ trªn, ngêi ta cßn tæ chøc mét sè
thÓ lo¹i ch¬ng tr×nh du lÞch phæ biÕn kh¸c:

- Ch¬ng tr×nh du lÞch tham quan thµnh phè

- Ch¬ng tr×nh du lÞch cuèi tuÇn

- Ch¬ng tr×nh du lÞch tham quan khu vùc phi qu©n sù hoÆc di tÝch
chiÕn tranh

- Ch¬ng tr×nh du lÞch më

- C¸c ch¬ng tr×nh du lÞch qu¸ c¶nh




65
3.2. Mét sè yÕu tè c¬ b¶n ¶nh hëng ®Õn qu¸ tr×nh tæ chøc thùc hiÖn
ch¬ng tr×nh du lÞch
3.2.1. H×nh thøc tæ chøc chuyÕn ®i
3.2.1.1. Ch¬ng tr×nh du lÞch cho kh¸ch ®i theo ®oµn
Ch¬ng tr×nh du lÞch cho kh¸ch ®i theo ®oµn thêng lµ ch¬ng tr×nh
du lÞch trän gãi. Néi dung cña ch¬ng tr×nh rÊt ®a d¹ng vµ phong phó.
TÊt c¶ c¸c ho¹t ®éng vµ c¸c dÞch vô trong ch¬ng tr×nh ®· ®îc qui ®Þnh
vµ chuÈn bÞ tõ tríc. Víi ch¬ng tr×nh du lÞch nµy, híng dÉn viªn cã ®iÒu
kiÖn chuÈn bÞ tríc mét c¸ch chu ®¸o cÈn thËn ®Ó phôc vô kh¸ch mét
c¸ch tèt nhÊt. Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch, híng dÉn
viªn dÔ dµng tæ chøc c¸c ho¹t ®éng vui ch¬i tËp thÓ, t¹o ®îc kh«ng khÝ
vui vÎ tho¶i m¸i cho ®oµn.
Tuy nhiªn, víi h×nh thøc ®i theo ®oµn, híng dÉn viªn sÏ chØ thùc
hiÖn nhiÖm vô chung víi ®oµn kh¸ch, Ýt cã ®iÒu kiÖn t×m hiÓu vµ ®¸p
øng trän vÑn nh÷ng nhu cÇu vµ së thÝch cña tõng c¸ nh©n. §ång thêi,
khi cã vÊn ®Ò ph¸t sinh, híng dÉn viªn gÆp khã kh¨n trong viÖc gi¶i
quyÕt vµ ®¸p øng c¸c kiÕn nghÞ cña c¶ ®oµn.
3.2.1.2. Ch¬ng tr×nh du lÞch cho kh¸ch ®i lÎ
Khèi lîng kh¸ch Ýt vµ ®«i khi kh¸ch chØ mua ch¬ng tr×nh du lÞch
tõng phÇn, nªn c«ng viÖc cña híng dÉn viªn ®¬n gi¶n h¬n. Híng dÉn
viªn cã ®iÒu kiÖn t×m hiÓu së thÝch, yªu cÇu riªng cña kh¸ch ®Ó phôc
vô tèt h¬n. Tuy nhiªn, híng dÉn viªn cÇn chuÈn bÞ tèt vµ cÈn thËn c¸c
c©u hái cã liªn quan ®Õn c¸c lÜnh vùc mµ kh¸ch quan t©m ®Ó cã thÓ
®¸p øng tèt nhu cÇu hiÓu biÕt cña kh¸ch.


3.2.2.Thêi gian cña chuyÕn ®i
3.2.2.1. Ch¬ng tr×nh du lÞch dµi ngµy
Ch¬ng tr×nh du lÞch dµi ngµy cã rÊt nhiÒu néi dung ho¹t ®éng
phong phó, ®a d¹ng, ®ßi hái híng dÉn viªn ph¶i thùc hiÖn. Trong
chuyÕn ®i dµi ngµy, híng dÉn viªn cã nhiÒu thêi gian tiÕp xóc víi ®oµn
kh¸ch, hiÓu biÕt nhiÒu vÒ ®Æc ®iÓm t©m lý cña hä cho nªn dÔ dµng
®¸p øng ®îc nhu cÇu cña kh¸ch. Tuy nhiªn, híng dÉn viªn ph¶i ho¹t ®éng
trong mét thêi gian dµi, víi mét khèi lîng c«ng viÖc nhiÒu dÉn ®Õn sù
mÖt mái vµ c¨ng th¼ng. §ång thêi, ch¬ng tr×nh du lÞch dµi ngµy sÏ cã

66
nhiÒu vÊn ®Ò ph¸t sinh vµ t×nh huèng bÊt ngê x¶y ra, ®ßi hái híng dÉn
viªn ph¶i gi¶i quyÕt nhanh chãng vµ khÐo lÐo.
3.2.2.2. Ch¬ng tr×nh du lÞch ng¾n ngµy
C«ng viÖc cña híng dÉn viªn Ýt vµ ®¬n gi¶n h¬n, chØ tËp trung
vµo ho¹t ®éng tham quan lµ chñ yÕu, híng dÉn viªn Ýt ph¶i tæ chøc c¸c
ho¹t ®éng vui ch¬i gi¶i trÝ cho ®oµn kh¸ch.
Do thêi gian cña ch¬ng tr×nh cã h¹n, nªn tèc ®é thùc hiÖn ch¬ng
tr×nh nhanh vµ liªn tôc, híng dÉn viªn cã cêng ®é lµm viÖc cao, thêi gian
nghØ ng¬i ng¾n vµ Ýt cã ®iÒu kiÖn t×m hiÓu t©m lý vµ së thÝch ®oµn
kh¸ch.


3.2.3.§Æc ®iÓm cña ®iÓm tham quan du lÞch
3.2.3.1. §iÓm tham quan du lÞch lµ c¸c di tÝch lÞch sö, v¨n hãa
- ChuÈn bÞ mét lîng kiÕn thøc s©u réng vÒ ®iÓm tham quan vµ
ph¬ng ¸n tr¶ lêi mét sè c©u hái liªn quan tíi ®iÓm tham quan kh¸ch cã
thÓ ®Æt ra.
- ThuËn tiÖn trong viÖc x¸c ®Þnh vÞ trÝ quan s¸t ®èi tîng tham
quan cho ®oµn kÕt hîp víi thuyÕt minh.
- Di chuyÓn Ýt víi ®Þa h×nh thuËn lîi.
- Thêi gian tham quan ng¾n.
- ThuËn lîi trong viÖc qu¶n lý vµ ®¶m b¶o an toµn cho kh¸ch.
3.2.3.2. §iÓm tham quan du lÞch tù nhiªn
- ChuÈn bÞ kiÕn thøc tæng qu¸t vÒ vïng vµ ®iÓm du lÞch tù nhiªn.
Kh«ng yªu cÇu kiÕn thøc chuyªn s©u ®èi víi híng dÉn viªn vÒ bÊt kú
lÜnh vùc nµo.
- Di chuyÓn nhiÒu trong mét kho¶ng thêi gian dµi.
- Khã kh¨n trong viÖc x¸c ®Þnh vÞ trÝ quan s¸t cho ®oµn.
- MÊt nhiÒu thêi gian chuÈn bÞ cho b¶n th©n vµ ®oµn kh¸ch tríc
mçi chuyÕn ®i.
- Híng dÉn viªn ph¶i cã søc kháe tèt ®Ó dÉn ®oµn ®i hÕt ch¬ng
tr×nh.


67
- Tæ chøc c¸c ho¹t ®éng vui ch¬i gi¶i trÝ cho ®oµn nÕu ®oµn lu
tró qua ®ªm t¹i ®©y.
- Qu¶n lý ®oµn vµ ®¶m b¶o an toµn cho ®oµn gÆp nhiÒu khã
kh¨n.
3.2.3.3. C¸c trung t©m v¨n hãa, chÝnh trÞ
- Híng dÉn viªn ph¶i cã kiÕn thøc s©u réng vÒ ®êi sèng kinh tÕ,
chÝnh trÞ, v¨n hãa, d©n c cña vïng ®ã.
- N¾m v÷ng s¬ ®å c¸c tuyÕn ®iÓm tham quan.
- Tæ chøc nhiÒu ho¹t ®éng tham quan, vui ch¬i, gi¶i trÝ vµ mua s¾m
cho ®oµn.
- Tèc ®é thùc hiÖn ch¬ng tr×nh nhanh vµ liªn tôc.
- Tæ chøc tèt c«ng t¸c qu¶n lý ®oµn.


3.2.4.Híng dÉn viªn du lÞch
Híng dÉn viªn lµ mét nh©n tè quan träng quyÕt ®Þnh sù thµnh b¹i
cña toµn bé ch¬ng tr×nh du lÞch. NÕu híng dÉn viªn cã kiÕn thøc réng vµ
phong phó vÒ c¸c ®iÓm tham quan cã trong ch¬ng tr×nh còng nh nh÷ng
kiÕn thøc x· héi kh¸c cã liªn quan ®Õn ch¬ng tr×nh cña ®oµn, céng víi kinh
nghiÖm, sù khÐo lÐo, nhanh nhÑn th× ch¬ng tr×nh du lÞch sÏ thµnh c«ng
vµ lµm tháa m·n ®îc mäi du kh¸ch.
Ngîc l¹i, nÕu mét híng dÉn viªn kh«ng ®¸p øng ®îc yªu cÇu vÒ
kiÕn thøc nghÒ nghiÖp vµ kh¶ n¨ng tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du
lÞch th× ch¬ng tr×nh ®ã cã kh¶ n¨ng bÞ thÊt b¹i. §iÒu nµy ¶nh hëng
kh«ng Ýt tíi chÊt lîng, uy tÝn cña c«ng ty vµ môc tiªu vÒ tuyªn truyÒn
qu¶ng c¸o s¶n phÈm du lÞch kh«ng thùc hiÖn ®îc.


3.2.5.Kh¸ch du lÞch
3.2.5.1. C¬ cÊu ®oµn kh¸ch
Theo ®oµn kh¸ch cã cïng d©n téc, t«n gi¸o
Kh¸ch du lÞch ®Õn tõ cïng mét quèc gia, cã cïng mét t«n gi¸o sÏ rÊt
thuËn lîi cho c«ng viÖc cña híng dÉn viªn. Trong trêng hîp nµy, híng dÉn
viªn chØ ph¶i quan t©m ®Õn mét ®èi tîng cã cïng ®Æc ®iÓm t©m lý,

68
phong tôc tËp qu¸n gièng nhau vµ dÔ dµng ®¸p øng ®îc nhu cÇu cña hä
trong qu¸ tr×nh ®i du lÞch. Tuy nhiªn, ho¹t ®éng cña híng dÉn viªn ph¶i
tu©n theo nguyªn t¾c c¬ b¶n lµ b×nh ®¼ng trong giao tiÕp, t¹o cho kh¸ch
du lÞch kh«ng c¶m thÊy bÞ ®èi xö ph©n biÖt.
Theo ®é tuæi
Kh¸ch du lÞch thanh niªn
Tèc ®é thùc hiÖn ch¬ng tr×nh nhanh, néi dung ch¬ng tr×nh ph¶i
hÊp dÉn, híng dÉn viªn ph¶i cã kh¶ n¨ng hµi híc vµ tæ chøc c¸c ho¹t
®éng vui ch¬i gi¶i trÝ tËp thÓ cho ®oµn, t¹o ®îc kh«ng khÝ th©n mËt,
vui vÎ trong ®oµn kh¸ch. Híng dÉn viªn lµm nh vËy sÏ tháa m·n nhu cÇu
cña nh÷ng vÞ kh¸ch trÎ tuæi. §Æc ®iÓm cña lo¹i kh¸ch nµy lµ kh«ng khã
tÝnh, kh«ng qu¸ kh¾t khe trong c¸c dÞch vô ¨n, ë, ®i l¹i nhng l¹i yªu cÇu
híng dÉn viªn cã mét lîng kiÕn thøc phong phó kh«ng chØ vÒ ®iÓm
tham quan mµ cßn c¸c kiÕn thøc x· héi liªn quan kh¸c. §ång thêi, ®èi tîng
kh¸ch nµy cã thÓ ®Æt ra nhiÒu c©u hái khã trong suèt qu¸ tr×nh thùc
hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch.
Kh¸ch du lÞch cao tuæi
Ch¬ng tr×nh ®îc thùc hiÖn víi tèc ®é chËm do tuæi t¸c vµ søc
kháe cña kh¸ch. Kh¸ch du lÞch cã tuæi lµ nh÷ng ngêi cã ®Þa vÞ trong x·
héi, kiÕn thøc réng trªn nhiÒu lÜnh vùc, ®Æc biÖt hä cã rÊt nhiÒu kinh
nghiÖm sèng. Kh¸ch du lÞch lo¹i nµy yªu cÇu ®îc phôc vô tËn t×nh, chu
®¸o, kh«ng dÔ bá qua nh÷ng s¬ xuÊt cña híng dÉn viªn. Th«ng tin híng
dÉn viªn ®a ra ph¶i chÝnh x¸c, cã søc thuyÕt phôc, tr¸nh dùa vµo ý
nghÜ chñ quan cña m×nh. Khi tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch
cho lo¹i h×nh kh¸ch nµy, híng dÉn viªn lu«n cã th¸i ®é kiÒm chÕ vµ t«n
träng kh¸ch.
Theo nghÒ nghiÖp.
- Kh¸ch cã cïng nghÒ nghiÖp.
Kh¸ch cã cïng nghÒ nghiÖp sÏ cïng quan t©m ®Õn mét lo¹i th«ng
tin trong lÜnh vùc cña hä. Trong trêng hîp nµy, híng dÉn viªn cÇn ®a ra
nhiÒu th«ng tin trong lÜnh vùc cña kh¸ch. Trong qu¸ tr×nh híng dÉn tham
quan, híng dÉn viªn kh«ng ph¶i lùa chän nhiÒu vÒ viÖc tr¶ lêi c©u hái
cña kh¸ch theo thø tù u tiªn cña kh¸ch v× c¸c c©u hái thêng cã néi dung
vµ môc ®Ých gièng nhau.
- Kh¸ch kh«ng cïng nghÒ nghiÖp.
69
Híng dÉn viªn ph¶i chuÈn bÞ cho m×nh mét lîng kiÕn thøc phong
phó vµ ®a d¹ng vÒ nhiÒu ngµnh nghÒ, lÜnh vùc kh¸c nhau. Trong qu¸
tr×nh híng dÉn tham quan, khi kh¸ch ®Æt c©u hái cÇn chó ý tíi néi dung
c©u hái mang tÝnh chÊt chung hay riªng t ®Ó tr¶ lêi cho kh¸ch mét c¸ch
phï hîp. §èi víi nh÷ng c©u hái tæng qu¸t liªn quan tíi ®oµn kh¸ch, híng
dÉn viªn nªn tr¶ lêi ngay tríc ®oµn kh¸ch, cßn ®èi víi c©u hái mang tÝnh
chÊt riªng t th× cã thÓ ®Ò nghÞ ®îc tr¶ lêi sau. ViÖc lµm nµy sÏ tr¸nh viÖc
¶nh hëng ®Õn quü thêi gian chung cña ®oµn kh¸ch.


3.2.6.Mèi quan hÖ gi÷a doanh nghiÖp l÷ hµnh vµ c¸c nhµ cung cÊp
dÞch vô
Ch¬ng tr×nh du lÞch lµ sù kÕt hîp c¸c dÞch vô ®¬n lÎ thµnh mét
s¶n phÈm tæng hîp. ChÝnh v× vËy, viÖc thiÕt lËp mèi quan hÖ víi c¸c
nhµ cung cÊp dÞch vô cña c¸c doanh nghiÖp l÷ hµnh rÊt quan träng. Nã
t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho viÖc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch cña híng
dÉn viªn.
NÕu c¸c mèi quan hÖ kh«ng ®îc kÕt hîp mét c¸ch chÆt chÏ víi
nhau sÏ kh«ng t¹o ®îc sù nhÞp nhµng trong viÖc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh
du lÞch vµ khã ®¸p øng vµ lµm tháa m·n nhu cÇu cña kh¸ch.


3.2.7.Ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn
Ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn lµ mét trong nh÷ng yÕu tè ¶nh hëng trùc
tiÕp ®Õn qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch cña híng dÉn viªn bëi
c¸c yÕu tè sau ®©y.
- Søc kháe cña kh¸ch phô thuéc rÊt lín vµo chÊt lîng vµ lo¹i ph¬ng
tiÖn vËn chuyÓn.
- ViÖc híng dÉn tham quan cña híng dÉn viªn cã thùc hiÖn ®îc hay
kh«ng phô thuéc phÇn lín vµo ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn.


3.2.8. Céng ®ång ®Þa ph¬ng
3.2.8.1. §êng lèi vµ chÝnh s¸ch ph¸t triÓn du lÞch cña ®Þa ph¬ng
§êng lèi vµ chÝnh s¸ch ph¸t triÓn du lÞch cña ®Þa ph¬ng lµ mét
yÕu tè ¶nh hëng rÊt lín ®èi víi ®iÓm du lÞch vµ c«ng viÖc tæ chøc tham

70
quan t¹i ®iÓm du lÞch ®ã. NÕu chÝnh quyÒn ®Þa ph¬ng cã chñ ch¬ng,
chÝnh s¸ch ph¸t triÓn du lÞch hîp lý, th× c¸c ®iÓm du lÞch t¹i ®Þa ph¬ng
®ã ®îc b¶o tån, t«n t¹o, n©ng cÊp vµ qu¶n lý t¹o ra sù hÊp dÉn cña
®iÓm ®Õn.
Ph¸t triÓn c¬ së h¹ tÇng vµ c¬ së vËt chÊt kü thuËt phôc vô du
lÞch sÏ t¹o thuËn lîi cho viÖc x©y dùng vµ thùc hiÖn c¸c ch¬ng tr×nh du
lÞch. §ång thêi, sù qu¶n lý du lÞch cña chÝnh quyÒn ®Þa ph¬ng tèt t¹o
ra viÖc tæ chøc c¸c dÞch vô du lÞch cã trËt tù, hîp lý, tr¸nh ®îc t×nh tr¹ng
lén xén t¹i c¸c ®iÓm du lÞch. Bªn c¹nh ®ã, sù phèi hîp gi÷a c¸c ban
ngµnh sÏ gióp híng dÉn viªn thuËn lîi h¬n rÊt nhiÒu trong viÖc tæ chøc
híng dÉn tham quan, t¹o ra cho kh¸ch sù an t©m, tho¶i m¸i trong qu¸
tr×nh tham quan du lÞch.
Ngîc l¹i, t¹i nh÷ng ®Þa ph¬ng kh«ng qu¶n lý tèt c¸c ®iÓm du lÞch
g©y nªn t×nh tr¹ng lén xén nh b¸n hµng rong, chÌn Ðp kh¸ch du lÞch g©y
rÊt nhiÒu khã kh¨n cho híng dÉn viªn trong viÖc b¶o vÖ an toµn tÝnh
m¹ng vµ tµi s¶n cña kh¸ch du lÞch.
3.2.8.2. Th¸i ®é cña d©n c ®Þa ph¬ng ®èi víi ho¹t ®éng du lÞch
D©n c ®Þa ph¬ng còng lµ mét yÕu tè ¶nh hëng rÊt lín ®Õn c«ng
viÖc cña híng dÉn viªn. §èi víi nh÷ng ®iÓm tham quan, d©n c lu«n cã ý
thøc trong viÖc g×n gi÷ b¶n s¾c v¨n hãa riªng cña m×nh, còng nh mong
muèn gãp phÇn g×n gi÷ nh÷ng gi¸ trÞ thiªn nhiªn vµ v¨n hãa mµ m×nh
®ang cã ®Ó b¶o tån cho ®êi sau còng nh trong kinh doanh du lÞch. T¹i
nh÷ng ®iÓm du lÞch nh vËy, híng dÉn viªn thùc hiÖn c«ng viÖc cña
m×nh mét c¸ch dÔ dµng vµ lu«n nhËn ®îc sù gióp ®ì cña d©n c ®Þa ph-
¬ng.
Ngîc l¹i, nÕu th¸i ®é vµ ý thøc cña d©n c ®Þa ph¬ng t¹i nh÷ng
®iÓm tham quan kh«ng tèt, híng dÉn viªn sÏ gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n
trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn c«ng viÖc cña m×nh, ®«i khi lµ sù bÊt m·n cña
du kh¸ch. §iÒu nµy lµm ¶nh hëng trùc tiÕp ®Õn chÊt lîng cña ch¬ng
tr×nh du lÞch.


3.2.9. C¸c yÕu tè kh¸c
Nh÷ng yÕu tè nµy bao gåm: c¬ së h¹ tÇng, kü thuËt, t×nh tr¹ng thêi
tiÕt, c¸c sù kiÖn x· héi, chÝnh trÞ, an ninh. Cã mét sè yÕu tè sÏ t¹o thªm


71
sù hÊp dÉn cho ch¬ng tr×nh du lÞch. Ngîc l¹i, c¸c yÕu tè ®ã sÏ g©y khã
kh¨n hay lµm cho ch¬ng tr×nh du lÞch kh«ng thÓ thùc hiÖn ®îc.


3.3. Quy tr×nh tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch cña híng dÉn
viªn
3.3.1.Quy tr×nh chung
3.3.1.1. Giai ®o¹n chuÈn bÞ
NhËn bµn giao ch¬ng tr×nh tõ phßng ®iÒu hµnh.
ChuÈn bÞ c¸ nh©n.
3.3.1.2. Giai ®o¹n tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch
Tæ chøc ®ãn kh¸ch du lÞch.
Tæ chøc s¾p xÕp lu tró, ¨n uèng.
Tæ chøc tham quan vui ch¬i gi¶i trÝ.
Tæ chøc c¸c ho¹t ®éng kh¸c.
Thanh to¸n vµ tiÔn kh¸ch.
3.3.1.3. Giai ®o¹n sau chuyÕn ®i
LËp b¸o c¸o sau chuyÕn ®i.
Thanh quyÕt to¸n ch¬ng tr×nh.
Gi¶i quyÕt c¸c c«ng viÖc cßn l¹i.


3.3.2. Quy tr×nh tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh cho ®oµn kh¸ch du
lÞch quèc tÕ ®i vµo (inbound - tour)
Lµ ch¬ng tr×nh ®ãn kh¸ch níc ngoµi vµ ViÖt KiÒu sinh sèng ë níc
ngoµi vµo du lÞch trong níc vµ nh÷ng kh¸ch du lÞch nµy sÏ tiªu tiÒn kiÕm
®îc tõ níc hä.
3.3.2.1. Giai ®o¹n chuÈn bÞ tríc chuyÕn ®i
NhËn bµn giao ch¬ng tr×nh tõ phßng ®iÒu hµnh
- LÖnh ®iÒu ®éng híng dÉn tõ phßng ®iÒu hµnh.
- Ch¬ng tr×nh du lÞch.
- Danh s¸ch ®oµn.

72
- Tµi liÖu tuyÕn, ®iÓm tham quan, b¶n ®å.
- GiÊy x¸c nhËn dÞch vô nÕu cÇn.
- TiÒn t¹m øng.
- Mét sè giÊy tê kh¸c nh tµi liÖu qu¶ng c¸o, phiÕu ®¸nh gi¸ cña
kh¸ch, quµ tÆng kh¸ch, biÓn ®ãn kh¸ch.
ChuÈn bÞ c¸ nh©n
Nghiªn cøu, t×m hiÓu ch¬ng tr×nh du lÞch.
- Môc ®Ých, ý nghÜa cña chuyÕn ®i.
- LÞch tr×nh ngµy ®Õn, ngµy vÒ cña ®oµn.
- Sè chuyÕn bay cña ®oµn.
- LÞch tr×nh tham quan.
- C¸c ®iÓm du lÞch n¬i ®oµn tíi.
- C¸c ch¬ng tr×nh vui ch¬i gi¶i trÝ.
- Tªn vµ ®Þa chØ c¸c c¬ së phôc vô ®oµn.
- C¸c lo¹i ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn.
T×m hiÓu c¸c th«ng tin vÒ ®oµn kh¸ch
- Tªn ®oµn kh¸ch.
- Sè lîng.
- Quèc tÞch.
- NghÒ nghiÖp, tuæi t¸c, giíi tÝnh.
- Së thÝch vµ nh÷ng yªu cÇu ®Æc biÖt.
- Tªn trëng ®oµn (nÕu cã).
ChuÈn bÞ, nghiªn cøu, t×m hiÓu nh÷ng tµi liÖu, th«ng tin phôc vô
cho chuyÕn ®i nh vÞ trÝ ®Þa lý, lÞch sö, v¨n hãa, phong tôc, tËp qu¸n,
con ngêi, t×nh h×nh an ninh, chÝnh trÞ t¹i nh÷ng n¬i mµ ®oµn ®Õn tham
quan.
ViÕt bµi thuyÕt minh theo tuyÕn, ®iÓm tham quan.
ChuÈn bÞ giÊy tê vµ t trang c¸ nh©n.
- ThÎ híng dÉn viªn, chøng minh th.
- Sæ nhËt ký ch¬ng tr×nh du lÞch, ®iÖn tho¹i.

73
- Mét sè thuèc men th«ng dông.
- T trang c¸ nh©n.
3.3.2.2. Giai ®o¹n ®ãn kh¸ch
Thêi gian híng dÉn viªn cã mÆt t¹i s©n bay
Híng dÉn viªn cÇn cã mÆt tríc 30 phót.
C«ng t¸c ®ãn ®oµn
- Khi nhËn thÊy tÝn hiÖu cña ®oµn kh¸ch mau chãng lµm nhiÖm
vô ®ãn ®oµn vµ ®Ò nghÞ kh¸ch tËp trung vµo khu vùc ®· ®Þnh.
- NhËn trëng ®oµn kh¸ch
- KiÓm tra sè kh¸ch thùc tÕ so víi danh s¸ch ®oµn.
- §Ò nghÞ kh¸ch kiÓm tra l¹i mét lÇn n÷a hµnh lý cña m×nh.
- Xö lý mét sè t×nh huèng ph¸t sinh nÕu cã.
KÕt thóc ®ãn ®oµn
- Mêi kh¸ch ra khu vùc ®Ó xe cña ®oµn.
- Cïng l¸i xe vËn chuyÓn hµnh lý cña kh¸ch lªn xe.
- TÆng hoa, quµ vµ mêi kh¸ch lªn xe.
- Híng dÉn viªn lªn xe cuèi cïng vµ cho xe rêi khái khu vùc s©n bay
khi mäi c«ng viÖc ®· hoµn tÊt.
Chó ý: Trong qu¸ tr×nh ®ãn kh¸ch, híng dÉn viªn cÇn chó ý tíi th¸i
®é cña m×nh. §©y lµ lÇn ®Çu tiªn tiÕp xóc trùc tiÕp víi ®oµn kh¸ch,
viÖc t¹o ®îc Ên tîng tèt ®Ñp ban ®Çu rÊt quan träng cho nªn híng dÉn
viªn cÇn thÓ hiÖn th¸i ®é cëi më nhiÖt t×nh, thiÖt t©m vui vÎ khi ®ãn ®îc
®oµn. Nh vËy, kh¸ch sÏ c¶m thÊy yªn t©m vµ hµi lßng vÒ híng dÉn viªn.
Trªn ®êng vÒ kh¸ch s¹n
§©y chÝnh lµ thêi ®iÓm diÔn ra buæi lµm quen chÝnh thøc gi÷a
híng dÉn viªn vµ ®oµn kh¸ch.
- Lµm c«ng t¸c chµo mõng ®oµn kh¸ch.
- Híng dÉn viªn giíi thiÖu tªn l¸i xe vµ tªn cña m×nh.
- Khi giíi thiÖu l¸i xe, híng dÉn viªn nªn khen ngîi l¸i xe víi ®oµn
kh¸ch ®Ó kh¸ch thùc sù yªn t©m vÒ sù an toµn cña m×nh.


74
- ViÖc giíi thiÖu tªn híng dÉn viªn rÊt quan träng. Trong thùc tÕ, tõ
giê phót ®ãn ®oµn cho ®Õn khi tiÔn ®oµn kh¸ch vÒ níc híng dÉn viªn sÏ
lµ ngêi ®ång hµnh cña ®oµn. Do ®ã, híng dÉn viªn cÇn thiÕt ®Ó ®oµn
kh¸ch nhí chÝnh x¸c vµ gäi ®óng tªn cña m×nh. Khi giíi thiÖu tªn m×nh, h-
íng dÉn viªn cã thÓ thùc hiÖn theo tr×nh tù sau ®©y:
+ Giíi thiÖu tªn gäi híng dÉn viªn
+ C¸ch ph¸t ©m
+ ý nghÜa cña tªn gäi vµ c¸ch ®Æt tªn
+ DÞch sang tiÕng cña ®oµn nÕu cã thÓ
+ QuyÕt ®Þnh c¸ch gäi cuèi cïng tªn híng dÉn viªn
- Hái th¨m vÒ chuyÕn ®i cña kh¸ch vµ dù ®Þnh s¾p tíi cña hä
VÝ dô:
+ ChuyÕn bay cña ®oµn tíi ViÖt Nam thÕ nµo?
+ §©y lµ lÇn thø mÊy ®oµn tíi ViÖt Nam? HoÆc trong ®oµn
®· cã ai tõng ®Õn ViÖt Nam?
+ T¹i sao ®oµn l¹i chän ViÖt Nam lµ ®iÓm ®Õn trong ch¬ng
tr×nh du lÞch cña m×nh?
+ §iÓm ®Õn tiÕp theo cña ®oµn lµ g× ?
+ C¶m nhËn ®Çu tiªn cña ®oµn khi tíi ViÖt Nam?
- §a ra mét sè th«ng tin c¬ b¶n cho kh¸ch.
+ Th«ng b¸o cho kh¸ch lµ hä ®ang ë thêi ®iÓm mïa nµo, thêi
tiÕt, quang c¶nh ra sao, trang phôc phï hîp víi thêi tiÕt.
+ Th«ng b¸o giê cho kh¸ch
+ Ch¬ng tr×nh tham quan cña ®oµn.
+ Híng dÉn kh¸ch mét sè tõ th«ng dông nh xin chµo, c¸m ¬n,
xin lçi, t¹m biÖt.
NÕu xÐt thÊy kh¸ch kh«ng mÖt mái v× chuyÕn ®i dµi vµ hä ®ang
quan t©m tíi nh÷ng c¶nh vËt, con ngêi cña mét ®Êt níc hoµn toµn míi mÎ,
híng dÉn viªn nªn giíi thiÖu cho kh¸ch mét sè th«ng tin trªn ®o¹n ®êng tõ
s©n bay vÒ tíi kh¸ch s¹n.


75
Néi dung th«ng tin thêng bao gåm sau ®©y:
+ Kho¶ng c¸ch tõ s©n bay tíi kh¸ch s¹n
+ Giíi thiÖu nh÷ng th«ng tin chÝnh vÒ s©n bay
+ TuyÕn ®êng tõ s©n bay vÒ kh¸ch s¹n
+ §èi tîng tham quan næi bËt trªn tuyÕn ®êng
+ Mét sè th«ng tin vÒ ®Êt níc, thµnh phè vµ con ngêi n¬i ®oµn
tíi
+ Kh¸ch s¹n cña ®oµn
Trong trêng hîp kh¸ch ®· tá vÎ sù mÖt mái sau chuyÕn ®i dµi th×
sau khi ®a ra nh÷ng th«ng tin c¬ b¶n trªn, híng dÉn viªn kh«ng nªn
thuyÕt minh, h·y dµnh kho¶ng kh«ng gian im lÆng cho kh¸ch ®Ó hä
nghØ ng¬i hoÆc ng¾m c¶nh vËt xung quanh. Khi xe vÒ tíi thµnh phè, h-
íng dÉn viªn giíi thiÖu cho du kh¸ch ®«i nÐt vÒ thµnh phè n¬i hä sÏ nghØ
l¹i trong thêi gian tíi.
Khi xe gÇn tíi kh¸ch s¹n, híng dÉn viªn cÇn ®a ra th«ng b¸o cho
kh¸ch vÒ tªn, vÞ trÝ kh¸ch s¹n cña ®oµn.
Híng dÉn viªn nh¾c kh¸ch nh÷ng c«ng viÖc cÇn lµm khi xe tíi
kh¸ch s¹n vµ quy tr×nh c«ng viÖc lµm thñ tôc nhËn phßng t¹i quÇy lÔ
t©n kh¸ch s¹n.
3.3.2.3. Tæ chøc s¾p xÕp lu tró, ¨n uèng
S¾p xÕp lu tró
S¾p xÕp phßng ë cho kh¸ch vµ gióp kh¸ch lµm thñ tôc ®¨ng ký t¹m
tró lµ mét c«ng viÖc ®¬n gi¶n, tuy nhiªn nÕu híng dÉn viªn kh«ng cã ph-
¬ng ph¸p thùc hiÖn linh ho¹t, hîp lý, th× thêi gian dµnh cho c«ng viÖc nµy
sÏ bÞ kÐo dµi, g©y sù mÖt mái cho ®oµn kh¸ch.
Tríc hÕt, ®Ó c«ng viÖc lµm thñ tôc ®îc nhanh chãng, thuËn tiÖn,
híng dÉn viªn nªn nh¾c kh¸ch khi xuèng xe lµm thñ tôc chØ mang theo
tói x¸ch, hµnh lý quan träng cßn ®å ®¹c sÏ cã b¶o vÖ kh¸ch s¹n mang
gióp vµ tËp trung t¹i s¶nh kh¸ch s¹n lµm thñ tôc nhËn phßng.
Khi xe dõng tríc cöa tiÒn s¶nh kh¸ch s¹n, híng dÉn viªn lµ ngêi
xuèng xe ®Çu tiªn, sau ®ã mêi kh¸ch xuèng xe. Sau ®ã, c«ng viÖc tiÕp
theo lµ híng dÉn viªn ®Ò nghÞ lÔ t©n cung cÊp s¬ ®å buång phßng vµ
ch×a khãa phßng ®Ó tiÕn hµnh s¾p xÕp phßng ë cho kh¸ch. Híng dÉn
76
viªn nªn kÕt hîp víi trëng ®oµn ®Ó ph©n phßng cho kh¸ch. Híng dÉn viªn
dùa vµo danh s¸ch ®oµn kh¸ch vµ s¾p xÕp phßng ë cho kh¸ch theo trËt tù
u tiªn nhÊt ®Þnh.
+ Trëng ®oµn.
+ Ngêi cao tuæi.
+ CÆp vî chång.
+ Nh÷ng gia ®×nh cã trÎ em.
+ Nhãm b¹n bÌ.
+ Nh÷ng ngêi cã yªu cÇu ®Æc biÖt kh¸c.
§èi víi nh÷ng ®oµn kh¸ch ®«ng, híng dÉn viªn vµ trëng ®oµn kh¸ch
cã thÓ thùc hiÖn ph©n phßng ngay trªn xe ®Ó tiÕt kiÖm thêi gian vµ
tr¸nh t×nh tr¹ng lén xén t¹i khu vùc lµm thñ tôc. Sau khi tíi kh¸ch s¹n, híng
dÉn viªn chØ cÇn ph¸t ch×a khãa cho kh¸ch. Khi ph¸t ch×a khãa cho
kh¸ch, híng dÉn viªn nªn ®¸nh dÊu sè phßng cña kh¸ch vµo danh s¸ch
phßng ®Ó tiÖn cho viÖc qu¶n lý ®oµn trong qu¸ tr×nh kh¸ch lu t¹i kh¸ch
s¹n.
Sau khi s¾p xÕp phßng ë cho ®oµn, híng dÉn viªn cïng lÔ t©n kh¸ch
s¹n gióp kh¸ch lµm thñ tôc ®¨ng ký t¹m tró cho kh¸ch. NÕu ®oµn kh¸ch díi
10 ngêi vµ khu vùc lÔ t©n kh«ng qu¸ ®«ng th× híng dÉn viªn nªn ®Ó kh¸ch
tù hoµn tÊt thñ tôc cña m×nh.
Tríc khi ®Ó kh¸ch lªn phßng, híng dÉn viªn cÇn nh¾c kh¸ch kiÓm
tra l¹i mét lÇn n÷a toµn bé hµnh lý cña m×nh vµ ghi l¹i sè phßng vµo
hµnh lý ®Ó tr¸nh thÊt l¹c vµ tiÖn cho c«ng viÖc vËn chuyÓn cña nh©n
viªn khu©n v¸c.
Híng dÉn viªn cÇn chØ dÉn vÒ dÞch vô trong kh¸ch s¹n vµ vÞ trÝ
cña c¸c dÞch vô ®ã cho kh¸ch nh: nhµ hµng, quÇy bar, bÓ b¬i, phßng
tËp thÓ dôc, phßng massage, s©n tennis.
Híng dÉn viªn nh¾c kh¸ch göi tiÒn b¹c, ®å ®¹c quý t¹i quÇy lÔ t©n,
kh«ng nªn ®Ó qu¸ nhiÒu tiÒn hay ®å n÷ trang quý t¹i phßng cña kh¸ch
s¹n.
Th«ng b¸o cho kh¸ch vÒ ®Þa ®iÓm vµ giê cña b÷a ¨n ®Çu tiªn.
Híng dÉn viªn th«ng b¸o cho kh¸ch vÒ sè phßng ë cña m×nh ®Ó
kh¸ch cã thÓ liªn l¹c khi cÇn thiÕt.

77
Cuèi cïng, híng dÉn viªn ®a mét b¶n danh s¸ch phßng cho nh©n
viªn b¶o vÖ cña kh¸ch s¹n ®Ó hä mang hµnh lý lªn phßng cho kh¸ch.
Sau khi hoµn tÊt c«ng viÖc s¾p xÕp phßng ë cho kh¸ch, híng dÉn
viªn cÇn ®i kiÓm tra l¹i mét lÇn n÷a phßng ë cña kh¸ch xem hä ®· thùc sù
hµi lßng víi phßng ë cña m×nh cha hay hä cßn cã yªu cÇu g× kh¸c cÇn h-
íng dÉn viªn gióp ®ì.
S¾p xÕp ¨n uèng
ViÖc tæ chøc ¨n uèng cho ®oµn thêng diÔn ra ngay t¹i kh¸ch s¹n.
T¹i ®©y cã rÊt nhiÒu nhµ hµng kh¸c nhau cïng víi nh÷ng mãn ¨n ®Æc
s¶n cña ®Þa ph¬ng ®ñ ®Ó ®¸p øng nhu cÇu ®a d¹ng cña kh¸ch. Tuy
nhiªn, viÖc ¨n uèng vÉn cã thÓ diÔn ra t¹i c¸c nhµ hµng bªn ngoµi kh¸ch
s¹n n¬i ®oµn lu tró khi kh¸ch cã yªu cÇu nh»m thay ®æi kh«ng khÝ,
khÈu vÞ ¨n uèng.
ViÖc phôc vô ¨n uèng rÊt quan träng ®èi víi du kh¸ch. Th«ng qua
ho¹t ®éng nµy, híng dÉn viªn cã thÓ giíi thiÖu vÒ v¨n hãa Èm thùc hay
phong tôc ¨n uèng cña ngêi d©n ®Þa ph¬ng cho du kh¸ch níc ngoµi.
ChÝnh v× vËy, híng dÉn viªn cÇn tæ chøc phôc vô ¨n uèng chu ®¸o, cÈn
thËn.
Tríc mçi b÷a ¨n nÕu cha cã thùc ®¬n, híng dÉn viªn cÇn kÕt hîp víi
trëng nhµ hµng, trëng ®oµn kh¸ch lËp thùc ®¬n cho kh¸ch.
Khi lËp thùc ®¬n, cÇn chó ý tíi nh÷ng vÊn ®Ò sau ®©y:
+ Thùc ®¬n ph¶i phong phó, ®a d¹ng.
+ §¶m b¶o cã c¸c mãn ¨n ®Æc s¶n cña ®Þa ph¬ng.
+ Thùc ®¬n ph¶i ®îc thay ®æi tõng b÷a nÕu kh¸ch lu tró dµi
ngµy t¹i kh¸ch s¹n.
+ Kh«ng ®a qu¸ nhiÒu mãn ¨n l¹ vµo b÷a ¨n. NÕu lµm nh vËy,
kh¸ch cã thÓ kh«ng ¨n ®îc do kh«ng quen víi khÈu vÞ vµ
kh«ng ¨n ®îc lµm ¶nh hëng trùc tiÕp tíi søc kháe cña kh¸ch.
+ Trong thùc ®¬n ph¶i ghi râ chÕ ®é ¨n kiªng, hay nh÷ng yªu
cÇu ®Æc biÖt cña kh¸ch.
Híng dÉn viªn ph¶i th«ng b¸o chÝnh x¸c ®Þa ®iÓm, thêi gian cña
b÷a ¨n cho ®oµn.
Tríc giê ¨n cña kh¸ch kho¶ng 15 phót, híng dÉn viªn cÇn cã mÆt t¹i

78
nhµ ¨n ®Ó kiÓm tra t×nh tr¹ng phßng ¨n, bµn ¨n cña ®oµn. §ång thêi,
kh¸ch Ýt khi ®i ¨n cïng nhau, cã ngêi ®Õn sím, ngêi ®Õn muén, híng
dÉn viªn cÇn cã mÆt tríc t¹i ®©y ®Ó s¾p xÕp, híng dÉn kh¸ch ngåi vµo
bµn ¨n sao cho ®ñ suÊt ¨n. Híng dÉn viªn cÇn kiÓm tra ®Ó tr¸nh viÖc
thiÕu ®å ¨n cho nh÷ng ngêi ®Õn muén.
B÷a ¨n cña kh¸ch ph¶i ®îc tæ chøc vµ phôc vô chu ®¸o, hÊp dÉn,
®¶m b¶o hµi lßng mäi thµnh viªn trong ®oµn. §èi víi nh÷ng mãn ¨n l¹, h-
íng dÉn viªn ph¶i híng dÉn c¸ch cÇm dông cô vµ c¸ch ¨n cho kh¸ch.
B÷a ¨n ®Çu tiªn vµ cuèi cïng cña ®oµn bao giê còng cã ý nghÜa
quan träng h¬n c¶. Trong nh÷ng b÷a ¨n nµy, híng dÉn viªn cÇn chó ý t¹o
®îc kh«ng khÝ th©n mËt, vui vÎ, ®Çm Êm gi÷a c¸c thµnh viªn trong
®oµn.
Th«ng thêng ®å uèng kh«ng ®îc tÝnh trong suÊt ¨n, nÕu kh¸ch nµo
cã nhu cÇu dïng riªng sÏ ph¶i tù thanh to¸n. Tuy nhiªn, cã trêng hîp ®oµn
kh¸ch ñy quyÒn cho híng dÉn viªn thanh to¸n toµn bé ®å uèng cña ®oµn,
híng dÉn viªn cÇn lµm chÝnh x¸c vµ c«ng khai chi phÝ cho ®oµn kh¸ch.
Trªn nguyªn t¾c, híng dÉn viªn kh«ng ¨n cïng víi ®oµn kh¸ch nhng
nÕu ®oµn kh¸ch cã sè lîng Ýt vµ mong muèn híng dÉn viªn sÏ cïng ¨n víi
hä th× híng dÉn viªn nªn ¨n cïng mét lo¹i thùc ®¬n víi kh¸ch.
Trong qu¸ tr×nh phôc vô ¨n uèng cho ®oµn híng dÉn viªn kh«ng ®-
îc phÐp bá ®oµn ®i ¨n ë bªn ngoµi víi b¹n bÌ vµ ngêi th©n. NÕu lµm nh
vËy, híng dÉn viªn sÏ g©y t©m lý khã chÞu kh«ng tho¶i m¸i cho kh¸ch.
NÕu ®oµn ¨n t¹i kh¸ch s¹n n¬i ®oµn lu tró, th× viÖc thanh to¸n cho
c¸c b÷a ¨n sÏ ®Ó tíi khi ®oµn rêi kh¸ch s¹n. Trong trêng hîp ®oµn ¨n t¹i c¸c
nhµ hµng bªn ngoµi, th× viÖc thanh to¸n diÔn ra ngay sau b÷a ¨n. Híng
dÉn viªn cÇn lÊy hãa ®¬n, chøng tõ ®Çy ®ñ, ghi râ c¸c kho¶n chi phÝ
®Ó phôc vô cho viÖc thanh to¸n sau nµy.
3.3.2.4. Tæ chøc ho¹t ®éng tham quan, vui ch¬i gi¶i trÝ
Ho¹t ®éng tæ chøc tham quan vui ch¬i gi¶i trÝ lµ ho¹t ®éng quan
träng nhÊt trong toµn bé c«ng viÖc cña híng dÉn viªn, ®ång thêi còng lµ
ho¹t ®éng cã ý nghÜa nhÊt ®èi víi ®oµn kh¸ch v× nã ®¸p øng nhu cÇu
®Æc trng khi ®i du lÞch cña kh¸ch. Tuy nhiªn, ®Ó thùc hiÖn tèt c«ng viÖc
nµy ®ßi hái híng dÉn viªn ph¶i cã sù nç lùc rÊt lín cïng víi vèn kiÕn thøc
phong phó vµ kinh nghiÖm c«ng t¸c cña m×nh.
Tríc buæi tham quan
79
Tríc mçi buæi tham quan, híng dÉn viªn th«ng b¸o cho ®oµn kh¸ch
nh÷ng th«ng tin vÒ buæi tham quan ®Ó ®oµn kh¸ch chuÈn bÞ.
- Th«ng b¸o thêi gian, ®Þa ®iÓm tham quan.
- Nh÷ng quy ®Þnh t¹i mçi ®iÓm tham quan.
- Trang phôc, t trang cÇn thiÕt cho buæi tham quan.
- Nªn lu ý kh¸ch kh«ng nªn mang theo nh÷ng giÊy tê quan
träng, nhiÒu tiÒn b¹c trong qu¸ tr×nh tham quan ®Ó tr¸nh tr-
êng hîp bÞ r¬i hoÆc mÊt c¾p.
Ngoµi viÖc th«ng b¸o cho kh¸ch, híng dÉn viªn cÇn cã sù chuÈn
bÞ c¸ nh©n thËt chu ®¸o ®Ó lµm tèt c«ng viÖc buæi tham quan.
- Xem l¹i tµi liÖu tuyÕn ®iÓm tham quan s¾p tíi.
- ChuÈn bÞ c¸c dông cô, t trang cho buæi tham quan.
- ChuÈn bÞ trang phôc.
T¹i ®iÓm tham quan
Híng dÉn viªn lµ ngêi xuèng xe ®Çu tiªn vµ gióp kh¸ch xuèng xe.
TËp trung ®oµn ®øng vµo vÞ trÝ thuËn lîi tríc khu vùc ®iÓm tham
quan ®îi híng dÉn viªn mua vÐ tham quan. Híng dÉn viªn sÏ ph¸t vÐ cho
kh¸ch tham quan nhng nh¾c kh¸ch gi÷ vÐ cÈn thËn ®Ó thu l¹i sau buæi
tham quan.
C«ng viÖc tham quan sÏ ®îc thùc hiÖn theo mét tr×nh tù khÐp kÝn
tõ ngoµi vµo trong ®iÓm tham quan. Khi thùc hiÖn nh vËy, khi trë ra
cæng cña ®iÓm tham quan ®oµn kh¸ch cã dÞp nh×n ng¾m, t×m hiÓu l¹i
c¸c ®èi tîng tham quan mµ híng dÉn viªn võa giíi thiÖu.
Híng dÉn tham quan gåm hai néi dung chÝnh.
- Híng dÉn xem xÐt ®èi tîng tham quan (chØ cho kh¸ch thÊy
®èi tîng tham quan).
- ThuyÕt minh vÒ ®èi tîng tham quan ®ã.
Trong qu¸ tr×nh híng dÉn tham quan t¹i mçi ®iÓm, híng dÉn viªn
ph¶i biÕt c¸ch sö dông quü thêi gian mét c¸ch hîp lý vµ chÝnh x¸c theo
ch¬ng tr×nh du lÞch ®· ®Þnh. Tuy nhiªn, trong mét sè trêng hîp cÇn
thiÕt, híng dÉn viªn cã thÓ linh ho¹t ®iÒu chØnh trªn nguyªn t¾c kh«ng
lµm thay ®æi néi dung ch¬ng tr×nh du lÞch cã s½n.

80
Mét trong nh÷ng nhiÖm vô quan träng cña híng dÉn viªn trong qu¸
tr×nh híng dÉn tham quan lµ lu«n ph¶i qu¶n lý sè lîng ®oµn kh¸ch, ®¶m
b¶o an toµn vÒ tµi s¶n vµ tÝnh m¹ng cña kh¸ch. Muèn lµm tèt ®îc c«ng
viÖc nµy, híng dÉn viªn cÇn kÕt hîp nhÞp nhµng víi trëng ®oµn kh¸ch.
Khi kÕt thóc buæi tham quan, híng dÉn viªn nªn dµnh cho kh¸ch Ýt phót
chôp ¶nh, trao ®æi th«ng tin víi híng dÉn viªn.
Tríc khi cho xe rêi khái ®iÓm tham quan, híng dÉn viªn cÇn kiÓm
tra l¹i mét c¸ch chÝnh x¸c sè lîng kh¸ch.
§Ó ch¬ng tr×nh du lÞch trë nªn hÊp dÉn h¬n ®èi víi kh¸ch du lÞch
®Æc biÖt trong nh÷ng chuyÕn du lÞch dµi ngµy, híng dÉn viªn cã thÓ
tæ chøc mét sè c¸c ho¹t ®éng vui ch¬i gi¶i trÝ cho ®oµn trong ph¹m vi
kh¶ n¨ng cña m×nh sao cho phï hîp víi tõng ®oµn kh¸ch, tõng løa tuæi.
3.3.2.5. Tæ chøc c¸c ho¹t ®éng kh¸c
Ngoµi ho¹t ®éng tham quan, híng dÉn viªn cßn cã thÓ tæ chøc mét
sè ho¹t ®éng kh¸c cho ®oµn kh¸ch nh»m t¨ng thªm phÇn hÊp dÉn cho
ch¬ng tr×nh du lÞch nh ho¹t ®éng mua s¾m, tuyªn truyÒn, qu¶ng c¸o. H-
íng dÉn viªn cÇn ®Æc biÖt lu ý tíi ho¹t ®éng mua s¾m cña kh¸ch. Tuy
nhiªn, ®©y chØ lµ mét trong nh÷ng ho¹t ®éng bæ trî nh»m lµm tháa m·n
mét phÇn nhu cÇu cña kh¸ch. Do ®ã, híng dÉn viªn kh«ng nªn ®Ó mÊt
qu¸ nhiÒu thêi gian, chØ lµm c«ng t¸c t vÊn vµ hç trî cho kh¸ch.
3.3.2.6. Thanh to¸n
Híng dÉn viªn lµm thñ tôc thanh to¸n chi phÝ ¨n ë cho ®oµn theo
®óng hîp ®ång ®· ký. Nh÷ng kho¶n chi phÝ kh«ng thuéc tr¸ch nhiÖm
cña m×nh, híng dÉn viªn nh¾c kh¸ch thanh to¸n.
Híng dÉn viªn cÇn lµm nh÷ng viÖc sau tríc ngµy rêi kh¸ch s¹n:
- Híng dÉn viªn th«ng b¸o cho nh©n viªn lÔ t©n kh¸ch s¹n ngµy
giê ®oµn kh¸ch rêi kh¸ch s¹n.
- TËp hîp c¸c kho¶n chi phÝ cña ®oµn thuéc tr¸ch nhiÖm
thanh to¸n cña híng dÉn viªn ®Ó tiÕn hµnh thanh to¸n cho
nh©n viªn lÔ t©n kh¸ch s¹n nh chi phÝ ¨n, nghØ.
- Thanh to¸n mäi chi phÝ cho nh©n viªn lÔ t©n vµ lÊy ®Çy ®ñ
hãa ®¬n, chøng tõ phôc vô cho viÖc thanh to¸n víi c«ng ty.
- Nh¾c kh¸ch thanh to¸n nèt nh÷ng kho¶n chi phÝ c¸ nh©n cña
hä nh ®iÖn tho¹i, giÆt lµ, mini bar.
81
Chó ý:
Trong nhiÒu trêng hîp ®Ó tr¸nh nh÷ng rñi ro, híng dÉn viªn kh«ng
ph¶i lµm c«ng t¸c thanh to¸n, do c«ng ty chuyÓn kho¶n trùc tiÕp tíi kh¸ch
s¹n, nhµ hµng. Trong trêng hîp nµy híng dÉn viªn cã thÓ nhËn chøng tõ,
hãa ®¬n lµm c¬ së thanh to¸n cho ®¬n vÞ. Trêng hîp ®oµn kh¸ch rêi
kh¸ch s¹n vµo s¸ng sím h«m sau, híng dÉn viªn nªn lµm thñ tôc thanh
to¸n tõ tèi h«m tríc.
3.3.2.7. TiÔn kh¸ch
TiÔn kh¸ch lµ giai ®o¹n cuèi cïng cña mét viÖc tæ chøc thùc hiÖn
ch¬ng tr×nh du lÞch. Tuy c«ng viÖc ®¬n gi¶n nhng híng dÉn viªn kh«ng
nªn chñ quan. V× viÖc nµy cã ¶nh hëng rÊt lín tíi chÊt lîng cña ch¬ng
tr×nh du lÞch. Nh÷ng viÖc híng dÉn viªn cÇn thùc hiÖn bao gåm:
- KiÓm tra l¹i giÊy tê liªn quan ®Õn ®oµn kh¸ch.
- Ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn cña ®oµn.
- Th«ng b¸o cho ®oµn kh¸ch th«ng tin cÇn thiÕt khi rêi kh¸ch s¹n.
- Thêi gian lµm thñ tôc tr¶ phßng vµ rêi khái kh¸ch s¹n.
- Thêi gian nh©n viªn lÔ t©n b¸o thøc nÕu rêi kh¸ch s¹n vµo s¸ng
sím
- Thêi gian b÷a ¨n tríc khi rêi kh¸ch s¹n.
- Thêi gian vµ ®Þa ®iÓm xe ®ãn ®oµn.
- Nh¾c kh¸ch kiÓm tra l¹i giÊy tê, ®å ®¹c.
Tríc khi cho xe rêi khái kh¸ch s¹n, híng dÉn viªn cÇn kiÓm tra l¹i
®Çy ®ñ sè kh¸ch. Trªn ®êng tiÔn kh¸ch, híng dÉn viªn kh«ng cÇn thiÕt
ph¶i giíi thiÖu trªn ®êng n÷a. Híng dÉn viªn nªn cã mét sè c©u hái vÒ
chuyÕn ®i võa qua cña ®oµn. Híng dÉn viªn thu l¹i phiÕu ®¸nh gi¸ cña
®oµn vÒ chuyÕn ®i võa qua. §ång thêi, híng dÉn viªn lµm c«ng t¸c tuyªn
truyÒn qu¶ng c¸o vÒ nh÷ng ch¬ng tr×nh du lÞch míi, nh÷ng vïng ®Êt míi
mµ hä cha cã dÞp tíi th¨m.
Khi tíi ®iÓm tr¶ kh¸ch, híng dÉn viªn mau chãng lµm c«ng t¸c chia
tay víi ®oµn, gióp kh¸ch vËn chuyÓn hµnh lý xuèng xe. Trong trêng hîp
tiÔn kh¸ch ra s©n bay vÒ níc, híng dÉn viªn ®îi kh¸ch lµm xong mäi thñ

82
tôc vµ vµo khu vùc c¸ch ly cña s©n bay, míi ra vÒ vµ kÕt thóc c«ng viÖc
tiÔn ®oµn.
3.3.2.8. Giai ®o¹n sau chuyÕn ®i
- LËp b¸o c¸o sau chuyÕn ®i
- Thanh quyÕt to¸n ch¬ng tr×nh
- Gi¶i quyÕt c¸c c«ng viÖc cßn l¹i liªn quan ®Õn chuyÕn ®i
3.3.3. Quy tr×nh tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh cho ®oµn
kh¸ch du lÞch quèc tÕ ®i ra (Tour outbound)
Lµ quy tr×nh ®a kh¸ch du lÞch trong mét quèc gia hoÆc ngêi níc
ngoµi ®Þnh c t¹i quèc gia ®ã ®i du lÞch níc ngoµi vµ du kh¸ch sÏ tiªu tiÒn
kiÕm ®îc tõ níc m×nh.
3.3.3.1. Giai ®o¹n chuÈn bÞ tríc chuyÕn ®i
NhËn bµn giao ch¬ng tr×nh tõ phßng ®iÒu hµnh
- LÖnh ®iÒu ®éng híng dÉn tõ phßng ®iÒu hµnh.
- Ch¬ng tr×nh du lÞch.
- Danh s¸ch ®oµn kh¸ch.
- §iÖn x¸c nhËn ch¬ng tr×nh vµ c¸c dÞch vô kÌm theo tõ phÝa ®èi
t¸c.
- Tµi liÖu tuyÕn, ®iÓm tham quan, b¶n ®å.
- GiÊy tê xuÊt nhËp c¶nh, vÐ m¸y bay.
- GiÊy x¸c nhËn dÞch vô nÕu cÇn.
- TiÒn t¹m øng.
- Mét sè giÊy tê kh¸c nh tµi liÖu qu¶ng c¸o, ®å khuyÕn m¹i.
ChuÈn bÞ c¸ nh©n
Nghiªn cøu, t×m hiÓu ch¬ng tr×nh du lÞch.
- T×m hiÓu c¸c th«ng tin vÒ ®oµn kh¸ch.
- ChuÈn bÞ, nghiªn cøu, t×m hiÓu nh÷ng tµi liÖu, th«ng tin phôc
vô cho chuyÕn ®i.
- ChuÈn bÞ giÊy tê vµ t trang c¸ nh©n.

83
- Häp ®oµn.
Nh÷ng viÖc cÇn lµm trong buæi häp ®oµn
+ Göi kh¸ch ch¬ng tr×nh du lÞch vµ x¸c nhËn l¹i chi tiÕt ch-
¬ng tr×nh du lÞch lÇn cuèi cïng víi c¸c dÞch vô.
+ Ph¸t b¶n dÆn dß kh¸ch tríc khi ®i du lÞch vµ gi¶i ®¸p mäi
th¾c m¾c cña kh¸ch liªn quan tíi chuyÕn ®i.
+ Göi kh¸ch c¸c ®å dïng khuyÕn m¹i nÕu cã
+ Göi kh¸ch hé chiÕu, vÐ m¸y bay.
+ X¸c nhËn l¹i giê khëi hµnh, ®Þa ®iÓm ®ãn kh¸ch, giê ®ãn.
+ KiÓm tra l¹i lÇn cuèi toµn bé thanh to¸n cña tõng kh¸ch.
+ Cung cÊp nh÷ng th«ng tin cÇn thiÕt theo tõng níc ®oµn
®Õn
Sau khi häp ®oµn, híng dÉn viªn cÇn tæng kÕt l¹i c¸c yªu cÇu vµ
thay ®æi cña ®oµn kh¸ch vµ b¸o l¹i cho bé phËn thÞ trêng ®Ó x¸c nhËn
l¹i víi c«ng ty.
3.3.3.2. Tæ chøc ®ãn kh¸ch vµ phôc vô chuyÕn ®i
Trong ch¬ng tr×nh du lÞch nµy, kh¸ch du lÞch sÏ ph¶i di chuyÓn
mét ®o¹n ®êng dµi, cho nªn ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn phæ biÕn lµ m¸y
bay. Do vËy, ®Þa ®iÓm ®ãn ®oµn thêng lµ t¹i s©n bay hoÆc t¹i doanh
nghiÖp l÷ hµnh.
T¹i s©n bay
- Thêi gian híng dÉn viªn cã mÆt t¹i s©n bay tríc 30 phót.
- §ãn ®oµn.
- Lµm c«ng t¸c chµo mõng vµ lµm quen ®oµn kh¸ch nÕu kh«ng
häp ®oµn tríc khi ®i
- KiÓm tra sè kh¸ch thùc tÕ so víi danh s¸ch ®oµn.
- Gióp kh¸ch lµm thñ tôc lªn m¸y bay.
Trªn m¸y bay
Kh¸ch sÏ ngåi ë nhiÒu vÞ trÝ kh¸c nhau, c«ng viÖc phôc vô trªn
chuyÕn bay ®· cã c¸c chiªu ®·i viªn hµng kh«ng, híng dÉn viªn lóc nµy còng
gièng nh nh÷ng hµnh kh¸ch kh¸c kh«ng ph¶i thùc hiÖn c«ng viÖc híng dÉn

84
cña m×nh. Khi m¸y bay h¹ c¸nh, híng dÉn viªn gióp kh¸ch lµm thñ tôc nhËp
c¶nh vµ liªn hÖ víi híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng ®Ó nhanh chãng ®a ®oµn vÒ
kh¸ch s¹n.
3.3.3.3. Tæ chøc s¾p xÕp lu tró, ¨n uèng
S¾p xÕp lu tró
NhiÖm vô chÝnh thuéc vÒ híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng, híng dÉn
viªn c«ng ty göi kh¸ch ®ãng vai trß trëng ®oµn lµm nhiÖm vô trî gióp vÒ
c«ng t¸c phiªn dÞch, hoµn thiÖn thñ tôc ®¨ng ký t¹m tró, s¾p xÕp phßng
cho kh¸ch.
Quy tr×nh c«ng viÖc kh¸c gièng nh ch¬ng tr×nh cho ®oµn kh¸ch du
lÞch quèc tÕ ®i vµo nhng do híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng ®¶m nhËn.
Khi ®a ch×a khãa phßng cho kh¸ch híng dÉn viªn ®a kÌm theo
danh thiÕp cña kh¸ch s¹n, sè phßng cña híng dÉn viªn c«ng ty göi kh¸ch,
sè ®iÖn cña híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng.
Th«ng b¸o cho kh¸ch vÒ c¸c dÞch vô vµ trang thiÕt bÞ trong kh¸ch
s¹n.
Th«ng b¸o ch¬ng tr×nh tiÕp theo ngµy h«m ®ã cña ®oµn.
Sau khi s¾p xÕp phßng cho kh¸ch, hai híng dÉn viªn cÇn x¸c nhËn
l¹i ch¬ng tr×nh, c¸c dÞch vô, giê giÊc cô thÓ vµ kiÕn nghÞ ngay víi h·ng
hoÆc híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng vÒ c¸c dÞch vô cha ®¹t yªu cÇu ®Ó
thay ®æi.
S¾p xÕp ¨n uèng
Quy tr×nh c«ng viÖc gièng nh ch¬ng tr×nh cho ®oµn kh¸ch du lÞch
quèc tÕ ®i vµo.
Tríc mçi b÷a ¨n híng dÉn viªn lu«n ph¶i kiÓm tra víi híng dÉn viªn
®Þa ph¬ng vÒ chi tiÕt c¸c mãn ¨n theo yªu cÇu còng nh së thÝch cña
kh¸ch.
Thu xÕp bµn ¨n cho kh¸ch sao cho hîp lý vµ híng dÉn c¸ch ¨n ®èi
víi mét sè nhµ hµng cã mãn ¨n ®Æc biÖt, cÇn lu ý kh¸ch ®èi víi mãn ¨n
tù chän nh¾c kh¸ch nªn lÊy ®ñ thøc ¨n tr¸nh lÊy thõa.
Híng dÉn viªn c«ng ty göi kh¸ch ¨n cïng víi ®oµn kh¸ch, mäi c«ng
viÖc trong b÷a ¨n ®· cã híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng ®¶m nhËn.



85
Phèi hîp víi híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng tæ chøc buæi gÆp mÆt
®Çu tiªn thËt chu ®¸o cho ®oµn.
3.3.3.4. Tæ chøc ho¹t ®éng tham quan vui ch¬i gi¶i trÝ
§©y lµ c«ng viÖc thuéc tr¸ch nhiÖm cña híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng,
híng dÉn viªn c«ng ty göi kh¸ch kh«ng tham gia trùc tiÕp vµo c«ng t¸c h-
íng dÉn mµ chØ trî gióp vÒ mÆt tæ chøc vµ qu¶n lý ®oµn kh¸ch.
Híng dÉn viªn theo ®oµn cÇn thùc hiÖn nh÷ng c«ng viÖc sau
®©y:
- Th«ng b¸o, nh¾c nhë ®oµn kh¸ch ®¶m b¶o viÖc thùc hiÖn ®óng
nh÷ng quy ®Þnh mµ híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng ®Ò ra trong qu¸ tr×nh
thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch.
- Nh¾c kh¸ch chÊp hµnh ®óng néi quy t¹i c¸c ®iÓm tham quan.
- Qu¶n lý sè lîng kh¸ch, ®¶m b¶o an toµn vÒ tÝnh m¹ng vµ tµi s¶n cña
kh¸ch.
- Phiªn dÞch, hoÆc bæ sung th«ng tin vÒ nh÷ng vÊn ®Ò mµ kh¸ch
quan t©m.
Tríc khi ®Õn bÊt kú ®iÓm tham quan nµo, híng dÉn viªn cho ®oµn
kh¸ch quèc tÕ ®i ra cÇn thèng nhÊt víi híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng thêi
gian tham quan vµ hÑn thêi gian chÝnh x¸c thêi gian quay trë l¹i ®ãn
kh¸ch.
Trong trêng hîp kh«ng ph¶i lµm c«ng t¸c phiªn dÞch cho ®oµn, híng
dÉn viªn ®Þa ph¬ng lu«n lµ ngêi ®i tríc lµm nhiÖm vô híng dÉn tham
quan, cßn híng dÉn viªn cho ®oµn kh¸ch quèc tÕ ®i ra ®i sau lµm c«ng t¸c
b¶o vÖ ®oµn.
T¹i c¸c khu vui ch¬i, gi¶i trÝ, cÇn th«ng b¸o víi kh¸ch vÒ c¸c trß ch¬i
cã c¶m gi¸c m¹nh ®Ó c¶nh b¸o cho nh÷ng du kh¸ch kh«ng ®ñ søc kháe
tríc khi tham gia trß ch¬i nh nh÷ng ngêi giµ, cã bÖnh tim, huyÕt ¸p cao.
KÕt hîp víi híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng tæ chøc c¸c ho¹t ®éng vui
ch¬i, gi¶i trÝ cho ®oµn. §Æc biÖt, tæ chøc kû niÖm c¸c ngµy lÔ cña d©n
téc hay sinh nhËt cña c¸c thµnh viªn trong ®oµn.
3.3.3.5. Tæ chøc c¸c ho¹t ®éng kh¸c
Mua s¾m, tuyªn truyÒn, qu¶ng c¸o.



86
3.3.3.6. Thanh to¸n vµ tiÔn kh¸ch
Thanh to¸n
KÕt hîp víi híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng lµm thñ tôc thanh to¸n cho
®oµn theo ®óng hîp ®ång ®· ký.
TiÔn kh¸ch
- Tæ chøc liªn hoan chia tay cho ®oµn vµo b÷a ¨n cuèi cïng.
- Th«ng b¸o cho kh¸ch vÒ thêi gian rêi kh¸ch s¹n.
- C¸c thñ tôc kh¸ch cÇn hoµn tÊt tríc khi rêi kh¸ch s¹n.
- Híng dÉn viªn c«ng ty göi kh¸ch thay mÆt c¶ ®oµn c¸m ¬n vµ
tÆng quµ lu niÖm cho híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng.
Tíi s©n bay trong níc, híng dÉn viªn lµm c«ng t¸c chia tay víi ®oµn vµ
khi ngêi kh¸ch cuèi cïng rêi khái s©n bay lµ lóc ch¬ng tr×nh du lÞch míi kÕt
thóc.
3.3.3.7. ChÕ ®é b¸o c¸o sau chuyÕn ®i
Göi thiÖp chóc mõng cho ®oµn kh¸ch.
Lµm c«ng t¸c thanh quyÕt to¸n chuyÕn ®i.
ViÕt b¸o c¸o tæng hîp vÒ chuyÕn ®i.
Gi¶i quyÕt nh÷ng c«ng viÖc cßn sau chuyÕn ®i.


3.3.4. Quy tr×nh tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh cho ®oµn
kh¸ch du lÞch b»ng tµu biÓn
3.3.4.1. §Æc ®iÓm cña kh¸ch du lÞch b»ng tµu biÓn
Du lÞch b»ng tµu biÓn lµ mét trong nh÷ng lo¹i h×nh du lÞch xuÊt
hiÖn sím nhÊt. Trong xu híng phæ cËp ho¸ c¸c lo¹i h×nh du lÞch nh hiÖn
nay, cïng víi sù ph¸t triÓn cña khoa häc kü thuËt, lo¹i h×nh du lÞch tµu
biÓn ®ang ph¸t triÓn rÊt phong phó, ®a d¹ng. Du lÞch tµu biÓn phôc vô
c¸c ch¬ng tr×nh du lÞch ®i ven bê víi kho¶ng thêi gian ng¾n ®Õn c¸c
chuyÕn ®i vît ®¹i d¬ng, vßng quanh thÕ giíi.
Víi ®Æc thï riªng biÖt, kh¸ch du lÞch tµu biÓn cã mét sè ®Æc
®iÓm sau ®©y:
- Sè lîng kh¸ch lín cã thÓ lªn ®Õn hµng ngµn ngêi.

87
- Kh¸ch bao gåm nhiÒu quèc tÞch, thµnh phÇn d©n téc, t«n gi¸o vµ
nghÒ nghiÖp kh¸c nhau.
- HÇu hÕt, kh¸ch tµu biÓn cã ®é tuæi kh¸ cao vµ cã quü thêi gian
dµi.
- Hµnh tr×nh cña du lÞch tµu biÓn thêng rÊt dµi ngµy. Nhng kh¸ch
du lÞch tµu biÓn khi cËp c¶ng t¹i c¸c ®iÓm tham quan thêng chØ trong
thêi gian ng¾n. TuyÕn hµnh tr×nh cña ®oµn thêng dõng t¹i nh÷ng ®iÓm
du lÞch míi, cã phong c¶nh thiªn nhiªn hoang s¬, bê biÓn dµi vµ ®Æc
biÖt lµ nh÷ng ®Þa ®iÓm cã nÒn v¨n hãa phong phó vµ ®a d¹ng.
- Kh¸ch du lÞch tµu biÓn thÝch quan t©m t×m hiÓu v¨n hãa, lÞch
sö h¬n c¸c ch¬ng tr×nh vui ch¬i, gi¶i trÝ hay mua s¾m.
- Kh¸ch du lÞch tµu biÓn lµ nh÷ng ngêi cã thu nhËp hoÆc cã ®Þa
vÞ cao trong x· héi.
- Møc chi tiªu trong du lÞch cña kh¸ch du lÞch tµu biÓn lín.
- Kh¸c víi kh¸ch du lÞch ®i b»ng ®êng hµng kh«ng bÞ h¹n chÕ vÒ
khèi lîng hµnh lý, kh¸ch du lÞch tµu biÓn cã kh¶ n¨ng mua s¾m vµ vËn
chuyÓn sè lîng hµng lu niÖm lín tõ n¬i hä tham quan.
3.3.4.2. C«ng t¸c chuÈn bÞ
C«ng viÖc chuÈn bÞ ®ãn tiÕp vµ phôc vô ®oµn kh¸ch du lÞch lµ
c«ng viÖc mang tÝnh chÊt khã kh¨n ®ßi hái sù phèi hîp chÆt chÏ vµ linh
ho¹t gi÷a c¸c bé phËn cña doanh nghiÖp l÷ hµnh vµ c¸c c¬ quan ban
ngµnh nh h¶i quan, an ninh biªn phßng, côc xuÊt nhËp c¶nh, ®oµn biÓu
diÔn nghÖ thuËt, c¬ quan kiÓm dÞch, c«ng an ®Þa ph¬ng. Tuy nhiªn,
tr¸ch nhiÖm chÝnh vÉn thuéc vÒ c«ng ty du lÞch vµ híng dÉn viªn ®ãng
vai trß quan träng trong viÖc ®ãn, tiÔn, phôc vô ®oµn kh¸ch du lÞch
b»ng tµu biÓn.
Do tÝnh chÊt phøc t¹p cña c«ng viÖc, khi nhËn ®îc th«ng tin yªu cÇu
tõ phÝa kh¸ch muèn cËp c¶ng níc ta, bé phËn ®iÒu hµnh ph¶i lËp kÕ
ho¹ch c«ng t¸c, liªn hÖ víi c¸c c¬ quan ban ngµnh liªn quan vµ ph©n c«ng
c«ng viÖc cô thÓ cho c¸c bé phËn cã liªn quan. C«ng viÖc chuÈn bÞ ph¶i
thùc hiÖn tèi thiÓu tríc hai tuÇn khi ®oµn tíi.
C¸c bé phËn tham gia c«ng t¸c ®ãn, tiÔn, phôc vô ®oµn gåm:
Bé phËn chÝnh - bé phËn híng dÉn viªn


88
Bé phËn híng dÉn cã nhiÖm vô trùc tiÕp ®ãn vµ phôc vô ®oµn.
Do vËy, sù s¾p xÕp vÒ nh©n sù ph¶i ®îc chuÈn bÞ chu ®¸o tõ tríc
chuyÕn tham quan Ýt nhÊt hai tuÇn. Víi sè lîng kh¸ch tham quan ®«ng,
yªu cÇu sè lîng lín híng dÉn víi nhiÒu nhãm ng«n ng÷ kh¸c nhau. Sè lîng
híng dÉn viªn vµ ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn phô thuéc vµo sè lîng kh¸ch.
Th«ng thêng, mét híng dÉn viªn sÏ phôc vô nhãm kh¸ch tõ 20 ®Õn 40
kh¸ch. Sè lîng híng dÉn viªn cã thÓ lªn tíi hµng chôc ngêi vµ sè ph¬ng
tiÖn vËn chuyÓn t¬ng øng víi sè híng dÉn viªn.
Bé phËn híng dÉn viªn ph¶i tæ chøc buæi häp ®Ó nghe phæ biÕn
c¸c th«ng tin vÒ kh¸ch nh: Lo¹i tµu, hµnh tr×nh cña ®oµn, ®iÒu kiÖn
tham quan vµ t©m tr¹ng cña kh¸ch. §ång thêi, híng dÉn viªn nhËn sè xe,
sè cña nhãm kh¸ch phôc vô. Híng dÉn viªn sÏ cïng l¸i xe vµ ph¬ng tiÖn ®-
îc ph©n c«ng phôc vô cè ®Þnh trong suèt thêi gian tham quan trªn bê
cña ®oµn kh¸ch.
Ngoµi c«ng viÖc chuÈn bÞ gièng nh c¸c lo¹i h×nh du lÞch kh¸c. H-
íng dÉn viªn ph¶i nghiªn cøu kü ch¬ng tr×nh tham quan cña ®oµn, c¸c
th«ng tin vÒ nhãm kh¸ch m×nh phôc vô ®Ó thùc hiÖn c«ng viÖc tèt
nhÊt.
Bé phËn hç trî
- Bé phËn ®iÒu hµnh chÞu tr¸ch nhiÖm ®iÒu phèi chung vÒ ch-
¬ng tr×nh. Ngoµi ra, bé phËn nµy cßn tæ chøc, ph©n c«ng c«ng viÖc,
tham gia thùc hiÖn vµ gi¶i quyÕt c¸c c«ng viÖc liªn quan ®Õn ®ãn vµ
tiÔn ®oµn.
- Bé phËn giao dÞch thùc hiÖn c«ng t¸c ®èi ngo¹i, liªn hÖ c«ng viÖc
víi c¸c c¬ quan ban ngµnh cña ®Þa ph¬ng vµ gi¶i quyÕt c¸c thñ tôc vÒ
hµnh chÝnh vµ h¶i quan.
- Bé phËn hËu cÇn chuÈn bÞ c¸c trang thiÕt bÞ, vËt dông ®ãn,
tiÔn ®oµn.
- Bé phËn y tÕ kiÓm tra vÖ sinh vµ phßng ngõa c¸c trêng hîp cÊp cøu
khÈn cÊp.
- Bé phËn h¶i quan sÏ gióp kh¸ch lµm thñ tôc xuÊt nhËp c¶nh.
- Bé phËn vËn chuyÓn gåm l¸i xe vµ « t« ®îc ®¸nh sè thø tù. Ngoµi
ra, cßn cã c¸c tµu lo¹i nhá vËn chuyÓn kh¸ch tõ tµu chÝnh vµo bê trong
trêng hîp tµu qu¸ to kh«ng cËp s¸t bê ®îc.


89
- Bé phËn c«ng an chÞu tr¸ch nhiÖm ®¶m b¶o an ninh trËt tù t¹i khu vùc
®ãn tiÔn.
- C¸c nh©n viªn phôc vô bao gåm nh©n viªn lÔ t©n, ca móa nh¹c.
Toµn bé c«ng t¸c chuÈn bÞ ®ãn ®oµn ph¶i hoµn thµnh hai ngµy tr-
íc khi ®oµn ®Õn.
3.3.4.3.Tæ chøc c«ng t¸c ®ãn ®oµn
§Þa ®iÓm ®ãn ®oµn lµ c¸c bÕn c¶ng. T¹i ViÖt Nam nh÷ng c¶nh
cã thÓ ®ãn ®oµn kh¸ch du lÞch tµu biÓn gåm: c¶ng Nhµ Rång (TP Hå
ChÝ Minh), c¶ng §µ N½ng, c¶ng Hßn Gai, c¶ng C¸i L©n, c¶ng H¶i
Phßng. Thêi gian tµu cËp c¶ng thêng thiÕu chÝnh x¸c so víi dù ®Þnh
nªn híng dÉn viªn vµ c¸c bé phËn kh¸c cã liªn quan ph¶i cã mÆt t¹i c¶ng
tríc 2 giê so víi giê ®oµn ®Õn.
Bé phËn ®iÒu hµnh
ChØ huy vµ ®iÒu phèi c«ng t¸c ®ãn ®oµn.
Bé phËn c«ng an
ThiÕt lËp vµnh ®ai an toµn vµ duy tr× an ninh trËt tù t¹i khu vùc
®ãn kh¸ch.
Bé phËn hËu cÇn cïng c¸c nh©n viªn phôc vô
ChuÈn bÞ bµn ®ãn tiÕp, hoa, biÓu ng÷, s¾p xÕp c¸c ®éi ca móa
nh¹c nÕu cã.
Bé phËn giao dÞch
Lµm c¸c c«ng viÖc ®èi víi phßng xuÊt nhËp c¶nh, h¶i quan, kiÓm
dÞch ®Ó kh¸ch ®îc xuèng c¶ng nhanh chãng, an ninh vµ trËt tù. Th«ng
thêng, víi c¸c ®oµn kh¸ch du lÞch tµu biÓn, bµn kiÓm tra h¶i quan vµ
kiÓm dÞch ®Æt s¸t cÇu tµu ®Ó thuËn tiÖn cho kh¸ch lµm thñ tôc.
Bé phËn h¶i quan vµ kiÓm dÞch
Mau chãng lµm thñ tôc nhËp c¶nh cho kh¸ch lªn bê tham quan.
Bé phËn híng dÉn viªn vµ l¸i xe
Bé phËn híng dÉn viªn vµ l¸i xe lµm nhiÖm vô ®ãn tiÕp vµ ®a
kh¸ch ®i tham quan trªn bê. C¸c ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn ®îc ®¸nh sè
b»ng biÓn lín ®Ó kh¸ch dÔ dµng trong viÖc t×m kiÕm vµ thuËn lîi trong
viÖc híng dÉn cña híng dÉn viªn.

90
Híng dÉn viªn x¸c ®Þnh xe cña m×nh theo sè xe ®· ph©n c«ng,
lµm quen vµ lÊy sè ®iÖn tho¹i cña l¸i xe, trao ®æi c«ng viÖc ph¶i lµm
trong chuyÕn tham quan. Sau ®ã, híng dÉn viªn nhËn tõ bé phËn hËu
cÇn c¸c trang thiÕt bÞ cÇn thiÕt: níc uèng cho kh¸ch nÕu cã, c¸c vËt
dông kh¸c vµ c¸c giÊy tê cã liªn quan. Khi ®oµn kh¸ch ®· lªn bê vµ hoµn
tÊt c¸c thñ tôc h¶i quan, híng dÉn viªn cÇm biÓn ®ãn vµ ®øng c¹nh xe
cña m×nh.
Nhãm kh¸ch sÏ thùc hiÖn theo sù chØ dÉn cña ngêi ®iÒu hµnh ra
xe. §oµn kh¸ch sÏ ®îc ph©n thµnh c¸c nhãm, mçi nhãm sÏ cã mét nhãm
trëng. ViÖc ph©n nhãm sÏ dùa trªn c¬ së quèc tÞch ®Ó ®¶m b¶o ph©n
c«ng híng dÉn viªn phï hîp vÒ ng«n ng÷ sö dông khi thuyÕt minh. Nhãm
trëng ®· ®îc th«ng b¸o tríc sè xe cña m×nh vµ cã nhiÖm vô ®a nhãm
m×nh phô tr¸ch ra sè xe ®· ®îc th«ng b¸o, n¬i cã híng dÉn viªn vµ l¸i xe
®ang chê.
Khi nhãm kh¸ch vµ híng dÉn viªn gÆp nhau, híng dÉn viªn mau
chãng mêi kh¸ch lªn xe nh»m tr¸nh sù lén xén ®«ng ngêi t¹i bÕn c¶ng.
Sau khi kh¸ch ®· lªn xe, híng dÉn viªn kÕt hîp víi trëng ®oµn kiÓm tra sè
kh¸ch thùc tÕ so víi danh s¸ch ®îc nhËn.
Khi ®· ®ñ kh¸ch theo danh s¸ch ®oµn vµ kh¸ch æn ®Þnh trªn xe h-
íng dÉn viªn sÏ thùc hiÖn c¸c c«ng viÖc sau:
- Chµo mõng kh¸ch.
- Giíi thiÖu tªn híng dÉn viªn vµ l¸i xe.
- Ph¸t c¸c vËt dông cÇn thiÕt cho kh¸ch nh mò, biÓn ®ãn kh¸ch, tµi
liÖu qu¶ng c¸o.
- Thu vµ kiÓm tra nh÷ng giÊy tê cña kh¸ch nh: phiÕu nhËp c¶nh,
phiÕu thanh to¸n. Híng dÉn viªn cho toµn bé giÊy tê cÇn thiÕt vµo mét
tói, ghi râ sè xe, sè nhãm, sè lîng giÊy tê, nép l¹i cho ngêi cã tr¸ch nhiÖm
cña bé phËn ®iÒu hµnh t¹i c¶ng.
- Th«ng b¸o ch¬ng tr×nh tham quan trªn bê cho ®oµn.
- Cho xe rêi khái khu vùc ®ãn tiÕp.
Khi xe « t« ®ãn ®oµn cuèi cïng ®i ra khái c¶ng, bé phËn lÔ t©n vµ
nh©n viªn phôc vô ®oµn thùc hiÖn nhiÖm vô ®ãn tiÕp vµ chµo mõng trëng
®oµn vµ c¸c thñy thñ cña ®oµn t¹i bÕn c¶ng. Bé phËn ®iÒu hµnh cã
nhiÖm vô kiÓm tra l¹i giÊy tê cña kh¸ch do c¸c híng dÉn viªn nép l¹i, tÝnh

91
to¸n sè lîng kh¸ch thùc cã, lµm b¸o c¸o nép l¹i cho c«ng ty vµ hoµn tÊt c¸c
thñ tôc hoÆc c¸c vÊn ®Ò cßn tån ®äng.
Sau khi mäi c«ng viÖc kÕt thóc, c¸c bé phËn cßn l¹i sÏ rêi khái bÕn
c¶ng vµ kÕt thóc toµn bé viÖc ®ãn ®oµn.
3.3.4.4. Tæ chøc phôc vô trong qu¸ tr×nh tham quan trªn bê
Toµn bé c«ng viÖc phôc vô ®oµn trong qu¸ tr×nh tham quan sÏ do
híng dÉn viªn trùc tiÕp ®¶m nhiÖm. C«ng t¸c tæ chøc híng dÉn tham
quan còng ®îc tiÕn hµnh t¬ng tù nh c¸c chuyÕn tham quan du lÞch kh¸c
nhng do ®Æc thï cña ®oµn kh¸ch du lÞch tµu biÓn nªn ho¹t ®éng cña h-
íng dÉn viªn cã nh÷ng ®Æc ®iÓm kh¸c biÖt.
Th«ng thêng kh¸ch du lÞch tµu biÓn chØ tham gia c¸c cuéc tham
quan ng¾n ngµy trªn bê, thËm chÝ chØ trong vµi giê sau ®ã quay l¹i tµu
®i tíi c¸c ®iÓm kh¸c nªn nãi chung híng dÉn viªn kh«ng ph¶i tæ chøc
phôc vô lu tró. NÕu trong trêng hîp kh¸ch cã nghØ ®ªm t¹i ®iÓm tham
quan, híng dÉn viªn còng phôc vô gièng nh c¸c ®oµn kh¸ch kh¸c. Tuy
nhiªn, do sè lîng kh¸ch ®«ng, nªn c¸c nhãm sÏ ®îc ph©n ë t¹i c¸c kh¸ch
s¹n kh¸c nhau do ®ã, híng dÉn viªn cÇn nhí tªn, ®Þa chØ cña kh¸ch s¹n
n¬i ®oµn kh¸ch mµ m×nh phô tr¸ch sÏ lu tró tr¸nh sù nhÇm lÉn.
Kh¸ch du lÞch tµu biÓn rÊt thÝch thëng thøc c¸c mãn ¨n ®Æc s¶n
t¹i c¸c nhµ hµng ®Þa ph¬ng n¬i ®oµn tham ®Õn quan nh»m t×m hiÓu
nh÷ng nÐt sinh ho¹t v¨n hãa míi th«ng qua Èm thùc. C¸c nhµ hµng ®îc
lùa chän phôc vô ®oµn kh¸ch du lÞch tµu biÓn thêng lµ c¸c nhµ hµng
cao cÊp, cã ®éi ngò nh©n viªn phôc vô chuyªn nghiÖp, c¸c mãn ¨n ®Þa
ph¬ng ®îc chÕ biÕn theo h¬ng vÞ vµ phong c¸ch ®Þa ph¬ng nh»m lµm
tháa m·n nhu cÇu Èm thùc cña kh¸ch. Híng dÉn viªn cÇn kÕt hîp víi c¸c
nh©n viªn phôc vô nhµ hµng lµm tèt c«ng t¸c tæ chøc ¨n uèng cho ®oµn.
Tuy nhiªn, cã mét vµi trêng hîp, kh¸ch kh«ng sö dông dÞch vô ¨n uèng
trªn bê kÓ c¶ b÷a ¨n tra. Do kh¸ch tríc khi lªn tµu ®· ®îc ph¸t s½n khÈu
phÇn ¨n cña m×nh, nhiÖm vô cña híng dÉn viªn lµ t×m hiÓu, chuÈn bÞ
tríc ®Þa ®iÓm tËp kÕt sao cho thuËn tiÖn, an toµn vµ vÖ sinh cho
®oµn. Híng dÉn viªn cã thÓ kÕt hîp víi c¸c nhµ b¸n ®å lu niÖm, hay c¸c
®iÓm dõng ch©n ®Ó kh¸ch sö dông khÈu phÇn ¨n cña m×nh mét c¸ch
thuËn tiÖn.
Khi thùc hiÖn c«ng t¸c híng dÉn tham quan, híng dÉn viªn còng
thùc hiÖn c¸c c«ng viÖc nh ®èi víi c¸c chuyÕn tham quan kh¸c nhng cÇn
lu ý thùc hiÖn theo ®óng lÞch tr×nh vµ ®óng tiÕn ®é vÒ thêi gian ®· qui
92
®Þnh tríc. Do sè lîng kh¸ch lín nªn th«ng thêng ®oµn kh¸ch sÏ ®îc chia ra
thµnh c¸c nhãm tham quan cïng mét ch¬ng tr×nh nhng thêi gian ®îc bè
trÝ lÖch nhau gi÷a c¸c nhãm ®Ó tr¸nh t×nh tr¹ng ïn t¾c vµ lén xén ë
®iÓm du lÞch. §Ó lµm ®îc ®iÒu nµy, híng dÉn viªn ph¶i biÕt sö dông
quü thêi gian linh ho¹t vµ hîp lý t¹i mçi ®iÓm tham quan. Bªn c¹nh ®ã, h-
íng dÉn viªn ph¶i ®¶m b¶o giê quay trë l¹i tµu cña ®oµn kh¸ch theo ®óng
thêi gian qui ®Þnh.
Mét phÇn kh«ng thÓ thiÕu trong ch¬ng tr×nh tham quan cña kh¸ch
du lÞch tµu biÓn lµ tham gia c¸c ho¹t ®éng mua s¾m vµ gi¶i trÝ trªn bê.
Th«ng qua ho¹t ®éng nµy, híng dÉn viªn cã thÓ giíi thiÖu cho du kh¸ch
vÒ c¸c ngµnh nghÒ truyÒn thèng vµ c¸c s¶n phÈm ®Æc trng cña ®Þa
ph¬ng. Th«ng thêng, kh¸ch du lÞch thêng mua rÊt nhiÒu ®å lu niÖm hay
c¸c s¶n phÈm ®îc lµm tõ ngêi d©n ®Þa ph¬ng do hä kh«ng bÞ h¹n chÕ
vÒ sè lîng vµ hä cã kh¶ n¨ng thanh to¸n cao. Tuy nhiªn, híng dÉn viªn
ph¶i biÕt vµ lùa chän nh÷ng c¬ së cung cÊp hµng ho¸ cao cÊp, ®¶m b¶o
chÊt lîng tin cËy vµ cã ®Çy ®ñ ®iÒu kiÖn ®Ó cã thÓ tËp trung kh¸ch.
3.3.4.5. TiÔn ®oµn
ViÖc tiÔn ®oµn kh¸ch du lÞch tµu biÓn còng ®ßi hái ph¶i cã sù
phèi hîp ho¹t ®éng cña c¸c bé phËn vµ ban ngµnh liªn quan gièng nh khi
®ãn ®oµn. C¸c bé phËn cã liªn quan cÇn cã mÆt t¹i c¶ng 2 giê tríc khi
tiÔn ®oµn. Khi xe cña c¸c nhãm kh¸ch tham quan trë vÒ c¶ng, híng dÉn
viªn cÇn thùc hiÖn c¸c nhiÖm vô sau:
- LÊy x¸c nhËn cña trëng nhãm vÒ ch¬ng tr×nh vµ
dÞch vô kh¸ch ®· sö dông trªn bê.
- Th«ng b¸o cho bé phËn ®iÒu hµnh vÒ sè lîng kh¸ch
thùc cã trªn xe
- Lµm c«ng t¸c chia tay, tÆng quµ lu niÖm vµ ®a
kh¸ch ra khu vùc lµm thñ tôc xuÊt c¶nh lªn tµu.
- KÕt thóc c«ng t¸c phôc vô ®oµn.
3.3.4.6. C«ng viÖc sau khi kÕt thóc buæi tham quan
Híng dÉn viªn nép l¹i vËt dông cho bé phËn hËu cÇn vµ thùc hiÖn
c¸c c«ng t¸c b¸o c¸o, quyÕt to¸n cña híng dÉn viªn. Phßng híng dÉn lµm
tæng hîp b¸o c¸o vµ quyÕt to¸n ®oµn.



93
3.4. Mét sè ph¬ng ph¸p qu¶n lý ®oµn kh¸ch trong qu¸ tr×nh thùc
hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch
Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch, híng dÉn viªn cã
vai trß nh ngêi l·nh ®¹o, qu¶n lý ch¬ng tr×nh ph¶i thùc hiÖn rÊt nhiÒu
nhiÖm vô kh¸c nhau nhng tr¸ch nhiÖm lín nhÊt cña híng dÉn viªn lµ lµm
cho mäi du kh¸ch trong ®oµn thùc sù hµi lßng vÒ chuyÕn ®i vµ h¹n chÕ
®îc tèi ®a c¸c vÊn ®Ò cã thÓ x¶y ra trong chuyÕn ®i. §Ó ®¶m b¶o ®îc
®iÒu nµy, híng dÉn viªn cÇn cã kü n¨ng vµ kinh nghiÖm cña b¶n th©n
trong viÖc qu¶n lý ®oµn. Nãi c¸ch kh¸c, híng dÉn viªn ph¶i cã kh¶ n¨ng
duy tr× sù kiÓm so¸t vµ kû luËt cña m×nh ®èi víi ®oµn kh¸ch.
Qu¶n lý ®oµn kh¸ch lµ duy tr× sù kiÓm so¸t vµ kû luËt khi híng dÉn
viªn ®iÒu khiÓn mét ®oµn kh¸ch mµ hä kh«ng nhËn thÊy ®iÒu nµy.
§ång thêi, qu¶n lý ®oµn kh¸ch lµ c¸ch ®¶m b¶o r»ng mäi thµnh viªn trong
®oµn kh¸ch lu«n ho¹t ®éng bªn nhau vµ ph¬ng ph¸p nµy gióp cho mäi
thµnh viªn trong ®oµn cã thÓ hiÓu ®îc vµ nghe ®îc tèt nhÊt bµi thuyÕt
minh cña híng dÉn viªn.


3.4.1.Ph¬ng ph¸p thiÕt lËp nh÷ng quy ®Þnh vÒ øng xö
Ph¬ng ph¸p nµy cã lÏ lµ ph¬ng ph¸p ®¬n gi¶n nhÊt nhng l¹i cã hiÖu
qu¶ rÊt cao cho nªn híng dÉn viªn ph¶i thùc hiÖn ngay tõ ®Çu ch¬ng
tr×nh du lÞch hay buæi tham quan. Cã rÊt nhiÒu quy ®Þnh kh¸c nhau
trong c¶ chuyÕn ®i mµ c¸c thµnh viªn trong ®oµn cÇn ph¶i tu©n thñ. Tuy
nhiªn, quy ®Þnh nµy kh«ng dÔ dµng thùc hiÖn ®èi víi ®oµn kh¸ch ®«ng
hay víi nh÷ng kh¸ch khã tÝnh. V× vËy, híng dÉn viªn cÇn cho kh¸ch biÕt
nh÷ng nguyªn t¾c kh¸ch sÏ ph¶i tu©n theo. Nhng híng dÉn viªn cÇn chó
ý tíi c¸ch truyÒn ®¹t tíi kh¸ch c¸c quy ®Þnh hay nguyªn t¾c cña ®oµn
nh»m tr¸nh ph¶n øng tõ phÝa ®oµn kh¸ch. Gi¶i ph¸p tèt nhÊt lµ híng dÉn
viªn nªn gi¶i thÝch lµ nh÷ng quy ®Þnh nµy ®¶m b¶o quyÒn lîi cho mäi
du kh¸ch trong ®oµn.
3.4.1.1. VÒ thêi gian
Quy ®Þnh nµy ®îc cho lµ quan träng nhÊt ®èi víi viÖc thùc hiÖn
ch¬ng tr×nh du lÞch lµ mäi thµnh viªn trong ®oµn ph¶i tu©n thñ giê giÊc
cña ®oµn. ViÖc thùc hiÖn ®óng giê rÊt quan träng, nã ¶nh hëng trùc
tiÕp tíi tiÕn ®é thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch cña ®oµn.
Muèn kh¸ch du lÞch trong ®oµn thùc hiÖn tèt quy ®Þnh nµy, híng

94
dÉn viªn ph¶i lµ ngêi ®Çu tiªn g¬ng mÉu nh lu«n ®Õn sím tríc kh¸ch 5
®Õn 10 phót hoÆc vÒ tríc giê hÑn so víi giê cña ®oµn. H¬n n÷a, híng
dÉn viªn ®Æc biÖt lu ý ®Õn viÖc hÑn giê víi ®oµn. Khi hÑn giê, híng
dÉn viªn ph¶i hÑn chÝnh x¸c, kh«ng nãi kho¶ng bao nhiªu hay sau bao
nhiªu phót céng víi viÖc ph¶i so ®ång hå víi kh¸ch.
VÝ dô: Tríc khi ®Ó ®oµn kh¸ch cïng híng dÉn viªn ®iÓm ®i tham
quan ®Òn Ngäc S¬n, híng dÉn viªn cÇn th«ng b¸o nh sau: Theo ®ång
hå cña t«i b©y giê lµ 14 h00, ®óng 14h30 Quý kh¸ch ph¶i cã mÆt t¹i xe,
xe sÏ ®îi thªm 5 phót.
Khi híng dÉn viªn th«ng b¸o nh vËy nh»m hai môc ®Ých: Thø nhÊt
lµ ®Ó kh¸ch chØnh ®ång hå cña hä theo giê cña híng dÉn viªn. Thø hai
lµ nÕu qu¸ 5 phót mµ hä kh«ng trë l¹i xe hä ph¶i tù t×m ph¬ng tiÖn ®Ó
vÒ kh¸ch s¹n. Trong trêng hîp trªn, nÕu híng dÉn viªn nãi kho¶ng 30 phót
hoÆc sau 30 phót vµ kh«ng so giê víi kh¸ch th× kh¶ n¨ng sÏ cã ngêi vÒ
sím hoÆc vÒ muén 5 - 10 phót. Nh vËy, c¶ ®oµn sÏ ph¶i chê ®îi, g©y
¶nh hëng trùc tiÕp ®Õn tiÕn ®é thùc hiÖn ch¬ng tr×nh tiÕp theo.
Híng dÉn viªn cÇn thùc hiÖn mét c¸ch khoa häc viÖc hÑn giê ¨n
cho ®oµn, tr¸nh viÖc lu«n ph¶i tr¶ lêi lÆp l¹i hay viÖc c¶ ®oµn ph¶i ®îi
nh÷ng vÞ kh¸ch nhÇm lÉn giê ¨n trong nh÷ng ch¬ng tr×nh du lÞch dµi
ngµy. Trõ trêng hîp cã sù thay ®æi khi ®oµn ph¶i ®i tham quan xa hay
kh«ng ¨n t¹i kh¸ch s¹n, gi¶i ph¸p xö lý lµ híng dÉn viªn nªn cè ®Þnh giê ¨n
trong ngµy cña ®oµn.
VÝ dô: 7h300: ¡n s¸ng
12h00: ¡n tra
18h30: ¡n tèi
Mét lÞch ¨n æn ®Þnh, sÏ h¹n chÕ viÖc kh¸ch quªn giê. Bªn c¹nh
®ã, híng dÉn viªn nªn nh¾c kh¸ch ®i ¨n ®óng giê, tr¸nh ¶nh hëng ®Õn
kh¸ch ®Õn ®óng giê. Lµm nh vËy, c¸c thµnh viªn trong ®oµn sÏ tù nhËn
thÊy tr¸ch nhiÖm cña m×nh còng nh ¶nh hëng cña hä tíi c¸c thµnh viªn
kh¸c trong ®oµn nÕu hä tù ý ph¸ vì quy ®Þnh do híng dÉn viªn ®Ò ra.
Trong mét sè trêng hîp cÇn thiÕt, híng dÉn viªn cã thÓ nghiªm
kh¾c nh¾c nhë nh÷ng vÞ kh¸ch lu«n chËm trÔ lµm ¶nh hëng tíi c¶ ®oµn
hoÆc th«ng b¸o víi c¶ ®oµn ®Ó hä ®a ra nh÷ng h×nh thøc xö lý thÝch
hîp cho nh÷ng vÞ kh¸ch nh vËy. Tuy nhiªn, khi sö dông ph¬ng ph¸p nµy,
híng dÉn viªn ph¶i cÈn thËn tr¸nh ®Ó xóc ph¹m ®Õn kh¸ch.

95
3.4.1.2 Th¸i ®é nghiªm tóc, c xö ®óng mùc
Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch, híng dÉn viªn yªu
cÇu ®oµn kh¸ch cã th¸i ®é nghiªm tóc vµ lu«n gi÷ trËt tù trong lóc híng
dÉn viªn thuyÕt minh t¹i ®iÓm tham quan. §iÒu nµy ®¶m b¶o r»ng mäi
thµnh viªn trong ®oµn kh¸ch. §Æc biÖt, lµ nh÷ng thµnh viªn ®øng phÝa
sau ®oµn cã thÓ nghe vµ hiÓu nh÷ng g× híng dÉn viªn ®ang truyÒn ®¹t.
Thªm vµo ®ã, sù ch¨m chó l¾ng nghe cña c¶ ®oµn sÏ t¹o ®îc kh«ng khÝ
tèt vµ mang l¹i hiÖu qu¶ cao cho buæi tham quan. Trong trêng hîp ®oµn
kh¸ch qu¸ mÊt trËt tù, híng dÉn viªn cã thÓ dõng bµi thuyÕt minh cña
m×nh trong gi©y l¸t vµ nghiªm kh¾c nh¾c nhë cho ®Õn khi ®oµn kh¸ch
trËt tù trë l¹i.
T¹i mét sè ®iÓm tham quan mang tÝnh chÊt t«n nghiªm nh c¸c b¶o
tµng, di tÝch lÞch sö, ®µi tëng niÖm, viÖc ¨n mÆc nghiªm tóc vµ cã th¸i
®é, còng nh c¸ch c xö ®óng mùc lµ ®iÒu rÊt cÇn thiÕt ë mçi du kh¸ch.
Tuy nhiªn, kh«ng ph¶i tÊt c¶ c¸c thµnh viªn trong ®oµn kh¸ch ®Òu cã thÓ
nhËn biÕt ®îc ®iÒu nµy, ®Æc biÖt lµ nh÷ng ®oµn kh¸ch thanh niªn hay
thiÕu nhi. Cho nªn, viÖc ®a ra quy ®Þnh trªn vµ híng dÉn cho kh¸ch
ngay tõ ®Çu mçi buæi tham quan t¹i nh÷ng ®Þa ®iÓm nh vËy lµ rÊt
quan träng vµ cÇn thiÕt.
3.4.1.3. C¸ch ®Æt c©u hái
Híng dÉn viªn ®Ò nghÞ tõng kh¸ch lÇn lît ®a ra c©u hái. Khi lµm
nh vËy, híng dÉn viªn sÏ tr¸nh ®îc t×nh tr¹ng lén xén vµ sù trïng lÆp trong
c©u hái kh¸ch ®a ra. Híng dÉn viªn nªn ®Ó kh¸ch ®Æt hÕt c©u hái, sau
®ã dùa vµo tÝnh chÊt cña tõng c©u ®Ó tr¶ lêi theo tr×nh tù u tiªn. Nh÷ng
c©u hái mang tÝnh chÊt tæng qu¸t, ®¸p øng yªu cÇu chung cña c¶ ®oµn
kh¸ch, híng dÉn viªn sÏ tr¶ lêi tríc. Sau ®ã, híng dÉn viªn tr¶ lêi ®Õn
nh÷ng c©u hái mang tÝnh chÊt c¸ nh©n. Híng dÉn viªn kh«ng nhÊt thiÕt
ph¶i tr¶ lêi tÊt c¶ c¸c c©u hái cña kh¸ch. Trong mét sè trêng hîp, cã
nh÷ng c©u hái cña kh¸ch ®Æt ra nhng híng dÉn viªn kh«ng biÕt hoÆc
biÕt kh«ng râ. Trong trêng hîp nµy, híng dÉn viªn kh«ng nªn tr¶ lêi theo ý
chñ quan cña m×nh hoÆc bÞa ra mµ nªn thµnh thËt xin lçi kh¸ch, hÑn sÏ
t×m hiÓu thªm vµ tr¶ lêi kh¸ch vµo thêi gian cô thÓ trong thêi gian ®oµn
lu l¹i ®iÓm tham quan.
3.4.1.4. Kh«ng ®îc tù ý t¸ch khái ®oµn
Trong qu¸ tr×nh tham quan, mét vµi thµnh viªn trong ®oµn v× mét
lý do nµo ®ã tù ý t¸ch khái ®oµn dÔ g©y ¶nh hëng kh«ng tèt tíi kh«ng
96
khÝ cña ®oµn. NÕu t×nh tr¹ng nµy x¶y ra, sÏ lµm ¶nh hëng trùc tiÕp tíi t
tëng cña nh÷ng du kh¸ch cßn l¹i vµ ho¹t ®éng thuyÕt minh cña híng dÉn
viªn. MÆt kh¸c, t¹i mét sè ®iÓm tham quan, viÖc tù ý t¸ch khái ®oµn cña
kh¸ch lµm cho híng dÉn viªn kh«ng kiÓm so¸t ®îc ®oµn kh¸ch vµ sÏ
kh«ng ®¶m b¶o ®îc sù an toµn vÒ tÝnh m¹ng vµ tµi s¶n cho c¸c thµnh
viªn trong ®oµn.
3.4.1.5. T«n träng híng dÉn viªn
§oµn kh¸ch lu«n ph¶i cã th¸i ®é t«n träng híng dÉn viªn, ®Æc biÖt
lµ c¸c thuyÕt minh viªn hay híng dÉn viªn t¹i ®iÓm lµ quy ®Þnh cÇn thiÕt
trong tham quan. Khi mét vµi ngêi kh¸ch cã nh÷ng cö chØ, hµnh vi, lêi
nãi thiÕu tÕ nhÞ, coi thêng híng dÉn viªn, lµm cho mèi quan hÖ gi÷a ®«i
bªn bÞ ¶nh hëng, g©y ra kh«ng khÝ nÆng nÒ trong suèt chuyÕn ®i.
T¹i mét sè ®iÓm tham quan ®Æc biÖt, ®oµn kh¸ch cã híng dÉn
viªn ®iÓm. Tuy nhiªn, trong ®oµn cã mét sè kh¸ch kh«ng thÝch cã ngêi l¹
®¬n gi¶n lµ hä ®· quen víi viÖc híng dÉn viªn toµn tuyÕn thuyÕt minh
nªn cã th¸i ®é thiÕu t«n träng híng dÉn viªn t¹i ®iÓm. ViÖc nµy, g©y trë
ng¹i lín cho c«ng viÖc cña híng dÉn viªn ®iÓm vµ cã thÓ g©y ¶nh hëng
kh«ng nhá tíi quan hÖ cña hai híng dÉn viªn. ChÝnh v× vËy, ngay tõ
®Çu híng dÉn viªn cÇn ph¶i lµm râ quy ®Þnh cho ®oµn kh¸ch lµ lu«n cã
th¸i ®é t«n träng c¸c híng dÉn viªn cña ®oµn. Muèn kh¸ch thùc hiÖn tèt
quy ®Þnh nµy, híng dÉn viªn tuyÕn còng cÇn lu ý tíi c¸ch c xö cña m×nh
víi híng dÉn viªn ®iÓm. Híng dÉn viªn toµn tuyÕn kh«ng cã th¸i ®é hïa
theo kh¸ch chª bai híng dÉn viªn ®iÓm tríc mÆt kh¸ch.
Tãm l¹i, trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch, híng dÉn
viªn ph¶i ®Æt ra rÊt nhiÒu nh÷ng quy ®Þnh kh¸c nhau cho ®oµn kh¸ch.
Híng dÉn viªn ph¶i linh ho¹t trong tõng trêng hîp ®Ó thùc hiÖn tèt c¸c quy
®Þnh trªn. Ngoµi nh÷ng quy ®Þnh trªn, ®oµn kh¸ch ph¶i tu©n thñ nh÷ng
quy ®Þnh t¹i mçi ®iÓm tham quan.
ViÖc thiÕt lËp nh÷ng quy ®Þnh nh trªn gióp ®oµn kh¸ch hiÓu r»ng
hä ®ang cã mét híng dÉn viªn hoµn toµn nghiªm tóc trong c«ng viÖc vµ cã
tr¸ch nhiÖm cao ®èi víi tÝnh m¹ng, tµi s¶n còng nh ®èi víi chi phÝ cho ch-
¬ng tr×nh du lÞch.
§Ó ®¶m b¶o r»ng mäi thµnh viªn trong ®oµn cã thÓ thùc hiÖn tèt
mäi quy ®Þnh trªn, híng dÉn viªn cÇn nhÊn m¹nh r»ng tÊt c¶ nh÷ng quy
®Þnh nµy nh»m ®¶m b¶o quyÒn lîi cña kh¸ch vµ gióp cho ch¬ng tr×nh du
lÞch ®îc thùc hiÖn víi chÊt lîng tèt nhÊt.
97
3.4.2. Ph¬ng ph¸p lu©n chuyÓn vÞ trÝ cña kh¸ch du lÞch
§Ó duy tr× trËt tù vµ c«ng b»ng cho c¸c thµnh viªn trong ®oµn
kh¸ch còng nh lu«n t¹o ®îc høng thó cho hä trong qu¸ tr×nh híng dÉn
tham quan, híng dÉn viªn nªn sö dông ph¬ng ph¸p lu©n chuyÓn. Ph¬ng
ph¸p nµy ®îc sö dông trong viÖc s¾p xÕp chç ngåi trªn ph¬ng tiÖn di
®éng nÕu tham quan trªn ph¬ng tiÖn hay vÞ trÝ ®øng quan s¸t ®èi tîng
tham quan t¹i ®iÓm cña ®oµn. Ph¬ng ph¸p nµy cho phÐp mäi thµnh viªn
trong ®oµn cã c¬ héi ®øng gÇn híng dÉn viªn vµ ®èi tîng tham quan ®Ó
nghe vµ quan s¸t tèt h¬n. Ngoµi ra, c¸c thµnh viªn sÏ c¶m nhËn ®îc r»ng
hä lu«n ®îc ®èi xö c«ng b»ng tõ phÝa híng dÉn viªn. Thùc hiÖn ph¬ng
ph¸p nµy ®Ó tr¸nh t×nh tr¹ng tranh giµnh hay th¸i ®é tiªu cùc tõ phÝa
®oµn kh¸ch v× sù ®èi xö bÊt b×nh ®¼ng cña híng dÉn viªn.
Trong nh÷ng nh÷ng ch¬ng tr×nh tham quan sö dông ph¬ng tiÖn di
®éng, híng dÉn viªn nªn chuÈn bÞ s½n mét s¬ ®å s¾p xÕp chç ngåi
cho kh¸ch. Chç ngåi sÏ ®îc lu©n chuyÓn sau mçi ®iÓm dõng cña ®oµn,
lµm nh vËy b¶o ®¶m r»ng mçi thµnh viªn trong ®oµn sÏ cã ®îc chç ngåi
tèt nhÊt ®Ó tham quan vµ nghe thuyÕt minh.


3.4.3. Ph¬ng ph¸p g©y sù chó ý víi kh¸ch du lÞch
Ph¬ng ph¸p nµy t¬ng ®èi phæ th«ng vµ ®îc hÇu hÕt c¸c híng dÉn
viªn sö dông trong viÖc híng dÉn tham quan cho nh÷ng ®oµn kh¸ch
®«ng. Ph¬ng ph¸p nµy ®Æc biÖt h÷u hiÖu trong viÖc qu¶n lý ®oµn
kh¸ch t¹i nh÷ng khu vùc ®«ng ngêi.
Néi dung cña ph¬ng ph¸p nµy ®îc thùc hiÖn nh sau:
Híng dÉn viªn sö dông cê ®u«i nheo mang biÓu tîng vµ mµu s¾c
cña c«ng ty m×nh hay mét c¸i « nhá nhng cã mµu s¾c sÆc sì. Trong qu¸
tr×nh ®i tham quan, ®Æc biÖt lµ ch¬ng tr×nh tham quan b»ng h×nh thøc
®i bé, híng dÉn viªn lu«n cÇm cê hay « gi¬ cao vµ ®i ®Çu ®oµn kh¸ch.
Víi nh÷ng vËt thÓ dÔ nhËn biÕt nh vËy, kh¸ch lu«n nhËn ra híng dÉn
viªn cña m×nh dï ë bÊt kú kho¶ng c¸ch nµo.
Ph¬ng ph¸p vËt thÓ cßn rÊt cã Ých trong trêng hîp híng dÉn viªn
cho ®oµn kh¸ch nghØ ng¬i th gi·n vµ khi muèn tËp trung ®oµn kh¸ch trë
l¹i. Lóc nµy, híng dÉn viªn chØ cÇn ®øng vµo vÞ trÝ ®· ®Þnh, cÇm «
hoÆc cê gi¬ cao lªn lµ kh¸ch cã thÓ dÔ dµng nhËn ra híng dÉn viªn cña
98
®oµn vµ kÞp thêi tËp trung theo yªu cÇu.
Ngoµi viÖc sö dông cê hay «, mét sè híng dÉn viªn cßn sö dông
nh÷ng vËt thÓ kh¸c nh chuÈn bÞ cho m×nh mét bé trang phôc thËt sÆc
sì. Dï ë trong ®¸m ®«ng hä vÉn lu«n næi bËt vµ thu hót ®îc sù chó ý cña
®oµn kh¸ch. Sö dông ph¬ng ph¸p vËt thÓ lµ mét ph¬ng ph¸p ®¬n gi¶n
nhng lu«n mang l¹i hiÖu qu¶ cao trong c«ng viÖc cña híng dÉn viªn.
ViÖc sö dông vËt thÓ lµm t©m ®iÓm g©y chó ý cho c¶ ®oµn sÏ gióp
cho c«ng viÖc qu¶n lý ®oµn kh¸ch cña híng dÉn viªn lu«n ®îc thùc hiÖn
dÔ dµng h¬n. ChÝnh v× vËy, vÊn ®Ò lo l¾ng vÒ viÖc híng dÉn viªn
kh«ng kiÓm so¸t ®îc ®oµn kh¸ch hay ngîc l¹i kh¸ch bÞ l¹c khái ®oµn trong
nh÷ng ch¬ng tr×nh tham quan b»ng h×nh thøc ®i bé hay tham quan t¹i nh÷ng
khu vùc ®«ng ngêi sÏ ®îc h¹n chÕ nhiÒu.


3.4.4. Ph¬ng ph¸p thiÕt lËp mèi quan hÖ gi÷a ®oµn kh¸ch vµ híng
dÉn viªn
ThiÕt lËp mèi quan hÖ gi÷a ®oµn kh¸ch vµ híng dÉn viªn lµ mét
trong nh÷ng ph¬ng ph¸p quan träng ®Ó duy tr× sù kiÓm so¸t hay qu¶n lý
®oµn kh¸ch trong suèt qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch. Mèi
quan hÖ nµy ph¶i ®îc chó ý, ch¨m sãc ngay tõ buæi ®ãn tiÕp ban ®Çu.
Th¸i ®é, cö chØ, lêi nãi hµnh ®éng ph¶i thèng nhÊt t¹o lßng tin cho
kh¸ch. Híng dÉn viªn ph¶i chøng minh cho kh¸ch hiÓu m×nh lµ ngêi b¹n
ch©n thµnh cña ®oµn, s½n sµng gióp ®ì gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò ph¸t
sinh khi hä gÆp ph¶i. Muèn duy tr× tèt mèi quan hÖ nµy, híng dÉn viªn
lu«n ph¶i t«n träng kh¸ch còng nh ngîc l¹i híng cho kh¸ch ph¶i t«n träng
m×nh.
Mèi quan hÖ tèt ®Ñp gi÷a híng dÉn viªn vµ ®oµn kh¸ch gióp cho
viÖc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch trë nªn dÔ dµng vµ thuËn tiÖn h¬n
rÊt nhiÒu.


3.5. Ho¹t ®éng tuyªn truyÒn trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du
lÞch
Du lÞch lµ c¸c ho¹t ®éng cã liªn quan ®Õn chuyÕn ®i cña con ngêi
ngoµi n¬i c tró thêng xuyªn cña m×nh nh»m ®¸p øng nhu cÇu tham
quan, t×m hiÓu, gi¶i trÝ, nghØ dìng trong mét kho¶ng thêi gian nhÊt
®Þnh. Do ho¹t ®éng cña ngµnh du lÞch phô thuéc nhiÒu vµo m«i trêng
99
tù nhiªn còng nh c¸c tµi nguyªn du lÞch tù nhiªn vµ nh©n v¨n. V× vËy,
ho¹t ®éng cña du kh¸ch vµ sù gia t¨ng m¹nh mÏ vÒ sè lîng cña hä t¹i
®iÓm du lÞch l¹i g©y tæn h¹i kh«ng nhá tíi m«i trêng vµ cuéc sèng cña
céng ®ång ngêi d©n ®Þa ph¬ng.
Nh÷ng ngêi lµm du lÞch nhËn thøc râ ®îc tr¸ch nhiÖm cña m×nh
®èi víi viÖc b¶o vÖ m«i trêng, tµi nguyªn du lÞch, ®Æc biÖt lµ ngêi híng
dÉn viªn. Trong ho¹t ®éng cña m×nh, híng dÉn viªn cÇn tuyªn truyÒn,
gi¸o dôc, híng dÉn kh¸ch sö dông tiÕt kiÖm nhÊt c¸c nguån tµi nguyªn du
lÞch vµ h¹n chÕ c¸c t¸c h¹i tõ ho¹t ®éng du lÞch.


3.5.1.B¶o vÖ m«i trêng
VÊn ®Ò b¶o vÖ m«i trêng ®ang ®îc coi lµ mét trong nh÷ng vÊn
®Ò ®îc quan t©m hµng ®Çu trªn thÕ giíi. Tríc hÕt, céng ®ång d©n c
®Þa ph¬ng lu«n ph¶i cã ý thøc vµ ®i ®Çu trong viÖc b¶o vÖ m«i trêng
tù nhiªn cña m×nh. Trong qu¸ tr×nh tæ chøc ho¹t ®éng tham quan, híng
dÉn viªn nªn tuyªn truyÒn cho kh¸ch du lÞch, gióp hä nhËn thøc ®îc
nh÷ng t¸c ®éng tiÒm tµng do hä g©y ra vµ tr¸ch nhiÖm cña hä ®èi víi
m«i trêng ®Þa ph¬ng trong qu¸ tr×nh tham quan. §Ó lµm viÖc nµy, híng
dÉn viªn cÇn chuÈn bÞ tµi liÖu, th«ng tin, sè liÖu chuÈn x¸c vÒ sù tæn
h¹i cña m«i trêng. Híng dÉn viªn còng cÇn nh¾c kh¸ch tu©n thñ c¸c
nguyªn t¾c, quy ®Þnh trong viÖc gi÷ g×n vµ b¶o vÖ m«i trêng t¹i ®Þa
ph¬ng, t¹i c¸c ®iÓm tham quan. §ång thêi, híng dÉn viªn ph¶i lu«n g¬ng
mÉu trong viÖc thùc hiÖn c¸c quy ®Þnh t¹i ®iÓm du lÞch.
Híng dÉn viªn cÇn ph©n tÝch, ®éng viªn, khuyÕn khÝch kh¸ch
gi¶m tiªu dïng hay tr¸nh l·ng phÝ trong viÖc sö dông níc, ®iÖn, c¸c s¶n
phÈm cã h¹i nh r¸c th¶i v..v.. §ång thêi, híng dÉn viªn cÇn t¹o ®iÒu kiÖn
cho kh¸ch du lÞch ho¹t ®éng nh mét lùc lîng tham gia vµo c«ng viÖc b¶o
tån, t¹o c¬ héi ®Ó hä trùc tiÕp tham gia vµo c¸c ho¹t ®éng b¶o tån hay
b¶o vÖ m«i trêng t¹i ®Þa ph¬ng, b»ng c¸ch khuyÕn khÝch kh¸ch tham
gia vµo viÖc lµm s¹ch c¸c b·i biÓn hay tham gia nh÷ng buæi trång c©y.
Nh÷ng viÖc lµm nµy kh«ng nh÷ng gióp kh¸ch nhËn thÊy tr¸ch nhiÖm cña
m×nh trong viÖc gi÷ g×n vµ b¶o vÖ m«i trêng, mµ cßn mang l¹i niÒm vui
vµ nh÷ng kû niÖm ®¸ng nhí trong chuyÕn ®i cña m×nh. V× hä ®· lµm
nh÷ng viÖc thùc sù cã Ých cho m«i trêng vµ céng ®ång d©n c ®Þa ph-
¬ng.


100
3.5.2.B¶o vÖ c¸c di s¶n
Sù ph¸t triÓn du lÞch lµ mét ®éng lùc m¹nh ®Ó c¸c quèc gia, céng
®ång ®Þa ph¬ng duy tr× vµ b¶o vÖ c¸c di s¶n thiªn nhiªn vµ v¨n hãa.
Trong thùc tÕ, ho¹t ®éng du lÞch vµ nguån thu ®ãng gãp tõ du lÞch ®·
®ãng gãp kh«ng nhá cho viÖc b¶o vÖ, t«n t¹o c¸c di s¶n nh»m môc
®Ých ph¸t triÓn du lÞch.
HiÖn nay, sù ph¸t triÓn ngµy cµng nhiÒu cña c¸c tæ chøc, c¸c
chiÕn dÞch b¶o vÖ m«i trêng, v¨n hãa cña d©n c ®Þa ph¬ng, c¸c khu
rõng ®Æc dông, vên quèc gia ®· kh¼ng ®Þnh mèi quan t©m ngµy cµng
lín cña céng ®ång ®èi víi viÖc b¶o tån c¸c di s¶n.
XuÊt ph¸t tõ xu híng nµy, híng dÉn viªn sÏ tuyªn truyÒn, giíi thiÖu
cho du kh¸ch vÒ gi¸ trÞ quý gi¸ cña c¸c di s¶n mµ hä ®îc biÕt ®Õn vµ
th«ng qua sù quan t©m cña hä, nhiÒu di s¶n v¨n hãa cã thÓ ®îc b¶o tån
vµ kh«i phôc.
Bªn c¹nh ®ã, viÖc t¨ng cêng giao lu v¨n hãa gi÷a kh¸ch du lÞch vµ
c d©n ®Þa ph¬ng còng lµ mét c¸ch thøc ®Ó b¶o vÖ c¸c di s¶n. RÊt
nhiÒu c«ng ty du lÞch ®· phèi hîp víi céng ®ång d©n c ®Þa ph¬ng ®Ó
kh«i phôc vµ tæ chøc mét sè lÔ héi hay c¸c phong tôc ®Æc s¾c cña
®Þa ph¬ng cho du kh¸ch cã dÞp tiÕp cËn vµ thëng thøc. §©y còng lµ
mét ho¹t ®éng thiÕt thùc trong c«ng t¸c kh«i phôc vµ b¶o tån di s¶n vµ
c¸c gi¸ trÞ v¨n hãa.


3.5.3.KhuyÕn khÝch kh¸ch du lÞch sö dông vµ qu¶ng b¸ cho c¸c
s¶n phÈm t¹i ®iÓm du lÞch
KhuyÕn khÝch kh¸ch du lÞch sö dông hay tiªu dïng c¸c s¶n phÈm
t¹i ®Þa ph¬ng n¬i ®oµn tíi lµ viÖc lµm h÷u Ých vµ thiÕt thùc nhÊt mµ du
kh¸ch mang tíi cho ngêi d©n ®Þa ph¬ng. Thø nhÊt, viÖc tiªu dïng s¶n
phÈm t¹i ®Þa ph¬ng, t¹o cho ngêi d©n ®Þa ph¬ng cã viÖc lµm vµ thu
nhËp æn ®Þnh, gióp hä ph¸t triÓn kinh tÕ, n©ng cao ®êi sèng tinh thÇn
vµ vËt chÊt. Thø hai, ho¹t ®éng nµy, gióp ngêi d©n duy tr×, b¶o tån vµ
kh«i phôc l¹i nh÷ng ngµnh nghÒ truyÒn thèng cña ®Þa ph¬ng. Ngoµi ra,
viÖc mua vµ sö dông c¸c s¶n phÈm t¹i ®Þa ph¬ng, sÏ gióp ngêi d©n ®Þa
ph¬ng qu¶ng c¸o mét c¸ch trùc tiÕp vÒ s¶n phÈm còng nh v¨n hãa cña
hä tíi mäi n¬i trªn thÕ giíi.


101
3.5.4. HiÓu biÕt vµ t«n träng v¨n hãa cña ngêi d©n ®Þa ph¬ng.
Híng dÉn viªn tuyªn truyÒn, qu¶ng b¸ cho kh¸ch du lÞch vÒ c¸c
phong tôc, tËp qu¸n t¹i ®iÓm du lÞch tõ ®ã gióp kh¸ch cã sù hiÓu biÕt
vµ t«n träng c¸c gi¸ trÞ v¨n hãa, phong tôc tËp qu¸n cña ngêi d©n ®Þa
ph¬ng. §ång thêi, viÖc lµm nµy ®¶m b¶o an toµn cho du kh¸ch khi tham
quan t¹i ®Þa ph¬ng, tr¸nh nh÷ng xung ®ét gi÷a kh¸ch vµ ngêi d©n t¹i
®©y do sù nhÇm lÉn trong c¸ch giao tiÕp, øng xö.
Híng dÉn viªn nªn lu ý kh¸ch nªn hµnh ®éng, c xö phï hîp víi v¨n
hãa cña ngêi d©n ®Þa ph¬ng, kh«ng nªn ¸p ®Æt nh÷ng chuÈn mùc, lèi
sèng vµ quan ®iÓm cña m×nh ®èi víi hä.
Híng dÉn viªn cÇn chØ dÉn cho kh¸ch cã nh÷ng c¸ch xö sù ®óng
®¾n, ch¼ng h¹n nh trong ¨n mÆc, tËp qu¸n t«n gi¸o, tr¸nh g©y ¶nh hëng
m¹nh tíi cuéc sèng còng nh nhËn thøc cña ngêi d©n.
Trong qu¸ tr×nh tiÕp xóc víi ngêi d©n, híng dÉn viªn nªn khÝch lÖ
ngêi d©n ph¸t huy b¶n s¾c riªng cña m×nh h¬n lµ b¾t chíc hay hßa
m×nh vµo nh÷ng nÒn v¨n hãa du nhËp tõ níc ngoµi th«ng qua kh¸ch du
lÞch.


3.5.5. KhuyÕn khÝch kh¸ch du lÞch tham gia vµo c¸c ho¹t ®éng
c«ng Ých
Trong ho¹t ®éng híng dÉn tham quan cña m×nh, híng dÉn viªn nªn
híng kh¸ch du lÞch vµo nh÷ng ho¹t ®éng cã Ých cho céng ®ång ®Þa ph-
¬ng nh b¶o vÖ m«i trêng, b¶o tån di s¶n v¨n hãa, t«n träng v¨n hãa b¶n
®Þa. §ång thêi, híng dÉn viªn khuyÕn khÝch kh¸ch tham gia mét sè c¸c
ho¹t ®éng c«ng Ých kh¸c nh th¨m c¸c tr¹i trÎ må c«i, viÖn dìng l·o hay n¬i
lµm viÖc cña nh÷ng ngêi tµn tËt. Nh÷ng viÖc lµm nµy sÏ lµm cho mçi du
kh¸ch thÊy r»ng chuyÕn ®i cña hä thËt cã Ých chø kh«ng ®¬n thuÇn lµ
ho¹t ®éng tham quan, nghØ dìng.
Ho¹t ®éng tuyªn truyÒn gi¸o dôc trong híng dÉn tham quan lµ rÊt
cÇn thiÕt, nã kh«ng chØ lµ tr¸ch nhiÖm cña híng dÉn viªn trong c«ng
viÖc mµ nã cßn lµ tr¸ch nhiÖm ®èi víi ngµnh, víi céng ®ång ®Þa ph¬ng.




102
MÉu 3.1: Ch¬ng tr×nh du lÞch néi ®Þa
Ch¬ng tr×nh du lÞch
Hµ Néi - h¶i phßng - c¸t bµ
3 ngµy/2 ®ªm
APT08
Ngµy 01 : Hµ Néi - H¶i Phßng - C¸t Bµ
6h00 : Xe ®ãn Quý kh¸ch t¹i ®iÓm ®ãn ®i H¶i Phßng.
9h00 : T¹i bÕn BÝnh H¶i Phßng, Quý kh¸ch lªn tÇu cao tèc ®i C¸t
Bµ. 11h15 : §Õn C¸t Bµ nhËn phßng kh¸ch s¹n, nghØ ng¬i.
12h00 : ¡n tra t¹i nhµ hµng sè 2
: ChiÒu t¾m biÓn t¹i b·i C¸t Cß, C¸t Tiªn.
18h30 : ¡n tèi t¹i nhµ hµng Hoa sen.
: Tèi d¹o ch¬i tù do
Ngµy 02 : Tham quan C¸t Bµ
7h30 : ¡n s¸ng t¹i nhµ hµng sè 2 trong kh¸ch s¹n
8h00 : Xe vµ híng dÉn ®a kh¸ch ®i th¨m vên quèc gia C¸t Bµ,
th¨m rõng c©y Kim Giao, ®éng Trung Trang.
11h30 : Xe ®a Quý kh¸ch vÒ kh¸ch s¹n
12h00 : ¡n tra t¹i nhµ hµng Hoa Sen trong kh¸ch s¹n .
ChiÒu tù do t¾m biÓn.
18h30 : ¡n tèi t¹i nhµ hµng V¹n Xu©n
20h00 : Tæ chøc ho¹t ®éng vui ch¬i gi¶i trÝ

103
Ngµy 03 : C¸t Bµ - H¶i Phßng - Hµ Néi
8h00 : ¡n s¸ng t¹i nhµ hµng sè 2
8h30 : Quý kh¸ch ®i chî C¸t Bµ mua s¾m c¸c ®Æc s¶n vïng biÓn
11h15 : ¡n tra t¹i nhµ hµng Hoa Sen
12h00 : Lµm thñ tôc tr¶ phßng
13h30 : Xe ®a Quý kh¸ch ra bÕn tµu vµ lªn tµu cao tèc vÒ H¶i
Phßng.
15h30 : Sau ®ã xe ®a Quý kh¸ch vÒ Hµ Néi.
17h30 : Xe tíi Hµ Néi, kÕt thóc chuyÕn ®i.
DÞch Vô trong ch¬ng tr×nh
+ Bao gåm c¸c chi phÝ sau:
1. Kh¸ch s¹n Hoµng Tö: Phßng ngñ 2 ngêi/phßng, ti vi, níc nãng, ®iÖn
tho¹i
2. Xe « t« Huyndai space 45 ®a ®ãn suèt ch¬ng tr×nh
3. ¡n: S¸ng: 10,000® - Tra: 45,000® - Tèi: 45,000®
4. Híng dÉn viªn du lÞch
5. VÐ th¾ng c¶nh th¨m rõng C¸t Bµ
6. VÐ tµu cao tèc Thñy B¾c Lim Bang
7. B¶o hiÓm du lÞch: 1,500®/ngµy/ngêi
+ Kh«ng bao gåm:
1. §å uèng, giÆt lµ, ®iÖn tho¹i, chi phÝ c¸ nh©n ph¸t sinh
2. TrÎ em díi 5 tuæi ®îc miÔn phÝ
3. TrÎ em tõ 6 - 10 tuæi gi¸ b»ng mét nöa gi¸ vÐ.
4. TrÎ em tõ 11 tuæi tÝnh b»ng mét suÊt




MÉu 3.2: Ch¬ng tr×nh du lÞch níc ngoµi
Ch¬ng tr×nh du lÞch
PH¸P - BØ - §øC - Hµ LAN - ý

104
14 ngµy, 13 ®ªm

M· Tour :
EURO06

NGµY KHëI HµNH: 16/3, 13/4, 11/5, 25/5 n¨m 2006

Ngµy 1: Hå CHÝ MINH - PARIS
Xe vµ híng dÉn viªn Viettravel ®ãn Quý kh¸ch t¹i ®iÓm hÑn trong thµnh
phè, khëi hµnh tíi Paris - Thñ ®« níc Céng hoµ Ph¸p.
Ngµy 2: PARIS (¨n tra, ¨n tèi)

Tíi Paris, kinh ®« thêi trang thÕ giíi, xe vµ híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng ®ãn
®oµn tham quan thµnh phè: Tham quan nhµ h¸t Guarnier, qu¶ng trêng
Concorde, tham quan nhµ thê Sacre Coeur, nhËn phßng t¹i kh¸ch s¹n
Novote Gare de Lyon hoÆc t¬ng ®¬ng.
¡n tèi, tù do th¨m quan Paris vÒ ®ªm.
Ngµy 3: PARIS (¡n ba b÷a)

¡n s¸ng t¹i kh¸ch s¹n. Quý kh¸ch th¨m b¶o tµng Louvre - n¬i trng bµy c¸c
kiÖt t¸c cña c¸c danh ho¹ næi tiÕng thÕ giíi.
Buæi chiÒu: Du thuyÒn trªn s«ng Seine th¬ méng, tham quan nhµ thê §øc Bµ
Paris.
¡n tèi. Tù do tham quan ®¹i lé Champs Elysee, Arc De Triumphe.
Ngµy 4: PARIS (¡n ba b÷a)

¡n s¸ng t¹i kh¸ch s¹n, Quý kh¸ch khëi hµnh tíi l©u ®µi Versailles cæ kÝnh.
¡n tra. ChiÒu, tham quan th¸p Eiffel- lªn tÇng 2 cña th¸p ®Ó ng¾m toµn
c¶nh Paris. Tù do mua s¾m t¹i c¸c siªu thÞ.
¡n tèi. Tù do tham quan
Ngµy 5: PARIS - BRUSSELS (¡n ba b÷a)

Sau khi ¨n s¸ng t¹i kh¸ch s¹n, Quý kh¸ch khëi hµnh tíi Brussels. Tíi
Bussels, Quý kh¸ch dõng ch©n chôp ¶nh t¹i Cung ®iÖn Hoµng gia,
Qu¶ng trêng La Grande, Maneke Pis - Tîng chó bÐ “tÌ” - biÓu tîng cña v-
¬ng quèc BØ.

105
¡n tra. ChiÒu, Quý kh¸ch tíi th¨m viÖn nguyªn tö Antominum ®Ó chôp ¶nh
m« h×nh cÊu tróc nguyªn tö khæng lå, ®êng kÝnh mét khèi cÇu lµ 18
mÐt.
¡n tèi vµ nhËn phßng t¹i kh¸ch s¹n La Maison hoÆc t¬ng ®¬ng.
Ngµy 6: BRUSSELS - COLOGNE - BONN (¡n ba b÷a)

¡n s¸ng t¹i kh¸ch s¹n, Quý kh¸ch lµm thñ tôc tr¶ phßng kh¸ch s¹n vµ khëi
hµnh tíi Cologne. Tham quan nhµ thê Dom, ®îc x©y dùng tõ thÕ kû thø
VIII, lµ mét trong nh÷ng kiÕn tróc ®å sé nhÊt Ch©u ¢u. Mua lo¹i níc hoa
næi tiÕng “Eau De Cologne”.
Buæi chiÒu: §oµn khëi hµnh tíi thµnh phè Born: chôp ¶nh t¹i trêng ®¹i häc
Born, nhµ cña nh¹c sÜ næi tiÕng thÕ giíi Beethoven, chôp ¶nh t¹i nhµ ThÞ
ChÝnh cæ.
¡n tèi vµ nhËn phßng t¹i kh¸ch s¹n Novotel Bonn hoÆc t¬ng ®¬ng.
Ngµy 7: BONN - ROTTERDAM - AMSTERDAM (¡n ba b÷a)

¡n s¸ng t¹i kh¸ch s¹n, Quý kh¸ch lµm thñ tôc tr¶ phßng kh¸ch s¹n vµ khëi
hµnh tíi ®Êt níc Hµ Lan xinh ®Ñp. Quý kh¸ch sÏ ghÐ th¨m thµnh phè c¶ng
Rotterdam tríc khi tíi Amsterdam. T¹i Rotterdam, Quý kh¸ch sÏ ®îc chôp
¶nh toµ ¸n quèc tÕ, toµ nhµ quèc héi Bennihof, Cung ®iÖn hoµn gia, h¶i
c¶ng Rotterdam. Buæi chiÒu: Quý kh¸ch nhËn phßng nghØ ng¬i t¹i kh¸ch
s¹n Novotel Amsterdam hoÆc t¬ng ®¬ng. Tù do tham quan khu Red
Light vµ c¸c sßng bµi Hµ Lan.
Ngµy 8: AMSTERDAM (¡n ba b÷a)

Sau khi ¨n s¸ng t¹i kh¸ch s¹n, Quý kh¸ch khëi hµnh tham quan khu ®ång
quª Zaanse Schans víi nh÷ng cèi xay giã vµ nhµ s¹n tõ trong chuyÖn cæ
tÝch, tham quan Trung t©m th¬ng m¹i Kim C¬ng Amsterdam, chôp ¶nh t¹i
Hoµng Cung, du thuyÒn trªn s«ng Amstel.
¡n tèi vµ vÒ kh¸ch s¹n nghØ ng¬i.
Ngµy 9: AMSTERDAM - VENICE (¡n ba b÷a)

¡n s¸ng t¹i kh¸ch s¹n, Quý kh¸ch lµm thñ tôc tr¶ phßng kh¸ch s¹n vµ lªn xe
ra s©n bay ®ãn chuyÕn bay tíi Venice. T¹i ®©y, xe ®ãn Quý kh¸ch vÒ

106
nhËn phßng t¹i kh¸ch s¹n Venice Mestra Plaza hoÆc t¬ng ®¬ng.
Buæi chiÒu: Quý kh¸ch ®i tµu tíi ®¶o Venice ®Ó th¨m thµnh phè næi trªn
biÓn: Qu¶ng trêng vµ nhµ thê th¸nh Marco, xëng thuû tinh Murano, Cung
®iÖn Doges, ®i thuyÒn ®éc méc - ph¬ng tiÖn ®Æc trng cña ®¶o Venice.
Ngµy 10: VENICE - PISA - FLORENCE (¡n ba b÷a)

Sau khi ¨n s¸ng vµ tr¶ phßng t¹i kh¸ch s¹n, xe ®a Quý kh¸ch ®i th¨m th¸p
nghiªng Pisa - mét trong nh÷ng kú quan cña thÕ giíi. Tíi Pisa, Quý kh¸ch
tù do tham quan vµ chôp h×nh th¸p nghiªng, tham quan bªn trong th¸p.
¡n tra t¹i Pisa.
Buæi chiÒu: §oµn tíi Florence, tham quan nh÷ng kiÕn tróc cæ kÝnh cña
thµnh phè: cÇu Vechino, qu¶ng trêng Signoria, nhµ thê Duomo.
Buæi tèi: §oµn nghØ ng¬i t¹i kh¸ch san Novotel hoÆc t¬ng ®¬ng.
Ngµy 11: FLORENCE - ROME (¡n ba b÷a)

Sau khi ¨n s¸ng vµ tr¶ phßng t¹i kh¸ch s¹n, xe ®a Quý kh¸ch ®i th¨m thµnh
phè Rome huyÒn tho¹i. T¹i ®©y Quý kh¸ch tham quan vµ chôp h×nh t¹i
§Êu trêng La M·, ®iÖn Patheon, giÕng phun Trevi, ®µi phun níc Piazza
Di Spagna.
Buæi chiÒu, ®oµn nhËn phßng t¹i kh¸ch s¹n President hoÆc t¬ng ®¬ng.
Ngµy 12: ROME (¡n ba b÷a)

¡n s¸ng t¹i kh¸ch s¹n. Sau ®ã, Quý kh¸ch tham quan §iÖn Vatican: Qu¶ng
trêng th¸nh Peter, §¹i gi¸o ®êng th¸nh Peter, nhµ nguyÖn Sistine.
Buæi chiÒu, híng dÉn viªn híng dÉn ®oµn mua quµ lu niÖm.
Ngµy 13: ROME - Hå chÝ minh (¡n s¸ng)

¡n s¸ng t¹i kh¸ch s¹n, Quý kh¸ch lµm thñ tôc tr¶ phßng kh¸ch s¹n vµ lªn xe
ra Rome ®ãn chuyÕn bay vÒ ViÖt Nam.
Ngµy 14: TP.hå chÝ minh
T¹i s©n bay S¬n T©n NhÊt, xe Viettravel ®a Quý kh¸ch vÒ ®iÓm hÑn trong
thµnh phè.


DÞch Vô trong ch¬ng tr×nh

107
+ Bao gåm c¸c chi phÝ sau:
1. Visa nhËp c¶nh ch©u ¢u
2. VÐ khø håi ViÖtnam -PARIS - AMSTERDAM - VENICE -
AMSTERDAM -ViÖt nam
3. ThuÕ s©n bay ViÖt Nam vµ quèc tÕ
4. Kh¸ch s¹n tiªu chuÈn quèc tÕ (4 sao, ë phßng ®«i)
5. TuyÕn ®iÓm tham quan vµ nhµ hµng theo ch¬ng tr×nh
6. Híng dÉn viªn Viettravel, híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng.
7. PhÝ b¶o hiÓm du lÞch
+ Kh«ng bao gåm:
1. Chi phÝ c¸ nh©n: giÆt ñi, ®iÖn tho¹i, hµnh lý qu¸ cíc, tham quan
ngoµi ch¬ng tr×nh.
2. Chi phÝ cho híng dÉn viªn ®Þa ph¬ng vµ l¸i xe



b¶ng gi¸ trän gãi/USD/kh¸ch

H¹ng vÐ ViÖt Nam ViÖt KiÒu Níc Ngoµi

Gi¸ vÐ 3699 3699 3699
§iÒu kiÖn huû vÐ

1. Tríc 7 ngµy: 40% tæng gi¸ trÞ ch¬ng tr×nh
2. Tõ 2 - 6 ngµy: 75% tæng gi¸ trÞ ch¬ng tr×nh
3. Trong vßng 24 giê: 100% tæng gi¸ trÞ ch¬ng tr×nh
Quµ tÆng

1. Tói s¸ch, mò
2. Quµ tÆng ®Æc biÖt 01 ®Üa VCD kû niÖm chuyÕn ®i
3. ThÎ VIP.
§iÒu kiÖn ®Ó lµm visa nhËp c¶nh ch©u ©u

Toµn bé giÊy tê díi ®©y ph¶i ®îc c«ng chøng kÌm b¶n dÞch
tiÕng Anh. Quý kh¸ch nép hå s¬ tríc 30 ngµy.

108
1. ¶nh: 1 tÊm khæ 4x6, ph«ng tr¾ng, 3 tÊm ®èi víi kh¸ch lµm hé
chiÕu t¹i §µ N½ng hoÆc Hµ Néi.
2. Hé chiÕu cßn h¹n sö dông Ýt nhÊt lµ 06 th¸ng so víi ngµy khëi
hµnh
3. Sæ tiÕt kiÖm hoÆc tµi kho¶n ng©n hµng, gi¸ trÞ Ýt nhÊt 5000
USD (nÕu cã ®iÒu kiÖn th× nªn göi nhiÒu h¬n) + thÎ tÝn dông
nÕu kh¸ch cã hé chiÕu lµm t¹i §µ N½ng hoÆc Hµ Néi.
4. GiÊy chøng nhËn kÕt h«n (nÕu ®· cã gia ®×nh, sao y cã thÞ
thùc 02 b¶n)
5. §¬n xin nghØ phÐp + x¸c nhËn thu nhËp (®èi víi kh¸ch lµ
CBCNV, mçi lo¹i ®¬n lµm thµnh 02 b¶n)
6. GiÊy chøng nhËn nghØ hu (nÕu ®· nghØ hu, sao y cã thÞ thùc
02 b¶n)
7. GiÊy phÐp kinh doanh (®èi víi kh¸ch cã C«ng ty TNHH, kinh
doanh, bu«n b¸n, sao y cã thÞ thùc 02 b¶n)
8. GiÊy chñ quyÒn nhµ ®Êt, hîp ®ång cho thuª nhµ (nÕu cã nhµ,
®Êt, xe h¬i cho thuª, sao y cã thÞ thùc 02 b¶n)
9. Hé khÈu (sao y cã thÞ thùc 02 b¶n)
10. GiÊy khai sinh cña trÎ (nÕu cã trÎ em ®i cïng, sao y cã thÞ thùc 02
b¶n)
11. GiÊy cam kÕt cña bè (mÑ) ®ång ý cho bÐ ®i du lÞch cïng bè
(mÑ) göi Tæng l·nh sù Ph¸p.
12. GiÊy cam kÕt bÐ sÏ ®i cïng bè (mÑ) vµ bÐ sÏ trë vÒ ®óng
ngµy theo ®oµn §¹i sø qu¸n Thôy Sü.
13. GiÊy cam kÕt ®i vµ trë vÒ ®óng ngµy theo ®oµn ®îc x¸c
nhËn bëi c¬ quan c«ng an ®Þa ph¬ng (®èi víi kh¸ch cã hé chiÕu
lµm t¹i §µ N½ng hoÆc Hµ Néi)

Qui ®Þnh ®ãng tiÒn ch¬ng tr×nh du lÞch

1. §ît I: Quý kh¸ch tíi ®¨ng ký tour ®Æt tríc 1000 USD


109
2. §ît II: Quý kh¸ch ®ãng nèt sè tiÒn cßn l¹i khi biÕt kÕt qu¶ visa
3. TiÒn ký quÜ: 3000 USD (Quý kh¸ch ®ãng sau khi biÕt kÕt qu¶
visa, sau khi vÒ tíi ViÖt Nam, C«ng ty Viettravel sÏ hoµn tr¶ l¹i
tiÒn cho Quý kh¸ch)
4. LÖ phÝ kh«ng hoµn l¹i 50 USD phÝ cÊp visa trong trêng hîp
kh¸ch bÞ Tæng l·nh sù tõ chèi cÊp visa.

Ch¬ng tr×nh cã thÓ thay ®æi tuú vµ thêi gian vµ trêng hîp cô thÓ

Nguån: C«ng ty du lÞch Viettravel,01/ 2006




MÉu 3.3: Danh s¸ch ®oµn kh¸ch
§oµn kh¸ch Ch©u ¢u sè 756
Trëng ®oµn: Mr Paul GreenHaugh
TT Hä vµ Quèc N¨m sinh NghÒ Giíi Së
tªn tÞch nghiÖp tÝnh thÝch
1
2
3
4
5
6
7
8
Nguån: C«ng ty Du LÞch vµ TM ¸ §«ng,12/ 2005

MÉu 3.4 : Hîp ®ång du lÞch
Céng hoµ X· héi Chñ nghÜa ViÖt Nam

§éc lËp-Tù do-H¹nh phóc

-------O0O-------

Hîp ®ång Du lÞch
110
Sè: 118/H§-DL/BTT

1. C¨n cø Ph¸p lÖnh Hîp ®ång Kinh tÕ do héi ®ång nhµ níc ban
hµnh ngµy 25/9 1989 vµ NghÞ ®Þnh sè 17 ngµy 16/1/1990 cña Héi ®ång
bé trëng (nay lµ Thñ tíng ChÝnh phñ) quy ®Þnh chi tiÕt vÒ viÖc thi hµnh hîp
®ång kinh tÕ..

2. C¨n cø vµo nhu cÇu mçi bªn. H«m nay ngµy 05 th¸ng 04 n¨m
2004 t¹i trô së V¨n phßng Chi nh¸nh C«ng ty DÞch vô vµ Du lÞch BÕn
Thµnh, 42B Lª §¹i Hµnh, QuËn Hai Bµ Trng, Thµnh phè Hµ Néi. Chóng
t«i gåm cã:


Bªn A: C«ng ty TNHH Ph¹m Duy
§Þa chØ: 28 - Hoµng CÇu, Hµ Néi
§iÖn tho¹i: 04 - 9781309 Fax : 04 - 9781312
§¹i diÖn: ¤ng Ph¹m Duy NghÜa Chøc vô: Phã Gi¸m ®èc
Bªn B: chi nh¸nh c«ng ty ty dÞch vô du lÞch bÕn thµnh

§Þa chØ: 42B Lª §¹i Hµnh, QuËn Hai Bµ Trng, Thµnh phè Hµ Néi
§iÖn tho¹i: 04 - 9741353 Fax: 04 - 9741354
Tµi kho¶n sè: 0011000017995 - Ng©n hµng Ngo¹i Th¬ng ViÖt Nam
M· sè thuÕ: 030.117.18.27.002.1
§¹i diÖn lµ: Bµ Lª ThÞ Giang Chøc vô: P. Gi¸m ®èc
Hai bªn cïng nhÊt trÝ tho¶ thuËn vµ ký kÕt hîp ®ång du lÞch víi c¸c ®iÒu kho¶n
sau:

Bªn B nhËn tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch trän gãi cho
®oµn kh¸ch bªn A ®i du lÞch theo c¸c ®iÒu kho¶n sau
§iÒu 1: §iÒu kho¶n chung

1. §i theo tuyÕn du lÞch: Hµ Néi - H¶i Phßng - C¸t Bµ - H¶i Phßng - Hµ
Néi (Cã ch¬ng tr×nh du lÞch kÌm theo)
2. Thêi gian: Tõ ngµy 29 th¸ng 04 n¨m 2004 ®Õn ngµy 1 th¸ng 5 n¨m
2004
3. Sè kh¸ch: 70 kh¸ch (cã danh s¸ch kÌm theo)
4. §Þa ®iÓm ®ãn tr¶ kh¸ch: T¹i cæng C«ng ty Ph¹m Duy - 28 Hoµng CÇu


111
§iÒu 2: tr¸ch nhiÖm cña bªn b

1. §Æt c¸c dÞch vô trän gãi: ¡n, xe vËn chuyÓn theo ch¬ng tr×nh, vÐ
tham quan, híng dÉn viªn, b¶o hiÓm, v¨n nghÖ.
2. Thùc hiÖn ®óng, ®ñ mäi cam kÕt trong hîp ®ång vµ ch¬ng tr×nh ®· ®-
îc 02 bªn ký x¸c nhËn.
§iÒu 3: tr¸ch nhiÖm cña bªn a

1. Bªn A ph¶i cung cÊp ®Çy ®ñ danh s¸ch ®oµn cho bªn B ngay sau khi
ký hîp ®ång ®Ó tiÕn hµnh ký dÞch vô. NÕu bªn B cã sù thay ®æi sè lîng
ngêi, lÞch tr×nh, nhu cÇu dÞch vô ph¶i th«ng b¸o cho bªn B tríc 01 ngµy
tríc khi ®oµn khëi hµnh.
2. Trong thêi gian ®i tham quan ph¶i ®i theo ch¬ng tr×nh, vÒ ®óng thêi
gian quy ®Þnh trong hîp ®ång, nÕu vi ph¹m quy ®Þnh ph¶i tù chÞu tr¸ch
nhiÖm vÒ b¶n th©n.
3. Bªn A tù b¶o qu¶n t¹i s¶n riªng cña m×nh t¹i kh¸ch s¹n hay ®i trªn ®êng
vµ ë n¬i kh¸c. Bªn B kh«ng chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ tiÒn b¹c, t trang quý vµ
tµi s¶n riªng cña bªn A trong chuyÕn ®i.
§iÒu 4: Gi¸ trÞ hîp ®ång vµ ph¬ng thøc thanh to¸n

1. Gi¸ dÞch vô trän gãi: 595,000 VN§/kh¸ch (kh«ng bao gåm 10% thuÕ
VAT)
- TrÎ em díi 5 tuæi: miÔn phÝ
- Tõ 5 -10 tuæi tÝnh 50% gi¸ trän gãi
- Tõ 11 tuæi tÝnh b»ng gi¸ trän gãi
2. Tæng gi¸ trÞ hîp ®ång: 41,650,000VN§ (Bèn mèt triÖu s¸u tr¨m n¨m m-
¬i ngµn ®ång)
3. Sè tiÒn t¹m øng: 20,000,000VN§(hai m¬i triÖu ®ång ch½n)
4. Sè tiÒn cßn l¹i, bªn A cã tr¸ch nhiÖm thanh to¸n cho bªn B sau 05 ngµy
khi ch¬ng tr×nh du lÞch kÕt thóc
5. Ph¬ng thøc thanh to¸n: TiÒn mÆt hoÆc chuyÓn kho¶n.
§iÒu 5: DÞch vô trong chuyÕn ®i

1. ¤ t« ®iÒu hßa ®a ®ãn suèt ch¬ng tr×nh
2. Kh¸ch s¹n tiÖn nghi: §iÒu hßa, TV, b×nh nãng l¹nh.
3. ¡n: S¸ng 10,000§ - Tra 40,000§ - Tèi 40,000§
4. Híng dÉn viªn kinh nghiÖm
5. VÐ tham quan
112
6. Xe «t« ®i th¨m Rõng Quèc Gia C¸t Bµ
8. VÐ tµu cao tèc
C¸c dÞch vô kh«ng bao gåm: Chi phÝ c¸ nh©n, ®iÖn tho¹i, giÆt lµ, ®å
uèng, hãa ®¬n VAT.
§iÒu 6: ®iÌu kho¶n ph¹t vi ph¹m hîp ®ång

1. Trêng hîp chuyÕn ®i bÞ huû bá do bªn B:
- NÕu bªn B kh«ng thÓ hoµn tÊt c¸c dÞch vô ®Ó bªn A cã thÓ khëi hµnh
®óng thêi gian quy ®Þnh, Bªn B ph¶i b¸o cho bªn A tríc 03 ngµy tríc khi
®oµn khëi hµnh. Bªn B sÏ ph¶i chÞu ph¹t 15% tæng gi¸ trÞ hîp ®ång vµ
®ång thêi ph¶i tr¶ l¹i toµn bé sè tiÒn bªn A ®· øng tríc cho bªn B trong vßng
03 ngµy kÓ tõ ngµy th«ng b¸o.
- NÕu bªn B kh«ng ®¶m b¶o lÞch tr×nh chuyÕn ®i, ®iÒu kiÖn ¨n ë, ®i l¹i
cña ®oµn bªn A theo ®óng ch¬ng tr×nh kÌm theo, tuú theo møc ®é bªn B
sÏ ph¶i chÞu ph¹t tõ 5% - 10% tæng gi¸ trÞ hîp ®ång.
2. Trêng hîp chuyÕn ®i bÞ huû bá do bªn A:
- NÕu bªn A huû bá chuyÕn ®i ph¶i b¸o tríc 01 ngµy tríc khi ®oµn khëi
hµnh vµ ph¶i chÞu ph¹t 15% tæng gi¸ trÞ hîp ®ång.
§iÒu 7: ®iÒu kho¶n kh¸c

1. Hai bªn cam kÕt thùc hiÖn ®Çy ®ñ c¸c ®iÒu kho¶n ®· ghi trong hîp
®ång. Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn cã g× víng m¾c hai bªn ph¶i th«ng b¸o
b»ng v¨n b¶n cho nhau tríc 07 ngµy ®Ó cïng bµn b¹c, gi¶i quyÕt. NÕu
mét trong hai bªn tù ý kh«ng thùc hiÖn hîp ®ång ®Ó g©y thiÖt h¹i cho
phÝa bªn kia th× ph¶i chÞu båi thêng hîp ®ång tríc ph¸p luËt.

2. Hai bªn sÏ kh«ng chÞu tr¸ch nhiÖm nÕu gÆp c¸c nguyªn do bÊt kh¶
kh¸ng g©y ra nh: Thiªn tai, ho¶ ho¹n, biÓu t×nh, ®×nh c«ng, an ninh, buéc
ph¶i huû bá hîp ®ång th× bªn B sÏ ph¶i hoµn tr¶ toµn bé tiÒn ®Æt cäc
cho bªn B.

Hîp ®ång ®îc lËp thµnh 04 b¶n, mçi bªn gi÷ 02 b¶n cã gi¸ trÞ nh nhau vµ
cã hiÖu lùc kÓ tõ ngµy ký.

§¹i diÖn bªn A §¹i diÖn bªn B




113
MÉu 3.5: Hîp ®ång vËn chuyÓn
Céng hoµ X· héi Chñ nghÜa ViÖt Nam

§éc lËp -Tù do -H¹nh phóc

Hîp ®ång vËn chuyÓn
sè 59H§/KP
1. C¨n cø Ph¸p lÖnh Hîp ®ång Kinh tÕ do héi ®ång nhµ níc ban
hµnh ngµy 25/9 1989 vµ NghÞ ®Þnh sè 17 ngµy 16/1/1990 cña Héi ®ång
bé trëng (nay lµ Thñ tíng ChÝnh phñ) quy ®Þnh chi tiÕt vÒ viÖc thi hµnh hîp
®ång kinh tÕ..

2. C¨n cø vµo nhu cÇu mçi bªn. H«m nay ngµy 20 th¸ng 03 n¨m
2005 t¹i trô së C«ngty Liªn doanh quèc tÕ ABC.

Chóng t«i gåm cã:
§¬n vÞ cho thuª xe: C«ng ty liªn doanh quèc tÕ ABC (bªn A)

§Þa chØ : 589 lac Long Qu©n - T©y Hå - Hµ Néi
Tel/Fax : 04 - 9361588
§¹i diÖn bëi : Chøc vô : §iÒu hµnh
§¬n vÞ thuª xe: XÝ NghiÖp Qu¶n Lý §Ìn ChiÕu S¸ng (bªn B) :

§Þa chØ : 102 V©n Hå III- hai bµ Trng - Hµ Néi
Tel/Fax : 04 - 9369999
§¹i diÖn bëi : Chøc vô : Trëng phßng hµnh
chÝnh
Hai bªn cïng tháa thuËn vµ ký kÕt hîp ®ång vËn chuyÓn víi c¸c ®iÒu
kho¶n sau
§iÒu 1: §iÒu kho¶n chung

1. Sè lîng xe: 02 Lo¹i xe Huyndai Sè ghÕ 45 chç
2. TuyÕn ®êng ho¹t ®êng ho¹t ®éng: Hµ Néi - H¹ Long - TuÇn Ch©u - Hµ
Néi
3. Thêi gian tõ ngµy 01/07/2005 ®Õn ngµy 02/07/2005 (02 ngµy)


114
4. Giê ®ãn: 7h30 s¸ng t¹i 102 V©n Hå III, XÝ NghiÖp Qu¶n Lý §Ìn ChiÕu
S¸ng
§iÒu 2: tr¸ch nhiÖm cña bªn A

1. Xe ®¶m b¶o chÊt lîng tèt, ®óng chñng lo¹i theo hîp ®ång, giÊy tê hîp


2. §¶m b¶o ®óng giê giÊc

3. L¸i xe cã kinh nghiÖm, phôc vô tËn t×nh, chu ®¸o vµ an toµn.

4. Xe kh«ng ®i vµo ®êng cÊm vµ ®êng nguy hiÓm, kh«ng trë ngêi, hµnh lý
hµng hãa tr¸i víi quy ®Þnh cña ph¸p luËt
5. ChÞu phÝ cÇu, phµ, bÕn b·i.
§iÒu 3: tr¸ch nhiÖm cña bªn B

1. Thanh to¸n ®Çy ®ñ vµ ®óng h¹n

2. Thùc hiÖn ®óng thêi gian quy ®Þnh

3. §¶m b¶o ®ñ sè kh¸ch theo quy ®Þnh

4. Bè trÝ ¨n ë cho l¸i xe vµ phô xe
§iÒu 4 : Ph¬ng thøc thanh to¸n:
1. Ph¬ng thøc thanh to¸n : tiÒn mÆt hoÆc chuyÓn kho¶n
Tæng gi¸ trÞ hîp ®ång: 7,400,000 VN§ (B¶y triÖu bèn tr¨m ngh×n ®ång)
TiÒn ®Æt cäc: 4,000,000VN§ (Bèn triÖu ®ång)
Thanh to¸n sè cßn l¹i : Sau khi xe tr¶ kh¸ch vµo ngµy 07/07/2005
§iÒu 5: §iÒu kho¶n kh¸c
1. Hîp ®ång nµy cã hiÖu lùc kÓ tõ ngµy ký kÕt nÕu mét trong hai bªn
®¬n ph¬ng hñy hîp ®ång, ph¶i chÞu båi thêng 50% gi¸ trÞ hîp ®ång
2. Trêng hîp vi ph¹m hay cã sù rñi ro x¶y ra, tïy tõng trêng hîp hai bªn cïng
bµn b¹c gi¶i quyÕt.

3. Hîp ®ång nµy ®îc lµm thµnh 02 b¶n cã gi¸ trÞ ph¸p lý nh nhau. Mçi bªn
gi÷ mét b¶n.




115
§¹i diÖn Bªn A §¹i diÖn Bªn B


Nguån: C«ng ty liªn doanh quèc tÕ ABC, 01/2006




MÉu 3.6: MÉu b¶ng ®¸nh gi¸ chÊt lîng dÞch vô

At Geographic Holidays we strive to offer the best quality tours
available. Please help us to achieve our goal with your helpful comment
and feedback. Simply select the option you feel the most appropriate for
each of the followimg areas and feel free to add any of your own thoughts
or comment you had about the trip.
Nh»m phôc vô Quý kh¸ch tèt h¬n trong t¬ng lai, C«ng ty Du lÞch Kú
nghØ §Þa lý rÊt mong nhËn ®îc nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp quý b¸u cña Quý
kh¸ch. Xin Quý kh¸ch vui lßng ®iÒn vµo B¶ng ®¸nh gi¸ chÊt lîng dÞch vô
sau ®©y cña chóng t«i:

Tour: Ch¬ng tr×nh Date: Thêi gian
E-mail:
Tour guide: Híng dÉn viªn

Poor Adequate Good Excellent
KÐm Trung Tèt RÊt tèt
b×nh
Guide: Híng dÉn viªn
Language capacity
Ng«n ng÷
Knowledge
KiÕn thøc
Manner
C¸ch thøc phôc vô
Organization
Tæ chøc

Transport: Ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn
Driver’s skill
Tay nghÒ l¸i xe
Comfort of vehicle
ChÊt lîng cña ph¬ng tiÖn
Reliability of vehicle
§é an toµn cña ph¬ng
tiÖn

116
Food: ¨n uèng
Taste
ChÊt lîng b÷a ¨n
Size of meals
Sè lîng mãn ¨n
Time of meals
Thêi gian c¸c b÷a ¨n

Accommodation: Lu tró
Comfort
TiÖn nghi
Cleaniness
VÖ sinh
Service
DÞch vô

Itinerary: TuyÕn hµnh tr×nh
Enjoyment of activities
Sù hÊp dÉn cña ch¬ng
tr×nh
Time allocation
Sù ph©n bæ thêi gian
Length of trip
§é dµi cña chuyÕn ®i
Travel time
Thêi gian

Other comment(nh÷ng ý kiÕn kh¸c)
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
--------- ---
----------------------------------------------------------------------------------------------------
--------- ---------------------------------------------------------------------------------------
----
Thank you for your time, your comment and suggestion will help us
in our efforts to continually improve our services. We hope you enjoy the
rest of your holiday and that we see you again in the future! Until then,
safe traveling.
Xin ch©n thµnh c¶m ¬n Quý kh¸ch vÒ sù hîp t¸c gióp chóng t«i
hoµn thiÖn chÊt lîng dÞch vô cña m×nh. Chóng t«i hy väng sím ®îc gÆp
l¹i Quý kh¸ch trong nh÷ng ch¬ng tr×nh du lÞch sau cña C«ng ty chóng t«i.

Nguån: C«ng ty Du lÞch Geographic Holiday,12/ 2005




117
MÉu sè 3.7 : PhiÕu ®Æt tµu

Benthanh tourist
Branch office in hanoi
42b le dai hanh str. - hai ba trung - hanoi
tel: 9.741 349 fax: (84-4) 9.741 354
Email: noidia@benthanh-tourist.com MST:
030.117.18.27.002.1

PhiÕu ®Æt vÐ tµu

KÝnh göi: C«ng ty du lÞch ®êng s¾t attn: Mr/Ms
TEL: 04 - 8.220565 FAX: 04 -
8221181
Ngµy:
C«ng ty du lÞch BÕn Thµnh - Chi nh¸nh t¹i Hµ néi ®Ò nghÞ ®Æt vÐ tµu cho ®oµn
kh¸ch sau:

- Tªn ®oµn:
- Sè kh¸ch:
- LÞch tr×nh nh sau:
TT Hµnh tr×nh NGµY Tµu Lo¹i ghÕ/ Giêng Giê
1
2
3

Gi¸ vÐ:
PhÝ dÞch vô:

118
Tæng céng:
Vui lßng göi fax x¸c nhËn sím.
Xin tr©n träng c¸m ¬n.


Ngµy th¸ng n¨m
………

NG¦êI §ÆT X¸C NHËN CñA du lÞch ®êng s¾t




Nguån: C«ng ty Th¬ng M¹i Vµ Du lÞch BÕn Thµnh - Chi nh¸nh t¹i Hµ
Néi,12/2005



MÉu 3.8: PhiÕu ®Æt nhµ hµng

Benthanh tourist
Branch office in hanoi
42b le dai hanh str. - hai ba trung - hanoi
tel: 9.741 349 fax: (84-4) 9.741 354
Email: noidia@benthanh-tourist.com MST:
030.117.18.27.002.1



PhiÕu ®Æt ¨n
KÝnh göi: Nhµ hµng

TEL: FAX:
C¤NG TY DU LÞCH BÕN THµNH - CHI NH¸nh t¹i hµ néi xin göi lêi chµo tr©n träng tíi
quý Nhµ hµng vµ mong muèn ®Æt dÞch vô ¨n uèng cho ®oµn kh¸ch nh sau:


TT §OµN KH¸CH Sè KH¸CH NGµY GIê ¡N TI£U CHUÈN MIÔN PHÝ GHI CHó

GROUP NAME TOTAL OF PAX DATE TIME SET/PAX F.O.C NOTE
1
2
3
4
5
Ghi chó: Gi¸ trªn bao gåm VAT.
Xin vui lßng x¸c nhËn sím cho chóng t«i.


119
Xin tr©n träng c¸m ¬n


Ngêi ®Æt dÞch vô Ngµy th¸ng n¨m

X¸C NHËN CñA nhµ hµng




Nguån: C«ngty Th¬ng M¹i Vµ Du lÞch BÕn Thµnh - Chi nh¸nh t¹i Hµ
Néi,12/2005




MÉu 3.9: Tê khai nhËp - xuÊt c¶nh ViÖt Nam
CHY 2000
Welcome to viet nam Tê khai nhËp - xuÊt c¶nh ViÖt Aab 5965965
Nam

Vietnam arrival - departure card
1. Hä……………. tªn ®Öm…………… tªn (viÕt ch÷ in hoa) 2. Nam/ Male

Family name middle name given name (in block letters) N÷ /
Female
3. Sinh ngµy………. ……th¸ng ……..…. n¨m……………. 4. Quèc tÞch ……………….

Date of birth: day month year Nationality
5. Hé chiÕu sè:……………………….. ngµy cÊp ……………. 6. NghÒ nghiÖp …………….

Passport N0 Date of issue Occupation
7. Tõ / From Tíi / To Sè hiÖu hoÆc tªn ph¬ng tiÖn vËn t¶i/ Registration N0 of identification of
means of transport
8. ë ViÖt Nam ®Õn ngµy / Duration of entry - Exit

N¬i ë hoÆc c¬ quan ®ãn tiÕp / Address of stay in Vietnam / Sponsoring office or guarantor in Viet
nam
9. Môc ®Ých nhËp c¶nh - xuÊt c¶nh / Purpose of Entry - Exit Häc tËp / Study


B¸o chÝ / Journalism Héi nghÞ / Conference Môc ®Ých kh¸c / Others


§Çu t / Investment Du lÞch / Tourism Th¨m th©n / Family visit


Th¬ng m¹i / Bussiness Lao ®éng / Employment §Þnh c / Resettlement
10. Hä tªn, n¨m sinh trÎ em ®i cïng hé chiÕu / Children accopanying passport bearer (full name, date of
birth)
11. Cã dÊu hiÖu sèt, xuÊt huyÕt, tiªu ch¶y, vµng da, thÇn kinh cÊp hay kh«ng? / Any of the following

120
symptoms / syndromes: fever, haemorrhagic, diarrhea, jaundice, acute neurological syndrome? Cã
Kh«ng

Yes
No
12. Hµnh lý mang theo……………kiÖn, tói Hµnh lý göi kh«ng cïng chuyÕn: …….... kiÖn

Accompanied baggage………….. pieces. Unaccompanied baggage………….. pieces.
13. Ngo¹i hèi / Foregn exchange Ghi cô thÓ (nÕu cã) / Declaration

- Ngo¹i tÖ díi 700 ®«la Mü Cã Kh«ng ……………………………………………

hoÆc díi 1 5.000.000 ®ång ViÖt Nam Yes No
…………………………………………...

(Less than US$ 7,00 or VND 15,000.000) ……………………………………………

- Vµng trªn 300 gr Cã Kh«ng
…………………………………………

Gold more than 300 grs Yes No
…………………………………………

14. Hµng ho¸ t¹m nhËp - t¸i xuÊt hoÆc Cã Kh«ng
……………………………………………

t¹m xuÊt - t¸i nhËp (Temporarily Yes No …………………………………………

imported and re - exported goods …………………………………………

or vice versa) …………………………………………

15. Hµng ho¸ ph¶i nép thuÕ (NÕu Cã th× khai b¸o díi ®©y): Cã Kh«ng

Goods subject to duty (if yes, details in the space below): Yes No
Tªn hµng ho¸ Sè lîng TrÞ gi¸ ThuÕ (dµnh cho H¶i quan)

Name of Goods Quantity Value Duties (for customs only)

……………………….. ………….. ……………. ……………………………

……………………….. ………….. ……………. ……………………………




121
16. T«i ®· ®äc phÇn híng dÉn ë trang 17. X¸c nhËn cña H¶i quan (For customs use
only)

sau vµ cam ®oan lêi khai trªn lµ ®óng.

I have read the instructions on the back

and confirm the truth of this declaration

Ngµy / Date………../ ……… / ……….

Kh¸ch ký tªn / Passenger signature
Nguån: http://www.customs.gov.vn(12 2005)




MÉu 3.10: PhiÕu nhËp - xuÊt c¶nh ViÖt Nam
PhiÕu nhËp - xuÊt c¶nh ViÖt Nam AD 5733450
Vietnam arrival - departure card

Hä tªn ®Öm tªn (viÕt ch÷ in Nam Male
hoa) N÷ Female
(Family) middle firstname (in block
letters)

Quèc tÞch gèc Quèc tÞch NghÒ nghiÖp Occupation
hiÖn nay
Former nationality Present
nationality

§Þa chØ nhµ riªng/ Resident address

§Þa chØ ë ViÖt Nam /Address in ViÖt Nam

Hé chiÕu sè/ Passport No N¬i cÊp Place of NhËp c¶nh ViÖt Nam lÇn thø
Issue Number of arrivals
ThÞ thùc ViÖt Nam sè VietnamVisa No
Môc ®Ých nhËp c¶nh/ Purpose of Journey
B¸o chÝ/ Journalism Th¨m th©n/ Family Lao ®éng/ Employment
visit Qu¸ c¶nh / Transit
Du lÞch/ Tourism T¸i ®Þnh c / Môc ®Ých kh¸c/ Other
Resettlement

122
Th¬ng m¹i/ Business Héi nghÞ/ Convention
§Õn tõ Tíi níc B»ng ph¬ng tiÖn, sè hiÖu
Last place of embarkation Next Travel by, No
destination

Thêi gian ë l¹i ViÖt Nam Ký tªn Signature
Intended length of stay untill / / 200

C¬ quan, tæ chøc, c¸ nh©n mêi, tiÕp nhËn
Sponsor office, warranter

Sè trÎ em ®i cïng Accompany children:
PhÇn dµnh cho c¬ quan qu¶n lý XNC For official use



Lêi dÆn: Quý kh¸ch lu ý tríc khi ®i l¹i hoÆc thay ®æi chç ë, tr×nh
phiÕu nµy cïng hé chiÕu, thÞ thùc cho nhµ chøc tr¸ch hoÆc chñ
kh¸ch s¹n ®Ó ®îc x¸c nhËn t¹m tró trong thêi gian ë ViÖt Nam; khi
xuÊt c¶nh, nép l¹i phiÕu nµy cho C«ng an cöa khÈu.

NOTES: When travelling or changing the place of stay, the holder of this
card is kindly requested to submit it with his/her passport and other
concerned documents to the Authority or Hotel manager when
required. This card must be safeguarded carefully and returned to the
frontier Immigration officer at the checking counter upon his/her
departune.




X¸c nhËn t¹m tró
For official use only
T¹m tró tõ ngµy / / T¹m tró tõ ngµy / /
Staying over from Staying over from
®Õn ngµy / / ®Õn
to ngµy / /
to

Nguån: http://www.customs.gov.vn(12,2005)



MÉu 3.11: Tê khai søc khoÎ ngêi nhËp - xuÊt c¶nh ViÖt Nam

123
ViÖt Nam arrival - departure medical card
bé y tÕ / ministry of heath
Trung t©m KiÓm dÞch y tÕ quèc tÕ Hµ Néi
Hµ Néi International Heath Quarantine Center
Hä vµ tªn / Full Name: ……….. Tuæi/Age: ……….. Name/Male N÷/Female


Ngµy, th¸ng, n¨m sinh/Date of birth: ………..……….. ……….. ……………………………
Sè hé chiÕu/Passport No: ………..……….. ………..
……………………………………….
Quèc tÞch/Nationality: ………..……….. ……….. …………………………………………..
Sè hiÖu m¸y bay/Flight No: ………..……….. ……….. ……………………………………..
Tõ / From: ………..……….. ……………..…… §Õn/To: ………..……………...…..
………
§Þa chØ t¹i ViÖt Nam / Address in ViÖt Nam (Name, Telephone No): …………...…..
………
Khi cÇn b¸o tin cho ai (tªn, ®Þa chØ, sè ®iÖn tho¹i) / In case of emergency please
contact with (name, address, telephone No): …………...….. …………………...….. …...
………………. …………………………...….. …………………...….. …………………...
….. …………..…
Trong 10 ngµy qua / Within the last 10 days:
1. B¹n cã tiÕp xóc víi bÖnh nh©n nµo cã héi chøng viªm ®êng h« hÊp cÊp kh«ng?
/ Have you been in close contact with a person who has been dianogsed with
Severe Acute Respiratory Syndrome?

Cã / Yes Kh«ng / No

2. B¹n cã ®i du lÞch ®Õn khu vùc nµo cã bÖnh nh©n xuÊt hiÖn héi chøng viªm ®êng
ho hÊp cÊp kh«ng / Have you traveled to the areas reporting case Severe Acute
Respiratory Syndrome? Cã / Yes Kh«ng /
No
3. B¹n cã xuÊt hiÖn c¸c triÖu chøng sau? / Have you got any of the following
symptoms?

Cã / Yes Kh«ng /
No
- Sèt trªn 380C / Fever of the more than 380C (100.4F)
- Ho / Cough
124
- Thë n«ng / Shortness of breath
- Khã thë / Difficulty of breath
- §au ®Çu / Head ache
- §au mái c¬ b¾p / Muscular stiffness
- Tiªu ch¶y / Diarrhea
V× søc khoÎ cña b¹n, nÕu xuÊt hiÖn c¸c triÖu chøng trªn ®Ò nghÞ liªn hÖ ngay víi c¬
quan
KiÓm dÞch y tÕ t¹i cöa khÈu ®Ó ®îc t vÊn (Sè ®iÖn tho¹i: (04)886 5570) / For your
heath, if you have any of above symptoms, please proceed immediately to the Heath
Quarantine Service for consultation (Tel: (04) 886 5570).

Nguån: http://www.customs.gov.vn12,2005/
Xin ®Ó l¹i tê khai nµy t¹i bµn kiÓm dÞch / Please return this form to the
Quarantine Desk

Ngµy th¸ng n¨m 200 / Date Month Year 200

Ngêi khai ký (ghi râ hä tªn)/Signature and full name of applicant




MÉu 3.12: Tê khai hµnh lý
H¶i quan ViÖt Nam hQ - 60 – 94

125
Vietnam customs
Tê khai hµnh lý Serie EE
Baggage′ s declaration Sè:


PhÇn lu t¹i H¶i quan
(Kept at customs office)
Hä vµ tªn: Quèc tÞch:
Full name Nationality
Sè hé chiÕu: Môc ®Ých chuyÕn ®i:
Passport No Purpose of trip
Nam (Male) N÷ (Female)
N¬i ®i: TrÎ em cïng ®i:
Place of boarding Accompanying children
§Þa chØ ë ViÖt Nam:
Address in ViÖt Nam
Hµnh lý mang theo: kiÖn, tói
Number of accompanying baggages pieces, bags
CÇn khai b¸o Kh«ng cÇn khai b¸o
Subject to declare Not subject to declare
PhÇn kh¸ch khai: (xem híng dÉn sö PhÇn dµnh cho H¶i quan
dông mÆt sau)
For custom′ s use only
Declare by passenger (see the verso)
1. Ngo¹i hèi
Foreign exchange
2. Hµng ho¸, hµnh lý
Goods, baggage
Xin cam ®oan lêi khai ®óng H¶i quan cöa khÈu
I confirm to have made the true declaration Customs point
Ngµy:
Date:
Ký tªn:
Signature




PhÇn kh¸ch khai khi t¸i xuÊt hoÆc t¸i nhËp.
(Declared during re - entry or re - exit)
126
Hµnh lý gåm: KiÖn, tói
Accopanied baggages: Pieces, bags
CÇn khai b¸o Kh«ng cÇn khai b¸o
Subject to declare Not subject to declare
PhÇn kh¸ch khai: PhÇn dµnh cho H¶i quan
Declare by passenger
For custom′ s use only
1. Ngo¹i hèi
Foreign exchange
2. Hµng ho¸, hµnh lý.
Goods, baggage
(Hµng t¹m nhËp kh«ng t¸i xuÊt, t¹m xuÊt
kh«ng t¸i nhËp th× ph¶i nép thuÕ)
(Being subject to import/export duty for
those temporarily imported without re
-exported or vice versa)
Xin cam ®oan lêi khai ®óng H¶i quan cöa khÈu

I confirm to have made the true Customs point
declaration

Ngµy:

Date:

Ký tªn:

Signature
Nguån: http://www.customs.gov.vn12,2005/


Ghi chó: Liªn B lµ phÇn kh¸ch gi÷ ®Ó xuÊt tr×nh víi H¶i quan khi t¸i xuÊt
hoÆc t¸i nhËp vµ cã néi dung nh liªn A.




C©u hái «n tËp ch¬ng 3
127
1. Tr×nh bµy kh¸i niÖm vµ ®Æc ®iÓm cña ch¬ng tr×nh du lÞch.
2. Nªu c¸c ho¹t ®éng chÝnh trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du
lÞch
3. Nªu quy tr×nh tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch cho ®oµn kh¸ch
du lÞch quèc tÕ ®i ra, ®i vµo, tµu biÓn .
4. Nªu sù kh¸c biÖt trong c«ng t¸c chuÈn bÞ ®ãn ®oµn cña híng dÉn viªn
trong ch¬ng tr×nh du lÞch cho ®oµn kh¸ch du lÞch quèc tÕ ®i ra, ®i
vµo, tµu biÓn.
5. Vai trß vµ nhiÖm vô cña híng dÉn viªn trong ch¬ng tr×nh du lÞch cho
®oµn kh¸ch du lÞch quèc tÕ ®i ra.
6. Híng dÉn viªn ph¶i thiÕt lËp mèi quan hÖ nh thÕ nµo víi trëng ®oµn
kh¸ch vµ ®oµn kh¸ch ®Ó thùc hiÖn tèt ch¬ng tr×nh du lÞch.
7. Nªu néi dung c«ng viÖc cÇn thùc hiÖn trong buæi häp mÆt ®oµn
trong ch¬ng tr×nh du lÞch cho ®oµn kh¸ch du lÞch quèc tÕ ®i ra.
8. Híng dÉn viªn cã thÓ tæ chøc nh÷ng ho¹t ®éng vui ch¬i g× cho ®oµn
kh¸ch?.




128
bµi tËp thùc hµnh ch¬ng 3
1. §Ó thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch Hµ Néi - H¹ Long víi thêi gian 2
ngµy mét ®ªm cho ®oµn kh¸ch 45 ngêi, híng dÉn viªn cÇn thùc hiÖn
c«ng t¸c chuÈn bÞ nh thÕ nµo ®Ó ®¶m b¶o thùc hiÖn tèt ch¬ng tr×nh.
2. Tríc buæi tham quan t¹i rõng Quèc Gia C¸t Bµ, híng dÉn viªn cÇn nªu
nh÷ng quy ®Þnh g× cho kh¸ch?
3. Theo ch¬ng tr×nh ®oµn kh¸ch cña b¹n cã mét b÷a ¨n t¹i nhµ hµng A,
nhng khi b¹n xuèng kh¶o s¸t t×nh h×nh nhµ hµng ®ã th× b¹n thÊy r»ng
nhµ hµng ®ã qu¸ chËt chéi so víi ®oµn kh¸ch cña b¹n. §ång thêi, b¹n
nghe nhiÒu ®ång nghiÖp cña m×nh nãi r»ng nhµ hµng ®ã phôc vô rÊt
tåi. Lµ híng dÉn viªn b¹n cã ®Þnh tiÕp tôc cho ®oµn kh¸ch ¨n ë nhµ
hµng ®ã kh«ng?
4. B¹n ®ang híng dÉn ®oµn kh¸ch cña b¹n t¹i phßng ¨n cña kh¸ch s¹n,
bçng nhiªn b¹n gÆp mét vµi du kh¸ch cò tríc ®©y b¹n ®· tõng híng dÉn
hä. C¸c du kh¸ch nµy sau khi chµo hái mêi b¹n ¨n uèng cïng hä. GÆp
t×nh huèng nµy b¹n xö lý ra sao?
5. Trªn ®êng hµnh tr×nh du lÞch däc theo bê biÓn lóc trêi nãng bøc,
®oµn gÆp mét b·i biÓn níc trong xanh, sãng nhÑ, tríc phong c¶nh nªn
th¬ ®ã ®oµn kh¸ch ®Ò nghÞ híng dÉn viªn cho xe dõng ®Ó t¾m
biÓn. Híng dÉn viªn cã ®ång ý víi kh¸ch kh«ng?




129
mét sè h×nh ¶nh minh häa




¶nh sè 3.1: Tµu du lÞch Pacific ¶nh sè 3.2: Tµu du lÞch Sapphire Princess neo
Princess t¹i biÓn Vòng tµu ®Ëu t¹i biÓn Vòng tµu
Nguån:http://vnexpress.net/Vietnam/ Nguån: http://vnexpress.net/Vietnam/Xa-hoi/Du-
Xa-hoi/Du-lich/ lich/




¶nh sè 3.3: Kh¸ch du lÞch cña du thuyÒn ¶nh sè 3.4: §ãn kh¸ch du lÞch tµu biÓn
5 sao SuperStar Leo
Nguån:http://vnexpress.net/Vietnam/Xa-hoi/Du- Nguån:http://vnexpress.net/Vietnam/Xa-hoi/Du-
lich/ lich/




130
¶nh sè 3.5: §ãn ®oµn t¹i s©n bay - Nguån: Nhãm biªn so¹n-




131
¶nh sè 3.6: Phôc vô ®oµn trong b÷a ¨n - Nguån: Nhãm biªn so¹n-




¶nh sè 3.7: Híng dÉn tham quan - Nguån: Nhãm biªn so¹n -




¶nh sè 3.8: Híng dÉn tham quan trong rõng

132
Nguån: http://vnexpress.net/Vietnam/Xa-hoi/Du-lich/




¶nh sè 3.9: Kh¸ch du lÞch tham gia ch¬ng tr×nh du lÞch sinh th¸i
Nguån: http://vnexpress.net/Vietnam/Xa-hoi/Du-lich/




¶nh sè 3.10: Kh¸ch du lÞch tham quan b»ng xe ®¹p

- Nguån: Nhãm biªn so¹n-

133
¶nh sè 3.11: Kh¸ch du lÞch tham quan b»ng xe ¶nh sè 3.12: Kh¸ch du lÞch tham quan trªn
ngùa s«ng
Nguån: http://vnexpress.net/Vietnam/Xa-hoi/Du- Nguån: http://vnexpress.net/Vietnam/Xa-hoi/Du-
lich/ lich/




¶nh sè 3.13: Kh¸ch du lÞch leo nói ¶nh sè 3.14: Kh¸ch du lÞch chÌo thuyÒn
Nguån: http://vnexpress.net/Vietnam/Xa-hoi/Du- kayak
lich/
- Nguån: Nhãm biªn so¹n-




¶nh sè 3.15: Kh¸ch du lÞch tham gia mua ¶nh sè 3.16: Kh¸ch du lÞch mua s¾m t¹i lµng
s¾m t¹i chî trung t©m nghÒ
Nguån: http://vnexpress.net/Vietnam/Xa-hoi/Du- Nguån : http://vnexpress.net/Vietnam/Xa-hoi/Du-
lich/ lich/


134
ch¬ng 4
híng dÉn tham quan



Môc ®Ých:

Trang bÞ cho häc sinh hiÓu ®îc c¸c kh¸i niÖm vÒ tham quan
còng nh c¸c yÕu tè cÊu thµnh c¬ b¶n cña tham quan. §ång thêi, gióp
häc sinh hiÓu ®îc néi dung c«ng viÖc chuÈn bÞ híng dÉn tham quan,
®Ó tõ ®ã cã thÓ tæ chøc thùc hiÖn tèt c«ng t¸c híng dÉn tham quan t¹i
®iÓm, trªn « t« vµ ch¬ng tr×nh ®i bé.




Néi dung chÝnh:

- Mét sè kh¸i niÖm. §Ò cËp tíi mét sè kh¸i niÖm vÒ tham quan,
híng dÉn tham quan vµ c¸c yÕu tè c¬ b¶n cÊu thµnh mét chuyÕn tham
quan.
- C«ng t¸c chuÈn bÞ bµi thuyÕt minh. §Ò cËp tíi viÖc thu thËp
th«ng tin, tµi liÖu ®Ó viÕt bµi thuyÕt minh còng nh c¸c nguyªn t¾c
cÇn ®¶m b¶o khi viÕt bµi thuyÕt minh.
- Néi dung c«ng viÖc híng dÉn tham quan. §Ò cËp tíi hai néi
dung c«ng viÖc c¬ b¶n trong híng dÉn tham quan
- C¸c ph¬ng ph¸p híng dÉn tham quan. §Ò cËp tíi mét sè ph-
¬ng ph¸p vµ kü n¨ng híng dÉn tham quan t¹i ®iÓm, trªn « t« vµ tham
quan b»ng ®i bé.




135
4.1. Mét sè kh¸i niÖm
4.1.1.Kh¸i niÖm tham quan
Theo LuËt Du lÞch ViÖt Nam quy ®Þnh tham quan lµ ho¹t ®éng cña
kh¸ch du lÞch trong ngµy tíi th¨m n¬i cã tµi nguyªn du lÞch víi môc ®Ých
t×m hiÓu, thëng thøc nh÷ng gi¸ trÞ cña tµi nguyªn du lÞch.


4.1.2.Kh¸i niÖm híng dÉn tham quan
Híng dÉn tham quan lµ ho¹t ®éng chñ yÕu cña híng dÉn viªn t¹i c¸c
tuyÕn, ®iÓm tham quan nh»m híng dÉn du kh¸ch quan s¸t vµ truyÒn ®¹t
c¸c th«ng tin liªn quan tíi c¸c ®èi tîng tham quan ®ã víi môc ®Ých ®¸p
øng nhu cÇu t×m hiÓu, kh¸m ph¸ vµ båi dìng tri thøc cho kh¸ch tham
quan.


4.1.3.C¸c yÕu tè c¬ b¶n cÊu thµnh tham quan
§Ó cã ®îc mét buæi tham quan ®ßi hái ph¶i cã rÊt nhiÒu yÕu tè
t¹o thµnh nh kinh phÝ, thêi gian r¶nh rçi, ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn, ®èi t-
îng tham quan, híng dÉn viªn, kh¸ch du lÞch. Nh÷ng yÕu tè trªn ®îc c¸c
nhµ chuyªn m«n ®¸nh gi¸ lµ cã vai trß quan träng nh nhau trong ho¹t
®éng tham quan du lÞch.
4.1.3.1. §èi tîng tham quan
§èi tîng tham quan bao gåm c¸c lo¹i tµi nguyªn du lÞch lµ c¶nh
quan thiªn nhiªn, yÕu tè tù nhiªn, di tÝch lÞch sö, v¨n ho¸, c«ng tr×nh lao
®éng s¸ng t¹o cña con ngêi vµ c¸c gi¸ trÞ nh©n v¨n kh¸c cã thÓ ®îc sö
dông nh»m ®¸p øng nhu cÇu du lÞch, lµ yÕu tè c¬ b¶n ®Ó h×nh thµnh
c¸c khu du lÞch, ®iÓm du lÞch, tuyÕn du lÞch, ®« thÞ du lÞch.
Cã hai lo¹i tµi nguyªn du lÞch ®îc khai th¸c trong ho¹t ®éng kinh
doanh du lÞch: Tµi nguyªn du lÞch tù nhiªn vµ tµi nguyªn du lÞch nh©n
v¨n.
4.1.3.2. Bµi thuyÕt minh cña híng dÉn viªn
Bµi thuyÕt minh chøa ®ùng c¸c th«ng tin c¬ b¶n cña tõng tuyÕn,
®iÓm tham quan ®· ®îc lùa chän tõ nhiÒu nguån t liÖu ®¸ng tin cËy kh¸c
nhau. Th«ng qua bµi thuyÕt minh, híng dÉn viªn sÏ ph©n tÝch, gi¶i thÝch
cô thÓ h¬n c¸c th«ng tin ®ã ®Ó kh¸ch du lÞch cã thÓ hiÓu vµ c¶m nhËn

136
®îc gi¸ trÞ cña ®èi tîng tham quan.
Bµi thuyÕt minh ®îc thÓ hiÖn díi nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau, tïy
thuéc vµo tõng ®èi tîng tham quan. Th«ng thêng, th«ng tin trong bµi
thuyÕt minh lu«n ®îc s¾p xÕp theo mét tr×nh tù logic vÒ kh«ng gian vµ
thêi gian ®Ó gióp ngêi nghe hiÓu ®îc nh÷ng g× liªn quan ®Õn ®iÓm
tham quan. §Ó tr¸nh bá sãt th«ng tin hay nhÇm lÉn, híng dÉn viªn cÇn
ph¶i chuÈn bÞ s½n bµi thuyÕt minh tõ tríc khi cïng ®oµn ®i tham quan.
Bµi thuyÕt minh ®îc chia ra hai lo¹i: bµi thuyÕt minh t¹i ®iÓm tham
quan vµ bµi thuyÕt minh theo tuyÕn hay bµi thuyÕt minh trªn ph¬ng
tiÖn.
4.1.3.3. Kh¸ch du lÞch
Kh¸ch du lÞch lµ chñ thÓ lµm xuÊt hiÖn ho¹t ®éng tham quan víi
nh÷ng mong muèn t×m hiÓu, kh¸m ph¸, th gi·n vµ nghØ ng¬i, phôc håi
søc kháe, t¹i nh÷ng vïng ®Êt bªn ngoµi n¬i m×nh c tró hµng ngµy. §Ó trë
thµnh kh¸ch du lÞch, mét c¸ nh©n cÇn ph¶i cã c¸c ®iÒu kiÖn sau ®©y:
- Cã thêi gian nhµn rçi
- Cã kh¶ n¨ng thanh to¸n
- Cã së thÝch ®i tham quan du lÞch
- Cã søc kháe




S¬ ®å 4.1: §iÒu kiÖn trë thµnh kh¸ch du lÞch




137
4.1.3.4. Thêi gian
§Ó thùc hiÖn mong muèn ®i tham quan du lÞch, kh¸ch du lÞch
cÇn cã quü thêi gian nhµn rçi. Thêi gian kh¸ch du lÞch dµnh ®Ó ®i tham
quan du lÞch thêng vµo c¸c ngµy lÔ, kú nghØ vµ c¸c dÞp ®Æc biÖt
trong n¨m.
4.1.3.5. Tµi chÝnh
Tµi chÝnh lµ mét trong nh÷ng yÕu tè quyÕt ®Þnh h×nh thµnh nªn
chuyÕn ®i cña mét c¸ nh©n. Tríc mçi chuyÕn du lÞch cña m×nh, kh¸ch
ph¶i cã sù chuÈn bÞ vÒ mÆt tµi chÝnh, c©n ®èi c¸c kho¶n thu chi c¸ nh©n
phôc vô cho chuyÕn ®i. §é dµi thêi gian cña chuyÕn ®i vµ chÊt lîng dÞch
vô phô thuéc chñ yÕu vµo kh¶ n¨ng tµi chÝnh cña kh¸ch.
4.1.3.6. Ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn
Ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn gåm rÊt nhiÒu lo¹i nh « t«, tµu háa, m¸y
bay, tµu thñy, ®a kh¸ch tíi c¸c ®iÓm tham quan trong ch¬ng tr×nh du
lÞch.
ChÊt lîng ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn ®îc ®¸nh gi¸ lµ mét trong nh÷ng
yÕu tè quan träng t¹o nªn chÊt lîng cña ch¬ng tr×nh du lÞch. Trong thùc
tÕ, søc kháe vµ sù hµi lßng cña du kh¸ch phô thuéc nhiÒu vµo chÊt lîng
ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn.
4.1.3.7. C¸c yÕu tè kh¸c
§Ó t¹o nªn mét chuyÕn tham quan ngoµi c¸c yÕu tè trªn, cßn cã
nh÷ng yÕu tè kh¸c nh an ninh trËt tù t¹i ®iÓm tham quan, sù mÕn kh¸ch
cña d©n c ®Þa ph¬ng, c¸c thñ tôc hµnh chÝnh thuËn tiÖn, c¬ së h¹ tÇng
kü thuËt. Nh÷ng yÕu tè nµy gãp phÇn kh«ng nhá vµo viÖc tæ chøc thµnh
c«ng ch¬ng tr×nh du lÞch vµ tháa m·n nhu cÇu cña du kh¸ch.


4.2. C«ng t¸c chuÈn bÞ híng dÉn tham quan
4.2.1.Nghiªn cøu, t×m hiÓu vÒ tuyÕn, ®iÓm tham quan
Nghiªn cøu, t×m hiÓu cô thÓ vÒ tõng tuyÕn, ®iÓm tham quan cã
trong ch¬ng tr×nh víi nh÷ng môc ®Ých sau ®©y.
- X©y dùng bµi thuyÕt minh theo c¸c ®èi tîng
+ TuyÕn ®êng hay lé tr×nh tham quan.
+ C¸c ®èi tîng tham quan trªn ®êng.
138
+ C¸c ®èi tîng tham quan t¹i ®iÓm.
- KiÓm tra tÝnh tËp trung vµ logic trong néi dung cña chuyÕn tham
quan.
- KiÓm tra ®é an toµn vµ thuËn tiÖn cho viÖc híng dÉn xem xÐt
vµ thuyÕt minh t¹i ®iÓm tham quan.
- ChuÈn bÞ t liÖu cho viÖc x©y dùng bµi thuyÕt minh.


4.2.2. Thu thËp tµi liÖu
Th«ng tin ®îc sö dông trong bµi thuyÕt minh cña híng dÉn viªn
®ãng vai trß rÊt quan träng trong sù thµnh c«ng cña mét ch¬ng tr×nh du
lÞch. ChÝnh v× vËy, nguån th«ng tin ph¶i ®îc thu thËp, chän lùa kü cµng
tõ nh÷ng nguån ®¸ng tin cËy víi néi dung phong phó vµ da d¹ng.
Néi dung chñ yÕu cña th«ng tin cÇn thu thËp bao gåm:
- M«i trêng tù nhiªn cña vïng nh: VÞ trÝ ®Þa lý, ®Þa h×nh, ®Þa
chÊt, c¶nh quan m«i trêng, khÝ hËu, ®éng thùc vËt.
- V¨n hãa lÞch sö cña vïng: Nguån gèc h×nh thµnh ®Þa danh, d©n
téc ë ®ã; c¸c sù kiÖn lÞch sö trong qu¸ khø vµ hiÖn t¹i; c¸c di tÝch lÞch
sö ®¸ng chó ý; mèi liªn hÖ gi÷a lÞch sö ®Þa ph¬ng vµ c¸c níc; ®êi sèng
d©n c ®Þa ph¬ng; phong tôc tËp qu¸n; c¸c ho¹t ®éng mang tÝnh ®Æc tr-
ng; nh÷ng c«ng tr×nh cã gi¸ trÞ; s¶n vËt quý cña vïng; nghÒ truyÒn
thèng.
- Nh÷ng th«ng tin bæ sung: T×nh h×nh kinh tÕ, chÝnh trÞ, c¸c quy
®Þnh vÒ luËt ph¸p cña ®Þa ph¬ng.
Híng dÉn viªn cã thÓ t×m kiÕm vµ thu thËp th«ng tin phôc vô cho
viÖc x©y dùng bµi thuyÕt tõ nhiÒu nguån kh¸c nhau sau ®©y:
- Ph¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng: S¸ch b¸o, t¹p chÝ, tivi, ®µi. Nguån
th«ng tin nµy phong phó vµ dÔ t×m kiÕm. Tuy nhiªn, néi dung th«ng tin
thu thËp tõ nh÷ng nguån nµy t¬ng ®èi tæng qu¸t nhng cã thÓ l¹c hËu,
nÕu kh«ng thêng xuyªn cËp nhËt, cho nªn c¸c híng dÉn viªn thêng kh«ng
tháa m·n víi nguån th«ng tin nµy.
- HiÖp héi du lÞch, v¨n phßng du lÞch: Th«ng tin ë ®©y kh¸ phong
phó cã kh¶ n¨ng ®¸p øng mäi nhu cÇu t×m hiÓu cña híng dÉn viªn.



139
- Phßng t liÖu cña doanh nghiÖp l÷ hµnh: Th«ng thêng, mçi doanh
nghiÖp l÷ hµnh ®Òu cã phßng t liÖu riªng cña m×nh víi nh÷ng bµi
thuyÕt minh ®îc viÕt s½n b»ng nhiÒu thø tiÕng do c¸c híng dÉn viªn cña
c«ng ty sau mçi chuyÕn ®i thùc tÕ viÕt l¹i vµ nguån th«ng tin nµy ®îc lu
hµnh néi bé.
Kinh nghiÖm cña b¶n th©n vµ c¸c ®ång nghiÖp: Trong qu¸ tr×nh
®i híng dÉn, híng dÉn viªn lu«n sö dông sæ nhËt ký ch¬ng tr×nh du
lÞch. Nguån t liÖu nµy ®îc chÝnh híng dÉn viªn kiÓm nghiÖm thùc tÕ vµ
viÕt ra cho nªn cã ®é chÝnh x¸c cao. H¬n n÷a, híng dÉn viªn còng cã
thÓ tham kh¶o th«ng tin tõ c¸c ®ång nghiÖp cña m×nh.
D©n c ®Þa ph¬ng: Cã nh÷ng giai tho¹i, truyÒn thuyÕt hay nh÷ng
th«ng tin hÊp dÉn nhng l¹i kh«ng ®îc ghi trong s¸ch vë nhng ngêi d©n
®Þa ph¬ng t¹i c¸c ®iÓm tham quan l¹i cã thÓ cung cÊp cho híng dÉn
viªn. Nh÷ng th«ng tin nµy gäi lµ th«ng tin hiÕm vµ ®éc ®¸o.


4.2.3.ViÕt bµi thuyÕt minh
4.2.3.1. Nguyªn t¾c x©y dùng bµi thuyÕt minh
§¶m b¶o tÝnh khoa häc
Néi dung cña th«ng tin híng dÉn viªn truyÒn ®¹t tíi kh¸ch ph¶i cã c¬
së khoa häc. §ång thêi, t liÖu cña bµi thuyÕt minh ph¶i ®îc sµng läc, lËp
luËn vµ sö dông mét c¸ch khoa häc. ThuyÕt minh kh«ng chØ lµ sù
chuyÓn t¶i toµn bé th«ng tin vÒ ®iÓm tham quan tíi kh¸ch lµ hä cã thÓ
hiÓu vµ c¶m nhËn ®îc c¸i hay, c¸i ®Ñp hay gi¸ trÞ cña ®iÓm tham quan
mµ ®ßi hái híng dÉn viªn ph¶i cã ph¬ng ph¸p hay nh÷ng thñ ph¸p riªng
khi s¾p xÕp tr×nh tù cña th«ng tin ®Þnh ®a ra.
VÝ dô: T¹i ®iÓm tham quan chïa Mét Cét, híng dÉn viªn b¾t ®Çu
nh sau: “Tríc m¾t Quý kh¸ch lµ chïa Mét Cét, chïa ®îc x©y dùng vµo n¨m
1049” Tuy th«ng tin ®ã kh«ng sai nhng kh¸ch tham quan sÏ c¶m thÊy
nghi ngê vÒ th«ng tin híng dÉn viªn ®a ra. V× trªn thùc tÕ, kiÕn tróc
hiÖn nay cña chïa Mét Cét ®îc x©y dùng l¹i vµo n¨m 1955, sau mét n¨m
bÞ giÆc ph¸p cho næ m×n ph¸ hñy ng«i chïa vµo n¨m 1954 vµ quy m«
cña chïa hiÖn nay t¬ng ®èi nhá so víi quy m« ban ®Çu, gièng nh mét
ng«i ®iÖn thê. Tuy nhiªn, bµi thuyÕt minh cã tÝnh thuyÕt phôc h¬n nÕu
híng dÉn viªn b¾t ®Çu nh sau: chïa Mét Cét tríc m¾t Quý kh¸ch ®îc x©y
dùng vµo n¨m 1955 vµ sau ®ã nªu kiÕn tróc, còng nh quy m« cña nã

140
hiÖn nay sau ®ã híng dÉn viªn míi giíi thiÖu ®Õn xuÊt xø ra ®êi còng
nh quy m« cña chïa tríc ®©y.
§Ó ®¶m b¶o th«ng tin ®a ra cã ®é tin cËy cao, c¸c dÉn chøng ®a
ra ph¶i cã nguån gèc râ rµng, tr¸nh trêng hîp cïng mét th«ng tin nhng cã
®é sai lÖch gi÷a híng dÉn viªn vµ kh¸ch tham quan do lÊy th«ng tin tõ
nh÷ng nguån kh¸c nhau. NÕu híng dÉn viªn n¾m râ nguån gèc th«ng tin
cña m×nh ®îc lÊy tõ nh÷ng nguån ®¸ng tin cËy sÏ dÔ dµng chøng minh
®îc víi kh¸ch th«ng tin ®a ra lµ hoµn toµn chÝnh x¸c vµ híng cho kh¸ch
nªn chuyÓn sang sö dông nguån th«ng tin ®ã.
§èi víi nh÷ng th«ng tin nh truyÒn thuyÕt, giai tho¹i, hoÆc nh÷ng
vÊn ®Ò cßn ®ang ®îc tranh c·i khi giíi thiÖu cho kh¸ch nh»m t¨ng thªm
sù hÊp dÉn cho bµi thuyÕt minh, híng dÉn viªn cÇn lu ý kh¸ch tríc khi
thuyÕt minh.
§¶m b¶o ®óng môc ®Ých, chñ ®Ò cña chuyÕn tham quan
Néi dung bµi thuyÕt minh ph¶i ®¶m b¶o ®óng môc ®Ých, chñ ®Ò
cña chuyÕn tham quan nghÜa lµ nh÷ng th«ng tin ®îc truyÒn t¶i cho
kh¸ch ph¶i tËp trung vµo nh÷ng gi¸ trÞ cña c¸c ®èi tîng tham quan mµ
kh¸ch quan t©m. Néi dung cña bµi thuyÕt minh kh«ng nªn lan man hoÆc
khai th¸c qu¸ kü vµo nh÷ng vÊn ®Ò ngoµi träng t©m cã thÓ lµm ¶nh h-
ëng tíi tÝnh tËp trung cña bµi thuyÕt minh còng nh kh¶ n¨ng tiÕp nhËn
cña kh¸ch. Nguyªn t¾c nµy ®¶m b¶o c¸c th«ng tin ®îc chuyÓn t¶i cã
träng t©m vµ n©ng cao ®îc hiÖu qu¶ cña bµi thuyÕt minh.
VÝ dô: Kh¸ch ®Õn th¨m quan V¨n MiÕu - Quèc Tö Gi¸m víi môc
®Ých muèn t×m hiÓu vÒ t×nh h×nh häc tËp, thi cö thêi phong kiÕn. Víi
môc ®Ých nh vËy, híng dÉn viªn ph¶i tËp trung bµi thuyÕt minh cña
m×nh vµo khu vùc nhµ bia vµ nhµ Th¸i Häc. T¹i khu vùc nµy, híng dÉn
viªn kh«ng ®¬n thuÇn lµ giíi thiÖu nh÷ng tÊm bia ®¸ nh sè lîng, kiÕn
tróc, néi dung... mµ híng dÉn viªn cÇn ®a ra nh÷ng th«ng tin nh c¸c nho
sinh ph¶i tr¶i qua 04 kú thi Kh¶o H¹ch, thi H¬ng, thi Héi, thi §×nh víi
nh÷ng quy ®Þnh kh¾t khe th× c¸c sÜ tö ®îc ghi tªn m×nh trªn b¶ng
vµng. Nh÷ng khu vùc kh¸c chØ cÇn ®a nh÷ng th«ng tin mang tÝnh tæng
qu¸t lµ phï hîp.
§¶m b¶o tÝnh hiÖn thùc
Bµi thuyÕt minh chøa ®ùng nh÷ng th«ng tin mang tÝnh cËp nhËt,
c¸c t liÖu lÞch sö cÇn ®îc so s¸nh, t×m ra sù t¬ng ph¶n gi÷a qu¸ khø vµ

141
hiÖn t¹i, gi÷a thêi kú nµy víi thêi kú kh¸c.
VÝ dô: Khi giíi thiÖu víi kh¸ch níc ngoµi vÒ t×nh h×nh kinh tÕ cña
ViÖt Nam hiÖn nay, híng dÉn viªn kh«ng thÓ sö dông nh÷ng th«ng tin
kinh tÕ tõ mêi n¨m tríc ®©y khi ViÖt Nam cßn ®ang gÆp rÊt nhiÒu khã
kh¨n hoÆc còng kh«ng nªn chi nh×n vµo sù ph¸t triÓn, giµu cã cña mét
sè khu ®« thÞ lín ®Ó lÊy lµm chØ tiªu ®¸nh gi¸ chung cho møc ph¸t triÓn
cña toµn x· héi hiÖn nay.
§¶m b¶o tÝnh hÊp dÉn
Bµi thuyÕt minh sÏ chØ ®îc kh¸ch du lÞch tiÕp nhËn khi néi dung
th«ng tin phong phó, hÊp dÉn, l«i cuèn ngêi nghe. C¸c giai tho¹i, ®iÓn
tÝch, chuyÖn kÓ lµ phÇn néi dung quan träng lµm cho bµi thuyÕt minh
trë nªn hÊp dÉn h¬n ®èi víi kh¸ch du lÞch. Ngoµi ra, híng dÉn viªn nªn
chó ý kÕt hîp c¸c h×nh thøc truyÒn ®¹t th«ng tin th«ng qua c¸c h×nh thøc
kÓ chuyÖn hay ®µm tho¹i víi kh¸ch.
4.2.3.2. KÕt cÊu bµi thuyÕt minh
PhÇn më ®Çu
Giíi thiÖu híng dÉn viªn vµ l¸i xe nÕu híng dÉn trªn ph¬ng tiÖn di
®éng.
Giíi thiÖu kh¸i qu¸t vÒ chñ ®Ò cña chuyÕn tham quan hay ®iÓm
tham quan.
Kho¶ng thêi gian thùc hiÖn tham quan t¹i ®iÓm hay kho¶ng c¸ch
vµ thêi gian qu·ng ®êng nÕu híng dÉn tham quan trªn ph¬ng tiÖn di
®éng.
PhÇn më ®Çu kh«ng nªn qu¸ dµi, ph¶i hÊp dÉn, g©y ®îc sù chó ý
ban ®Çu cña ngêi nghe. Híng dÉn viªn cã thÓ sö dông nh÷ng c©u th¬
hoÆc c©u thµnh ng÷ vui ®Ó cã ®îc phÇn më ®Çu hÊp dÉn vµ sinh
®éng nhÊt.
PhÇn néi dung bµi thuyÕt minh
Néi dung cña bµi thuyÕt minh bao gåm toµn bé nh÷ng th«ng tin liªn
quan ®Õn ®iÓm tham quan hay tuyÕn tham quan ®ã nh niªn ®¹i x©y
dùng, xuÊt xø ra ®êi, kiÕn tróc, gi¸ trÞ tinh thÇn cña ®iÓm tham quan
hay nh÷ng th«ng tin quan träng kh¸c.
§Ó thuËn tiÖn cho c«ng viÖc thuyÕt minh, bµi thuyÕt minh cã thÓ
chia ra lµm nhiÒu phÇn nhá liªn quan tíi tõng ®èi tîng tham quan trong
142
tuyÕn hµnh tr×nh hay t¹i mçi mét ®iÓm tham quan. Bµi thuyÕt minh vÒ
mçi ®èi tîng tham quan cô thÓ còng cã kÕt cÊu gièng nh bµi thuyÕt
minh vÒ mét ®iÓm tham quan . Tuy nhiªn, néi dung bµi thuyÕt minh
ng¾n gän h¬n vµ liªn quan trùc tiÕp tíi nh÷ng sù kiÖn diÔn ra t¹i ®èi tîng
tham quan nµy. Híng dÉn viªn ph¶i biÕt ph©n chia thêi gian t¹i mçi ®èi t-
îng tham quan nhá nµy sao cho hîp lý ®Ó ®¶m b¶o ®îc thêi gian cña
toµn bé tuyÕn, ®iÓm tham quan.
Th«ng tin cña bµi thuyÕt minh ph¶i logic theo mét trËt tù nhÊt
®Þnh vÒ tr×nh tù tham quan, mèc thêi gian, c¸c diÔn biÕn lÞch sö t¹i
mçi mét tuyÕn, ®iÓm tham quan. Bµi thuyÕt minh cã thÓ b¾t ®Çu b»ng
c¸c sù kiÖn hay mèc thêi gian tõ qu¸ khø, sau ®ã míi ®Õn hiÖn t¹i.
NghÜa lµ néi dung bµi thuyÕt minh sÏ ®îc tr×nh bµy theo tr×nh tù ph¸t
triÓn thêi gian cña ®iÓm tham quan nhng híng dÉn viªn còng cã thÓ lµm
theo tr×nh tù ngîc l¹i.
VÝ dô: Khi híng dÉn tham quan t¹i chïa Mét Cét, ®Ó ®¶m b¶o ®îc
tÝnh khoa häc trong néi dung cña th«ng tin, híng dÉn viªn nªn giíi thiÖu
tõ mèc lÞch sö hiÖn t¹i sau ®ã míi trë vÒ qu¸ khø tøc lµ giíi thiÖu n¨m
x©y dùng, kiÕn tróc chïa hiÖn nay råi míi ®em so s¸nh víi kiÕn tróc chïa
tríc ®©y.
Trong néi dung bµi thuyÕt minh cÇn x¸c ®Þnh ®îc vÊn ®Ò chÝnh,
vÊn ®Ò phô ®Ó ®¶m b¶o ®îc träng t©m chÝnh cña chñ ®Ò buæi tham
quan, tr¸nh dµi dßng, kh«ng ®¸p øng ®îc yªu cÇu cña kh¸ch.
VÝ dô: Mét ®oµn kh¸ch ®i th¨m mét b¶n ngêi Th¸i tr¾ng ë Mai
Ch©u víi môc ®Ých t×m hiÓu vÒ trang phôc ®éc ®¸o cña c¸c c« g¸i ë
®©y. Ngoµi nh÷ng th«ng tin mang tÝnh tæng qu¸t nh giíi thiÖu vÒ cuéc
sèng, phong tôc, tËp qu¸n, kiÕn tróc nhµ ë, híng dÉn viªn cÇn tËp trung
giíi thiÖu mét c¸ch chi tiÕt vÒ trang phôc cña c¸c c« g¸i Th¸i nh nguån
gèc ra ®êi trang phôc, c¸c hoa v¨n, ®êng nÐt, sù ®éc ®¸o so víi c¸c trang
phôc cña c¸c d©n téc kh¸c. §Æc biÖt, híng dÉn viªn ph¶i so s¸nh ®îc sù
kh¸c biÖt gi÷a trang phôc cña ngêi Th¸i tr¾ng vµ Th¸i ®en.
Híng dÉn viªn nªn kÓ mét sè c©u chuyÖn vui, nh÷ng giai tho¹i,
®iÓn tÝch hay cã liªn quan ®Õn ®èi tîng tham quan vµo bµi thuyÕt minh
®Ó néi dung bµi thuyÕt minh thªm phong phó. VÝ dô nh t×nh b¹n cao
®Ñp gi÷a hai con vËt rïa vµ h¹c mµ chóng ta thêng thÊy t¹i c¸c ®×nh,
chïa.
PhÇn kÕt luËn
143
Híng dÉn viªn sÏ tæng kÕt l¹i nh÷ng vÊn ®Ò chÝnh ®· thuyÕt minh
®Ó lµm næi bËt chñ ®Ò vµ gi¸ trÞ cña ®iÓm tham quan mµ kh¸ch du
lÞch tíi th¨m.
So s¸nh gi÷a c¸c ®iÓm tham quan cã cïng ý nghÜa hay gi÷a qu¸
khø vµ hiÖn t¹i ®Ó t¨ng thªm phÇn hÊp dÉn.
VÝ dô: KiÕn tróc cña V¨n MiÕu - Quèc Tö Gi¸m hiÖn nay vµ quy
m« ban ®Çu cña nã hay gi¸ trÞ tinh thÇn cña V¨n miÕu - Quèc Tö Gi¸m
®èi víi ®êi sèng tinh thÇn cña d©n c tríc ®©y so víi b©y giê.
Nªu vÊn ®Ò b¶o tån, t«n t¹o vµ ph¸t triÓn t¹i ®iÓm tham quan vµ
kÓ tªn nh÷ng nh©n vËt næi tiÕng còng nh lîng kh¸ch ®· tõng tíi tham
quan.


4.3. Néi dung c«ng viÖc híng dÉn tham quan
4.3.1.ChØ dÉn xem xÐt ®èi tîng tham quan
ChØ dÉn xem xÐt lµ mét trong nh÷ng yÕu tè b¾t buéc cña tham
quan vµ lµ ®iÒu kiÖn cÇn cho du kh¸ch cã ®îc c¶m xóc, Ên tîng, suy
nghÜ vÒ ®èi tîng tham quan. §ång thêi, xem xÐt trùc tiÕp ®èi tîng tham
quan lµ c¬ së cho bµi thuyÕt minh cña híng dÉn viªn.
4.3.2.ThuyÕt minh vÒ ®èi tîng tham quan
ThuyÕt minh nh»m cung cÊp th«ng tin vÒ ý nghÜa vµ gi¸ trÞ cña
®èi tîng tham quan.
Hai néi dung c«ng viÖc trªn lµ hai mÆt chñ yÕu cña tham quan,
diÔn ra t¬ng ®èi ®ång thêi vµ cã quan hÖ mËt thiÕt víi nhau. Chóng ta
kh«ng thÓ ®¸nh gi¸ viÖc híng dÉn xem xÐt ®èi tîng tham quan quan
träng h¬n thuyÕt minh hay ngîc l¹i. V× c¶ hai c«ng viÖc nµy t¹o nªn ®Æc
thï riªng cho ho¹t ®éng híng dÉn tham quan du lÞch.
Môc ®Ých chñ yÕu cña kh¸ch du lÞch lµ ®îc tËn m¾t nh×n ng¾m
®èi tîng tham quan hay tr¶i nghiÖm nh÷ng c¶m xóc, c¶m gi¸c mµ chØ cã
thÓ c¶m nhËn ®îc khi tíi ®iÓm tham quan. Nhng khi nhu cÇu nµy ®îc
tho¶ m·n th× nhu cÇu tiÕp theo sÏ lËp tøc xuÊt hiÖn ®ã lµ nhu cÇu
muèn t×m hiÓu vÒ ®èi tîng tham quan. Híng dÉn viªn sÏ lµm tho¶ m·n
nhu cÇu nµy cña kh¸ch b»ng bµi thuyÕt minh. Lêi thuyÕt minh kÕt hîp víi
ph¬ng ph¸p híng dÉn tham quan gióp kh¸ch du lÞch c¶m nhËn ®îc ý
nghÜa vµ gi¸ trÞ cña ®iÓm tham quan.

144
VÝ dô: Khi híng dÉn viªn ®a ®oµn kh¸ch ®i th¨m vÞnh H¹ Long.
HÇu hÕt kh¸ch du lÞch khi ®îc tËn m¾t ng¾m nh×n vÞnh H¹ Long
kh«ng khái söng sèt tríc vÎ ®Ñp do thiªn nhiªn t¹o nªn. Kh¸ch du lÞch sÏ
kh«ng thÓ cã c¶m gi¸c nh vËy nÕu xem qua ¶nh hay TV. Tuy nhiªn, sù
hÊp dÉn cña buæi tham quan sÏ t¨ng lªn rÊt nhiÒu nÕu sau khi ng¾m
nh×n vµ tËn hëng vÎ ®Ñp kh«ng gian cña VÞnh, kh¸ch tham quan sÏ ®îc
nghe kÓ vÒ nguån gèc ra ®êi cña VÞnh vµ nh÷ng sù kiÖn lÞch sö cña
VÞnh.
Tuy nhiªn, t¹i mét thêi ®iÓm nµo ®ã viÖc híng dÉn xem xÐt ®èi t-
îng tham quan vÉn ®i tríc viÖc thuyÕt minh. V× vËy, c¶m nhËn b»ng thÞ
gi¸c gi÷ mét vÞ trÝ quan träng trong ho¹t ®éng tham quan.


4.4. C¸c ph¬ng ph¸p híng dÉn tham quan
4.4.1.Ph¬ng ph¸p híng dÉn tham quan t¹i mét ®iÓm
4.4.1.1. Ph¬ng ph¸p chung
Ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh vÞ trÝ quan s¸t ®èi tîng tham quan
Lùa chän vÞ trÝ thùc hiÖn quan s¸t ®èi tîng tham quan
Híng dÉn viªn lùa chän vÞ trÝ quan s¸t thuËn lîi, ®¶m b¶o an toµn
cho ®oµn kh¸ch. Kh«ng gÇn ®êng x¸, ch¾n lèi ®i chung g©y c¶n trë tíi
ho¹t ®éng cña nh÷ng ngêi xung quanh.
Lùa chän vÞ trÝ quan s¸t ®îc toµn diÖn ®èi tîng tham quan vµ g©y
Ên tîng m¹nh víi du kh¸ch.
Kho¶ng c¸ch thùc hiÖn quan s¸t ®èi tîng tham quan
Híng dÉn viªn ph¶i biÕt c¸ch x¸c ®Þnh kho¶ng c¸ch quan s¸t ®èi t-
îng tham quan sao cho phï hîp vµ hiÖu qu¶ nhÊt cho ®oµn kh¸ch, tïy
thuéc vµo tõng ®èi tîng tham quan. C«ng viÖc nµy rÊt quan träng v× nã
t¹o ®îc tÝnh hiÖu qu¶ cña buæi tham quan. Th«ng thêng, kho¶ng c¸ch lý
tëng nhÊt ®Ó xem xÐt mét ®èi tîng tham quan lµ kho¶ng c¸ch tõ ngêi
quan s¸t ®Õn ®èi tîng tham quan b»ng 2 lÇn chiÒu cao cña ®èi tîng
tham quan ®ã. §øng tõ kho¶ng c¸ch nµy, ngêi quan s¸t sÏ cã ®îc t thÕ
®øng phï hîp ®Ó quan s¸t toµn bé h×nh ¶nh cña ®èi tîng tham quan.
Kho¶ng c¸ch lý tëng trªn chØ ®îc íc lîng mét c¸ch t¬ng ®èi bëi v×
nã phô thuéc vµo vÞ trÝ ®Þa lý vµ chiÒu cao cña tõng ®èi tîng tham
quan. Híng dÉn viªn ph¶i c¨n cø vµo hai tiªu chÝ nµy ®Ó x¸c ®Þnh vÞ
145
trÝ quan s¸t vµ kh«ng ph¶i ®èi tîng tham quan nµo còng cã thÓ t×m ®îc
vÞ trÝ quan s¸t lý tëng nh ®· nªu. ViÖc x¸c ®Þnh kho¶ng c¸ch cÇn ®îc
thùc hiÖn mét c¸ch nhanh chãng, tr¸nh lµm mÊt thêi gian cña ®oµn
kh¸ch.
Ph¬ng ph¸p híng dÉn tham quan
§Ó tÊt c¶ c¸c thµnh viªn trong ®oµn kh¸ch ®Òu cã thÓ quan s¸t tèt
nhÊt ®èi tîng tham quan ngoµi viÖc x¸c ®Þnh ®îc kho¶ng c¸ch quan s¸t,
híng dÉn viªn nªn s¾p xÕp chç ®øng cho ®oµn kh¸ch theo h×nh vßng
cung hoÆc dµn hµng ngang tõ thÊp ®Õn cao. Víi c¸ch s¾p xÕp nh vËy,
mäi thµnh viªn trong ®oµn cã thÓ quan s¸t ®îc ®èi tîng tham quan vµ
nghe lêi thuyÕt minh cña híng dÉn viªn mét c¸ch tèt nhÊt. Tuy nhiªn, khi
thùc hiÖn c«ng viÖc nµy, híng dÉn viªn kh«ng thÓ dïng mÖnh lÖnh
gièng nh trong qu©n ®éi mµ chØ nhÊn m¹nh ®Ó ®¶m b¶o cho mäi
thµnh viªn trong ®oµn cã thÓ quan s¸t ®îc ®èi tîng tham quan vµ cã thÓ
nghe thuyÕt minh, ®Ò nghÞ hä ®øng theo c¸ch mµ m×nh ®· chän.
Sau khi s¾p xÕp chç ®øng cho ®oµn, híng dÉn viªn nªn ®øng vµo
mçi ®Çu cña vßng cung hoÆc ®Çu mçi hµng tïy thuéc m×nh thuËn tay
nµo. Khi ®øng, híng dÉn viªn ph¶i lu ý tíi t thÕ ®øng cña m×nh. T thÕ
chuÈn mùc nhÊt lµ mét nöa ngêi híng dÉn viªn quay vÒ phÝa ®èi tîng
tham quan vµ nöa ngêi quay vÒ phÝa kh¸ch. Víi t thÕ ®øng nh vËy, híng
dÉn viªn sÏ võa quan s¸t ®îc ®èi tîng tham quan ®Ó thuyÕt minh, ®ång
thêi quan s¸t ®îc t©m lý còng nh ph¶n øng tøc thêi cña du kh¸ch ®èi víi
nh÷ng th«ng tin hay c¸ch truyÒn ®¹t th«ng tin mµ híng dÉn viªn võa ®a
ra ®Ó cã sù ®iÒu chØnh cho phï hîp.
Sau khi ®· hoµn tÊt c¸c c«ng viÖc phô trî ban ®Çu, híng dÉn viªn
sÏ tiÕn hµnh thùc hiÖn c«ng viÖc chÝnh lµ híng dÉn tham quan.
ChØ dÉn xem xÐt ®èi tîng tham quan
C«ng viÖc nµy ®îc b¾t ®Çu b»ng viÖc híng dÉn viªn ®a tay chØ vÒ
phÝa ®èi tîng tham quan vµ kÌm theo lêi giíi thiÖu tªn cña ®èi tîng tham
quan ®ã. Môc ®Ých cña c«ng viÖc nµy lµ t¸ch ®èi tîng tham quan ra khái
tæng thÓ c¸c ®èi tîng tham quan kh¸c cã t¹i ®iÓm vµ ®Ó thu hót sù chó ý
cña ®oµn kh¸ch vµo mét ®èi tîng duy nhÊt mµ híng dÉn viªn muèn giíi
thiÖu. §ång thêi, viÖc híng dÉn xem xÐt ®èi tîng tham quan lµ mét yÕu tè
b¾t buéc cña tham quan v× c«ng viÖc nµy t¹o tiÒn ®Ò thuËn lîi cho c«ng
viÖc thuyÕt minh cña híng dÉn viªn, còng nh sù høng thó muèn t×m hiÓu
vÒ ®èi tîng tham quan mét c¸ch kü lìng.
146
Khi ®a tay chØ vÒ phÝa ®èi tîng tham quan, híng dÉn viªn cÇn
chó ý dïng c¶ bµn tay nhÑ nhµng híng vÒ phÝa ®èi tîng tham quan,
tr¸nh kh«ng xße c¸c ngãn tay hay vung tay qu¸ m¹nh hoÆc ®a tay hêi hît
vÒ phÝa ®èi tîng tham quan. §©y chØ lµ mét viÖc rÊt nhá nhng ®ßi hái
ngêi híng dÉn viªn cÇn chó ý v× nã t¹o ra phong c¸ch chuÈn mùc cho h-
íng dÉn viªn. Sau khi thùc hiÖn c«ng viÖc nµy, híng dÉn viªn cã thÓ
dõng l¹i trong gi©y l¸t nh»m kÝch thÝch chÝ tß mß cña du kh¸ch, sau ®ã
b¾t ®Çu thùc hiÖn c«ng viÖc thuyÕt minh.
Ph¬ng ph¸p thuyÕt minh
ThuyÕt minh trong qu¸ tr×nh híng dÉn tham quan lµ c¸ch mµ híng
dÉn viªn gi¶ng gi¶i, m« t¶, kÓ chuyÖn vÒ thêi gian vµ kh«ng gian x¶y ra
c¸c hiÖn tîng, sù kiÖn t¹i ®iÓm tham quan vµ ®¸nh gi¸ vÒ c¸c hiÖn tîng,
sù kiÖn ®ã.
C«ng viÖc nµy gióp cho kh¸ch du lÞch hiÓu ®îc nguån gèc ra ®êi,
ý nghÜa vµ gi¸ trÞ cña ®èi tîng tham quan ®èi víi cuéc sèng tinh thÇn
cña ngêi d©n trong qu¸ khø vµ hiÖn t¹i. Trong qu¸ tr×nh thuyÕt minh, h-
íng dÉn viªn chØ cÇn ®a ra nh÷ng th«ng tin chÝnh vµ ®éc ®¸o lµm næi
bËt ®îc gi¸ trÞ cña ®èi tîng tham quan nhng ph¶i ®¶m b¶o ®é chÝnh x¸c
cña th«ng tin vµ theo mét tr×nh tù thêi gian nhÊt ®Þnh.
Híng dÉn viªn cã thÓ sö dông nhiÒu ph¬ng ph¸p thuyÕt minh kh¸c
nhau trong qu¸ tr×nh híng dÉn tham quan.
- Ph¬ng ph¸p quy n¹p
Híng dÉn viªn cung cÊp nh÷ng th«ng tin cô thÓ, chi tiÕt trong néi
dung bµi thuyÕt minh vÒ ®iÓm tham quan. PhÇn cuèi cña bµi thuyÕt
minh míi nªu bËt ý nghÜa tæng qu¸t vµ gi¸ trÞ cña ®iÓm tham quan ®ã.
- Ph¬ng ph¸p diÔn dÞch
Ngîc l¹i víi ph¬ng ph¸p quy n¹p, híng dÉn viªn nªu ý nghÜa tæng
qu¸t cña ®iÓm tham quan, sau ®ã diÔn gi¶i chi tiÕt nh÷ng sù kiÖn, hiÖn
tîng cô thÓ.
- Ph¬ng ph¸p ®µm tho¹i
Híng dÉn viªn sö dông ph¬ng ph¸p nµy sau khi ®· kÕt thóc bµi
thuyÕt minh t¹i mçi ®èi tîng tham quan vµ sau khi dµnh thêi gian cho
kh¸ch tù xem xÐt, t×m hiÓu, khi hä cã nh÷ng nghi vÊn, th¾c m¾c. Híng
dÉn viªn sÏ lµm râ nh÷ng vÊn ®Ò mµ kh¸ch quan t©m b»ng c¸ch trao

147
®æi trùc tiÕp víi kh¸ch.
Khi sö dông ph¬ng ph¸p nµy, ®ßi hái híng dÉn viªn ph¶i cã kiÕn
thøc phong phó kh«ng chØ vÒ ®iÓm tham quan mµ cÇn tíi c¶ kiÕn thøc
tæng hîp ®Ó gi¶i ®¸p cho kh¸ch.
§©y lµ ph¬ng ph¸p hay, híng dÉn viªn thêng hay sö dông trong ho¹t
®éng híng dÉn tham quan, g©y ®îc høng thó cho ®oµn kh¸ch. V× th«ng
qua ho¹t ®éng nµy, kh¸ch du lÞch ®îc tham gia trùc tiÕp vµo c«ng viÖc
tham quan, kh«ng cã c¶m gi¸c gß bã, nhµm ch¸n.
- Ph¬ng ph¸p diÔn thÞ
Lµ ph¬ng ph¸p kÕt hîp gi÷a viÖc kÓ b»ng lêi vµ t¸i t¹o b»ng h×nh
¶nh c¸c sù kiÖn x¶y ra t¹i ®iÓm tham quan. Ph¬ng ph¸p nµy thêng ®îc
sö dông t¹i c¸c b¶o tµng, ®iÓm tham quan chiÕn trêng xa.
Khi sö dông ph¬ng ph¸p nµy híng dÉn viªn sÏ gióp cho ®oµn kh¸ch
cña m×nh hiÓu râ vÒ ®èi tîng tham quan.
Trong thùc tÕ cã c¸c c¸ch diÔn thÞ sau ®©y:
+ DiÔn thÞ b»ng h×nh ¶nh nh xem phim, ¶nh.
+ DiÔn thÞ b»ng m« h×nh nh m« h×nh trËn ®¸nh, m« h×nh vÒ
qu¸ tr×nh ph¸t triÓn.
+ DiÔn thÞ íc lîng: B¶n ®å, s¬ ®å.
Híng dÉn viªn cÇn biÕt c¸ch kÕt hîp hµi hßa qu¸ tr×nh chØ dÉn,
thuyÕt minh vµ t¸i t¹o h×nh tîng kh«ng nªn ®Ó cã sù t¸ch rêi.
Trong qu¸ tr×nh híng dÉn tham quan, ngoµi viÖc ¸p dông ph¬ng
ph¸p híng dÉn c¬ b¶n trªn, híng dÉn viªn cÇn ¸p dông mét sè thñ ph¸p
nh»m t¨ng hiÖu qu¶ cña buæi tham quan vµ sù høng thó cho du kh¸ch.
Mét trong nh÷ng ph¬ng ph¸p ®ã lµ dõng l¹i ®Ó ng¾m ®èi tîng tham
quan mµ kh«ng thuyÕt minh.
§©y lµ mét thñ ph¸p th«ng minh ®îc híng dÉn viªn sö dông víi
nh÷ng ®èi tîng tham quan g©y ®îc Ên tîng vµ c¶m xóc m¹nh khi míi
nh×n thÊy lÇn ®Çu tiªn nh nh÷ng ®iÓm thiªn nhiªn ®Ñp, nh÷ng c«ng
tr×nh kiÕn tróc ®éc ®¸o hay toµn c¶nh cña mét ®èi tîng tham quan nh×n
tõ trªn cao.
Ph¬ng ph¸p nµy ®îc thùc hiÖn nh sau: Khi cã mÆt t¹i ®iÓm tham
quan, c«ng viÖc ®Çu tiªn híng dÉn viªn cÇn thùc hiÖn lµ híng dÉn xem

148
xÐt ®èi tîng tham quan. Tuy nhiªn, ®øng tríc mét phong c¶nh ®Ñp hay
mét kiÕn tróc ®éc ®¸o, hÇu hÕt c¸c du kh¸ch sÏ kh«ng khái ngì ngµng tr-
íc vÎ ®Ñp khi võa nh×n thÊy, cho nªn sau khi chØ cho kh¸ch thÊy ®èi t-
îng tham quan, c¸ch tèt nhÊt lµ híng dÉn viªn nªn dõng l¹i kh«ng thuyÕt
minh ®Ó cho kh¸ch du lÞch tù chiªm ngìng vµ tËn hëng vÎ ®Ñp ®ã. Sau
khi ®Ó kh¸ch chiªm ngìng trong mét kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh ®èi tîng
tham quan, cã ®îc nh÷ng c¶m xóc cña riªng m×nh, ®iÒu mµ kh¸ch mong
®îi nhÊt ë híng dÉn viªn lóc nµy lµ lêi giíi thiÖu vÒ ®iÓm tham quan. T¹i
thêi ®iÓm nµy, bµi thuyÕt minh cña híng dÉn viªn ®îc sö dông mét c¸ch
cã hiÖu qu¶ nhÊt vµ cã ý nghÜa nhÊt ®èi víi kh¸ch du lÞch. Th«ng th-
êng, híng dÉn viªn dµnh thêi gian cho kh¸ch chiªm ngìng ®èi tîng tham
quan nµy lµ kho¶ng tõ 7 ®Õn 10 phót tïy thuéc vµo tõng ®èi tîng tham
quan.
Híng dÉn viªn còng cÇn chó ý tíi c¸c t¸c ®éng cña ngo¹i c¶nh trong
qu¸ tr×nh híng dÉn tham quan t¹i mét ®iÓm nh: tiÕng ån, ¸nh n¾ng, sù
xuÊt hiÖn cña nh÷ng ®èi tîng tham quan hÊp dÉn h¬n. Bëi c¸c t¸c ®éng
nµy ¶nh hëng trùc tiÕp tíi ho¹t ®éng híng dÉn tham quan cña híng dÉn
viªn. ChÝnh v× vËy, ngêi híng dÉn cÇn cã mét sè biÖn ph¸p kh¾c phôc
nh»m gi¶m bít c¸c t¸c ®éng trªn.
VÝ dô: NÕu gÆp tiÕng ån lÊn ¸t c¶ lêi thuyÕt minh, híng dÉn viªn
nªn dõng l¹i trong gi©y l¸t ®Ó tiÕng ån qua ®i råi míi tiÕp tôc thuyÕt
minh.
VÝ dô: Trong trêng hîp híng dÉn viªn ®ang híng dÉn tham quan t¹i
mét ®iÓm nhng bÊt ngê xuÊt hiÖn mét ®èi tîng tham quan kh¸c hÊp dÉn
h¬n thu hót toµn bé sù chó ý cña kh¸ch. Tèt nhÊt lóc nµy híng dÉn viªn
nªn chuyÓn sang giíi thiÖu cho du kh¸ch ®«i nÐt vÒ ®èi tîng tham quan
míi nµy råi sau ®ã ®a kh¸ch trë vÒ víi ®èi tîng tham quan ban ®Çu. NÕu
híng dÉn viªn xö lý t×nh huèng ®ã nh vËy sÏ lµm hµi lßng du kh¸ch. Bëi
v× cã rÊt nhiÒu ®èi tîng tham quan kh«ng cã trong ch¬ng tr×nh tham
quan cña ®oµn mµ xuÊt hiÖn bÊt ngê g©y sù tß mß vµ thÝch thó thùc
sù cho nh÷ng du kh¸ch cha bao giê ®îc thÊy nh÷ng ®èi tîng tham quan
®ã nh ®¸m ma, ®¸m ríc, ®¸m cíi.
Ph¬ng ph¸p híng dÉn di chuyÓn
Híng dÉn di chuyÓn trong qu¸ tr×nh híng dÉn tham quan lµ mét
biÖn ph¸p nh»m ®¹t hiÖu qu¶ t©m lý cao cho ®oµn kh¸ch. Môc ®Ých
cña ph¬ng ph¸p nµy lµ ®Ó kh¸ch cã thÓ quan s¸t ®èi tîng tham quan tõ
149
nhiÒu gãc ®é kh¸c nhau mµ kh«ng c¶m thÊy nhµm ch¸n khi ph¶i ®øng ë
mét vÞ trÝ cè ®Þnh. Th«ng thêng, híng dÉn viªn sÏ híng dÉn c¸ch di
chuyÓn cho ®oµn kh¸ch. Tuy nhiªn, cã mét vµi trêng hîp híng dÉn viªn
®Ó cho kh¸ch tù t×m lÊy lèi ®i nhng ph¶i ®¶m b¶o an toµn cho kh¸ch.
Khi di chuyÓn, híng dÉn viªn nªn ®i chËm sao cho mäi thµnh viªn trong
®oµn cã thÓ theo kÞp, tr¸nh t×nh tr¹ng ®i qu¸ nhanh bá r¬i kh¸ch phÝa
sau hay ®Ó kh¸ch lu«n ph¶i theo híng dÉn viªn. Tèc ®é cña ®oµn sÏ phô
thuéc vµo híng dÉn viªn. ViÖc di chuyÓn vÞ trÝ quan s¸t lµ cÇn thiÕt nh-
ng híng dÉn viªn kh«ng nªn ®Ó kh¸ch ph¶i di chuyÓn qu¸ nhiÒu, g©y
t©m lý mÖt mái cho kh¸ch.
Cã ba h×nh thøc di chuyÓn chÝnh trong tham quan.
- Di chuyÓn tõ ®èi tîng tham quan nµy tíi ®èi tîng tham quan kh¸c
trong cïng mét ®iÓm tham quan.
- Di chuyÓn tõ xa tíi gÇn ®èi tîng tham quan nh»m g©y hiÖu qu¶
t©m lý.
- Di chuyÓn xung quanh ®èi tîng tham quan.
4.4.1.2. Mét sè ph¬ng ph¸p híng dÉn tham quan t¹i c¸c ®iÓm du
lÞch
- T¹i ®iÓm lÞch sö, v¨n hãa
§iÓm tham quan lÞch sö, v¨n hãa lµ n¬i chøa ®ùng nh÷ng gi¸ trÞ
v¨n hãa x· héi, v¨n hãa tinh thÇn cã tÝnh chÊt lÞch sö bao gåm c¶ nh÷ng
gi¸ trÞ vÒ kiÕn tróc. ChÝnh v× vËy, trong qu¸ tr×nh híng dÉn tham quan
híng dÉn viªn ph¶i tuyªn truyÒn, giíi thiÖu vµ lµm næi bËt nÐt v¨n hãa
®Æc trng truyÒn thèng lÞch sö cña ®iÓm tham quan.
Híng dÉn viªn cÇn ®Þnh híng t tëng vµ nhËn thøc kh¸ch quan toµn
diÖn, tr¸nh sai lÖch vÒ ý nghÜa vµ gi¸ trÞ cña ®iÓm tham quan ®ã ®èi
víi kh¸ch du lÞch. Tríc khi tíi ®iÓm tham quan, híng dÉn viªn cÇn giíi
thiÖu nh÷ng th«ng tin tæng qu¸t vÒ ®iÓm tham quan vµ cã thÓ nªu
nh÷ng gi¸ trÞ næi bËt cña ®iÓm tham quan.
Ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh vÞ trÝ quan s¸t ®èi tîng tham quan
- VÞ trÝ thùc hiÖn
T¹i c¸c ®iÓm di tÝch lÞch sö v¨n hãa, híng dÉn viªn dÔ dµng t×m
®îc cho ®oµn vÞ trÝ quan s¸t ®èi tîng tham quan thuËn lîi ®Ó cã thÓ
quan s¸t ®îc ®èi tîng tham quan t¹i nhiÒu gãc ®é vµ vÞ trÝ kh¸c nhau.

150
Tuy nhiªn, t¹i mét sè ®iÓm di tÝch lÞch sö v¨n hãa l¹i cã vÞ trÝ ®Æt
gÇn ®êng x¸ hay n¬i tËp trung ®«ng d©n c, cã rÊt nhiÒu ngêi qua l¹i. Cho
nªn, híng dÉn viªn cÇn lùa chän vÞ trÝ ®øng phï hîp ®Ó ®¶m b¶o an toµn
tÝnh m¹ng vµ tµi s¶n cho c¸c thµnh viªn trong ®oµn kh¸ch vµ kh«ng lµm
c¶n trë lèi ®i chung.
- Kho¶ng c¸ch thùc hiÖn
T¹i c¸c ®iÓm di tÝch lÞch sö, híng dÉn viªn lu«n dÔ dµng lùa chän
®îc kho¶ng c¸ch lý tëng cho ®oµn ®Ó quan s¸t ®èi tîng tham quan lµ
kho¶ng c¸ch tõ ngêi quan s¸t b»ng hai lÇn chiÒu cao cña ®èi tîng tham
quan. Tuy nhiªn, cã nh÷ng ®èi tîng tham quan, híng dÉn kh«ng chän ®îc
kho¶ng c¸ch trªn mµ chØ lùa chän mang tÝnh chÊt t¬ng ®èi. Bëi v×,
viÖc lùa chän nµy cßn phô thuéc vµo vÞ trÝ ®Þa lý, chiÒu cao cña ®èi t-
îng quan s¸t.
Ph¬ng ph¸p híng dÉn tham quan
Híng dÉn viªn sÏ thùc hiÖn c«ng t¸c híng dÉn tham quan cho ®oµn
theo tr×nh tù khÐp kÝn tõ ngoµi vµo trong ®iÓm tham quan theo hai néi
dung c¬ b¶n sau ®©y.
- ChØ dÉn xem xÐt
§èi víi ®iÓm tham quan di tÝch lÞch sö v¨n hãa, híng dÉn viªn cã
®iÒu kiÖn rÊt thuËn lîi trong viÖc t×m vÞ trÝ quan s¸t tèt cho ®oµn gióp
kh¸ch quan s¸t. Bªn c¹nh viÖc chØ dÉn cho kh¸ch quan s¸t toµn bé h×nh
¶nh cña ®èi tîng tham quan, híng dÉn viªn cßn cã c¬ héi híng dÉn cho
kh¸ch quan s¸t tõng ®êng nÐt, chi tiÕt ®éc ®¸o cña ®èi tîng tham quan.
- ThuyÕt minh
Híng dÉn viªn cã thÓ kÕt hîp sö dông mét trong c¸c ph¬ng ph¸p
thuyÕt minh nh ®· tr×nh bµy trong phÇn ph¬ng ph¸p chung. Néi dung bµi
thuyÕt minh cÇn chi tiÕt, cô thÓ nh»m lµm næi bËt gi¸ trÞ cña ®iÓm
tham quan. Híng dÉn viªn cÇn thuyÕt minh theo tr×nh tù th«ng tin nh
sau .
Tªn gäi cña ®iÓm tham quan hay ®èi tîng tham quan còng nh ý
nghÜa ra ®êi cña ®iÓm tham quan.
+ VÞ trÝ ®Þa lý, c¶nh quan, quy m« cña ®iÓm tham quan.
+ Ngêi cã c«ng x©y dùng.


151
+ KiÕn tróc.
+ Gi¸ trÞ cña ®iÓm tham quan vÒ lÞch sö, v¨n hãa.
T¹i mçi ®èi tîng tham quan t¹i ®iÓm, híng dÉn viªn cÇn ®a ra th«ng
tin lµm næi bËt néi dung c¸c sù kiÖn lÞch sö g¾n víi c¸c ®èi tîng bao
gåm:
+ Nguån gèc ph¸t sinh sù kiÖn lÞch sö.
+ DiÔn biÕn qu¸ tr×nh x¶y ra sù kiÖn.
+ C¸c di vËt, chøng tÝch cña lÞch sö cßn l¹i.
+ C¸c nh©n vËt lÞch sö, th©n thÕ, sù nghiÖp g¾n víi ®èi tîng tham
quan vµ ¶nh hëng cña hä ®èi víi ®êi sèng x· héi t¹i ®iÓm tham quan.
+ C¸c ®iÓn tÝch, giai tho¹i liªn quan ®Õn ®èi tîng tham quan.
Híng dÉn viªn nªu tãm t¾t néi dung cña toµn ®iÓm vµ nªu bËt chñ
®Ò cña buæi tham quan vµ c¸c th«ng tin vÒ vÊn ®Ò trïng tu, b¶o tån t«n
t¹o di tÝch t¹i vÞ trÝ cuèi cïng trong ch¬ng tr×nh tham quan di tÝch ®ã.
Ph¬ng ph¸p híng dÉn di chuyÓn
Híng dÉn viªn cã thÓ kÕt hîp sö dông hai ph¬ng ph¸p di chuyÓn
®Ó gióp kh¸ch quan s¸t ®èi tîng tham quan ®îc tèt nhÊt ®ã lµ viÖc di
chuyÓn tõ xa tíi gÇn, di chuyÓn xung quanh ®èi tîng tham quan ®Ó
kh¸ch cã c¬ héi chiªm ngìng vÎ ®Ñp cña ®èi tîng tham quan ë nhiÒu gãc
®é kh¸c nhau
T¹i ®iÓm du lÞch tù nhiªn
§iÓm du lÞch tù nhiªn lµ n¬i cã c¶nh ®Ñp thiªn nhiªn bao la, hïng
vÜ, kh«ng gian réng vµ tho¸ng. C¸c ®iÓm du lÞch tù nhiªn rÊt phï hîp víi
c¸c ho¹t ®éng tham quan, vui ch¬i, gi¶i trÝ, thÓ thao hay nghØ dìng.
Ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh vÞ trÝ quan s¸t ®èi tîng tham quan
- VÞ trÝ thùc hiÖn
T¹i c¸c ®iÓm du lÞch tù nhiªn, híng dÉn viªn nªn lùa chän vÞ trÝ
quan s¸t tæng thÓ hay toµn diÖn ®èi tîng tham quan cho ®oµn tõ vÞ trÝ
trªn cao hoÆc xa tÇm nh×n cña ngêi quan s¸t. Bëi v×, c¸c ®èi tîng tham
quan tù nhiªn thêng cã diÖn tÝch réng. NÕu ®øng gÇn, ngêi tham quan
sÏ bÞ giíi h¹n tÇm nh×n vµ kh«ng thÓ c¶m nhËn ®îc hÕt vÎ ®Ñp cña nã.
- Kho¶ng c¸ch thùc hiÖn

152
Kho¶ng c¸ch quan s¸t tõ ®oµn kh¸ch tíi ®iÓm tham quan thêng xa
hoÆc ë vÞ trÝ cao h¬n so víi vÞ trÝ ®øng cña ®oµn. Do ®èi tîng tham
quan tù nhiªn lín vµ tr¶i réng, híng dÉn viªn Ýt cã ®iÒu kiÖn thùc hiÖn
viÖc lùa chän kho¶ng c¸ch lý tëng. Híng dÉn viªn nªn lùa chän kho¶ng
c¸ch ®Ó kh¸ch cã thÓ quan s¸t tæng thÓ ®èi tîng tham quan.
Ph¬ng ph¸p híng dÉn tham quan
- ChØ dÉn xem xÐt
Híng dÉn viªn nªn sö dông ph¬ng ph¸p chØ dÉn cho kh¸ch quan s¸t
®èi tîng tham quan mµ kh«ng thuyÕt minh. §èi víi c¸c ®iÓm du lÞch tù
nhiªn, nhiÒu n¬i cã phong c¶nh thiªn nhiªn ®Ñp hÊp dÉn du kh¸ch, ®Ó
n©ng cao hiÖu qu¶ trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn híng dÉn tham quan, híng
dÉn viªn nªn sö dông ph¬ng ph¸p sau khi chØ dÉn cho kh¸ch ®èi tîng
tham quan dõng l¹i kh«ng thuyÕt minh vÒ ®èi tîng ®ã trong kho¶ng thêi
gian ng¾n tõ 5 ®Õn 7 phót ®Ó kh¸ch cã thÓ tù m×nh c¶m nhËn vÎ ®Ñp
cña thiªn nhiªn vµ tËn hëng kh«ng gian tho¸ng ®¹t t¹i ®©y. Sau ®ã, híng
dÉn viªn míi ®a ra lêi thuyÕt minh vÒ ®èi tîng tham quan ®ã.
- ThuyÕt minh
Kh¸i qu¸t vÒ m«i trêng tù nhiªn cña ®iÓm du lÞch.
+ VÞ trÝ ®Þa lý.
+ §Þa h×nh.
+ Thêi tiÕt, khÝ hËu.
+ §éng thùc vËt vµ nh÷ng nguån tµi nguyªn quý cña ®iÓm.
Gi¸ trÞ tµi nguyªn thiªn nhiªn cña ®iÓm du lÞch bao gåm c¶nh
quan tù nhiªn c¶nh quan nh©n v¨n phôc vô trong kinh doanh du lÞch.
C¸c gi¸ trÞ vÒ v¨n hãa - lÞch sö cña vïng d©n c n¬i cã ®iÓm du
lÞch.
Phong tôc tËp qu¸n
+ C¸c lÔ héi cña vïng.
+ Lµng nghÒ truyÒn thèng.
+ C¸c mãn ¨n ®Æc s¶n.
+ C¸c lo¹i h×nh nghÖ thuËt.


153
+ C¸c di tÝch lÞch sö.
Trong qu¸ tr×nh thuyÕt minh, híng dÉn viªn cã thÓ kÓ nh÷ng c©u
chuyÖn vui hoÆc kinh nghiÖm cña b¶n th©n liªn quan ®Õn c¸c chuyÕn ®i
®Ó khÝch lÖ tinh thÇn hay ®éng viªn kh¸ch vît qua nh÷ng khã kh¨n cña
chuyÕn hµnh tr×nh tham quan.
Ph¬ng ph¸p híng dÉn di chuyÓn
Do ®Þa thÕ t¹i c¸c ®iÓm tù nhiªn phøc t¹p h¬n rÊt nhiÒu so víi ®iÓm
di tÝch lÞch sö v¨n hãa nªn híng dÉn viªn ph¶i híng dÉn c¸ch di chuyÓn
cho ®oµn t¹i nh÷ng ®iÓm nµy nh»m ®¶m b¶o an toµn cho c¸c thµnh viªn
trong ®oµn. Híng dÉn viªn lu«n lµ ngêi ®i ®Çu ®oµn kh¸ch ®Ó híng dÉn
kh¸ch vît qua c¸c trë ng¹i cña ®êng ®i. Híng dÉn viªn cÇn di chuyÓn víi tèc
®é chËm ®Ó ®¶m b¶o mäi thµnh viªn trong ®oµn cã thÓ tham gia tèt buæi
tham quan vµ theo kÞp híng dÉn viªn. Trong qu¸ tr×nh di chuyÓn, híng dÉn
viªn cã thÓ lùa chän nh÷ng vÞ trÝ thÝch hîp cho c¶ ®oµn dõng nghØ ch©n
vµ ®Ó chØ dÉn xem xÐt ®èi tîng tham quan cho kh¸ch.
T¹i B¶o tµng
B¶o tµng ®îc coi lµ mét trong nh÷ng ®iÓm tham quan hÊp dÉn vµ
h÷u Ých ®èi víi nhiÒu du kh¸ch. §Æc biÖt, ®èi víi nh÷ng du kh¸ch cã thêi
gian lu tró ng¾n ngµy, b¶o tµng sÏ lµ n¬i cung cÊp cho hä ®Çy ®ñ,
nhanh chãng c¸c th«ng tin c¬ b¶n vÒ lÞch sö vµ v¨n hãa cña vÒ ®Êt níc
vµ con ngêi n¬i ®oµn tíi. Víi u thÕ vÒ sù phong phó vµ ®a d¹ng cña c¸c
vËt trng bµy hay chñ ®Ò trng bµy, b¶o tµng cßn ®îc thiÕt kÕ thµnh mét
ch¬ng tr×nh du lÞch riªng hay khÐp kÝn. Trong ch¬ng tr×nh du lÞch nµy,
c¸c ®iÓm tham quan cña ®oµn bao gåm c¸c b¶o tµng kh¸c nhau. B¶o
tµng trë thµnh mét ®iÓm ®Õn chÝnh trong mét ch¬ng tr×nh du lÞch chø
kh«ng ph¶i lµ mét chi tiÕt phô trong ch¬ng tr×nh tham quan thµnh phè.
Mét híng dÉn viªn b¶o tµng muèn lµm tháa m·n du kh¸ch trong
viÖc cung cÊp th«ng tin, ph¶i cã kiÕn phong phó vÒ b¶o tµng. §iÒu nµy
cã nghÜa lµ híng dÉn viªn kh«ng chØ am hiÓu c¸c vËt trng bµy bªn trong
b¶o tµng mµ cßn biÕt vÒ nguån gèc ra ®êi hay sù kiÖn liªn quan ®Õn
c¸c vËt trng bµy ®ã.
Ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh vÞ trÝ quan s¸t ®èi tîng tham quan
ViÖc x¸c ®Þnh vÞ trÝ quan s¸t vµ chØ dÉn xem xÐt ®èi tîng tham
quan cho kh¸ch trong b¶o tµng ®îc thùc hiÖn rÊt dÔ dµng bëi ®Þa thÕ
trong b¶o tµng ®¬n gi¶n vµ thuËn tiÖn. Híng dÉn viªn sÏ chän vÞ trÝ
154
®øng vµ quan s¸t cho ®oµn kh¸ch ngay tríc vËt ®îc trng bµy. T¹i vÞ trÝ
nµy, kh¸ch cã thÓ quan s¸t ®îc toµn bé ®èi tîng tham quan lµ c¸c vËt trng
bµy mµ híng dÉn viªn lùa chän ®Ó giíi thiÖu. Híng dÉn viªn sÏ kh«ng giíi
thiÖu vÒ tÊt c¶ c¸c vËt ®îc trng bµy trong b¶o tµng nh»m ®¶m b¶o tiÕn
®é cña ch¬ng tr×nh vµ tr¸nh g©y nhµm ch¸n cho du kh¸ch. Híng dÉn viªn
cÇn lùa chän c¸c ®èi tîng trng bµy ®iÓn h×nh, ®Æc s¾c cho mét sù
kiÖn lÞch sö hay v¨n hãa ®Ó thuyÕt minh cho kh¸ch.
Do cã nhiÒu ®oµn kh¸ch tíi tham quan, thêi gian dµnh cho kh¸ch
xem xÐt vµ nghe thuyÕt minh vÒ c¸c vËt trng bµy trong b¶o tµng chØ
diÔn ra trong kho¶ng thêi gian ng¾n. §iÒu nµy ®ång nghÜa víi viÖc
®oµn kh¸ch ph¶i di chuyÓn nhiÒu vµ liªn tôc trong b¶o tµng.
Ph¬ng ph¸p híng dÉn tham quan
- ChØ dÉn xem xÐt ®èi tîng tham quan
Sau khi cung cÊp cho kh¸ch nh÷ng th«ng tin c¬ b¶n vÒ khu trng
bµy, híng dÉn viªn sö dông c¸c vËt trng bµy ®Ó chØ dÉn xem xÐt vµ lµm
®èi tîng quan s¸t cho ®oµn kh¸ch. T¹i b¶o tµng, kh¸ch cã c¬ héi quan s¸t
nhiÒu ®èi tîng tham quan trong mét kho¶ng c¸ch rÊt gÇn. Tuy nhiªn, h-
íng dÉn viªn lu ý kh«ng ®Ó kh¸ch ch¹m vµo hiÖn vËt trng bµy.
- ThuyÕt minh
Híng dÉn viªn giíi thiÖu chung vÒ b¶o tµng kho¶ng 10 - 15 phót tr-
íc khi ®i th¨m tõng khu trng bµy. VÞ trÝ ®Ó thùc hiÖn c«ng viÖc nµy th-
êng lµ ë s©n b¶o tµng hoÆc khu tiÒn s¶nh. Khu vùc nµy cã vÞ trÝ réng,
kh«ng g©y ¶nh hëng c¸c nhãm kh¸c.
Th«ng tin giíi thiÖu tæng qu¸t vÒ b¶o tµng bao gåm nh÷ng th«ng
tin sau:
+ Tªn gäi
+ N¨m x©y dùng
+ KiÕn tróc
+ Môc ®Ých ra ®êi cña b¶o tµng
+ C¸ch bµi trÝ, s¾p xÕp trong b¶o tµng
+ C¸c khu hoÆc gian trng bµy
+ Lîng kh¸ch tíi th¨m

155
T¹i c¸c khu trng bµy, híng dÉn viªn nªn sö dông b¶n ®å ®Ó ®a ra
c¸c th«ng tin chung, sau ®ã giíi thiÖu vµo tõng vËt trng bµy cô thÓ.
+ Tªn khu trng bµy
+ Quy m«
+ Môc ®Ých cña khu trng bµy
+ C¸c vËt trng bµy ®Æc s¾c
Trong qu¸ tr×nh thuyÕt minh, híng dÉn viªn kh«ng nªn nãi qu¸ to
nhng ph¶i ®ñ ®¶m b¶o ®Ó mäi thµnh viªn trong ®oµn nghe vµ hiÓu râ
lêi thuyÕt minh. Do phÇn lín c¸c híng dÉn viªn kh«ng ®îc sö dông loa ®Ó
thuyÕt minh v× sÏ g©y ¶nh hëng ®Õn c¸c nhãm kh¸c. Trõ trêng hîp, b¶o
tµng cung cÊp micro vµ tai nghe chuyªn dông cho híng dÉn viªn vµ
kh¸ch.
Ph¬ng ph¸p híng dÉn di chuyÓn
ViÖc di chuyÓn trong b¶o tµng ®ßi hái ph¶i cã sù híng dÉn cña h-
íng dÉn viªn. V× b¶o tµng rÊt réng vµ ®îc chia thµnh c¸c khu trng bµy
kh¸c nhau, nÕu kh«ng ®îc híng dÉn kh¸ch sÏ di chuyÓn lén xén hoÆc bÞ
bá r¬i, g©y ¶nh hëng tíi c¸c nhãm kh¸c. §ång thêi, díi sù híng dÉn cña
m×nh, híng dÉn viªn cã thÓ dÔ dµng qu¶n lý ®oµn kh¸ch.
Mét sè chó ý khi híng dÉn tham quan t¹i b¶o tµng hay khu trng bµy
+ Híng dÉn viªn th«ng b¸o cho kh¸ch du lÞch vÒ c¸c quy ®Þnh khi
tham quan b¶o tµng tríc khi vµo tham quan bªn trong nh kh«ng ch¹m vµo
hiÖn vËt, kh«ng chôp ¶nh, kh«ng cêi ®ïa, nãi to, kh«ng ch¹y, kh«ng sö
dông ®å ¨n uèng, kh«ng hót thuèc.
+ Chç ®øng cña ®oµn kh«ng g©y c¶n trë lèi ®i chung hay viÖc
tham quan cña nh÷ng nhãm kh¸c.
+ Th«ng tin cña bµi thuyÕt minh ®¬n gi¶n, dÔ hiÓu phï hîp víi mäi
dèi tîng kh¸ch trong ®oµn.
+ Dµnh kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh cho kh¸ch tù quan s¸t, t×m
hiÓu.
+ HÑn chÝnh x¸c giê vµ ®iÓm ®ãn ®oµn sau khi kÕt thóc tham
quan. V× sÏ cã mét sè kh¸ch kh«ng thùc hiÖn hÕt buæi tham quan.



156
4.4.2.Ph¬ng ph¸p híng dÉn tham quan trªn « t«
4.4.2.1. Ph¬ng ph¸p chung
Ho¹t ®éng híng dÉn tham quan lµ ho¹t ®éng ®a d¹ng vµ phong
phó, bao gåm nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau nh híng dÉn tham quan t¹i
®iÓm, híng dÉn tham quan trong qu¸ tr×nh ®i bé, híng dÉn tham quan
trªn ph¬ng tiÖn di ®éng. Mçi h×nh thøc sÏ ®îc híng dÉn viªn ¸p dông
nh÷ng ph¬ng ph¸p riªng dùa trªn c¸c nguyªn t¾c chung. NÕu ®em so
s¸nh c«ng viÖc híng dÉn tham quan t¹i ®iÓm, th× híng dÉn tham quan
trªn ph¬ng tiÖn di ®éng phøc t¹p h¬n. §Æc biÖt nÕu ph¬ng tiÖn vËn
chuyÓn lµ tµu háa, tµu biÓn lo¹i nhá, xÝch l«, xe m¸y, xe ®¹p. Tuy nhiªn,
cã mét ph¬ng tiÖn th«ng dông nhÊt mµ hÇu hÕt tÊt c¶ c¸c híng dÉn cã
thÓ dÔ dµng thùc hiÖn c«ng viÖc híng dÉn tham quan cña m×nh h¬n
c¸c ph¬ng tiÖn kh¸c ®ã chÝnh lµ « t«. Híng dÉn viªn cã thÓ híng dÉn
tham quan khi ch¹y trong thµnh phè hay di chuyÓn ®êng dµi.
C«ng t¸c chuÈn bÞ
Thêi gian híng dÉn viªn cã mÆt t¹i xe tríc 10 - 15 phót chuÈn bÞ
cho c«ng viÖc ®ãn kh¸ch hay cho buæi ®i tham quan cña ®oµn kh¸ch.
Xem xÐt t×nh tr¹ng xe gåm
+ Sè xe, chÊt lîng xe, c¸c trang thiÕt bÞ ®îc yªu cÇu.
+ VÖ sinh xe.
Lµm quen víi c¸c trang thiÕt bÞ trªn xe nh micro, c¸ch chØnh ®iÒu
hßa, qu¹t th«ng giã, ghÕ ngåi.
Híng dÉn viªn chuÈn bÞ chç ngåi cho m×nh trong trêng hîp xe
kh«ng cã ghÕ dµnh riªng cho híng dÉn viªn.
Sau khi hoµn tÊt c¸c c«ng viÖc trªn híng dÉn viªn cho xe rêi khái
®iÓm xuÊt ph¸t ®i ®ãn kh¸ch.
§ãn kh¸ch
Chµo kh¸ch vµ s¾p xÕp kh¸ch lªn xe theo s¬ ®å ®· chuÈn bÞ.
Giíi thiÖu nhiÖm vô cña m×nh cho ®oµn kh¸ch.
NÕu lµ ®oµn kh¸ch níc ngoµi, c¨n cø vµo s¬ ®å chç ngåi ®· chuÈn
bÞ s¾p xÕp kh¸ch lªn xe nhng cÇn lu ý víi kh¸ch chç ngåi sÏ ®îc chuyÓn
®æi sau mçi ®iÓm dõng tham quan. Nh÷ng kh¸ch cã yªu cÇu ®Æc biÖt,
hay muèn quay phim, chôp ¶nh muèn ®îc ngåi phÝa trªn, híng dÉn viªn

157
cÇn hái ý kiÕn cña ®oµn kh¸ch.
Sau khi kh¸ch ®· ngåi vµo vÞ trÝ, híng dÉn viªn cÇn kiÓm tra sè
kh¸ch thùc tÕ so víi danh s¸ch ®oµn.
+ Giíi thiÖu tªn híng dÉn viªn vµ l¸i xe nÕu lµ lÇn ®Çu ®i víi ®oµn
kh¸ch.
+ Chóc kh¸ch mét chuyÕn ®i an toµn, may m¾n vµ cã nhiÒu ®iÒu
bæ Ých.
+ Th«ng b¸o lÞch tr×nh cña ®oµn.
+ Cho xe rêi khái ®iÓm ®ãn kh¸ch.
Trong trêng hîp ®Ó tiÕt kiÖm thêi gian, sau khi kiÓm tra ®ñ sè lîng
kh¸ch, híng dÉn viªn cã thÓ cho xe xuÊt ph¸t ngay, tiÕp ®ã råi míi thùc
hiÖn c¸c c«ng viÖc theo tr×nh tù nh trªn.
Ph¬ng ph¸p thùc hiÖn híng dÉn tham quan
Ph¬ng ph¸p nµy ®îc thùc hiÖn khi xe di chuyÓn qua nh÷ng ®èi tîng
tham quan chÝnh trªn tuyÕn ®êng mµ híng dÉn viªn muèn giíi thiÖu cho
®oµn kh¸ch.
Tríc hÕt, híng dÉn viªn ph¶i íc tÝnh ®îc kho¶ng thêi gian xe s¾p
ch¹y qua ®èi tîng tham quan thêng trong kho¶ng 1 - 2 phót. Muèn lµm ®-
îc viÖc nµy, ®ßi hái híng dÉn viªn ph¶i n¾m râ tuyÕn hµnh tr×nh, c¸c
®èi tîng tham quan quan träng hay cã nh÷ng cét mèc x¸c ®Þnh riªng cho
m×nh. Sau ®ã híng dÉn viªn th«ng b¸o cho l¸i xe ch¹y chËm l¹i ®Ó thùc
hiÖn viÖc híng dÉn tham quan.
Híng dÉn viªn cÇn th«ng b¸o v¾n t¾t cho ®oµn kh¸ch vÒ ®èi tîng
tham quan ®ã vµ ®a ra chØ dÉn vÒ vÞ trÝ cña nã nh bªn ph¶i, tr¸i, hay
phÝa tríc mÆt lµm nh vËy, mäi sù tËp trung cña ®oµn sÏ chuÈn bÞ híng
vµo ®èi tîng tham quan mµ xe s¾p ch¹y qua.
Khi xe ch¹y kÒ ®èi tîng tham quan, híng dÉn viªn nh¾c l¸i xe cho
xe ch¹y thËt chËm, chØ cho kh¸ch thÊy ®èi tîng tham quan vµ thuyÕt
minh cô thÓ. Do thêi gian rÊt ng¾n nªn híng dÉn viªn chØ ®a ra nh÷ng
th«ng tin tiªu biÓu nhÊt vÒ ®èi tîng tham quan, tr¸nh dµi dßng g©y ¶nh
hëng ®Õn hiÖu qu¶ cña lêi thuyÕt minh.
Híng dÉn viªn cÇn lu ý viÖc híng dÉn xem xÐt vµ thuyÕt minh vÒ
c¸c ®èi tîng tham quan trªn « t« sÏ diÔn ra rÊt nhanh chØ kho¶ng tõ 3 - 5
phót. Do ®ã, híng dÉn viªn ph¶i biÕt kÕt hîp mét c¸ch thµnh thôc vµ
158
nhuÇn nhuyÔn hai c«ng viÖc nµy th× buæi tham quan míi ®¹t hiÖu qu¶
cao.
Ph¬ng ph¸p lùa chän ®èi tîng tham quan trong tæng thÓ c¸c ®èi t-
îng
Cã trêng hîp xe cña ®oµn ch¹y qua cïng lóc mét tæng thÓ c¸c ®èi t-
îng bao gåm nhiÒu môc tiªu hÊp dÉn. C¸c híng dÉn viªn chuyªn nghiÖp th-
êng gäi ®©y lµ ®iÓm chÕt. Bëi viÖc giíi thiÖu toµn bé c¸c ®èi tîng tham
quan cïng mét lóc trong kho¶ng thêi gian ng¾n nh vËy lµ kh«ng thùc hiÖn
®îc. Trong nh÷ng trêng hîp nµy, híng dÉn viªn chØ cã thÓ lùa chän mét
hoÆc hai ®èi tîng ®Ó giíi thiÖu cho du kh¸ch chø kh«ng giíi thiÖu tÊt c¶.
Nh÷ng ®èi tîng ®îc lùa chän ph¶i cã tÝnh hÊp dÉn, næi bËt vµ cã gi¸ trÞ
h¬n so víi nh÷ng nh÷ng ®èi tîng tham quan kh¸c. Nh÷ng ®èi tîng cßn l¹i
nÕu cã c¬ héi híng dÉn viªn sÏ giíi thiÖu cho kh¸ch vµo nh÷ng dÞp kh¸c.
4.4.2.2. Mét sè ph¬ng ph¸p híng dÉn tham quan theo tuyÕn ®êng
Trong thµnh phè
Khi xe di chuyÓn trong thµnh phè hay khu d©n c hoÆc theo tuyÕn
®êng dµi, híng dÉn viªn vÉn sö dông ph¬ng ph¸p híng dÉn tham quan
nh phÇn ph¬ng ph¸p chung ®· tr×nh bµy nhng néi dung th«ng tin th× sÏ
cã sù kh¸c biÖt. Néi dung bµi thuyÕt minh gåm nh÷ng th«ng tin sau ®©y.
+ Giíi thiÖu kh¸i qu¸t vÒ thµnh phè.
+ DiÖn tÝch, d©n sè.
+ VÞ trÝ ®Þa lý, kinh tÕ, chÝnh trÞ.
+ LÞch sö h×nh thµnh.
+ C¸c gi¸ trÞ lÞch sö, v¨n hãa cña thµnh phè.
+ C¸c c«ng tr×nh kiÕn tróc, c¸c ®iÓm tham quan, khu vui ch¬i gi¶i
trÝ.
+ §êi sèng v¨n hãa, kinh tÕ, chÝnh trÞ cña d©n c thµnh phè.
+ Møc sèng.
+ Phong tôc tËp qu¸n, lÔ héi, ©m nh¹c.
+ C¸c ho¹t ®éng chÝnh trÞ.
TuyÕn ®êng dµi
Xe di chuyÓn theo tuyÕn ®êng dµi, tèc ®é xe ®i nhanh, Ýt ®èi tîng

159
tham quan næi bËt. NhiÒu ®o¹n ®êng dµi chØ cã chung mét ®èi tîng
quan s¸t nh nh÷ng c¸nh ®ång, ®åi, nói, v× vËy híng dÉn viªn rÊt khã
thuyÕt minh. Khi gÆp nh÷ng ®èi tîng tham quan quan träng, híng dÉn
viªn nªn ®Ò nghÞ cho xe ch¹y chËm h¬n ®Ó thùc hiÖn ph¬ng ph¸p híng
dÉn tham quan nh ph¬ng ph¸p chung.
Néi dung chÝnh cña bµi thuyÕt minh trªn tuyÕn ®êng dµi minh
gåm nh÷ng th«ng tin sau ®©y.
+ Híng dÉn viªn giíi thiÖu tuyÕn ®êng mµ ®oµn sÏ ®i qua.
+ Giíi thiÖu s¬ lîc cho kh¸ch nh÷ng ®èi tîng tham quan ®¸ng chó ý
trªn ®êng vµ nh÷ng vÊn ®Ò ph¸t sinh.
- Bµi thuyÕt minh ph¶i thêng xuyªn thay ®æi chñ ®Ò sao cho phï
hîp víi nh÷ng ®èi tîng tham quan xe ch¹y qua, ®ång thêi viÖc nµy sÏ lµm
cho bµi thuyÕt minh trë nªn sèng ®éng h¬n, kh«ng g©y mÖt mái cho
kh¸ch.
- NÕu kh«ng khÝ trªn xe trÇm l¾ng, buån tÎ, híng dÉn viªn cã thÓ
kh«ng thuyÕt minh n÷a mµ thay vµo ®ã lµ tæ chøc ch¬i trß ch¬i trªn xe
hoÆc kÓ nh÷ng c©u chuyÖn vui.
- NÕu ph¶i di chuyÓn mét ®o¹n ®êng dµi, híng dÉn viªn nªn bè trÝ
cho kh¸ch xuèng xe nghØ ng¬i hoÆc quan s¸t trùc tiÕp c¸c ®èi tîng tham
hai bªn ®êng trong vßng 10 - 15 phót hay chôp ¶nh. Sù th gi·n sÏ gióp
kh¸ch tho¶i m¸i vµ t¨ng thªm søc lùc ®Ó tiÕp tôc cuéc hµnh tr×nh.
- Híng dÉn viªn kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i nãi suèt tuyÕn hµnh tr×nh,
thêi lîng cÇn thiÕt kho¶ng 60% - 70% tuyÕn ®êng.
- §Ó tr¸nh sù mÖt mái cho kh¸ch, giäng nãi cña híng dÉn viªn Êm
¸p, truyÒn c¶m vµ võa ®ñ nghe, kh«ng nªn nãi qu¸ to g©y khã chÞu cho
kh¸ch.
- VÊn ®Ò an toµn cho kh¸ch du lÞch.
§Ó ®¶m b¶o an toµn cho kh¸ch trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn híng dÉn
tham quan trªn ph¬ng tiÖn di ®éng, híng dÉn viªn cÇn tu©n theo mét sè
nguyªn t¾c sau ®©y.
+ Nh¾c kh¸ch nhí biÓn sè xe cña ®oµn.
+ Gióp kh¸ch lªn xuèng xe.
+ Khi xe ®ang ch¹y nh¾c kh¸ch kh«ng ®øng, ngåi lªn thµnh ghÕ,

160
kh«ng ®Ó ®Çu, ch©n, tay ra ngoµi cöa sæ.
+ Tr¸nh ®Ó kh¸ch mua b¸n trao ®æi qua cöa sæ xe.
+ Khi xe vµo bÕn ®ç vµ dõng h¼n míi ®Ó kh¸ch xuèng xe.
+ §¶m b¶o kh«ng khÝ trªn xe tho¸ng m¸t, vÖ sinh.


4.4.3.Ph¬ng ph¸p híng dÉn tham quan ®i bé trong thµnh phè
Ch¬ng tr×nh tham quan ®i bé lµ mét trong nh÷ng c¸ch tèt nhÊt ®Ó
t×m hiÓu thµnh phè. Ch¬ng tr×nh tham quan ®i bé gióp du kh¸ch cã nhiÒu
thêi gian ®Ó quan s¸t c¸c c«ng tr×nh kiÕn tróc cña thµnh phè, c¸c cöa hµng
mua s¾m vµ ®îc chøng kiÕn cuéc sèng sinh ho¹t cña ngêi d©n thµnh phè
n¬i ®oµn tíi th¨m. Sù kh¸c biÖt thø hai cña ch¬ng tr×nh ®i bé so víi c¸c lo¹i
h×nh kh¸c lµ du kh¸ch cã thÓ ®i ®Õn nh÷ng tõng d·y phè, ngâ, hÎm cña
thµnh phè ®Ó t×m hiÓu, kh¸m ph¸ vµ dõng l¹i t¹i bÊt kú ®iÓm tham quan
hay mua s¾m nµo ®Ó tháa m·n së thÝch cña m×nh. Ch¬ng tr×nh du lÞch
®i bé cßn t¹o ®iÒu kiÖn tèt cho du kh¸ch ®îc tiÕp xóc vµ giao lu trùc tiÕp
víi ngêi d©n ®Þa ph¬ng.
4.4.3.1. Kh¸i niÖm
Tham quan b»ng ®i bé lµ h×nh thøc tham quan kh«ng sö dông ph-
¬ng tiÖn vËn chuyÓn, híng dÉn viªn vµ kh¸ch du lÞch cïng ®i bé tíi c¸c
®iÓm tham quan trong mét khu vùc nhÊt ®Þnh ®Ó thùc hiÖn ho¹t ®éng
híng dÉn tham quan vµ mua s¾m.
4.4.3.2. §Æc ®iÓm cña ch¬ng tr×nh tham quan ®i bé
- Sè lîng kh¸ch tõ 15 - 40 ngêi.
- Thêi gian kÐo dµi trong kho¶ng tõ 1 - 3 giê ®ång hå.
- Híng dÉn viªn vµ kh¸ch du lÞch cïng ®i bé tíi c¸c ®iÓm tham
quan.
- Yªu cÇu híng dÉn viªn vµ kh¸ch du lÞch cã søc kháe tèt.
- Kh«ng khÝ cña buæi tham quan tho¶i m¸i, kh«ng gß bã.
- Thêi gian linh ho¹t.


161
- Tham quan kÕt hîp víi mua s¾m.
4.4.3.4. ChuÈn bÞ c¸ nh©n
- Nghiªn cøu, t×m hiÓu ch¬ng tr×nh du lÞch.
- Môc ®Ých, ý nghÜa cña chuyÕn ®i.
- LÞch tr×nh tham quan.
- C¸c ®iÓm tham quan n¬i ®oµn tíi.
- Nghiªn cøu, t×m hiÓu nh÷ng tµi liÖu, th«ng tin phôc vô cho buæi
tham quan nh vÞ trÝ ®Þa lý, lÞch sö, v¨n hãa, phong tôc, tËp qu¸n, con
ngêi, t×nh h×nh an ninh, chÝnh trÞ t¹i n¬i mµ ®oµn tíi.
- ViÕt bµi thuyÕt minh theo tuyÕn, ®iÓm tham quan.
- T×m hiÓu c¸c th«ng tin vÒ ®oµn kh¸ch.
- ChuÈn bÞ søc kháe, trang phôc, giÊy tê c¸ nh©n.
4.4.3.5. Néi dung ph¬ng ph¸p híng dÉn tham quan
Tríc buæi tham quan
Th«ng b¸o cho ®oµn kh¸ch nh÷ng th«ng tin vÒ buæi tham quan
®Ó ®oµn kh¸ch cã sù chuÈn bÞ.
+ Th«ng b¸o thêi gian, tuyÕn ®iÓm hay lé tr×nh tham quan.
+ Sè xe, giê vµ ®Þa ®iÓm ®ãn ®oµn khi buæi tham quan kÕt
thóc.
+ Ph¸t mò hoÆc ¸o c«ng ty cho kh¸ch ®Ó hä sö dông trong buæi
tham quan nh»m ph©n biÖt víi nh÷ng ®oµn kh¸ch kh¸c.
+ Ph¸t b¶n ®å tuyÕn, ®iÓm vµ tËp gÊp cña kh¸ch s¹n hoÆc cña
nhµ hµng n¬i ®oµn sÏ ®Õn sau buæi tham quan.
+ Nªu nh÷ng quy ®Þnh t¹i mçi ®iÓm tham quan vµ quy ®Þnh do h-
íng dÉn viªn ®Ò ra trong qu¸ tr×nh tham quan mµ kh¸ch ph¶i thùc hiÖn.
+ Trang phôc, t trang cÇn thiÕt cho buæi tham quan.
+ Nh¾c kh¸ch kh«ng nªn mang theo nh÷ng giÊy tê quan träng, nhiÒu
tiÒn b¹c trong qu¸ tr×nh tham quan.
+ Kh«ng tù ý t¸ch khái ®oµn.
+ Cã ý thøc b¶o vÖ m«i trêng.
+ T«n träng sinh ho¹t v¨n hãa cña ngêi d©n ®Þa ph¬ng.
162
Ph¬ng ph¸p híng dÉn tham quan
Ph¬ng ph¸p híng dÉn tham quan ®îc thùc hiÖn gièng ph¬ng ph¸p
chung bao gåm chØ dÉn xem xÐt vµ thuyÕt minh ®èi tîng tham quan.
Híng dÉn viªn cïng ®oµn kh¸ch di chuyÓn däc theo c¸c tuyÕn phè
cã trong lé tr×nh tham quan. Híng dÉn viªn lu«n ph¶i lµ ngêi ®i ®Çu, tay
cÇm cê gi¬ cao ®Ó nh÷ng ngêi kh¸ch ®i sau cïng vÉn cã thÓ nh×n thÊy
híng dÉn viªn vµ kh«ng bÞ l¹c khái ®oµn. Khi ®i tíi nh÷ng ®èi tîng tham
quan ®Æc biÖt næi tréi vµ hÊp dÉn, híng dÉn viªn sÏ dõng l¹i vµ chØ cho
®oµn kh¸ch thÊy vµ thuyÕt minh vÒ chóng. Tuy nhiªn, híng dÉn viªn lu ý
vÒ viÖc lùa chän chç ®øng cho ®oµn, tr¸nh ®Ó ¶nh hëng tíi lèi ®i chung
còng nh ®¶m b¶o an toµn cho kh¸ch
Ngoµi nh÷ng ®iÓm dõng cè ®Þnh trong tuyÕn ®iÓm tham quan,
®oµn kh¸ch cã thÓ dõng ë bÊt kú mét ®èi tîng tham quan nµo mµ hä
thÊy thÝch hay muèn t×m hiÓu. Nh vËy, ®èi víi ch¬ng tr×nh tham quan
®i bé, mäi sù vËt, hiÖn tîng, c¶nh quan trªn ®êng phè ®Òu lµ ®èi tîng
tham quan hÊp dÉn ®èi víi du kh¸ch. Kh¸ch du lÞch sÏ lu«n ®Æt c¸c c©u
hái vÒ nh÷ng g× hä nghe vµ nh×n thÊy. Do ®ã, híng dÉn viªn ph¶i cã sù
chuÈn bÞ tèt vµ chu ®¸o vÒ mÆt th«ng tin ®Ó cã thÓ ®¸p øng nhu cÇu
t×m hiÓu cña du kh¸ch.
Trong ch¬ng tr×nh tham quan ®i bé, híng dÉn viªn rÊt Ýt khi lùa
chän ®îc vÞ trÝ quan s¸t thuËn lîi ®Ó ®oµn ng¾m nh×n ®èi tîng tham
quan. Th«ng thêng, trong qu¸ tr×nh di chuyÓn trªn ®êng, xuÊt hiÖn ®èi
tîng tham quan nµo, híng dÉn viªn cho ®oµn dõng l¹i trong gi©y l¸t ®Ó
quan s¸t, sau ®ã th«ng tin cho kh¸ch vÒ ®èi tîng ®ã. Thêi gian xem xÐt
vµ thuyÕt minh vÒ c¸c ®èi tîng tham quan trong ch¬ng tr×nh tham quan
®i bé chØ diÔn ra trong kho¶ng thêi gian ng¾n.
Trong qu¸ tr×nh híng dÉn tham quan, híng dÉn viªn ph¶i kÕt hîp
gi÷a di chuyÓn vµ thuyÕt minh vÒ nhiÒu chñ ®Ò kh¸c nhau. Tuy nhiªn,
hai c«ng viÖc nµy lu«n diÔn ra ®ång thêi vµ liªn tôc trong suèt hµnh
tr×nh. ChØ khi nµo gÆp ®èi tîng tham quan næi bËt vµ ®Æc s¾c, híng
dÉn viªn sÏ cho ®oµn dõng l¹i ®Ó quan s¸t vµ thuyÕt minh. Th«ng tin
trong bµi thuyÕt minh cña híng dÉn viªn thêng c« ®äng, ng¾n gän, dÔ
hiÓu.
Trong qu¸ tr×nh di chuyÓn, híng dÉn viªn cÇn chó ý tíi tèc ®é di
chuyÓn sao cho phï hîp víi tèc ®é chung cña ®oµn kh¸ch. Híng dÉn viªn
nªn cã nh÷ng ®iÓm dõng ®Ó cho kh¸ch nghØ ng¬i, hoÆc ®i vÖ sinh.
163
Mét ®iÒu ®Æc biÖt hÊp dÉn kh¸ch du lÞch trong ch¬ng tr×nh
tham quan b»ng h×nh thøc ®i bé lµ sù kÕt hîp gi÷a tham quan vµ mua
s¾m. Khi híng dÉn viªn muèn giíi thiÖu c¸c s¶n phÈm cña ngêi d©n
®Þa ph¬ng lµm ra, híng dÉn viªn nªn dÉn kh¸ch ®i mét sè cöa hµng cã
s¶n phÈm t¬ng ®¬ng ®Ó hä cã dÞp so s¸nh, lùa chän. Híng dÉn viªn
chØ khuyÕn khÝch kh¸ch mua vµ tiªu thô c¸c s¶n phÈm cña ®Þa ph¬ng
cßn quyÕt ®Þnh cuèi cïng lµ phô thuéc vµo kh¸ch.
Ngoµi ra, vÊn ®Ò b¶o vÖ m«i trêng híng dÉn viªn nªn kÕt hîp víi
kh¸ch ®Ó thùc hiÖn.
KÕt thóc tham quan
KÕt thóc buæi tham quan, híng dÉn viªn nªu tæng qu¸t l¹i chñ ®Ò
chÝnh cña buæi tham quan vµ tr¶ lêi c©u hái cña kh¸ch.
§iÓm danh ®oµn kh¸ch tríc khi ®a ®oµn vÒ kh¸ch s¹n hay chia tay
®oµn.




c©u hái «n tËp ch¬ng 4

1. C«ng t¸c chuÈn bÞ híng dÉn tham quan.

2. Tr×nh bµy kÕt cÊu cña mét bµi thuyÕt minh.

3. Nªu c¸c nguyªn t¾c cÇn ®¶m b¶o trong bµi thuyÕt minh.

4. Nªu sù kh¸c biÖt gi÷a néi dung bµi thuyÕt minh t¹i ®iÓm vµ bµi thuyÕt
minh trªn ph¬ng tiÖn.

5. Tr×nh bµy ph¬ng ph¸p lùa chän ®èi tîng tham quan trong tæng thÓ
c¸c ®èi tîng tham quan.

6. Nªu ph¬ng ph¸p di chuyÓn trong tham quan vµ nªu vÝ dô cô thÓ.

7. Ph¬ng ph¸p thuyÕt minh nµo ®îc híng dÉn viªn hay sö dông nhÊt. V×

164
sao?

8. Nªu nh÷ng yÕu tè ¶nh hëng tíi qu¸ tr×nh híng dÉn tham quan.

9. Nªu nh÷ng ®iÓm thuËn lîi vµ khã kh¨n trong c«ng t¸c híng dÉn tham
quan t¹i B¶o tµng.

10. Híng dÉn viªn cÇn mang theo nh÷ng vËt dông g× trong ch¬ng
tr×nh tham quan ®i bé?

11. Tr×nh bµy ph¬ng ph¸p híng dÉn tham quan ®i bé?

12. LiÖt kª mét sè tuyÕn phè t¹i Hµ Néi dµnh cho ch¬ng tr×nh tham
quan ®i bé.




165
bµi tËp th¶o luËn
Bµi sè 1

Trong qu¸ tr×nh híng dÉn tham quan t¹i mét sè ®iÓm tham quan
lµ c¸c ®×nh, ®Òn chïa ViÖt Nam. Híng dÉn viªn thêng gÆp nh÷ng khã
kh¨n g× khi thuyÕt minh.

Bµi sè 2

Trong qu¸ tr×nh thuyÕt minh t¹i ®iÓm cã mét sè kh¸ch du lÞch
lu«n c¾t ngang lêi thuyÕt minh cña híng dÉn viªn vµ ®Æt ra rÊt nhiÒu
c©u hái víi môc ®Ých trªu chäc híng dÉn viªn. Trong trêng hîp nµy, h-
íng dÉn viªn nªn øng xö nh thÕ nµo?.

Bµi sè 3

Trong khi ®ang thuyÕt minh, híng dÉn viªn ph¸t hiÖn nhãm
kh¸ch ®øng phÝa sau ®oµn rÊt mÊt trËt tù, thËm chÝ hä cßn cêi ®ïa
g©y ¶nh hëng tíi c¸c thµnh viªn kh¸c trong ®oµn.

Bµi sè 4

Trong khi ®ang híng dÉn tham quan cho ®oµn kh¸ch trong b¶o
tµng, híng dÉn viªn ph¸t hiÖn mét du kh¸ch trong ®oµn ®ang lÊy c¾p
mét vËt trng bµy nhá t¹i ®©y. Híng dÉn viªn xö lý t×nh huèng nµy nh
thÕ nµo?.




166
mét sè h×nh ¶nh minh häa




¶nh sè 4.1: Kho¶ng c¸ch gi÷a ®èi tîng tham quan vµ ®oµn kh¸ch

Nguån: NghÖ thuËt híng dÉn - NguyÔn Cêng HiÒn




¶nh sè 4.2 : T thÕ ®øng cña híng dÉn viªn vµ ®oµn kh¸ch
Nguån: Nhãm biªn so¹n



167
¶nh sè 4.4 : T thÕ ®øng thuyÕt minh cña híng dÉn viªn
Nguån: Nhãm biªn so¹n




¶nh sè 4.3 : Híng dÉn xem xÐt ®èi tîng tham quan
Nguån: Nhãm biªn so¹n




168
¶nh sè 4.5: Híng dÉn tham quan t¹i b¶o tµng
Nguån: Nhãm biªn so¹n




¶nh sè 4.6 : Híng dÉn di chuyÓn cho ®oµn
Nguån: Nhãm biªn so¹n



169
¶nh sè 4.7 : T thÕ ®øng thuyÕt minh cña híng dÉn viªn trªn « t«
Nguån: Nhãm biªn so¹n




170
¶nh sè 4.11 : Híng dÉn tham quan t¹i khu vui ch¬i gi¶i trÝ

Nguån: http://vnexpress.net/Vietnam/Xa-hoi/Du-lich/




¶nh sè 4.12 : Tham quan b»ng ®i bé

Nguån: http://vnexpress.net/Vietnam/Xa-hoi/Du-lich/




171
¶nh sè 4.13: Híng dÉn tham quan t¹i
¶nh sè 4.9 : T thÕ ngåi thuyÕt minh phßng trng bµy
cña híng dÉn viªn trªn « t«
Nguån: http://vnexpress.net/Vietnam/Xa-
Nguån: S¸ch NghÖ thuËt híng dÉn - hoi/Du-lich/
NguyÔn Cêng HiÒn-




172
ch¬ng 5
Kü n¨ng Xö lý t×nh huèng vµ tr¶ lêi c©u hái
trong ho¹t ®éng híng dÉn du lÞch



Môc ®Ých:

Trang bÞ cho häc sinh c¸c lo¹i t×nh huèng vµ nh÷ng c©u hái th-
êng gÆp trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch. §ång thêi,
trang bÞ cho häc sinh nh÷ng kü n¨ng c¬ b¶n nh»m xö lý tèt c¸c t×nh
huèng x¶y ra còng nh tr¶ lêi ®îc c¸c c©u hái do kh¸ch du lÞch ®Æt ra.




Néi dung chÝnh:

- Kü n¨ng xö lý t×nh huèng. §Ò cËp tíi mét sè nhãm t×nh
huèng thêng x¶y ra vµ c¸c nguyªn t¾c khi xö lý t×nh huèng ®ã. §ång
thêi, trang bÞ cho häc sinh c¸c ph¬ng ph¸p xö lý c¸c nhãm t×nh huèng.
- Kü n¨ng tr¶ lêi c©u hái cña kh¸ch du lÞch. §Ò cËp tíi c¸c lo¹i
c©u hái thêng gÆp vµ c¸c kü n¨ng tr¶ lêi c¸c c©u hái ®ã.




173
5.1. Kü n¨ng xö lý t×nh huèng trong ho¹t ®éng híng dÉn du lÞch
Trong qu¸ tr×nh tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch cã nhiÒu
t×nh huèng bÊt thêng cã thÓ x¶y ra mÆc dï ®· cã sù chuÈn bÞ chu ®¸o
tõ phÝa híng dÉn viªn vµ ®oµn kh¸ch. Nguyªn nh©n cã thÓ ®Õn tõ phÝa
du kh¸ch, tõ chÝnh híng dÉn viªn hoÆc cã thÓ lµ do nh÷ng yÕu tè kh¸ch
quan kh¸c. C¸c t×nh huèng cã nh÷ng ¶nh hëng kh¸c nhau tíi qu¸ tr×nh
thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch, nªn híng dÉn viªn ph¶i cã kh¶ n¨ng dù
®o¸n vµ h¹n chÕ c¸c t×nh huèng x¶y ra. §ång thêi, cÇn chuÈn bÞ kiÕn
thøc vµ t©m lý v÷ng vµng ®Ó tù tin khi xö lý c¸c t×nh huèng.
§Ó cã thÓ xö tèt c¸c t×nh huèng, híng dÉn viªn cÇn trang bÞ
nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n sau ®©y:
- N¾m v÷ng c¸c quy ®Þnh ph¸p luËt cña Nhµ níc liªn quan tíi du
lÞch, nh÷ng chÝnh s¸ch vµ quy ®Þnh cña c«ng ty, ®iÓm tham quan.
- ChuÈn bÞ tèt viÖc ®ãn kh¸ch, liªn hÖ chÆt chÏ víi c¸c c¬ së cung
øng dÞch vô cho ®oµn kh¸ch.
- Nghiªn cøu c¬ cÊu cña ®oµn kh¸ch, ®Æc ®iÓm nhu cÇu, thãi
quen, së thÝch vµ v¨n hãa giao tiÕp øng xö cña ®Êt níc n¬i ®oµn tíi.
- Nghiªn cøu s©u nh÷ng lÜnh vùc du kh¸ch thêng quan t©m, cËp
nhËt kiÕn thøc míi liªn quan tíi ®êi sèng kinh tÕ, x· héi cña ®Êt níc.
- N¾m v÷ng nh÷ng tuyÕn ®iÓm cã trong ch¬ng tr×nh.
- Ph¶i cã niªn gi¸m ®Þa chØ, ®iÖn tho¹i cÇn liªn hÖ trong qu¸ tr×nh
thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch nh c¸c kh¸ch s¹n, nhµ hµng, ®iÓm tham
quan, lµng nghÒ, lµng trÎ em, ng©n hµng, bu ®iÖn, bÖnh viÖn, b¶o
hiÓm, ®¹i sø qu¸n, l·nh sù qu¸n, chÝnh quyÒn ®Þa ph¬ng.


5.1.1 Ph©n lo¹i t×nh huèng
5.1.1.1. T×nh huèng x¶y ra trong qu¸ tr×nh tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng
tr×nh du lÞch
Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch, do chÞu t¸c ®éng
cña c¸c nguyªn nh©n kh¸ch quan vµ chñ quan lµm cho kÕ ho¹ch cña ch-
¬ng tr×nh bÞ ph¸ vì hay thay ®æi. Nh÷ng thay ®æi nh vËy ®îc coi lµ
t×nh huèng x¶y ra trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch.
Chóng ta cã thÓ ph©n thµnh 3 nhãm t×nh huèng sau ®©y:

174
Nhãm 1: T×nh huèng liªn quan tíi viÖc ®ãn - tiÔn kh¸ch
Nh÷ng t×nh huèng thuéc nhãm nµy bao gåm :
ViÖc háng xe trªn ®êng ®ãn kh¸ch hoÆc tiÔn kh¸ch ra s©n bay;
thay ®æi giê m¸y bay h¹ c¸nh vµ cÊt c¸nh, thay ®æi vÒ sè lîng cña ®oµn
kh¸ch thùc tÕ so víi danh s¸ch ®oµn cña híng dÉn viªn, híng dÉn viªn
kh«ng ®ãn ®îc kh¸ch t¹i s©n bay, thÊt l¹c kh¸ch t¹i s©n bay, thÊt l¹c hµnh
lý, t trang.
Nhãm 2: T×nh huèng liªn quan tíi viÖc s¾p xÕp lu tró vµ ¨n
uèng
Nh÷ng t×nh huèng thuéc nhãm nµy bao gåm :
§oµn kh¸ch tíi kh¸ch s¹n sím h¬n thêi gian nhËn phßng theo quy
®Þnh, kh¸ch kh«ng tháa m·n víi phßng ®îc nhËn vµ yªu cÇu ®æi phßng,
kh¸ch phµn nµn vÒ chÊt lîng c¸c trang thiÕt bÞ trong phßng ë vµ th¸i ®é
phôc vô cña nh©n viªn, vÞ trÝ kh¸ch s¹n qu¸ xa trung t©m; mãn ¨n kh«ng
hîp khÈu vÞ, kh«ng ®¶m b¶o vÖ sinh, kh¸ch du lÞch yªu cÇu ®æi kh¸ch
s¹n hoÆc nhµ hµng.
Nhãm 3: T×nh huèng liªn quan tíi qu¸ tr×nh tham quan vµ mua
s¾m
Nh÷ng t×nh huèng thuéc nhãm nµy bao gåm :
- T×nh huèng liªn quan ®Õn néi dung ch¬ng tr×nh du lÞch
Sù sai lÖch gi÷a ch¬ng tr×nh du lÞch cña kh¸ch vµ cña híng dÉn
viªn; kh¸ch muèn bæ sung hoÆc hñy bá mét vµi ®iÓm tham quan trong
ch¬ng tr×nh; thay ®æi ®iÓm tham quan cã trong ch¬ng tr×nh b»ng mét
®iÓm tham quan kh¸c .v.v.
- T×nh huèng liªn quan ®Õn kh¸ch du lÞch.
Kh¸ch du lÞch tranh giµnh chç ngåi trªn xe, trang phôc kh«ng phï
hîp víi tÝnh chÊt cña ®iÓm tham quan, kh¸ch bÞ l¹c ®êng, bÞ mÊt c¾p,
thùc hiÖn thêi gian kh«ng ®óng quy ®Þnh.v.v.
- T×nh huèng liªn quan ®Õn híng dÉn viªn
Híng dÉn viªn mÊt sù kiÓm so¸t ®èi víi ®oµn kh¸ch t¹i ®iÓm tham
quan; bµi thuyÕt minh buån tÎ, kh«ng ®¸p øng ®îc nhu cÇu t×m hiÓu cña
kh¸ch; kh«ng tr¶ lêi ®îc c©u hái cña kh¸ch; híng dÉn viªn gÆp kh¸ch cò
hoÆc ngêi quen; kh¸ch c xö kh«ng lÞch sù víi híng dÉn viªn..v.v.

175
- T×nh huèng kh¸c
Sù xuÊt hiÖn ®èi tîng tham quan kh¸c, kh¸ch du lÞch xin l¹i vÐ
tham quan, kh¸ch nhê híng dÉn viªn chuyÓn quµ cho ngêi th©n, kh¸ch
du lÞch nhê híng dÉn viªn mua hµng hãa.v.v.
5.1.1.2. T×nh huèng bÊt kh¶ kh¸ng
Nh÷ng t×nh huèng x¶y ra xuÊt ph¸t tõ nh÷ng nguyªn nh©n kh¸ch
quan nh ®oµn kh¸ch gÆp ho¶ ho¹n, b·o lôt, t¾c nghÏn giao th«ng, ho·n
hñy chuyÕn bay do thêi tiÕt xÊu.v.v.
5.1.1.3. T×nh huèng khÈn cÊp
Nh÷ng t×nh huèng khÈn cÊp nh kh¸ch bÞ mÊt hé chiÕu, vÐ m¸y
bay, hay kh¸ch bÞ èm ®ét ngét, tai n¹n hoÆc tö vong, kh¸ch vi ph¹m
®Õn an ninh quèc gia, kh¸ch cã nh÷ng hµnh vi vi ph¹m ph¸p luËt.v.v.
5.1.1.4. C¸c t×nh huèng kh¸c
Trong thùc tÕ cßn cã rÊt nhiÒu t×nh huèng x¶y ra trong mèi quan
hÖ cña híng dÉn viªn víi kh¸ch, víi trëng ®oµn, víi l¸i xe, víi híng dÉn viªn
®Þa ph¬ng. Nh÷ng t×nh huèng nµy còng ¶nh hëng kh«ng nhá tíi thµnh
c«ng cña chuyÕn ®i. Ngoµi ra, cßn cã nh÷ng t×nh huèng x¶y ra do híng
dÉn viªn cã thiÕu sãt vÒ mÆt chuÈn bÞ c¸ nh©n nh quªn trang thiÕt bÞ
phôc vô chuyÕn ®i, giÊy tê, thuèc men.


5.1.2.Nh÷ng yªu cÇu chung khi xö lý t×nh huèng
5.1.2.1. §¶m b¶o ®óng néi dung ch¬ng tr×nh du lÞch
Tríc khi ®a ra quyÕt ®Þnh xö lý t×nh huèng, híng dÉn viªn cÇn
®¶m b¶o n¾m v÷ng c¸c ®iÒu kho¶n ®· tho¶ thuËn trong hîp ®ång gi÷a
kh¸ch du lÞch víi c«ng ty göi kh¸ch, gi÷a c«ng ty göi kh¸ch víi c«ng ty
nhËn kh¸ch, gi÷a c«ng ty nhËn kh¸ch víi c¸c nhµ cung øng dÞch vô du
lÞch. Nh÷ng ®iÒu kho¶n trong hîp ®ång ®· ®îc phßng ®iÒu hµnh cô
thÓ ho¸ b»ng nh÷ng yªu cÇu vÒ dÞch vô, nh÷ng ®iÓm tham quan trong
ch¬ng tr×nh, hay nh÷ng yªu cÇu ®Æc biÖt kh¸c cña ®oµn kh¸ch.
VÝ dô: VÒ dÞch vô lu tró, ®oµn yªu cÇu ®îc ë trong kh¸ch s¹n cã
®Çy ®ñ trang thiÕt bÞ ®¹t tiªu chuÈn cao cÊp, phßng cã tÇm nh×n ra
biÓn, trªn tÇng cao, an toµn, vÖ sinh, gÇn trung t©m. VÒ dÞch vô ¨n
uèng, ®oµn kh¸ch yªu cÇu cã c¸c mãn ¨n ®Æc s¶n ®Þa ph¬ng, thøc ¨n
®¶m b¶o tiªu chuÈn vÖ sinh, nhµ hµng cã phong c¸ch phôc vô tèt. VÒ
176
dÞch vô vËn chuyÓn, ®oµn kh¸ch yªu cÇu c¸c lo¹i ph¬ng tiÖn vËn
chuyÓn theo tõng chÆng víi tiªu chuÈn vÒ chÊt lîng, chñng lo¹i ph¬ng
tiÖn, lo¹i vÐ cô thÓ.
Trªn c¬ së c¸c ®iÒu kho¶n ®ã, híng dÉn viªn gi¸m s¸t, kiÓm tra
t×nh h×nh chÊt lîng dÞch vô vµ phôc vô cña c¸c c¬ së cung øng dÞch vô
cho kh¸ch. Khi ph¸t hiÖn thÊy sù sai lÖch hoÆc nhËn ®îc nh÷ng phµn
nµn cña kh¸ch vÒ chÊt lîng dÞch vô, híng dÉn viªn cÇn ph¶i c¨n cø theo
nh÷ng yªu cÇu vÒ tiªu chuÈn dÞch vô cña ®oµn ®Ó ®a ra quyÕt ®Þnh
xö lý phï hîp.
NÕu nh÷ng dÞch vô kh¸ch nhËn ®îc ®óng theo tiªu chuÈn trong
hîp ®ång víi nh÷ng nhµ cung øng dÞch vô, híng dÉn viªn cÇn gi¶i thÝch
cho kh¸ch hiÓu, ngîc l¹i híng dÉn viªn cÇn trao ®æi víi nhµ cung øng ®Ó
®¶m b¶o quyÒn lîi cho ®oµn kh¸ch vµ ®¶m b¶o chÊt lîng cho ch¬ng
tr×nh du lÞch. Trong trêng hîp nghiªm träng nh kh¸ch s¹n kh«ng gi÷ ®ñ
phßng cho kh¸ch, ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn cña ®oµn kh«ng ®¶m b¶o
chÊt lîng, híng dÉn viªn cÇn th«ng b¸o cho phßng ®iÒu hµnh cña c«ng
ty ®Ó kÞp thêi gi¶i quyÕt.
5.1.2.2. §¶m b¶o tÝnh ph¸p lý
Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch, khi cã sù thay ®æi
vÒ néi dung ch¬ng tr×nh du lÞch ®· ký kÕt gi÷a kh¸ch vµ doanh nghiÖp
l÷ hµnh, híng dÉn viªn cÇn lµm biªn b¶n vÒ sù viÖc vµ b¶n cam kÕt hay
tháa thuËn theo trËt tù c¸c nguyªn nh©n vÒ sù thay ®æi néi dung ch¬ng
tr×nh ®· ®Þnh víi trëng ®oµn kh¸ch. B¶n cam kÕt hay tháa thuËn nµy
ph¶i cã ch÷ ký cña trëng ®oµn hoÆc c¸c thµnh viªn trong ®oµn ®Ó tr¸nh
viÖc kiÖn tông sau chuyÕn ®i.
VÒ nguyªn t¾c, híng dÉn viªn lu«n ph¶i thùc hiÖn ®óng néi dung
ch¬ng tr×nh du lÞch ®· nhËn tõ phßng ®iÒu hµnh vµ kh«ng ®îc tù ý thay
®æi. Mäi sù thay ®æi kh«ng ®îc sù ®ång ý tõ phÝa c¸c thµnh viªn trong
®oµn kh¸ch ®Òu lµm ¶nh hëng tíi quan hÖ kh¸ch hµng hay c¸c ®èi t¸c vµ
g©y thiÖt h¹i vÒ tµi chÝnh cho doanh nghiÖp l÷ hµnh. Trong mét sè tr-
êng hîp, híng dÉn viªn tù ý thay ®æi ch¬ng tr×nh ®· g©y kh«ng Ýt phiÒn
phøc cho chÝnh m×nh. Do ®ã, nÕu cã sù thay ®æi lín vÒ ch¬ng tr×nh,
híng dÉn viªn cÇn th«ng b¸o cho phßng ®iÒu hµnh biÕt vµ thùc hiÖn
theo quyÕt ®Þnh cña phßng ®iÒu hµnh.
VÝ dô: Kh¸ch ®Ò xuÊt thay mét ®iÓm tham quan cã trong ch¬ng
tr×nh du lÞch b»ng mét ®iÓm tham quan míi. Híng dÉn viªn ®· thuyÕt
177
phôc kh¸ch thùc hiÖn ®óng ch¬ng tr×nh nhng hä vÉn muèn thay ®æi.
Trong trêng hîp nµy, híng dÉn viªn cÇn lµm biªn b¶n x¸c nhËn sù thay
®æi tõ phÝa kh¸ch cã ch÷ ký cña c¸c thµnh viªn trong ®oµn hoÆc trëng
®oµn. Khi cã sù thay ®æi do yªu cÇu cña ®oµn kh¸ch, kh¸ch ph¶i chi tr¶
chi phÝ ph¸t sinh vµ kh«ng ®îc lÊy l¹i tiÒn tham quan cña ®iÓm cò. VÊn
®Ò nµy cÇn ®îc thÓ hiÖn râ trong b¶n cam kÕt cña hai bªn.
5.1.2.3. Tu©n thñ ®êng lèi, chÝnh s¸ch vµ ph¸p luËt
Híng dÉn viªn ®a ra c¸c gi¶i ph¸p ®Ó kh¾c phôc hay xö lý c¸c t×nh
huèng x¶y ra trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch, ph¶i ®¶m
b¶o c¸c quy ®Þnh cña ph¸p luËt, ®êng lèi chÝnh s¸ch chung. §Æc biÖt,
trong c¸c trêng hîp kh¸ch du lÞch cã hµnh vi vi ph¹m ph¸p luËt, híng dÉn
viªn cÇn cã th¸i ®é kiªn quyÕt, kh«ng bá qua hoÆc bao che cho kh¸ch.
§Ó cã thÓ xö lý tèt c¸c t×nh huèng liªn quan, híng dÉn viªn cÇn trang bÞ
nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ ph¸p luËt.
VÝ dô: Trªn ®êng di chuyÓn tíi ®iÓm tham quan b»ng « t«, kh«ng
may l¸i xe cña ®oµn g©y tai n¹n giao th«ng nghiªm träng. Trong trêng hîp
nµy, híng dÉn viªn cÇn ph¶i nhanh chãng cÊp cøu ngêi bÞ n¹n vµ t×m
ph¬ng tiÖn chuyÓn n¹n nh©n tíi bÖnh viÖn gÇn nhÊt. §ång thêi, híng
dÉn viªn ph¶i liªn l¹c víi c¶nh s¸t giao th«ng ®Ó lËp biªn b¶n vµ kh¸m
nghiÖm hiÖn trêng, l¸i xe g©y tai n¹n cña ®oµn ph¶i ë l¹i lµm viÖc víi c¬
quan chøc n¨ng liªn quan. Sau ®ã, b¸o c¸o khÈn cÊp vÒ c«ng ty vµ t×m
ph¬ng tiÖn thay thÕ ®Ó ®oµn kh¸ch tiÕp tôc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh.
5.1.2.4. Phèi hîp víi c¸c c¬ quan chøc n¨ng vµ chÝnh quyÒn ®Þa ph-
¬ng
Trong mét sè nh÷ng t×nh huèng, híng dÉn viªn cÇn liªn hÖ víi c¸c
c¬ quan chøc n¨ng, chÝnh quyÒn ®Þa ph¬ng ®Ó tham gia gi¶i quyÕt,
ng¨n ngõa vµ h¹n chÕ nh÷ng hËu qu¶ xÊu cã thÓ x¶y ra. §Ó lµm ®îc nh
vËy tríc mçi chuyÕn ®i, híng dÉn viªn cÇn t×m hiÓu sè ®iÖn tho¹i, ®Þa
chØ cña c¬ quan chøc n¨ng trªn c¸c tuyÕn, ®iÓm du lÞch, t¹i c¬ së lu tró,
¨n uèng.
VÝ dô: Híng dÉn viªn ph¸t hiÖn trong ®oµn cã kh¸ch du lÞch cã
nh÷ng hµnh vi vi ph¹m ph¸p luËt nh: sö dông, bu«n b¸n, vËn chuyÓn hay
tµng tr÷ ma tuý, v¨n ho¸ phÈm ®åi trôy; liªn kÕt víi c¸c phÇn tö xÊu lµm
¶nh hëng tíi an ninh quèc gia; hµnh vi x©m h¹i tíi tÝnh m¹ng cña ngêi
kh¸c, g©y rèi hay kÝch ®éng, tuyªn truyÒn ph¶n ®éng. Trong nh÷ng tr-
êng hîp nh vËy, híng dÉn viªn cÇn b¸o c¸o ngay cho c¸c c¬ quan chøc
178
n¨ng nh c«ng an, chÝnh quyÒn ®Þa ph¬ng ®Ó phèi hîp gi¶i quyÕt.
Trong trêng hîp ®¬n gi¶n h¬n, kh¸ch du lÞch bÞ mÊt ®å ®¹c, tµi s¶n, h-
íng dÉn viªn cÇn phèi hîp víi c¬ quan c«ng an ®Þa ph¬ng ®Ó khai b¸o
vµ lÊy x¸c nhËn vÒ viÖc bÞ mÊt trém cho kh¸ch du lÞch.
5.1.2.5. Tranh thñ sù gióp ®ì cña ®oµn kh¸ch
Híng dÉn viªn cÇn tranh thñ sù gióp ®ì, hç trî cña trëng ®oµn vµ
c¸c thµnh viªn cßn l¹i khi cã t×nh huèng x¶y ra. Víi c¸ch lµm nh vËy, híng
dÉn viªn cã thÓ tranh thñ sù ®ång thuËn cña ®oµn kh¸ch vµ ®a ra ®îc
biÖn ph¸p xö lý nhanh chãng vµ tèt nhÊt. Trong nhiÒu trêng hîp, sù gióp
®ì cña ®oµn kh¸ch rÊt quan träng, h÷u Ých vµ kÞp thêi. Bëi v×, c¸c
thµnh viªn trong ®oµn cã thÓ lµ nh÷ng chuyªn gia vÒ mét lÜnh vùc nµo
®ã nh b¸c sÜ, nhµ khoa häc, chuyªn gia c¬ khÝ, luËt s, nhµ t©m lý. Hä sÏ
®ãng gãp nh÷ng ý kiÕn hay liªn quan ®Õn lÜnh vùc cña m×nh ®Ó hç trî
cho híng dÉn viªn gi¶i quyÕt t×nh huèng trong mét sè trêng hîp.
VÝ dô: §oµn kh¸ch ®ang ®i tham quan rõng Cóc Ph¬ng, kh«ng
may cã kh¸ch bÞ r¾n c¾n vµ viÖc cã mét vÞ kh¸ch b¸c sü trong ®oµn sÏ
dÔ dµng gióp híng dÉn viªn thùc hiÖn viÖc s¬ cøu cho kh¸ch bÞ r¾n
c¾n. Hay trong qu¸ tr×nh híng dÉn tham quan, híng dÉn viªn nhËn ®îc
nh÷ng c©u hái mang tÝnh chÊt chuyªn s©u vÒ mét lÜnh vùc nµo ®ã tõ
phÝa kh¸ch nhng trong ®oµn cã mét chuyªn gia vÒ lÜnh vùc ®ã, híng
dÉn viªn cã thÓ nhê tíi sù trî gióp cña chuyªn gia vµ còng lµ c¸ch t¹o c¬
héi ®Ó chuyªn gia ®ã thÓ hiÖn sù hiÓu biÕt cña m×nh víi ®oµn kh¸ch.
Th«ng qua ®ã, híng dÉn viªn cã thÓ ®¸p øng ®îc yªu cÇu cña kh¸ch du
lÞch vµ t¹o kh«ng khÝ tÝch cùc trong buæi tham quan. Tuy nhiªn, vÒ
nguyªn t¾c kh¸ch cã quyÒn tõ chèi sù gióp ®ì v× lý do nµo ®ã, híng dÉn
viªn chØ cã thÓ ®éng viªn tinh thÇn tù nguyÖn ë hä.
Ngoµi ra, viÖc híng dÉn viªn l¾ng nghe nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp
cña kh¸ch lµm cho hä thÊy r»ng híng dÉn viªn rÊt t«n träng kh¸ch. Tuy
nhiªn, híng dÉn viªn vÉn lµ ngêi chÞu tr¸ch nhiÖm chÝnh vÒ c¸c quyÕt
®Þnh cuèi cïng trong viÖc xö lý c¸c t×nh huèng x¶y ra trong chuyÕn
tham quan du lÞch.
5.1.2.6. Th«ng b¸o vÒ phßng ®iÒu hµnh
Mét nguyªn t¾c quan träng trong viÖc xö lý c¸c t×nh huèng ph¸t
sinh lµ híng dÉn viªn cÇn th«ng b¸o sù viÖc vµ c¸ch gi¶i quyÕt vÒ phßng
®iÒu hµnh. ViÖc th«ng b¸o sÏ gióp phßng ®iÒu hµnh n¾m b¾t ®îc t×nh
h×nh thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch vµ ®a ra biÖn ph¸p hç trî kÞp thêi
179
nh»m tr¸nh nh÷ng r¾c rèi vÒ sau cho híng dÉn viªn vµ doanh nghiÖp l÷
hµnh. Nh÷ng t×nh huèng ®Æc biÖt nghiªm träng, khÈn cÊp nh ®oµn bÞ
tai n¹n giao th«ng trªn ®êng, gÆp ho¶ ho¹n, cã ngêi tö vong, híng dÉn
viªn cÇn th«ng b¸o vÒ phßng ®iÒu hµnh ®Ó cö ngêi ®Õn hç trî trùc tiÕp
sau khi ®· ®a ra nh÷ng biÖn ph¸p xö lý ban ®Çu.
Nh÷ng t×nh huèng bÊt thêng lµm thay ®æi lÞch tr×nh còng nh c¬
cÊu ®oµn kh¸ch, híng dÉn viªn cÇn th«ng b¸o ®Ó phßng ®iÒu hµnh cã
nh÷ng ®iÒu chØnh cho phï hîp. Híng dÉn viªn kh«ng ®îc tù ý thay ®æi
ch¬ng tr×nh, chÊt lîng dÞch vô cña ch¬ng tr×nh. Bëi khi thay ®æi néi
dung cña ch¬ng tr×nh còng cã nghÜa sÏ ph¸t sinh mét sè chi phÝ vµ
doanh nghiÖp l÷ hµnh sÏ kh«ng thanh to¸n bÊt kú chi phÝ ph¸t sinh nµo
nÕu kh«ng ®îc sù ®ång ý cña hä.
Tuy nhiªn, trong thùc tÕ kh«ng ph¶i bÊt cø t×nh huèng nµo x¶y ra,
híng dÉn viªn ®Òu cÇn tíi sù trî gióp cña phßng ®iÒu hµnh, mµ híng
dÉn viªn cÇn ph¶i ph¸t huy tÝnh n¨ng ®éng, linh ho¹t, s¸ng t¹o cña m×nh
®Ó gi¶i quyÕt, sau ®ã míi th«ng b¸o kÕt qu¶ vÒ phßng ®iÒu hµnh.
VÝ dô: Kh¸ch du lÞch phµn nµn vÒ chÊt lîng phßng ë sau khi nhËn
phßng vµ yªu cÇu ®æi phßng kh¸c. Trong trêng hîp nµy, híng dÉn viªn cÇn
phèi hîp víi c¬ së lu tró xem xÐt vµ gi¶i quyÕt cho kh¸ch. NÕu trêng hîp ®ã
lµ lçi cña kh¸ch s¹n, kh¸ch s¹n vµ híng dÉn viªn cÇn xin lçi kh¸ch vµ ®æi
phßng kh¸c cho kh¸ch. Trong trêng hîp, chÊt lîng phßng phï hîp víi gi¸ cña
ch¬ng tr×nh du lÞch kh¸ch ®· mua th× cÇn gi¶i thÝch cho kh¸ch hiÓu. Híng
dÉn viªn chØ cÇn th«ng b¸o cho c«ng ty trong b¶n b¸o c¸o sau chuyÕn ®i
vÒ vÊn ®Ò nµy.
5.1.2.7. Mét sè yªu cÇu kh¸c
Khi gÆp nh÷ng t×nh huèng nghiªm träng nh tai n¹n giao th«ng,
kh¸ch cã hµnh vi vi ph¹m ph¸p luËt, kh¸ch bÞ tö vong, híng dÉn viªn ph¶i
lËp biªn b¶n yªu cÇu kh¸ch, trëng ®oµn kh¸ch vµ ngêi lµm chøng ký
nhËn vµ liªn hÖ víi c¬ quan chøc n¨ng ®Ó gi¶i quyÕt.
Ngoµi ra, trong qu¸ tr×nh xö lý t×nh huèng, híng dÉn viªn cÇn thùc
hiÖn c¸c yªu cÇy sau ®©y:
B×nh tÜnh khi cã t×nh huèng x¶y ra
Híng dÉn viªn cÇn b×nh tÜnh, thËn träng nhng kÞp thêi, chÝnh x¸c
®Ó cã thÓ t×m ra biÖn ph¸p gi¶i quyÕt nhanh chãng vµ hîp lý ®èi víi mçi
t×nh huèng. Th¸i ®é b×nh tÜnh cña híng dÉn viªn kh«ng chØ gióp cho

180
viÖc xö lý t×nh huèng ®îc nhanh chãng, hiÖu qu¶ mµ cßn t¹o ®îc t©m lý
tèt cho ®oµn kh¸ch, gióp hä tin tëng vµo kh¶ n¨ng vµ kinh nghiÖm cña h-
íng dÉn viªn. Trong nh÷ng t×nh huèng nh: muén giê ra s©n bay do t¾c
®êng hay xe háng, ®oµn gÆp tai n¹n, ho¶ ho¹n, b·o lò, nÕu nh híng dÉn
viªn kh«ng cã ®ñ b¶n lÜnh, gi÷ ®îc b×nh tÜnh ch¾c ch¾n sÏ g©y nªn
t©m lý lo sî, ho¶ng lo¹n cho ®oµn kh¸ch khiÕn cho sù viÖc cã thÓ trë nªn
r¾c rèi h¬n.
ChÊn an ®oµn kh¸ch
Khi cã t×nh huèng x¶y ra, phÇn lín kh¸ch du lÞch ®Òu xuÊt hiÖn
t©m lý ch¸n n¶n, mÖt mái, buån rÇu, bùc béi hoÆc thËm chÝ lµ mÊt
b×nh tÜnh, lo l¾ng, ho¶ng sî. T©m lý nµy sÏ nhanh chãng lan réng trong
®oµn kh¸ch vµ trë thµnh t©m lý ®¸m ®«ng. §iÒu nµy, sÏ khiÕn cho t×nh
h×nh cµng trë nªn nghiªm träng h¬n. ChÝnh v× vËy, híng dÉn viªn cÇn
nhanh chãng trÊn an t©m lý cho ®oµn kh¸ch khi gÆp hiÖn tîng trªn ë
®oµn kh¸ch.
VÝ dô: Xe cña ®oµn bÞ háng trªn ®êng ®i. Trong t×nh huèng nµy,
híng dÉn viªn nªn t×m mét chç thÝch hîp tËp trung c¶ ®oµn vµ th«ng b¸o
cho ®oµn kh¸ch biÕt vÒ nguyªn nh©n, híng gi¶i quyÕt, t×nh tr¹ng kh¾c
phôc vµ chÊn an tinh thÇn cña c¶ ®oµn kh«ng cÇn qu¸ lo l¾ng, mäi viÖc
sÏ ®îc kh¾c phôc nhanh chãng. Trong mét sè trêng hîp, ®oµn kh¸ch ph¶i
chê ®îi l©u, híng dÉn viªn cã thÓ kÓ mét sè c©u chuyÖn vui gióp kh¸ch
gi¶i táa c¨ng th¼ng.
Nhanh chãng t×m ra c¸c gi¶i ph¸p ®Ó xö lý t×nh huèng
Khi cã t×nh huèng x¶y ra, híng dÉn viªn cÇn nhanh chãng t×m ra
nh÷ng biÖn ph¸p hîp lý ®Ó gi¶i quyÕt t×nh huèng ®ã. Híng dÉn viªn cÇn
tù tin trong mäi t×nh huèng, v× mäi viÖc ®Òu cã c¸ch gi¶i quyÕt. Bªn
c¹nh ®ã, híng dÉn viªn cÇn ph©n tÝch t×nh h×nh thùc tÕ ®Ó ®a ra c¸c
híng gi¶i quyÕt kh¸c nhau, sau ®ã lùa chän mét ph¬ng ¸n tèi u nhÊt ®Ó
¸p dông. Híng dÉn viªn cã thÓ tham kh¶o ý kiÕn cña trëng ®oµn, thµnh
viªn trong ®oµn kh¸ch hoÆc l¸i xe ®Ó xö lý c¸c t×nh huèng.
Linh ho¹t gi¶i quyÕt c¸c t×nh huèng trong giíi h¹n cã thÓ
§èi víi cïng mét lo¹i t×nh huèng nhng x¶y ra trong c¸c ®iÒu kiÖn,
thêi gian kh¸c nhau, cã møc ®é vµ c¸c t¸c ®éng ngo¹i c¶nh kh¸c nhau, h-
íng dÉn viªn ph¶i linh ho¹t ®a ra c¸ch thøc gi¶i quyÕt phï hîp, tr¸nh xö lý
m¸y mãc, dËp khu«n.

181
VÝ dô: Trong t×nh huèng xe cña ®oµn bÞ háng trªn ®êng ra s©n
bay vÒ níc. Trong trêng hîp ®ã, híng dÉn viªn cÇn ph¶i xem xÐt kho¶ng
c¸ch tíi s©n bay, qòy thêi gian cho phÐp, møc ®é háng hãc cña xe, ®Ó
®a ra quyÕt ®Þnh hîp lý nhÊt võa ®¶m b¶o kh«ng bÞ nhì chuyÕn bay
cña kh¸ch võa tiÕt kiÖm chi phÝ cho c«ng ty vµ kh«ng g©y lo l¾ng cho
®oµn kh¸ch.


5.1.3. C¸ch thøc xö lý t×nh huèng trong ho¹t ®éng híng dÉn du lÞch
5.1.3.1. T×nh huèng x¶y ra trong qu¸ tr×nh tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng
tr×nh du lÞch
Nhãm 1: T×nh huèng liªn quan tíi viÖc ®ãn - tiÔn kh¸ch
§Ó tr¸nh nh÷ng t×nh huèng lo¹i nµy cã thÓ x¶y ra, híng dÉn viªn
cÇn cã sù chuÈn bÞ chu ®¸o tríc khi ®i ®ãn vµ tiÔn ®oµn. Tríc khi ®ãn
®oµn, híng dÉn viªn nªn kiÓm tra l¹i toµn bé giÊy tê liªn quan tíi c¸c thñ
tôc h¶i quan, biÓn ®ãn ®oµn, danh s¸ch ®oµn kh¸ch, vÐ m¸y bay, ph¬ng
tiÖn vËn chuyÓn kh¸ch vµ hµnh lý. Trong trêng hîp, kh¸ch chuÈn bÞ rêi
kh¸ch s¹n, híng dÉn viªn nh¾c kh¸ch kiÓm tra ®å ®¹c, tiÒn b¹c, hé
chiÕu, vÐ m¸y bay. §ång thêi, híng dÉn viªn cÇn hÑn giê chÝnh x¸c víi l¸i
xe, lªn kÕ ho¹ch cô thÓ víi lÔ t©n kh¸ch s¹n vÒ viÖc tr¶ phßng cña kh¸ch.
Khi x¶y ra nh÷ng t×nh huèng nh kh«ng ®ãn hay tiÔn ®îc kh¸ch
theo kÕ ho¹ch, cã sù thay ®æi vÒ sè lîng kh¸ch, híng dÉn viªn cÇn th«ng
b¸o cho c¸c c¬ së cung cÊp dÞch vô ®Ó ®iÒu chØnh phï hîp vµ yªu cÇu
sù trî gióp cña phßng ®iÒu hµnh.
Ngoµi ra, híng dÉn viªn cÇn cËp nhËt thêng xuyªn c¸c th«ng tin
liªn quan ®Õn t×nh h×nh thêi tiÕt vµ giao th«ng ®Ó cã sù chuÈn bÞ tèt
trong viÖc ®ãn vµ tiÔn ®oµn kh¸ch.


Nhãm 2: T×nh huèng liªn quan tíi viÖc s¾p xÕp lu tró vµ ¨n uèng
Híng dÉn viªn cÇn cã sù liªn kÕt, phèi hîp chÆt chÏ víi c¸c c¬ së
cung øng dÞch vô ¨n uèng, lu tró vµ trëng ®oµn ®Ó n¾m b¾t ®îc nhu
cÇu, thÞ hiÕu, ®Æc ®iÓm chung cña ®oµn kh¸ch nh»m ®¸p øng tèt
nhÊt nhu cÇu cña kh¸ch khi sö dông c¸c dÞch vô nµy.




182
Tuy nhiªn, trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn s¾p xÕp lu tró vµ ¨n uèng cho
®oµn kh¸ch vÉn xuÊt hiÖn c¸c t×nh huèng liªn quan vµ khi x¶y ra nh÷ng
t×nh huèng thuéc lo¹i nµy, híng dÉn viªn cÇn xö lý nh sau:
Tríc tiªn, híng dÉn viªn cÇn l¾ng nghe vµ tá ra th«ng c¶m víi nh÷ng
phµn nµn cña kh¸ch.
Sau ®ã, t×m hiÓu mong muèn vµ ®a ra mét sè gîi ý vÒ c¸ch kh¾c
phôc nh÷ng yªu cÇu cña kh¸ch. Híng dÉn viªn cè g¾ng gi¶i quyÕt vÊn ®Ò
trong ph¹m vi vµ quyÒn h¹n cña m×nh ®Ó thay ®æi t×nh h×nh. Tuy nhiªn,
híng dÉn viªn ph¶i t«n träng c¸c ®iÒu kho¶n trong hîp ®ång gi÷a kh¸ch du
lÞch víi doanh nghiÖp l÷ hµnh, gi÷a doanh nghiÖp l÷ hµnh víi c¸c c¬ së
cung øng dÞch vô, kh«ng ®îc tù ý thay ®æi hoÆc thªm bít. Do vËy, tïy
tõng trêng hîp cô thÓ mµ híng dÉn viªn sÏ cã c¸ch gi¶i quyÕt hîp lý ®Ó tháa
m·n ®îc nhu cÇu cña kh¸ch du lÞch.
Cã nhiÒu trêng hîp, ®Ó ®¶m b¶o chÊt lîng ch¬ng tr×nh du lÞch, h-
íng dÉn viªn buéc ph¶i xin ý kiÕn chØ ®¹o tõ phßng ®iÒu hµnh ®Ó cã
nh÷ng thay ®æi phï hîp vÒ c¸c dÞch vô cho kh¸ch theo ®óng hîp ®ång ®·
ký gi÷a doanh nghiÖp vµ ®oµn kh¸ch. ViÖc lµm nµy, nh»m ®¶m b¶o
quyÒn lîi cho ®oµn kh¸ch còng nh uy tÝn cña doanh nghiÖp.
Cuèi cïng, híng dÉn viªn cÇn ghi l¹i nh÷ng phµn nµn cña kh¸ch, b¸o
c¸o víi bé phËn ®iÒu hµnh cïng rót kinh nghiÖm ®Ó hoµn thiÖn chÊt l-
îng dÞch vô trong ch¬ng tr×nh du lÞch sau mçi chuyÕn ®i. §ång thêi,
®©y lµ mét c¬ héi ®Ó híng dÉn viªn còng nh doanh nghiÖp l÷ hµnh vµ
c¸c nhµ cung øng dÞch vô hoµn thiÖn chÊt lîng s¶n phÈm, dÞch vô cña
m×nh.
Nhãm 3: T×nh huèng liªn quan tíi qu¸ tr×nh tham quan vµ mua
s¾m
Trong qu¸ tr×nh híng dÉn tham quan cã rÊt nhiÒu t×nh huèng sÏ
x¶y ra n»m ngoµi tÇm kiÓm so¸t cña híng dÉn viªn vµ ®oµn kh¸ch do
ph¶i di chuyÓn nhiÒu vµ liªn tôc t¹i nh÷ng khu vùc c«ng céng cã nhiÒu
ngêi qua l¹i hay t¹i nh÷ng n¬i cã ®Þa h×nh hiÓm trë. C¸c t×nh huèng nµy
cã thÓ ph¸t sinh bÊt kú vµo thêi gian nµo trong toµn bé qu¸ tr×nh tæ
chøc ho¹t ®éng híng dÉn tham quan, mÆc dï híng dÉn viªn ®· lµm c«ng
t¸c chuÈn bÞ chu ®¸o cho chuyÕn ®i vµ cho ®oµn kh¸ch.
C¸c t×nh huèng x¶y ra trong qu¸ tr×nh tham quan rÊt ®a d¹ng vµ
phøc t¹p thuéc nhiÒu lo¹i h×nh kh¸c nhau. Cho nªn, híng dÉn viªn cÇn

183
c¨n cø vµo t×nh h×nh thùc tÕ, møc ®é vµ tÝnh chÊt cña tõng t×nh
huèng ®Ó ®a ra c¸ch thøc gi¶i quyÕt hîp lý. Híng dÉn viªn cÇn chó ý tíi
quyÕt ®Þnh cuèi cïng cña m×nh trong mçi t×nh huèng tr¸nh lµm ¶nh h-
ëng tíi ®oµn kh¸ch, doanh nghiÖp vµ b¶n th©n.
VÝ dô: Khi kh¸ch du lÞch trong ®oµn muèn bá qua mét ®iÓm tham
quan nµo ®ã theo lÞch tr×nh, híng dÉn viªn cÇn thÓ hiÖn th¸i ®é kiªn
quyÕt vµ gi¶i thÝch ®Ó kh¸ch hiÓu dï chØ mét kh¸ch yªu cÇu theo ch-
¬ng tr×nh ®· tho¶ thuËn th× lÞch tr×nh vÉn kh«ng thay ®æi. Híng dÉn
viªn kh«ng nªn thùc hiÖn theo yªu cÇu cña ®a sè ®Ó bá qua ý kiÕn
thiÓu sè, v× lµm nh vËy sÏ ®Ó l¹i nh÷ng hËu qu¶ xÊu vÒ sau nÕu mét
trong nh÷ng vÞ kh¸ch thuéc nhãm thiÓu sè ®ßi båi thêng tiÒn cña ®iÓm
tham quan trªn. Híng dÉn viªn chØ cã thÓ ®a ®oµn kh¸ch tíi ®iÓm tham
quan míi, khi tÊt c¶ kh¸ch trong ®oµn ®Òu ®ång ý huû bá viÖc tham
quan nµy vµ ký vµo biªn b¶n x¸c nhËn.
Híng dÉn viªn cÇn tranh thñ sù gióp ®ì cña c¸c thµnh viªn kh¸c
trong ®oµn t¹o ra tinh thÇn ®oµn kÕt, kh«ng khÝ tÝch cùc trong ®oµn sÏ
lµ mét thuËn lîi rÊt lín cho híng dÉn viªn trong khi gi¶i quyÕt nh÷ng t×nh
huèng lo¹i nµy.
5.1.3.2. Nhãm t×nh huèng bÊt kh¶ kh¸ng
Trong hµnh tr×nh cña kh¸ch du lÞch, ®«i khi ®oµn kh¸ch gÆp
ph¶i nh÷ng ®iÒu kiÖn thêi tiÕt bÊt thêng, ho¶ ho¹n, t¾c nghÏn giao
th«ng hay c¸c vÊn ®Ò liªn quan tíi chÝnh trÞ quèc gia cã thÓ lµm gi¸n
®o¹n, ho·n hoÆc huû ch¬ng tr×nh du lÞch thËm chÝ ¶nh hëng nghiªm
träng tíi tµi s¶n vµ tÝnh m¹ng cña kh¸ch. §©y lµ nh÷ng trêng hîp n»m
ngoµi tÇm kiÓm so¸t cña híng dÉn viªn, nhng khi x¶y ra còng cÇn ph¶i cã
nh÷ng biÖn ph¸p thêi ®Ó gi¶m thiÓu nh÷ng thiÖt h¹i cho ®oµn kh¸ch.
Nh÷ng thay ®æi bÊt thêng cña thêi tiÕt ®«i khi kh«ng biÕt tríc
ch¼ng h¹n nh: ma qu¸ lín vµ kÐo dµi, nhiÖt ®é xuèng qu¸ thÊp, s¬ng mï
hay tuyÕt r¬i qu¸ nhiÒu hay lò quÐt lµm s¹t lë ®Êt, sãng thÇn. T¹i mét sè
®iÓm du lÞch ®Æc biÖt lµ ®èi víi c¸c ®iÓm du lÞch tù nhiªn, ®iÒu kiÖn
thêi tiÕt g©y ¶nh hëng lín ®Õn viÖc tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du
lÞch cho ®oµn kh¸ch.
VÝ dô: Khi ®oµn kh¸ch muèn ®i tµu th¨m vÞnh H¹ Long nhng
®óng vµo ngµy ma b·o, biÓn ®éng, ban qu¶n lý bÕn tµu kh«ng cho
phÐp c¸c lo¹i tµu, thuyÒn ra biÓn. Trong trêng hîp nµy, híng dÉn viªn
chØ cã thÓ an ñi, ®éng viªn ®oµn vÒ sù kh«ng may, g©y ¶nh hëng tíi
184
qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch¬ng tr×nh vµ híng dÉn viªn kh«ng thÓ m¹o hiÓm
víi tÝnh m¹ng cña ®oµn kh¸ch.
Trong khi lµm hîp ®ång víi kh¸ch vµ c«ng ty göi kh¸ch, doanh
nghiÖp l÷ hµnh nhËn kh¸ch cÇn nghiªn cøu ®Ó ®i ®Õn nh÷ng tho¶
thuËn phï hîp, tr¸nh nh÷ng hËu qu¶ vÒ sau. §èi víi híng dÉn viªn, tríc khi
thùc hiÖn ch¬ng tr×nh tham quan cho ®oµn cÇn chó ý tíi nh÷ng b¶n tin
vÒ dù b¸o thêi tiÕt hay t×nh h×nh chÝnh trÞ ®Ó chñ ®éng phßng tr¸nh
vµ cã biÖn ph¸p dù phßng.
5.1.3.3. Nhãm t×nh huèng khÈn cÊp
Nhãm t×nh huèng khÈn cÊp ®îc coi lµ mét trong nh÷ng lo¹i t×nh
huèng khã kh¨n, cã møc ®é phøc t¹p cao vµ ®Ó l¹i hËu qu¶ rÊt lín. Tuy
nhiªn, nhãm t×nh huèng nµy thêng Ýt x¶y ra nÕu so s¸nh víi c¸c nhãm
t×nh huèng kh¸c. Khi t×nh huèng khÈn cÊp x¶y ra, híng dÉn viªn kh«ng
thÓ tù gi¶i quyÕt hay xö lý mét m×nh mµ cÇn tíi sù trî gióp cña nhiÒu
c¸c c¬ quan ban ngµnh kh¸c nhau. Tuy nhiªn, ®Ó tr¸nh hËu qu¶ nghiªm
träng, híng dÉn viªn cÇn chó ý thùc hiÖn mét sè nguyªn t¾c sau:
- Gi÷ b×nh tÜnh cho b¶n th©n vµ ®oµn kh¸ch.
- ChÊn an ®oµn kh¸ch.
- §a ra biÖn ph¸p trî gióp ban ®Çu.
- Th«ng b¸o cho c¬ quan chøc n¨ng ®Þa ph¬ng nh chÝnh quyÒn
®Þa ph¬ng, c«ng an, bÖnh viÖn.
- Tranh thñ sù gióp ®ì cña ®oµn.
- Th«ng b¸o vÒ phßng ®iÒu hµnh.
Nhãm t×nh huèng khÈn cÊp bao gåm c¸c t×nh huèng sau:
Kh¸ch bÞ thÊt l¹c hµnh lý, giÊy tê
Hµnh lý, t trang, giÊy tê cña kh¸ch du lÞch cã thÓ bÞ thÊt l¹c trong
qu¸ tr×nh di chuyÓn, t¹i n¬i ®Õn, t¹i c¬ së lu tró, vui ch¬i, mua s¾m,
tham quan. V× vËy, viÖc nh¾c nhë kh¸ch b¶o qu¶n hµnh lý lµ rÊt cÇn
thiÕt. Khi gÆp t×nh huèng lo¹i nµy, híng dÉn viªn cÇn thùc hiÖn nh÷ng
viÖc sau:
- X¸c ®Þnh chÝnh x¸c n¬i cã thÓ thÊt l¹c hµnh lý ®Ó viÖc t×m
kiÕm thuËn lîi h¬n. ViÖc nµy cÇn cã sù phèi hîp gi÷a kh¸ch bÞ thÊt l¹c
hµnh lý vµ híng dÉn viªn cïng víi c¬ quan chøc n¨ng. Hµnh lý cña kh¸ch

185
thêng thÊt l¹c t¹i n¬i ®Õn nh s©n bay, nhµ ga, cöa khÈu, bÕn c¶ng, ë
n¬i nµy thêng cã c¸c nh©n viªn chuyªn tr¸ch. Híng dÉn viªn cÇn phèi hîp víi
hä ®Ó t×m kiÕm hµnh lý cho kh¸ch.
- LËp biªn b¶n vÒ viÖc thÊt l¹c hµnh lý cña kh¸ch víi néi dung ®Çy
®ñ, ®óng thñ tôc sè hiÖu cuèng phiÕu göi hµnh lý cña kh¸ch, b¶n khai
hµnh lý chi tiÕt cña kh¸ch, n¬i cã thÓ thÊt l¹c, thêi gian thÊt l¹c. Biªn b¶n
cÇn ®îc lµm thµnh hai b¶n trë lªn, híng dÉn viªn phô tr¸ch ®oµn ph¶i gi÷
mét b¶n.
- §éng viªn kh¸ch cã hµnh lý bÞ thÊt l¹c vµ gióp ®ì kh¸ch trong kh¶
n¨ng cã thÓ. Ch¼ng h¹n, híng dÉn viªn cã thÓ mua tÆng quÇn ¸o vµ ®å
dïng tèi thiÓu khi kh¸ch kh«ng cã ®Ó sö dông t¹i n¬i lu tró.
- B¸o c¸o vÒ phßng ®iÒu hµnh xin ý kiÕn gi¶i quyÕt.
- Trong trêng hîp kh¸ch bÞ mÊt hé chiÕu vµ c¸c giÊy tê quan
träng, cÇn ®Ò nghÞ víi l·nh sù qu¸n, sø qu¸n cña níc mµ kh¸ch mang
quèc tÞch ®Ó xin cÊp c¸c giÊy tê cÇn thiÕt.
Trong viÖc xö lý t×nh huèng nµy, híng dÉn viªn cÇn b¸o c¸o víi c¬
quan chuyªn tr¸ch: c«ng an, an ninh, b¶o vÖ, bé phËn t×m kiÕm hµnh lý
vµ cã c¸c biÖn ph¸p lµm yªn lßng kh¸ch du lÞch, kh«ng chØ víi kh¸ch bÞ
thÊt l¹c hµnh lý mµ c¶ víi ®oµn kh¸ch. Híng dÉn viªn cã thÓ tranh thñ sù
gióp ®ì, phèi hîp cña trëng ®oµn ®Ó t×m híng xö lý nhanh, kh«ng ¶nh h-
ëng nhiÒu tíi lÞch tr×nh cña c¶ ®oµn.
Kh¸ch gÆp tai n¹n, èm ®au bÊt thêng hoÆc tö vong
§©y lµ lo¹i t×nh huèng ®Æc biÖt nghiªm träng. T×nh huèng nµy cã
thÓ do chñ quan, kh¸ch quan hoÆc c¶ hai ®iÒu kiÖn g©y ra cho kh¸ch
du lÞch. Khi cã kh¸ch trong ®oµn gÆp tai n¹n, híng dÉn viªn cÇn b×nh
tÜnh, nhanh chãng, kÞp thêi thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng s¬ cøu ®Ó h¹n
chÕ tèi ®a c¸c hËu qu¶ xÊu .
Nh÷ng tai n¹n mµ kh¸ch du lÞch cã thÓ gÆp ph¶i nh tai n¹n giao
th«ng, chÕt ®uèi, c¶m ®ét ngét, gÆp ho¶ ho¹n, tai n¹n trong rõng g©y
th¬ng tÝch hoÆc tö vong. Khi gÆp nh÷ng t×nh nµy, híng dÉn viªn cÇn
nhanh chãng thùc hiÖn c¸c c«ng viÖc sau:
- T×m mäi c¸ch s¬ cøu ban ®Çu t¹i chç cho n¹n nh©n vµ nhanh
chãng ®a ®Õn c¬ quan y tÕ gÇn nhÊt ®Ó xö lý tiÕp. Trong trêng hîp
khÈn cÊp, cè g¾ng t×m ph¬ng tiÖn ®Ó chuyÓn n¹n nh©n tíi bÖnh viÖn.
Híng dÉn viªn cÇn tranh thñ sù gióp ®ì cña ®oµn kh¸ch, cña chÝnh
186
quyÒn, c¬ quan vµ d©n c së t¹i cïng ph¬ng tiÖn cña hä ®¶m b¶o tÝnh
kÞp thêi.
- LËp biªn b¶n x¸c ®Þnh mäi t×nh tiÕt liªn quan ®Õn t×nh huèng
g©y tai n¹n cho kh¸ch du lÞch. Biªn b¶n cÇn lËp ®óng thñ tôc, cã ch÷ ký
cña trëng ®oµn, nh÷ng ngêi chøng kiÕn sù viÖc, vµ nh©n viªn y tÕ.
- Th«ng b¸o vÒ ®¬n vÞ chñ qu¶n cña híng dÉn viªn hoÆc cña
®¬n vÞ doanh nghiÖp chÞu tr¸ch nhiÖm thùc hiÖn hîp ®ång du lÞch víi
kh¸ch hµng ®Ó xin ý kiÕn vµ phèi hîp gi¶i quyÕt vµ nÕu cã thÓ, b¸o tin
cho th©n nh©n cña ngêi bÞ tai n¹n.
- LËp biªn b¶n chi tiÕt vÒ tµi s¶n c¸ nh©n cña n¹n nh©n vµ cã
tr¸ch nhiÖm tr«ng gi÷ hoÆc giao thµnh viªn kh¸c trong ®oµn gi÷ sè tµi
s¶n ®ã.
- Gi¶i quyÕt viÖc thanh to¸n ban ®Çu cho ch÷a trÞ theo ®óng hîp
®ång, b¶o hiÓm vµ cã biÖn ph¸p cö ngêi ch¨m sãc n¹n nh©n.
- §éng viªn, an ñi nh÷ng thµnh viªn kh¸c trong ®oµn, t×m c¸ch tiÕp
tôc ch¬ng tr×nh du lÞch ®· ®Þnh.
- Trong trêng hîp kh¸ch tö vong, híng dÉn viªn ph¶i t×m c¸ch
nhanh chãng b¸o cho c¬ quan c«ng an gÇn nhÊt, ®ång thêi b¸o c¸o vÒ
®¬n vÞ chñ qu¶n, ®¹i sø qu¸n hoÆc l·nh sù qu¸n nÕu lµ kh¸ch du lÞch
níc ngoµi vµ qua c¸c c¬ quan nµy, b¸o cho gia ®×nh n¹n nh©n biÕt.
- Híng dÉn viªn ph¶i cã mÆt t¹i chç ngêi bÞ tö vong, tham gia vµo
viÖc lËp biªn b¶n cïng víi c¬ quan chøc n¨ng (c«ng an, chÝnh quyÒn
®Þa ph¬ng, sø qu¸n, c¬ quan chñ qu¶n cña híng dÉn viªn...). Trong t×nh
huèng nµy, ®Ó ch¬ng tr×nh du lÞch kh«ng bÞ gi¸n ®o¹n, gi¶i ph¸p t×nh
thÕ thêng lµ cã híng dÉn viªn kh¸c do doanh nghiÖp l÷ hµnh cö ®Õn
thay thÕ tiÕp tôc dÉn ®oµn. Híng dÉn viªn cÇn lµm ®ñ c¸c thñ tôc theo
yªu cÇu gi¶i quyÕt t×nh huèng nµy cho tíi khi c¸c c¬ quan chøc n¨ng
hoµn toµn ®¶m nhËn c¸c c«ng viÖc tiÕp theo vµ chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ
thi thÓ n¹n nh©n.
ViÖc x¶y ra tö vong víi kh¸ch du lÞch lµ rÊt hiÕm, song l¹i lµ t×nh
huèng ®Æc biÖt nghiªm träng, g©y ¶nh hëng xÊu tíi t©m lý ®oµn kh¸ch
vµ chuyÕn ®i cña hä. V× vËy, híng dÉn viªn ph¶i tu©n thñ chÆt chÏ c¸c
yªu cÇu trong viÖc gi¶i quyÕt vµ ph¶i lµm hÕt kh¶ n¨ng cña m×nh.
Ngoµi ra, híng dÉn viªn ph¶i chia sÎ vµ an ñi c¸c thµnh viªn trong ®oµn
kh¸ch ®Ó hä tiÕp tôc chuyÕn du lÞch an toµn vµ hiÖu qu¶. Sù khÐo
187
lÐo, kh¶ n¨ng n¾m b¾t t©m lý vµ t¸c ®éng t©m lý ®Õn kh¸ch du lÞch
cña híng dÉn viªn trong trêng hîp nµy cã tÇm quan träng ®Æc biÖt, gãp
phÇn h¹n chÕ ¶nh hëng cña t×nh huèng ®ã ®Õn ®oµn kh¸ch du lÞch.
Kh¸ch cã hµnh vi vi ph¹m ph¸p luËt
HÇu hÕt kh¸ch du lÞch mua ch¬ng tr×nh du lÞch lµ nh»m tho¶ m·n
nh÷ng nhu cÇu chÝnh ®¸ng, lµnh m¹nh. Hä lu«n tu©n theo sù chØ dÉn
cña híng dÉn viªn vµ chÊp hµnh tèt c¸c qui ®Þnh ph¸p luËt, qui ®Þnh
trong hîp ®ång nhng ®«i khi trong c¸c chuyÕn du lÞch vÉn cã kh¸ch cã
hµnh vi vi ph¹m ph¸p luËt. §ã lµ t×nh huèng mµ híng dÉn viªn ph¶i tham
gia gi¶i quyÕt cïng víi c¸c c¬ quan chøc n¨ng ®Þa ph¬ng. Nguyªn t¾c
chung ®Ó xö lý t×nh huèng nµy cÇn ®îc thùc hiÖn nhng híng dÉn viªn
cÇn ph©n biÖt c¸c hµnh vi vi ph¹m ph¸p luËt cña kh¸ch.
§èi víi nh÷ng hµnh vi vi ph¹m ph¸p luËt do v« t×nh vµ Ýt nghiªm
träng nh: quay phim, chôp ¶nh ë nh÷ng n¬i cÇn cã giÊy phÐp, ®i l¹c vµo
khu vùc cÊm, mang theo c¸c v¨n ho¸ phÈm kh«ng lµnh m¹nh theo qui
®Þnh cña Nhµ níc híng dÉn viªn ph¶i tá ra th«ng c¶m nhng kh«ng ®ång
t×nh víi lçi lÇm cña kh¸ch. Bëi v×, viÖc vi ph¹m lµ v« t×nh nhng thêng liªn
quan tíi an ninh quèc gia vµ an toµn x· héi.
Víi c¸c trêng hîp kh¸ch cã hµnh vi vi ph¹m ph¸p luËt nghiªm träng
nh tham gia bu«n lËu, say rîu, g©y rèi an ninh trËt tù, ¨n c¾p, sö dông
ma tuý, híng dÉn viªn cã quyÒn chÊm døt ch¬ng tr×nh ®èi víi kh¸ch.
§ång thêi, b¸o c¸o ngay sù viÖc víi c¬ quan c«ng an can. Tuy nhiªn, dõng
ch¬ng tr×nh cña kh¸ch lµ vÊn ®Ò lín, nªn híng dÉn viªn cÇn thËn träng,
chÝnh x¸c khi quyÕt ®Þnh. C¸c chøng cø ph¶i ®Çy ®ñ, râ rµng vµ ph¶i
®îc ghi thµnh biªn b¶n hîp ph¸p ®Ó tr¸nh c¸c trêng hîp kiÖn c¸o sau nµy.
Híng dÉn viªn cÇn phèi hîp chÆt chÏ víi trëng ®oµn vµ ®oµn kh¸ch ®Ó cã
biÖn ph¸p xö lý kÞp thêi vµ ®óng ®¾n.
Víi nh÷ng hµnh vi vi ph¸p luËt ®Æc biÖt nghiªm träng nh vËn
chuyÓn vµ bu«n b¸n chÊt ma tuý, mãc ngoÆc víi c¸c phÇn tö xÊu lµm
ph¬ng h¹i tíi an ninh quèc gia, x©m h¹i tíi tÝnh m¹ng cña ngêi kh¸c, g©y
rèi hay kÝch ®éng, tuyªn truyÒn ph¶n ®éng, híng dÉn viªn cÇn b¸o c¸o
cho c¬ quan chøc n¨ng nh c«ng an, chÝnh quyÒn, l·nh ®¹o ®¬n vÞ chñ
qu¶n. ViÖc phèi hîp víi c¸c c¬ quan nµy ®Ó gi¶i quyÕt tïy thuéc vµo yªu
cÇu cña c¸c c¬ quan ®ã. Tuy nhiªn, híng dÉn viªn cÇn ®¶m b¶o sù trung
thùc vµ tÝch cùc, ®ång thêi b¸o c¸o víi ®¬n vÞ chñ qu¶n chÊm døt ngay
ch¬ng tr×nh cña kh¸ch vi ph¹m.
188
Trong bÊt cø t×nh huèng nµo, híng dÉn viªn cÇn ®éng viªn ®oµn
kh¸ch kÞp thêi, híng suy nghÜ cña hä vµo chuyÕn du lÞch vµ tæ chøc
tèt c¸c ho¹t ®éng vui ch¬i gi¶i trÝ, th gi·n cho kh¸ch khi cã ®iÒu kiÖn
nh»m lµm gi¶m nh÷ng ¶nh hëng xÊu cña kh¸ch g©y ra.


5.2. Kü n¨ng tr¶ lêi c©u hái cña kh¸ch du lÞch
Kü n¨ng tr¶ lêi c©u hái cña kh¸ch du lÞch lµ mét c«ng viÖc quan
träng cña híng dÉn viªn trong qu¸ tr×nh híng dÉn tham quan. Qu¸ tr×nh
tr¶ lêi c©u hái cña kh¸ch chÝnh lµ qu¸ tr×nh trao ®æi gi÷a kh¸ch du lÞch
vµ híng dÉn viªn. Th«ng qua ®ã, híng dÉn viªn cã thÓ t×m hiÓu ®îc
nh÷ng vÊn ®Ò mµ kh¸ch du lÞch quan t©m. Th«ng thêng, chØ cã mét
hoÆc mét sè kh¸ch du lÞch ®Æt c©u hái vÒ vÊn ®Ò hä quan t©m, nhng
thùc chÊt viÖc tr¶ lêi c¸c c©u hái ®ã kh«ng chØ lµ viÖc ®èi tho¹i cã tÝnh
c¸ nh©n mµ nã còng lµ sù ®èi tho¹i víi tÊt c¶ nh÷ng thµnh viªn kh¸c trong
®oµn.
Mét c©u hái khã ®îc tr¶ lêi khÐo lÐo, chÝnh x¸c thÓ hiÖn sù hiÓu
biÕt vµ tr×nh ®é cña híng dÉn viªn còng nh lµm t¨ng uy tÝn cña híng
dÉn viªn ®èi víi kh¸ch du lÞch. Ngîc l¹i, mét c©u hái bÞ khíc tõ tr¶ lêi hay
tr¶ lêi chung chung, thiÕu chÝnh x¸c sÏ g©y ra nh÷ng diÔn biÕn t©m lý
kh«ng tèt trong ®oµn kh¸ch.
Trªn thùc tÕ, ®Ó tr¶ lêi nh÷ng c©u hái cña kh¸ch tham quan lµ mét
c«ng viÖc hÕt søc khã kh¨n vµ ®ßi hái híng dÉn viªn ph¶i cã kiÕn thøc
réng vµ cã sù chuÈn bÞ chu ®¸o. Nhng tr¶ lêi c©u hái còng lµ mét trong
nh÷ng thñ ph¸p cña híng dÉn tham quan gióp cho híng dÉn viªn tr¸nh
viÖc ®éc tho¹i vµ ®Ó kh¸ch tham gia thùc sù vµo ho¹t ®éng tham quan.
Trong mét sè trêng hîp, sau buæi tham quan, kh¸ch du lÞch kh«ng
®Æt c©u hái nµo. §iÒu nµy kh«ng cã nghÜa lµ bµi thuyÕt minh hoµn
chØnh, ®Çy ®ñ vµ phong phó mµ cã thÓ lµ kh¸ch du lÞch kh«ng høng
thó víi bµi thuyÕt minh. §«i khi, mét bµi thuyÕt minh rÊt ®Çy ®ñ th«ng
tin nhng l¹i kh«ng mang tíi cho kh¸ch sù hµi lßng mµ g©y ra sù mÖt mái,
buån tÎ. §iÒu nµy, lµm cho kh¸ch du lÞch c¶m thÊy kh«ng cã høng thó
t×m hiÓu thªm vµ r¬i vµo t×nh huèng bÞ ®éng. Ngîc l¹i, nÕu kh¸ch ®a ra
qu¸ nhiÒu c©u hái còng kh«ng cã nghÜa lµ híng dÉn viªn ®· g©y ®îc
høng thó, quan t©m cña kh¸ch mµ rÊt cã thÓ ®ã lµ hËu qu¶ cña bµi
thuyÕt minh cßn thiÕu th«ng tin.

189
5.2.1. Ph©n lo¹i c©u hái
5.2.1.1. C©u hái vÒ th«ng tin, lÞch tr×nh
Trong chuyÕn ®i, du kh¸ch dï ®· ®îc th«ng b¸o chi tiÕt vÒ ch¬ng
tr×nh du lÞch nhng vÉn thêng ®a ra rÊt nhiÒu c©u hái ®¬n gi¶n liªn
quan ®Õn thêi gian tËp trung ®oµn, thêi gian ¨n uèng hoÆc kh¸ch cßn
®a ra nh÷ng c©u hái vÒ th«ng tin t¹i ®iÓm tham quan nh: c¸c ho¹t ®éng
vui ch¬i gi¶i trÝ, c¸c cöa hµng b¸n ®å lu niÖm, ®Þa ®iÓm ®æi tiÒn, bu
®iÖn.
5.2.1.2. C©u hái víi môc ®Ých t×m hiÓu vµ bæ sung th«ng tin
Sau khi nghe thuyÕt minh cña híng dÉn viªn, víi mong muèn ®îc
hiÓu râ h¬n vµ s©u s¾c h¬n vÒ c¸c ®èi tîng tham quan du kh¸ch thêng
®Æt ra rÊt nhiÒu c©u hái cho híng dÉn viªn.
VÝ dô: Sau khi nghe thuyÕt minh vÒ V¨n MiÕu - Quèc Tö Gi¸m
kh¸ch cã thÓ ®a ra nh÷ng c©u hái nh:
- T¹i sao bia tiÕn sÜ trong V¨n MiÕu l¹i cã kÝch thíc to nhá kh¸c
nhau?
- T¹i sao mét sè dßng ch÷ trong bia bÞ ®ôc ®i?
- T¹i sao Khuª V¨n C¸c ®îc dïng lµm biÓu tîng cña thµnh phè Hµ Néi?
C¸c c©u hái mang tÝnh chÊt t×m hiÓu, bæ sung ®îc kh¸ch du lÞch
®Æt ra ®Ó t×m kiÕm thªm th«ng tin hay bæ sung nh÷ng kiÕn thøc mµ
híng dÉn viªn kh«ng ®Ò cËp tíi trong néi dung bµi thuyÕt minh. Còng cã
trêng hîp, kh¸ch du lÞch ®a ra ý kiÕn hoÆc c©u hái gãp ý vÒ nh÷ng
th«ng tin mµ híng dÉn viªn ®a ra theo hä lµ cha chÝnh x¸c hay kh«ng ®-
îc cËp nhËt.
5.2.1.3. C©u hái víi môc ®Ých xÊu
Trong thùc tÕ, mét sè du kh¸ch lu«n cã nh÷ng thµnh kiÕn hay
nhËn thøc sai lÖnh vÒ mét sè vÊn ®Ò hay lÜnh vùc mµ hä quan t©m do
®îc tuyªn truyÒn hoÆc do tiÕp nhËn nguån th«ng tin sai. V× vËy, nh÷ng
ngêi nµy thêng ®a ra nh÷ng c©u hái thÓ hiÖn ®Þnh kiÕn ®ã.
VÝ dô: Mét sè du kh¸ch níc ngoµi cã thÓ ®a ra nh÷ng c©u hái:
- Cã ph¶i ë níc «ng, nh÷ng ngêi c«ng gi¸o bÞ ngîc ®·i?


190
- Cã ph¶i l¬ng cña c¸n bé c«ng chøc níc «ng kh«ng ®ñ sèng?
- Cã ph¶i ban ®ªm ra ®êng phè rÊt nguy hiÓm?
5.2.1.4 C¸c lo¹i c©u hái kh¸c
Híng dÉn viªn lu«n nhËn ®îc rÊt nhiÒu lo¹i c©u hái kh¸c víi nhiÒu
môc ®Ých kh¸c nhau vµ ®«i khi kh«ng cã liªn hÖ g× víi môc ®Ých cña
chuyÕn tham quan.
VÝ dô:
- B¹n ®· cã gia ®×nh cha?
- Thu nhËp hµng th¸ng cña b¹n lµ bao nhiªu?
- T¹i sao b¹n cha cã con c¸i?
- T¹i sao kh«ng thÊy ngêi ViÖt Nam xuèng ®êng biÓu t×nh nh c¸c
níc kh¸c?
- T¹i sao c«ng nh©n ViÖt Nam kh«ng d¸m ®×nh c«ng?
- Chñ nghÜa x· héi theo b¹n b©y giê lµ g×?
5.2.2. Nh÷ng yªu cÇu chung khi tr¶ lêi c©u hái cña kh¸ch
5.2.2.1. C©u tr¶ lêi ng¾n gän, sóc tÝch
Thêi gian cña ®oµn kh¸ch lu«n bÞ h¹n chÕ, nhÊt lµ ë t¹i c¸c ®iÓm
tham quan. Do ®ã, híng dÉn viªn ph¶i biÕt ph©n bæ thêi gian hîp lý
trong viÖc tr¶ lêi nh÷ng c©u hái cña kh¸ch. Híng dÉn viªn nªn tr¶ lêi c©u
hái cña kh¸ch mét c¸ch ng¾n gän, sóc tÝch vµ ®óng träng t©m, tho¶ m·n
®îc mong ®îi cña kh¸ch, kh«ng nªn ph©n tÝch, dÉn d¾t sang vÊn ®Ò kh¸c
g©y khã hiÓu vµ mÊt thêi gian cña kh¸ch.
5.2.2.2. Gi÷ th¸i ®é b×nh tÜnh vµ kiªn nhÉn
Trong khi híng dÉn ®oµn kh¸ch, cã t×nh tr¹ng nhiÒu du kh¸ch v×
qu¸ cÈn thËn hay do ®·ng trÝ, liªn tôc ®a ra nh÷ng c©u hái mang tÝnh
chÊt trïng lÆp g©y khã chÞu cho híng dÉn viªn. Tuy nhiªn, híng dÉn viªn
cÇn thÓ hiÖn sù b×nh tÜnh vµ kiªn nhÉn, kh«ng tá ra bùc béi, c¸u g¾t
khi gÆp ph¶i nh÷ng c©u hái nh vËy. Híng dÉn viªn cÇn gi÷ nguyªn t¾c
kiÒm chÕ tíi møc tèi ®a tríc c¸c c©u hái nh vËy vµ t×m ra c¸c c©u tr¶ lêi
thÝch hîp víi tõng lo¹i c©u hái.




191
5.2.2.3. Tá râ lËp trêng khi tr¶ lêi c©u hái
Th«ng thêng, c¸c c©u hái do kh¸ch ®Æt ra ®Òu nh»m môc ®Ých
t×m kiÕm th«ng tin, bæ sung kiÕn thøc hoÆc lµm s¸ng tá vÊn ®Ò kh¸ch
quan t©m. Ngoµi ra, trong sè c¸c c©u hái kh¸ch ®a ra cßn nh»m môc
®Ých kiÓm tra ®é chuÈn x¸c cña th«ng tin còng nh t tëng, lËp trêng cña
híng dÉn viªn trong mçi c©u tr¶ lêi.
§èi víi nh÷ng c©u hái nh vËy, híng dÉn viªn cÇn hÕt søc thËn
träng trong viÖc tr¶ lêi kh¸ch. CÇn gi÷ v÷ng lËp trêng, t tëng, thÓ hiÖn
b¶n lÜnh chÝnh trÞ v÷ng vµng, kh«ng dÔ dµng chÊp nhËn nh÷ng th«ng
tin kh¸ch ®a ra nÕu kh«ng cã c¨n cø chÝnh x¸c. §Ó lµm ®îc nh vËy, híng
dÉn viªn ph¶i am hiÓu c¸c sù kiÖn quèc tÕ, ®êng lèi chÝnh s¸ch cña
§¶ng vµ Nhµ Níc ®Ó cã c©u tr¶ lêi chÝnh x¸c vµ phï hîp nhÊt.
5.2.2.4. Kh«ng tranh luËn vÒ nh÷ng vÊn ®Ò mang tÝnh nh¹y c¶m
Trong sè c¸c c©u hái cña kh¸ch du lÞch, cã nhiÒu c©u hái liªn
quan ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò mang tÝnh nh¹y c¶m nh: liªn quan tíi chÝnh
trÞ, t«n gi¸o, lèi sèng, ®¹o ®øc. §èi víi nh÷ng c©u hái mang tÝnh nh¹y
c¶m, c¸ch tèt nhÊt híng dÉn viªn tr¶ lêi mét c¸ch ng¾n gän sau ®ã híng
kh¸ch sang vÊn ®Ò kh¸c, kh«ng nªn tranh luËn qu¸ l©u vÒ nh÷ng vÊn
®Ò nµy.
5.2.2.5. Kh«ng nhÊt thiÕt tr¶ lêi mäi c©u hái cña kh¸ch
Híng dÉn viªn nªn ®a ra c©u tr¶ lêi kÞp thêi ®èi víi nh÷ng c©u hái
®îc nhiÒu ngêi trong ®oµn kh¸ch quan t©m, liªn quan trùc tiÕp tíi chuyªn
®Ò tham quan hay nh÷ng c©u hái vÒ lÞch tr×nh, thêi tiÕt, khÝ hËu t¹i
®iÓm tham quan. Híng dÉn viªn nªn lùa chän nh÷ng c©u hái mang tÝnh
chÊt chung, nh¾c l¹i c©u hái ®ã vµ tr¶ lêi chung cho c¶ ®oµn. Nh÷ng
c©u hái kh«ng thuéc néi dung ch¬ng tr×nh tham quan, c©u hái Ýt ngêi
quan t©m híng dÉn viªn nªn tr¶ lêi sau cho kh¸ch khi cã thêi gian phï hîp,
®Æc biÖt lµ nh÷ng c©u hái cã tÝnh chÊt tranh luËn vÒ quan ®iÓm kh¸c
nhau.
Tuy nhiªn, híng dÉn viªn kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i tr¶ lêi tÊt c¶ c¸c c©u
hái cña kh¸ch, bëi v× kh«ng mét híng dÉn viªn nµo cã thÓ am hiÓu têng
tËn tÊt c¶ mäi lÜnh vùc. Trêng hîp híng dÉn viªn gÆp c©u hái khã,
kh«ng nªn cè g¾ng tr¶ lêi kh¸ch b»ng nh÷ng suy ®o¸n chñ quan cho
xong chuyÖn mµ nªn hÑn kh¸ch vµ tr¶ lêi vµo mét thêi ®iÓm thÝch hîp.


192
CÇn ghi l¹i c©u hái sau ®ã tra cøu tµi liÖu vµ tr¶ lêi kh¸ch trong thêi gian
sím nhÊt.


5.2.3. Ph¬ng ph¸p tr¶ lêi c©u hái
5.2.3.1. Ph¬ng ph¸p chung
Híng dÉn viªn cÇn ph¶i n¾m ®îc chÝnh x¸c nguån vµ néi dung
th«ng tin trªn nhiÒu lÜnh vùc kh¸c nhau ®Ó tr¶ lêi ®îc c¸c c©u hái cña
kh¸ch. §ång thêi, híng dÉn viªn ph¶i lu«n cËp nhËt vµ bæ sung th«ng tin
®Ó cung cÊp cho kh¸ch nh÷ng th«ng tin míi nhÊt, trung thùc nhÊt.
Híng dÉn viªn chØ ®a ra c©u tr¶ lêi khi ®· hiÓu chÝnh x¸c néi dung
vµ môc ®Ých cña c©u hái. Híng dÉn viªn cã thÓ ®Ò nghÞ kh¸ch lÆp l¹i
c©u hái nÕu cha râ. Th«ng thêng, c¸c c©u hái cña kh¸ch lµ do tß mß,
muèn t×m kiÕm th«ng tin. Ngoµi ra, môc ®Ých phæ biÕn kh¸c lµ kh¸ch
muèn thÓ hiÖn sù th©n thiÖn vµ ®îc ®èi tho¹i víi híng dÉn viªn. Mét sè
kh¸ch du lÞch cã thÓ dïng c©u hái ®Ó kiÓm tra tr×nh ®é, chÊt lîng
th«ng tin cña bµi thuyÕt minh. C¸ biÖt cã nh÷ng c©u hái mang ý ®å xÊu
nh»m b«i nhä hay khiªu khÝch.
Khi tr¶ lêi c©u hái, híng dÉn viªn nªn gi÷ sù chñ ®éng trong mäi
t×nh huèng. Híng dÉn viªn cÇn thÓ hiÖn sù nhÑ nhµng, vui vÎ, tõ tèn nh-
ng ®Ünh ®¹c, tù tin, døt kho¸t trong c©u tr¶ lêi, kh«ng g©y cho kh¸ch
t©m lý bÞ coi thêng hay hoµi nghi.
Th«ng thêng, c¸c c©u hái Ýt khi ®îc ®a ra trùc tiÕp mµ thêng cã sù
dÉn d¾t tríc ®ã. V× vËy, híng dÉn viªn tr¸nh sù bÞ ®éng b»ng c¸ch quan
s¸t diÔn biÕn t©m lý cña ®oµn kh¸ch t¹o ra nh÷ng c©u hái dÉn xuÊt vµ
chuÈn bÞ tríc nh÷ng lÜnh vùc mµ du kh¸ch quan t©m.
Khi tr¶ lêi c©u hái cña kh¸ch du lÞch, híng dÉn viªn ph¶i dÉn chøng
®îc c¸c th«ng tin tin cËy, sè liÖu cô thÓ, chÝnh x¸c nh»m t¨ng søc thuyÕt
phôc cho ngêi nghe. C¸ch tr¶ lêi còng rÊt ®a d¹ng, tuú tõng tÝnh chÊt,
môc ®Ých cña c©u hái ®Ó tr¶ lêi. Híng dÉn viªn cã thÓ sö dông hai ph-
¬ng ph¸p: Ph¬ng ph¸p tr¶ lêi trùc tiÕp vµ ph¬ng ph¸p tr¶ lêi gi¸n tiÕp.
Ph¬ng ph¸p tr¶ lêi trùc tiÕp
Ph¬ng ph¸p tr¶ lêi trùc tiÕp lµ ph¬ng ph¸p dïng dÉn chøng, chøng
cø cô thÓ, sè liÖu chÝnh x¸c ®Ó gi¶i thÝch, kh¼ng ®Þnh cho luËn
®iÓm mµ híng dÉn viªn ®a ra ®Ó ®¸p øng víi c©u hái cña kh¸ch. Ph¬ng

193
ph¸p nµy thêng dïng trong trêng hîp tr¶ lêi nh÷ng lo¹i c©u hái t×m hiÓu
thªm th«ng tin vÒ ®iÓm tham quan, thêi tiÕt, khÝ hËu vµ ®iÒu kiÖn kinh
tÕ, giao th«ng, phong tôc tËp qu¸n n¬i kh¸ch ®Õn tham quan.
Ph¬ng ph¸p tr¶ lêi gi¸n tiÕp
Mét ph¬ng ph¸p kh¸c còng thêng ®îc ¸p dông khi tr¶ lêi c©u hái cña
kh¸ch du lÞch lµ ph¬ng ph¸p tr¶ lêi gi¸n tiÕp. Híng dÉn viªn dïng mét
mÖnh ®Ò kh¸c, mét hiÖn tîng kh¸c ®Ó dÉn d¾t c©u tr¶ lêi sau ®ã ®Ó
kh¸ch tù t×m c©u tr¶ lêi cña m×nh.
VÝ dô: Khi kh¸ch ®a ra c©u hái: “T¹i sao chÝnh phñ ViÖt Nam l¹i
®æi tªn Thµnh phè Sµi Gßn thµnh Thµnh phè Hå ChÝ Minh? “
Môc ®Ých vµ ®éng c¬ cña c©u hái nµy cã thÓ mang tÝnh chÊt
t×m hiÓu hoÆc cã thÓ mang tÝnh chÊt thiÕu thiÖn chÝ. Híng dÉn viªn
nªn c¨n cø vµo c¸ch hái, th¸i ®é cña kh¸ch khi ®Æt c©u hái ®Ó ph¸n
®o¸n, t×m hiÓu môc ®Ých vµ ®éng c¬. Dùa vµo ®ã, híng dÉn viªn cã
thÓ quyÕt ®Þnh c¸ch tr¶ lêi cho tõng môc ®Ých, nÕu c©u hái mang
tÝnh thiÖn chÝ, muèn t×m hiÓu th× híng dÉn viªn cã thÓ sö dông ph¬ng
ph¸p tr¶ lêi trùc tiÕp. Ngîc l¹i, ®éng c¬ ®Æt c©u hái cña kh¸ch lµ thiÕu
thiÖn chÝ, híng dÉn viªn cã thÓ tr¶ lêi b»ng ph¬ng ph¸p gi¸n tiÕp. Tr¶ lêi
b»ng ph¬ng ph¸p gi¸n tiÕp sÏ gióp cho kh¸ch dÔ chÊp nhËn h¬n.
§èi víi c©u hái trªn, híng dÉn viªn cã thÓ tr¶ lêi: Còng nh ë Mü,
nh©n d©n Mü lÊy tªn vÞ tæng thèng ®Çu tiªn cã c«ng ®Êu tranh cho
nÒn ®éc lËp, lËp nªn nhµ níc Mü vµo n¨m 1776 vµ ®Æt tªn cho thñ ®«
cña m×nh lµ Washington, ®Êt níc chóng t«i còng lµm theo c¸ch ®ã.
5.2.3.2. Ph¬ng ph¸p tr¶ lêi c¸c c©u hái vÒ th«ng tin, lÞch tr×nh
Nh÷ng c©u hái lo¹i nµy thêng ®îc kh¸ch hái lÆp l¹i nhiÒu lÇn vµo
mäi thêi ®iÓm trong suèt qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch. MÆc
dï, híng dÉn viªn hay trëng ®oµn ®· th«ng b¸o nhng v× lý do nµo ®ã nh
kh¸ch kh«ng chó ý l¾ng nghe hoÆc bÞ quªn hoÆc nhÇm lÉn.
Tuy nhiªn khi nhËn ®îc c©u hái lo¹i nµy, híng dÉn viªn cÇn nh¾c l¹i
mét c¸ch ®Çy ®ñ, chÝnh x¸c, râ rµng. Híng dÉn viªn cã thÓ kÕt hîp
th«ng tin l¹i b»ng lêi nãi cho kh¸ch víi viÖc viÕt ra giÊy ®Ó kh¸ch râ vµ
tr¸nh nhÇm lÉn. §Æc biÖt lµ giê tham quan, thêi gian ®i vÒ cña ®oµn
hay ¨n uèng.



194
5.2.3.3. Ph¬ng ph¸p tr¶ lêi c©u bæ sung th«ng tin
Trong trêng hîp kh¸ch ®Æt c©u hái víi môc ®Ých bæ sung th«ng
tin hay gãp ý vµo néi dung th«ng tin mµ híng dÉn viªn võa thuyÕt minh,
híng dÉn viªn cÇn ®ãn nhËn vµ tr¶ lêi víi mét th¸i ®é tù tin, ®µng hoµng
vµ tr©n träng.
Víi c¸c lo¹i c©u hái nµy, híng dÉn viªn cÇn thËn träng khi tr¶ lêi
kh¼ng ®Þnh hay phñ ®Þnh. MÆc dï, th«ng tin, ý kiÕn cña kh¸ch ®a ra
chÝnh x¸c hay cha chÝnh x¸c theo quan ®iÓm cña híng dÉn viªn, híng
dÉn viªn còng cÇn c¶m ¬n vÒ th«ng tin ®ã vµ tuú tõng trêng hîp ®Ó tr¶
lêi hay gi¶i ®¸p cho kh¸ch theo hiÓu biÕt cña m×nh.
Víi nh÷ng th«ng tin kh¸ch ®a ra nhng thiÕu chÝnh x¸c do cã thÓ
kh¸ch lÊy tõ nguån kh«ng ®¸ng tin cËy. Trong trêng hîp nµy, híng dÉn viªn
nªn nhÑ nhµng gi¶i thÝch cho kh¸ch vÒ sù nhÇm lÉn vµ híng kh¸ch nªn sö
dông nguån th«ng tin cña m×nh nÕu híng dÉn viªn ®¶m b¶o ®é chÝnh x¸c
tuyÖt ®èi. Trong trêng hîp ®Ó tr¸nh lµm ¶nh hëng tíi ch¬ng tr×nh cña
®oµn, híng dÉn viªn cã thÓ ®Ò nghÞ kh¸ch sÏ trao ®æi vÊn ®Ò sau
buæi tham quan.
§èi víi th«ng tin híng dÉn viªn kh«ng biÕt chÝnh x¸c, híng dÉn viªn
cã thÓ nãi ®Ó kh¸ch biÕt vµ mong muèn nhËn ®îc sù trî gióp cña hä.
Tuy nhiªn, sau buæi th¶o luËn ®ã, híng dÉn viªn cÇn kiÓm tra l¹i th«ng
tin b»ng nhiÒu c¸ch: ®äc nh÷ng tµi liÖu víi c¸c nghiªn cøu míi nhÊt cã liªn
quan, hái c¸c chuyªn gia vÒ lÜnh vùc ®ã nh»m bæ sung, cñng cè tri thøc
cña m×nh, phôc vô cho viÖc thuyÕt minh tèt h¬n sau nµy vµ s½n sµng
gi¶i ®¸p th¾c m¾c cña kh¸ch du lÞch mét c¸ch nhanh nhÊt.
Híng dÉn viªn cÇn tiÕp nhËn ý kiÕn gãp ý cña kh¸ch du lÞch mét
c¸ch thiÖn chÝ vµ b×nh tÜnh dï cho th«ng tin kh¸ch ®a ra cha ®óng,
thiÕu thiÖn ý, cã chñ ®Ých khoe khoang.
5.2.3.4. Ph¬ng ph¸p tr¶ lêi nh÷ng c©u hái víi ý ®å xÊu
Nh÷ng c©u hái víi ý ®å xÊu kh«ng nhiÒu trong thùc tÕ tham quan
du lÞch. Kh¸ch du lÞch cã s½n nh÷ng thµnh kiÕn hay nhËn thøc sai
lÖch vÒ mét sè vÊn ®Ò mµ chuyÕn tham quan hay néi dung thuyÕt
minh ®Ò cËp tíi. V× vËy, nh÷ng ngêi nµy thêng ®a ra nh÷ng c©u hái thÓ
hiÖn ®Þnh kiÕn ®ã. §èi víi nh÷ng c©u hái ch©m chäc, khiªu khÝch cña
kh¸ch, híng dÉn viªn cÇn b×nh tÜnh, nhÑ nhµng vµ tr¶ lêi ng¾n gän,
chÝnh x¸c, thÓ hiÖn th¸i ®é nghiªm tóc cña m×nh, tr¸nh g©y hiÓu lÇm

195
trong ®oµn kh¸ch. Híng dÉn viªn nªn sö dông ph¬ng ph¸p tr¶ lêi gi¸n tiÕp
v× ph¬ng ph¸p nµy võa gióp híng dÉn viªn tr¶ lêi ®îc c©u hái cña kh¸ch
võa tr¸nh ®îc viÖc ®Ò cËp tíi c¸c vÊn ®Ò mang tÝnh nh¹y c¶m.
VÝ dô: Kh¸ch du lÞch ®Æt c©u hái: “ë ViÖt Nam, t«i kh«ng thÊy cã
b¸o t nh©n, ®iÒu nµy cã ph¶i ë ViÖt Nam cha cã d©n chñ thùc sù
kh«ng ?“
Híng dÉn viªn cã thÓ tr¶ lêi b»ng ph¬ng ph¸p gi¸n tiÕp nh sau:
HiÖn nay ë ViÖt Nam chóng t«i cã kho¶ng h¬n 800 lo¹i b¸o c¶ nhËt b¸o,
tuÇn b¸o, t¹p chÝ tõ Trung ¬ng tíi c¸c ®Þa ph¬ng, c¸c tæ chøc chÝnh trÞ,
x· héi, kinh tÕ. Nh©n d©n chóng t«i kh«ng cã yªu cÇu ra b¸o riªng v× h¬n
800 tê b¸o, t¹p chÝ c¸c lo¹i ®· kh«ng chØ lµ tiÕng nãi cña §¶ng, Nhµ níc
mµ cßn lµ diÔn ®µn réng r·i cña c¸c tæ chøc, c¸c tÇng líp nh©n d©n ViÖt
Nam trong níc còng nh bµ con kiÒu bµo ë níc ngoµi.
Khi tr¶ lêi nh÷ng c©u hái víi ý ®å xÊu, híng dÉn viªn cÇn tØnh t¸o,
ng¨n chÆn ®îc ý ®å xuyªn t¹c th«ng tin cña mét vµi kh¸ch du lÞch. Híng
dÉn viªn cÇn thËn träng vµ tr¸nh g©y c¨ng th¼ng cho ®oµn kh¸ch vµ víi
kh¸ch ®Æt c©u hái víi ý ®å xÊu. Khi ngêi kh¸ch ®· ®îc nghe tr¶ lêi, híng
dÉn viªn cÇn khÐo lÐo híng sù chó ý cña ®oµn kh¸ch sang vÊn ®Ò kh¸c,
g¾n víi chñ ®Ò cña chuyÕn tham quan.
Trong mét sè trêng hîp, kh¸ch cã thÓ ®a ra nh÷ng c©u hái ®Ó
®¸nh gi¸ sù trung thùc cña híng dÉn viªn. Mét híng dÉn viªn nghiªm tóc
vµ th«ng minh sÏ t×m ra c©u tr¶ lêi nhanh chãng, chÝnh x¸c mµ kh«ng
lµm gi¶m sù quý träng cña ®oµn kh¸ch.
5.2.3.6. Ph¬ng ph¸p tr¶ lêi nh÷ng lo¹i c©u hái kh¸c
Nh÷ng c©u hái mang tÝnh chÊt riªng t lµ lo¹i c©u hái kh«ng nªn hái
vµ còng kh«ng b¾t buéc ph¶i tr¶ lêi. Tuy nhiªn, ®Ó kh«ng mÊt lßng
kh¸ch vµ kh«ng lµm cho kh¸ch r¬i vµo thÕ lóng tóng, b»ng sù khÐo lÐo
vµ hµi híc cña m×nh híng dÉn viªn cã thÓ ®a ra c©u tr¶ lêi mang tÝnh
tæng qu¸t, kh«ng qu¸ chi tiÕt. C©u hái nµo kh«ng muèn tr¶ lêi, híng dÉn
viªn cã thÓ nãi “§ã lµ ®iÒu bÝ mËt cña t«i” kÌm theo mét nô cêi vui vÎ.




196
C©u hái «n tËp ch¬ng 5

1. Ph©n tÝch nh÷ng yªu cÇu chung ®èi víi híng dÉn viªn khi xö lý t×nh
huèng trong ho¹t ®éng híng dÉn du lÞch.

2. H·y ph©n lo¹i c¸c t×nh huèng trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ho¹t ®éng h-
íng dÉn tham quan cho ®oµn kh¸ch vµ ®a ra c¸ch thøc xö lý chung
cho c¸c t×nh huèng ®ã?

3. Tr×nh bµy c¸ch thøc xö lý nh÷ng lêi phµn nµn cña kh¸ch vÒ chÊt l-
îng cña dÞch vô trong ch¬ng tr×nh?

4. H·y nªu ra mét sè t×nh huèng thuéc nhãm t×nh huèng khÈn cÊp vµ
tr×nh bµy c¸ch thøc xö lý c¸c t×nh huèng ®ã?

5. T¹i sao nãi viÖc tr¶ lêi c©u hái cña kh¸ch du lÞch lµ mét kü n¨ng
quan träng ®èi víi híng dÉn viªn?

6. Tr×nh bµy c¸c ph¬ng ph¸p chung ®Ó tr¶ lêi nh÷ng c©u hái cña
kh¸ch du lÞch. LÊy vÝ dô minh ho¹.

7. H·y nªu ra mét vµi c©u hái cña kh¸ch du lÞch víi ý ®å xÊu vµ ®a ra
c¸ch thøc tr¶ lêi phï hîp?




197
Bµi tËp thùc hµnh ch¬ng 5

1. Mét nhãm ®ãng vai lµ kh¸ch du lÞch níc ngoµi lÇn ®Çu tiªn tíi ViÖt
Nam, ®a ra nh÷ng c©u hái ®èi víi híng dÉn viªn vµ mét nhãm ®ãng
vai lµ híng dÉn viªn ®Ó tr¶ lêi.

2. §ãng vai lµ híng dÉn viªn vµ coi nh líp häc lµ ®oµn kh¸ch du lÞch
®ang bÞ háng xe däc ®êng, h·y thùc hiÖn c«ng viÖc cña mét híng
dÉn viªn trong trêng hîp nµy.

3. §ãng vai lµ híng dÉn viªn vµ mét kh¸ch du lÞch bÞ chÕt ®uèi. H·y
thùc hiÖn c¸c thao t¸c s¬ cøu cÇn thiÕt tríc khi ®a du kh¸ch ®ã ®i
cÊp cøu.




198
Phô lôc
gi¸o tr×nh
nghiÖp vô híng dÉn

Phô lôc 1: C¸c ®iÓm du lÞch tiªu biÓu ë Hµ Néi



Phô lôc 2: C¸c ®iÓm du lÞch tiªu biÓu ë ViÖt Nam



Phô lôc 3: Mét sè lµng nghÒ truyÒn thèng



Phô lôc 4: Mét sè phong tôc ViÖt Nam



Phô lôc 5: Mét sè v¨n b¶n ph¸p qui vÒ Híng dÉn du lÞch



199
Phô lôc 1

c¸c ®iÓm du lÞch tiªu biÓu ë hµ néi

V¨n miÕu - quèc tö gi¸m hµ néi
V¨n MiÕu ®îc x©y dùng vµo th¸ng 8 n¨m Canh TuÊt (tøc th¸ng 10
n¨m 1070) tøc n¨m ThÇn Vò thø hai ®êi vua Lý Th¸nh T«ng. ¤ng cho lËp
V¨n MiÕu ®Ó lµm n¬i thê tëng niÖm vµ t«n sïng c¸c «ng tæ Nho gi¸o vµ
Nho häc nh Chu C«ng - Khæng Tö.

N¨m 1076 niªn hiÖu Anh Vâ Chiªu Th¾ng thø nhÊt ®êi Lý Nh©n
T«ng x©y Quèc Tö Gi¸m. Tr¶i qua nhiÒu triÒu ®¹i V¨n MiÕu ®· ®îc tu
söa vµ x©y dùng l¹i nhng vÉn gi÷ nguyªn ®îc nÐt vÎ truyÒn thèng cò cña
nã lµ n¬i tô hîp cña nh÷ng nho sÜ cña mäi thêi ®¹i trong nh÷ng dÞp lÔ
héi lín.

KiÕn tróc cña V¨n MiÕu nh hiÖn nay cã lÏ h×nh thµnh tõ thêi Lª
Trung Hng, têng g¹ch bao quanh th× l¹i muén h¬n cã tõ ®Çu thÕ kû XIX.

Nh×n tæng thÓ vÒ V¨n MiÕu th× ®©y lµ khu ®Êt h×nh ch÷ nhËt
kh¸ réng víi diÖn tÝch kho¶ng 54000 m2 ®îc bao quanh bëi mét khu têng
cã chiÒu dµi h¬n 300m, réng 70m, ch¹y dµi tõ ®êng Quèc Tö Gi¸m tíi
®Çu phè NguyÔn Th¸i Häc. V¨n MiÕu ®îc bao bäc bëi 4 phè, phÝa b¾c

200
- phè NguyÔn Th¸i Häc, phÝa nam - phè Quèc Tö Gi¸m, phè V¨n MiÕu ë
phÝa ®«ng vµ phÝa t©y lµ phè T«n §øc Th¾ng.

V¨n MiÕu xa lµ ®Êt H÷u Nghiªm huyÖn Thä X¬ng, nay thuéc quËn
§èng §a, Hµ Néi. KiÕn tróc c¬ b¶n cña V¨n MiÕu cßn l¹i ®Õn ngµy nay lµ
ë thêi hËu Lª ®îc söa sang díi thêi NguyÔn (lÇn trung tu lín nhÊt lµ n¨m
1483, díi triÒu Lª Th¸nh T«ng)

Hå V¨n

Hå V¨n xa kia gäi lµ Th¸i Hå - vÒ phÝa nam næi lªn mét gß ®Êt
cao, theo sau cã n¨m gß nhá, v× vËy d·y gß Êy®îc gäi lµ B¾c §Èu S¬n.
Vua Lý Th¸nh T«ng ®· chän n¬i nµy ®Ó dùng V¨n MiÕu. DÇn dÇn d©n
c xung quanh hå mçi ngµy mét ®«ng, hå bÞ lÊn vµ lÊp gÇn hÕt chØ
cßn phÇn hå phÝa nam, do ®ã phÇn ®Êt cña V¨n MiÕu còng mçi ngµy
mét thªm réng vµ mçi ®êi kiÕn tróc l¹i cã nhiÒu nÐt míi. Hå V¨n ®îc tr«ng
nom gi÷ g×n, råi trë thµnh mét c¶nh ®Ñp cña V¨n MiÕu. N¬i ®©y ®îc c¸c
thÇy cèng, thÇy cö c¸c n¬i chän lµm nÊu sö s«i kinh chuÈn bÞ giËt gi¶i
"B¶ng vµng bia ®¸” nªn ®ªm ngµy lu«n rén nh÷ng tiÕng ng©m th¬ ®äc
kinh.

Hå V¨n cã diÖn tÝch 12.297m 2, gi÷a hå cã gß Kim Ch©u, trªn hå
cã Ph¸n Thuû §×nh (do Ph¹m C«ng Trø dùng díi thêi Lª C¶nh Hng (1668
- 1671) lµ n¬i diÔn ra c¸c buæi b×nh v¨n th¬ cña nho sÜ kinh thµnh xa.
Nhµ ph¸n Thuû cò ®· bÞ ph¸ huû nhng tÊm bia ghi l¹ viÖc x©y dùng vÉn
cßn. C¸c nhµ nghiªn cøu ngµy nay cho r»ng bªn c¹nh gi¸ trÞ vÒ c¶nh
®Ñp du ngo¹n cßn cã gi¸ trÞ vÒ triÕt häc t©m linh theo lèi kiÕn tróc "th-
îng gia h¹ tr×" tøc lµ trªn nhµ díi ao mµ theo quan niÖm nho gi¸o, níc lµ
nguån gèc ®Çu tiªn cña sù sèng. HiÖn nay, Hå V¨n ®ang bÞ lÊn chiÕm,
së V¨n ho¸ - Th«ng tin Hµ Néi ®ang cã kÕ ho¹ch gi¶i to¶ khu vùc nµy
®Ó tr¶ l¹i vÎ ®Ñp xa cho Hå V¨n.

§èi diÖn víi Hå V¨n lµ cæng Tam Quan - khu tiÒn ¸n víi kho¶ng
kh«ng gian më ra phÝa tríc t¹o cho V¨n MiÕu d¸ng vÎ bÒ ngoµi rÊt uy
201
nghiªm. Khu nµy ®îc b¾t ®Çu b»ng Tø Trô (Nghi M«n) vµ hai bia H¹ M·
ë hai bªn. Tríc kia Tø Trô soi xuèng mÆt Hå V¨n nhng nay ®· bÞ ng¨n
c¸ch bëi phè Quèc Tö Gi¸m.

Tø trô

Tø trô x©y b»ng g¹ch, hai trô gi÷a x©y cao h¬n cã h×nh hai con
nghª chÇu vµo. Theo quan niÖm t©m linh xa, con nghª lµ con vËt linh
kh«ng h¹i ai, nã cã kh¶ n¨ng nhËn ra kÎ ¸c hay ngêi thiÖn. Hai trô ngoµi
®¾p næi bèn con chim phîng xoÌ c¸nh, ®u«i ch¾p vµo nhau. Phîng lµ
con vËt linh biÓu hiÖn cho cho tÇng trªn víi ý nghÜa: ®Çu ®éi c«ng lý,
m¾t lµ mÆt trêi, lng câng bÇu trêi, l«ng lµ c©y cá, c¸nh l¸ giã, ®u«i lµ
tinh tó, ch©n lµ ®Êt. V× thÕ nã tîng trng cho c¶ vò trô mang t c¸ch vËn
chuyÓn bÇu trêi

Bia H¹ M·

Hai gãc cã hai bia “H¹ M·” ®Æt trong hai nhµ bia nhá x©y g¹ch. Xa
kia dï c«ng hÇu hay khanh tíng, dï vâng läng hay ngùa xe hÔ ®i qua V¨n
MiÕu ®Òu ph¶i xuèng ®i bé Ýt nhÊt tõ tÊm bia "H¹ M·" nµy sang tÊm
bia "H¹ M·" kia míi l¹i lªn ngùa, lªn xe ®i tiÕp. §iÒu ®ã chøng tá V¨n MiÕu
cã vÞ trÝ rÊt t«n nghiªm.

V¨n MiÕu M«n

V¨n MiÕu M«n tøc lµ cæng quan ngoµi cïng, cæng Tam Quan lín
x©y hai tÇng, ba cöa. Cöa gi÷a to, tÇng trªn cã ®Ò ba ch÷ "V¨n MiÕu
M«n", kiÓu d¸ng kiÕn tróc cña V¨n MiÕu M«n cã nhiÒu nÐt kh¸ ®éc ®¸o
vµ ®Ñp m¾t. §©y lµ kiÓu kiÕn tróc mét g¸c chu«ng hai tÇng t¸m m¸i.

Nh×n bÒ ngoµi, Tam Quan lµ mét kiÕn tróc riªng biÖt cöa chÝnh
gi÷a x©y hai tÇng. MÆt b»ng h×nh vu«ng, tÇng díi to, tÇng trªn nhá
chång lªn tÇng díi, xung quanh thõa ra mét hµng hiªn réng bèn mÆt cã
lan can. PhÝa bªn ngoµi tÇng díi chØ më mét cöa cuèn. §©y lµ hai c¸nh
cöa b»ng gç lim më vµo trong, cöa h×nh b¸n nguyÖt vµ ch¹m næi h×nh

202
®«i rång chÇu mÆt nguyÖt. Hai cöa nhá hai bªn lµ bËc lªn tÇng hai
quan träng. TÇng hai chÝnh lµ mét tam quan më ba cöa cuèn kh«ng cã
c¸nh cöa. TÇng trªn lµm t¸m m¸i, bèn m¸i hiªn vµ bèn m¸i nãc cong lªn ë
bèn gãc. Bê nãc còng cã ®¾p næi "lìng long chÇu nguyÖt", thÓ hiÖn sù
hµi hoµ ©m d¬ng. ë ®©y, cã c¸c c¸nh cöa ë c¸c bËc cæng, h×nh ¶nh nµy
xuÊt hiÖn kh¸ nhiÒu. Nho gi¸o tÝnh theo lÞch ©m (tuÇn tr¨ng), mÆt tr¨ng
ë gi÷a ph¶n chiÕu ¸nh s¸ng mÆt trêi xuèng tr¸i ®Êt. Lìng long chÇu
nguyÖt nh»m biÓu d¬ng Nho gi¸o.

Tríc kia, trªn cæng Tam Quan cã dùng mét tÊm bia kh¾c hai bµi
th¬ tø tuyÖt cña vua Kh¶i §Þnh khi ®i b¾c tuÇn ghÐ th¨m V¨n MiÕu n¨m
1891. Bia ®ã nay kh«ng cßn chØ cßn hai bÖ bia b»ng ®¸, hai mÆt bÖ lµ
h×nh hæ phï. Hæ phï lµ mét quû v¬ng, kÎ thï cña mÆt tr¨ng vµ mÆt trêi
hay t×m nuèt mÆt tr¨ng vµ mÆt trêi t¹o ra hiÖn tîng nguyÖt thùc vµ nhËt
thùc: NguyÖt thùc toµn phÇn ®îc ngêi ViÖt Nam xem nh lµ ®ãi vµ chiÕn
tranh. NguyÖt thùc mét phÇn sÏ no ®ñ cho nªn ngêi ta hay ch¹m hæ phï
vÒ mÆt tr¨ng sa, sau nµy thay b»ng ch÷ nho hay hoa cóc ®Ó cÇu sù no
®ñ.

PhÝa tríc cæng Tam Quan lµ ®«i rång ®¸ c¸ch ®iÖu thêi Lª, bªn
trong lµ ®«i rång mang phong c¸ch ®êi NguyÔn. Hai mÆt Tam quan
®Òu ®¾p næi hai c©u ®èi ch÷ H¸n. Bªn tr¸i tríc cæng Tam quan ®¾p
næi c¶nh "long ng héi tô" c¸ - rång Èn hiÖn trong m©y vÝ nh c¶nh thanh
v©n ®¾c lé cña c¸c nho sinh thµnh ®¹t, bªn ph¶i lµ c¶nh "M·nh hæ h¹
s¬n" nói rõng m©y níc næi bËt lªn d¸ng dÊp mét con hæ hïng dòng
xuèng nói vÝ nh c¸c bËc thøc gi¶ khÝ thÕ bíc vµo ®êi.

Hai bªn cña cöa Tam quan lµ "T¶ M«n" vµ "H÷u M«n", ë hai bªn
nhá h¬n thÊp h¬n còng x©y bèn m¸i hiªn vµ bèn m¸i nãc nh×n tùa nh
kiÕn tróc hai tÇng. Hai cöa nµy xa kia lµ n¬i ®ãng më vµo hµng ngµy
cßn cöa chÝnh quanh n¨m ®ãng cöa, nã chØ ®îc më vµo dÞp long träng
nh vua chóa tíi th¨m, lÔ Khæng Tö hoÆc nh÷ng khi treo b¶ng vµng c¸c

203
khoa thi tiÕn sÜ.

§¹i Trung M«n

Theo con ®êng l¸t g¹ch nµy dÉn tíi khu thø hai ®ùoc b¾t ®Çu
b»ng cöa "§¹i Trung M«n", hai bªn cã hai cæng nhá mang tªn Thµnh §øc
vµ §¹t Tµi. Bøc têng ngang nèi ba cöa v¬n dµi ra hai bªn tËn têng v©y
däc bªn ngoµi t¹o thµnh mét khung gÇn vu«ng cã têng v©y khÐp kÝn.
Hai chiÕc hå ch÷ nhËt nhá n»m dµi s¸t theo chiÒu däc cña têng v©y bäc
bªn ngoµi. Khung c¶nh c©y xanh, níc trong t¹o nªn vÎ tÜnh mÞch, th¬
méng cho V¨n MiÕu.

Cæng §¹i Trung gåm 3 gian, x©y trªn nÒn g¹ch cao, m¸i lîp ngãi
mòi hµi, cã 2 hµng cét hiªn tríc vµ sau, ë gi÷a lµ: "hµng cét chèng nãc".
Tªn cña 2 cæng nhá "Thµnh §øc" vµ "§¹t Tµi" mang ý nghÜa nho gi¸o
®µo t¹o con ngêi võa cã ®øc vµ cã tµi.

Bªn trªn cæng chÝnh lµ hai con c¸ chÐp chÇu b×nh gièng m©m rîu
ë gi÷a. Së dÜ cã h×nh ¶nh c¸ chÐp lµ bëi theo truyÒn thuyÕt Trung
Quèc xa: c¸ vît Vò M«n. Hµng n¨m trêi tæ chøc cuéc thi kÐn rång ë cöa
Vò - con c¸ nµo mµ nh¶y qua ®îc mét lóc ba ®ît kh¸c nhau th× lËp tøc cã
tiÕng sÊm næ, c¸ biÕn thµnh Rång.

Trong tÊt c¶ c¸c con c¸ th× hÇu nh c¸ chÐp lµ h×nh ¶nh tiªu biÓu
h¬n c¶. Ngµy nay, c¸c b¹n thö nh×n con c¸ trª ®Çu nã bÑp v× ngêi ta cho
r»ng trong cuéc thi nã ®· kh«ng nh¶y ®îc qua vµ bÞ va ®Çu vµo ®¸, con
c¸ trµy cã m¾t mµu ®á v× nã kh«ng vît qua vµ khãc nhiÒu qu¸.... Do
vËy, cöa Vò ®îc dïng ®Ó chØ chèn trêng thi "c¸ vît Vò M«n" chØ viÖc thi
®ç, muèn ®ç ®¹t ph¶i tÝch gãp kiÕn thøc, häc tËp ch¨m chØ.

Khuª V¨n C¸c

Khuª V¨n C¸c cã hai cæng nhá bªn c¹nh mang tªn lµ Sóc v¨n (v¨n
hµm sóc) vµ BÝ v¨n (v¨n ®Ñp ®Ï). G¸c Khuª V¨n lµ mét lÇu vu«ng t¸m m¸i
®îc x©y dùng vµo n¨m 1805 ®êi vua Gia Long triÒu NguyÔn. G¸c dùng

204
trªn mét nÒn vu«ng cao, l¸t g¹ch B¸t Trµng, kiÓu d¸ng kiÕn tróc ®éc ®¸o.
TÇng díi chØ lµ bèn trô g¹ch, bèn bÒ trèng kh«ng. TÇng trªn lµ kiÕn tróc
gç tõ m¸i, líp vµ phÇn trang trÝ gãc m¸i hoÆc trªn bê nãc lµ b»ng chÊt
liÖu ®Êt nung hoÆc c¸t v«i. Bèn c¹nh sµn gç cã diÒm tr¹m træ tinh vi,
bèn gãc sµn lµm lan can con trªn cïng b»ng gç, bèn mÆt têng bÞt v¸n
gç, mçi mÆt ®Òu lµm mét cöa trßn cã nh÷ng thanh gç chèng to¶ ra bèn
phÝa.

C¸c cöa sæ trßn trong khung gç vu«ng nãi lªn quan niÖm trêi trßn
- ®Êt vu«ng ©m d¬ng hoµ hîp cña ngêi xa, cöa vµ nh÷ng thanh gç chèng
tîng trng cho søc khoÎ.

Khuª V¨n theo c¸ch lý gi¶i vÒ thiªn thÓ, Khuª lµ tªn mét ng«i sao
trong chßm 28 sao, lµ ®Çu B¹ch Hæ ph¬ng T©y cã 16 ng«i s¾p xÕp
khóc khuûu gièng h×nh ch÷ v¨n. ChÝnh v× vËy sao Khuª ®îc coi lµ sao
chñ vÒ v¨n häc.

Trªn g¸c cã biÓn s¬n thiÕp vµng ®Ò 3 ch÷ "Khuª V¨n C¸c" xung
quanh bèn mÆt ®Òu cã c©u ®èi. Cã thÓ nãi kiÕn tróc chñ ®¹o cña V¨n
MiÕu theo kiÓu s¬n son thiÕp vµng hai mµu vµng - ®á. Theo thuyÕt ©m
d¬ng ngò hµnh th× mµu ®á mang biÓu hiÖn yÕu tè ©m, lµ thuû. Mµu
®á tîng trng cho søc m¹nh tèi cao vµ sù chiÕn th¾ng bÒn v÷ng - ®ã lµ
søc m¹nh cña tri thøc.

Trªn Khuª V¨n C¸c cã thÓ nh×n thÊy h×nh ¶nh nh÷ng d¶i lôa buéc
hßm s¸ch, c©y bót, nghiªn mùc... lµ nh÷ng h×nh ¶nh tiªu biÓu cho con ®-
êng häc hµnh thµnh ®¹t.

C¹nh g¸c Khuª V¨n lµ giÒng Thiªn Quang ®Çy níc trong xanh in
h×nh Khuª V¨n C¸c. G¸c Khuª V¨n xøng ®¸ng víi lêi b×nh lµ mét viªn ngäc
trong khu di tÝch V¨n MiÕu - Quèc Tö Gi¸m. Hai bªn Khuª V¨n C¸c lµ hai
cöa BÝ V¨n (v¨n ®Ñp ®Ï, trau chuèt, sang sña) vµ sóc v¨n (v¨n hµm ý,
sóc tÝch cã søc truyÒn c¶m thuyÕt phôc con ngêi).


205
Qua cöa Khuª V¨n C¸c sÏ tíi vùc giÕng Thiªn Quang (Thiªn Quang
TØnh) cßn ®îc gäi lµ V¨n Tr× tøc Ao Vua. ThiÒn Quang cã nghÜa lµ
giÕng trêi trong s¸ng. §Æt tªn nµy cho giÕng lµ cã ý muèn nãi con ngêi
thu nhËn ®îc tinh tuý cña vò trô, soi s¸ng tri thøc, n©ng cao phÈm chÊt,
t« ®Ñp nÒn nh©n v¨n.

GiÕng cã h×nh d¸ng rÊt ®Æc biÖt: h×nh vu«ng, quanh bê cã hµnh
lang bao quanh. KiÕn tróc nµy ®îc x©y dùng theo quan niÖm cña ngêi x-
a: giÕng h×nh vu«ng tîng trng cho ®Êt, cöa trßn g¸c Khuª V¨n tîng trng
cho trêi. Nh vËy, tinh hoa cña c¶ ®Êt vµ trêi ®îc tËp trung ë trung t©m
v¨n ho¸ gi¸o dôc lín nhÊt c¶ níc t¹i kinh ®« Th¨ng Long. T¬ng truyÒn nÕu
®em mµi mùc víi níc giÕng nµy th× thi cö sÏ ®ç ®¹t.

GiÕng Thiªn Quang quanh n¨m ®Çy níc, mÆt níc xanh trong b»ng
ph¼ng soi bong g¸c Khuª V¨n, c¶nh s¾c rÊt ®Ñp.

Hai bªn giÕng ®Òu cã bËc ®Ó xuèng lÊy níc tíi hoa vµ röa ch©n
tay nhng kh«ng khÝ uy nghiªm n¬i ®©y ®· nh nh¾c nhë mäi ngêi sî lµm
bÈn giÕng - mÊt ®i vÎ uy nghiªm nªn ®· tõ l©u kh«ng ai lÊy níc ë ®©y.

Bia TiÕn Sü

Gåm 82 bia, dùng ë hai bªn ph¶i tr¸i cña Thiªn Quang TØnh, mçi
bªn cã 41 tÊm bia dùng thµnh hµng n¨m ngang quay mÆt vÒ phÝa
giÕng (82 tÊm bia nµy ®Ó ghi kh¾c hä tªn, quª qu¸n cña 1307 vÞ tiÕn
sÜ...)

ý tëng dùng bia ghi tªn c¸c tiÕn sÜ ®îc khëi sù tõ ®êi Lª Th¸nh
T«ng (1484) - mét vÞ hoµng ®Õ tµi cao, häc réng quan t©m ®Õn viÖc
x©y dùng nÒn v¨n ho¸ d©n gian cña d©n téc vµ c¸c ®êi vua kÕ tiÕp ®·
cho dùng bia tiÕn sÜ ë V¨n MiÕu - Quèc Tö Gi¸m nh»m môc ®Ých biÓu
d¬ng c¸c nho gi¸o sÜ ®ç ®¹t vµ khÝch lÖ viÖc häc hµnh thi cö.

Hai khu vên bia cã hai toµ ®×nh thê bia. Xa kia hµng n¨m xu©n thu
nhÞ kú trong V¨n MiÕu lµm lÔ tÕ th× ë ®©y còng söa lÔ vËt cóng b¸i c¸c

206
vÞ tiªn nho cña níc ta mµ quý tÝnh cao danh cßn kh¾c trªn bia ®¸. 82
tÊm bia tiÕn sÜ lµ nh÷ng di vËt gi¸ trÞ bËc nhÊt cña di tÝch V¨n MiÕu -
Quèc Tö Gi¸m, lµ niÒm tù hµo cña nÒn v¨n ho¸ gi¸o dôc d©n téc ®· t¹o
nªn vµ lu gi÷ ®îc mét pho "Sö ®¸" cã gi¸ trÞ vÒ mäi mÆt. 82 tÊm bia tiÕn
sÜ lµ 82 phong c¸ch ®iªu kh¾c, tuy kÝch thíc kh¸c nhau nhng bia nµo
còng ®îc dùng trªn lng mét con rïa, cæ ngÈng cao, bèn ch©n xoµi ra
trong u thÕ ®ang bß lªn. Theo quan niÖm cña ngêi ViÖt Nam th× rïa tõ
xa ®· g¾n víi ®Êt níc ViÖt Nam: §ã lµ thÇn Kim Quy gióp An D¬ng V¬ng
x©y thµnh Cæ Loa, trong truyÒn thuyÕt Hå Hoµn KiÕm, rïa cßn lµ sø
gi¶ cña Thuû V¬ng gióp Lª Lîi ®¹i ph¸ qu©n Minh... Rïa lµ con vËt ®îc
hîp l¹i bëi c¶ ©m vµ d¬ng: bông ph¼ng tîng trng cho ®Êt mang yÕu tè
©m, mai khum tîng trng cho trêi ®Êt - mang yÕu tè tè d¬ng. Ngoµi ra nã
cßn cã ý nghÜa lµ chÞu ®ùng vµ sèng l©u vÜnh h»ng. Bia ®¸ ®Æt trªn l-
ng rïa nh»m kh¼ng ®Þnh sù trêng tån cña trÝ tuÖ, cña tinh hoa d©n
téc. §ång thêi ®ã còng lµ tÊm g¬ng nh¾c nhë cho con ch¸u h«m nay vµ
mai sau cïng häc tËp, phÊn ®Êu theo g¬ng cha «ng ta thña tríc. 82 tÊm
bia ghi tªn 1805 nh©n vËt trong ®ã cã 17 tr¹ng nguyªn, 19 b¶ng nh·n, 47
th¸m hoa, 284 ho¸ng gi¸p vµ 938 tiÕn sÜ.

Qua v¨n bia, ta biÕt râ ®îc hä tªn cña c¸c tiÕn sÜ mµ ngµy nay
danh tiÕng vÉn cßn lu truyÒn m·i nh: nhµ sö häc Ng« SÜ Liªn, tiÕn sÜ
n¨m 1442 nhµ sö häc, nhµ qu©n sù, chÝnh trÞ v¨n ho¸, nhµ thuËt häc tµi
n¨ng lçi l¹c Lª Quý §«n khoa thi 1752, hay nhµ ngo¹i giao lçi l¹c Ng« Th×
NhËm tiÕn sÜ khoa 1775. ngêi ®Çu tiªn ®îc kh¾c tªn trªn bia trªn ®¸ lµ
tr¹ng nguyªn NguyÔn Trùc ngêi x· Bèi Khuª, Thanh Oai - Hµ T©y ®ç tr¹ng
nguyªn khoa Nh©m TuÊt niªn hiÖu B¶o §¹i thø Ba (1442) ®êi vua Lª
Th¸nh T«ng. Ngêi cuèi cïng ®îc ghi tªn lªn bia ®¸ lµ tiÕn sÜ Ph¹m Huy ¤n
vµo khoa thi Kû Hîi (1779) vµ còng lµ khoa thi cuèi cïng ®îc dùng bia t¹i
V¨n MiÕu - Quèc Tö Gi¸m. VÒ sau, vµo thêi vua Gia Long vµ trong kinh
thµnh Phó Xu©n - HuÕ. Nh×n hai vên bia, ta nhËn thÊy cã sù kh¸c
nhau gi÷a c¸c bia - ®ã lµ do ë mçi thêi kú ®îc kh¾c l¹i cã nh÷ng nÐt kiÕn
207
tróc riªng cho mçi lo¹i. Nh÷ng tÊm bia kh¾c vµo thÕ kû 15 (14 chiÕc) cã
tr¸n b»ng, máng, thÊp, cã h×nh hoa l¸ m©y tr¨ng cã ¶nh hëng cña tam
gi¸o ®ång. Trang trÝ hoa sen: ¶nh hëng cña phËt gi¸o, con rïa ®Çu h×nh
chim, m¾t cã l«ng mµy, måm nh má chim, ®Çu ngÈng cao, ®«i khi cã r¨ng,
mai tr¬n, ch©n rôt l¹i.

Nh÷ng tÊm bia ®îc kh¾c vµo thÕ kû 17 (25 chiÕc). Trªn bia xuÊt
hiÖn sõng tª, ngu b¸t b¶o (§¹o gi¸o), bia cã h×nh mÆt nguyÖt rång chÇu,
kÝch thíc cao. Cã thÓ nãi nghÖ thuËt ch¹m kh¾c ë ®©y ®· ®¹t møc ®é tinh
x¶o.

Nh÷ng tÊm bia lo¹i ba x©y dùng vµo thÕ kû 18. Bia to cao trang trÝ
c¸ch ®iÖu, nghÖ thuËt, th× kh« cøng, duy nhÊt cã mét tÊm bia ch¹m
kh¾c h×nh ngêi vµ Tr©u, Rïa cã ®Çu gièng ®Çu rïa, lo¹i mét cæ cã
ngÊn, mai cong vång lªn, cã gß sèng lng ch¹m h×nh s¸u c¹nh.

Ngoµi ra cßn mét sè bia ngo¹i lÖ, kh«ng thuéc phong c¸ch nµo c¶.

§¹i Thµnh M«n

§©y lµ khu vùc thø t cña V¨n MiÕu - khu vùc chÝnh thê Khæng Tö
vµ c¸c bËc hiÒn triÕt bao gåm §¹i Thµnh, nhµ B¸i §êng, hai d·y §«ng Vò,
T©y Vò.

Cöa §¹i Thµnh ba gian víi hai cét hiªn tríc vµ sau gièng nh cöa §¹i
Trung mét hµng gi÷a ®ì xµ nãc, ba gian ®Òu ®îc l¾p cöa gç s¬n ®á trªn
cã ho¹ tiÕt rång, m©y. Gian gi÷a treo bøc hoµnh phi ®Ò ba ch÷: §¹i
thµnh M«n. Cöa §¹i Thµnh lµ cöa cña sù thµnh ®¹t lín lao më ®Çu cho
khu vùc cña nh÷ng kiÕn tróc chÝnh mang mét c¸i tªn ®Çy ý nghÜa vÒ
häc vÊn, ®¹o ®øc.

Bíc qua cöa §¹i Thµnh lµ tíi mét s©n réng l¸t g¹ch B¸t Trµng. Hai bªn
ch©n lµ hai d·y nhµ T¶ Vu vµ H÷u Vu. ChÝnh tríc mÆt lµ toµ §¹i B¸i §êng
lín, réng vµ th©m nghiªm tr¶i suèt chiÒu réng cña s©n nèi víi ®Çu håi
cña T¶ - H÷u Vu t¹o thµnh h×nh ch÷ U rÊt cæ kÝnh vµ truyÒn thèng.

208
Sau §¹i B¸i §êng lµ toµ Thîng §iÖn còng cã quy m« nh toµ §¹i B¸i. §¹i B¸i
§êng ®îc nèi víi toµ Thîng §iÖn b»ng mét tiÓu ®×nh h×nh vu«ng. NÕu
t¸ch riªng ba côm kiÕn tróc nµy ra th× chóng ®îc x©y theo h×nh ch÷
c«ng (I) mµ tiÓu ®×nh chÝnh lµ nÐt gi÷a vµ §¹i B¸i vµ Thîng ®iÖn lµ hai
nÐt ngang trªn vµ díi.

Toµ b¸i ®êng gåm chÝn gian víi bèn cét chång m¸i, chèng rêng,
bÞt hai ®Çu m¸i ngãi mòi hµi, trªn ®¾p næi hai con rång chÇu nguyÖt.
Hai gian ®Çu håi mÆt tríc vµ mÆt sau lµ cöa gç g¾n song con tiÖn,
phÝa díi lµ nh÷ng bøc phï ®iªu gç thêi Lª kh¾c næi h×nh rång bay cao
rÊt ®Ñp. Toµn bé cét gç tµu trªn m¸i ®Òu ®îc s¬n son thiÕp vµng, hai
hµng cét ë gi÷a cã trang trÝ míi ®©y vµo n¨m 1994 lîp l¹i ngãi, n¨m 1995
s¬n thiÕp c¸c kÕt cÊu gç. §©y lµ n¬i dïng ®Ó tæ chøc c¸c nghi lÔ lín. Do
vËy, chÝnh gi÷a toµ ®¹i b¸i ®Æt mét h¬ng ¸n lín, trªn bµy ®å thê. PhÝa
trªn h¬ng ¸n cã bøc hoµnh phi "v¹n thÕ s biÓu" tøc ngêi thÇy tiªu biÓu
cña mu«n ®êi ®îc lµm n¨m 1888 trong lÇn tu söa V¨n MiÕu. ë gian ®Çu
håi phÝa §«ng treo bøc hoµnh "cæ kim nhËt nguyÖt" tøc "¸nh s¸ng mu«n
thña" vµ chu«ng BÝch Ung ®Òu cña t NghiÖp Quèc Tö Gi¸m qu©n
quËn c«ng NguyÔn NghiÔm (cha cña ®¹i thi hµo NguyÔn Du) - 1768.

N¬i ®©y còng ®Ó thê Chu V¨n An (1293 - 1370), «ng lµ mét nhµ
nho næi tiÕng vÒ ®¹o ®øc vµ tµi n¨ng häc vÊn. N¨m 1328 ®îc vu TrÇn
Minh T«ng mêi vÒ kinh ®Ó d¹y häc cho th¸i tö vµ sau ®ã ®îc bæ gi÷
chøc vô t nghiÖp Quèc Tö Gi¸m. Sau khi «ng mÊt, vua TrÇn Nh©n T«ng
ban huý lµ Kh¸nh TiÕt cho Thê t¹i ®©y. T¹i n¬i ®Æt bµn thê cã hai con
h¹c ®øng trªn lng hai con rïa ë hai bªn. §©y lµ h×nh ¶nh biÓu hiÖn sù hµi
hoµ cña ®Êt trêi khi óng khi h¹n, sù hµi hßa gi÷a hai th¸i cùc ©m - d¬ng.

§iÖn §¹i Thµnh ch¹y song song víi nhµ §¹i B¸i. §iÖn gåm chÝn gian,
x©y kÝn ba mÆt, phÝa tríc cã cöa - bøc mµn ®ãng kÝn b¶y gian gi÷a,
hai gian ®Çu håi cã cöa cã ch¾n song cã tiÖn cè ®Þnh mang phong
c¸ch kiÕn tróc thêi Lª.

209
§iÖn lµ n¬i thê Khæng Tö, Tø Phèi ThËt triÕt. Gian chÝnh lµ tîng
Khæng Tö quay mÆt vÒ híng nam, phÝa sau lµ kh¸m thê trªn cã ngai vµ
bµi vÞ "§¹i Thµnh ChÝ Th¸nh Tiªn S Khæng Tö Bµi VÞ".

Tríc mÆt lµ mêi chiÕc gi¸o, trªn chuçi gi¸o phÝa tr¸i cña Khæng Tö
cã ®Ò ch÷ "Tr¸nh ra", trªn phÝa ph¶i chuçi gi¸o ®Ò ch÷ "Mét ngêi nghiªm
tóc". Trªn mçi bµn thê cã h×nh hai con h¹c - §ã lµ ngùa cña ®¹o sÜ ®Ó
lªn trêi. Tríc bµn thê cña Khæng Tö cã 2 con voi, biÓu tîng cho søc m¹nh
ch©n lý tuyÖt ®èi.

Toµ §¹i B¸i vµ §iÖn Th¸nh lµ n¬i c¸c triÒu ®¹i Lý, TrÇn, Lª hµng n¨m
xu©n thu hai lÇn chän ngµy §inh thø hai vµ thø t¸m tÕ lÔ do vua lµm chñ
tÕ hoÆc c¸c Hoµng Th©n, ®¹i thÇn tÕ thay. Khi Kinh §« chuyÓn vµo
HuÕ hµng n¨m ë V¨n MiÕu B¾c Thµnh do quan tæng ®èc tiÕn hµnh
nghi thøc tÕ lÔ. Hai d·y §«ng Vu vµ T©y Vu ë hai bªn s©n §¹i B¸i ®Òu
gåm 9 gian, tríc ®©y mçi d·y ®Òu x©y dùng l¹i vµo n¨m 1954.

Nhµ Th¸i Häc

PhÝa sau ®iÖn th¸nh cã cæng th¸i häc dÉn sang Nhµ Th¸i Häc,
khu vùc thø 5 cña di tÝch. Khu nµy tríc ®©y cã c¸c gi¶ng ®êng §«ng
T©y, nhµ Minh luËn kho bÝ th (Tøc th viÖn chøa s¸ch vµ c¸c v¸n kh¾c in
s¸ch). Khu ký tóc x¸ cña gi¸m sinh gåm hai khu hai d·y, mçi d·y 25 gian,
mçi gian hai ngêi (tæng céng chøa ®îc 300 häc sinh thêng xuyªn néi tró).
§Çu thêi NguyÔn, khi Quèc Tö Gi¸m chuyÓn vµo HuÕ khu nµy trë thµnh
häc phñ cña phñ Hoµi §øc (sau thuéc Hµ Néi) vµ x©y ®Òn Kh¶i Th¸nh
®Ó thê phô mÉu cña Khæng Tö. Nhng toµn bé khu nµy ®· bÞ ®èt ph¸
n¨m 1964 nay chØ cßn con ®êng l¸t g¹ch chÝnh gi÷a tõ cæng Th¸i Häc
dÉn ®Õn ®Òn Kh¶i Th¸nh. Ngµy nay, V¨n MiÕu - Quèc Tö Gi¸m ®îc nhµ
níc trïng tu x©y dùng l¹i nhng vÉn gi÷ ®îc nÐt kiÕn tróc c¬ b¶n vµ d¸ng vÎ
xa kia cña V¨n MiÕu ®ã lµ quÇn thÓ kiÕn tróc t¬ng tù nh khu ®¹i thµnh:
toµ nhµ trung t©m ë gi÷a, sÏ lµ n¬i t«n vinh c¸c danh nh©n cã c«ng x©y
dùng V¨n MiÕu - Quèc Tö Gi¸m còng nh c¸c bËc thÇy ®¹o ®øc träng nh

210
Lý Th¸nh T«ng, Lý Nh©n T«ng, Lª Th¸nh T«ng, Chñ V¨n An.. Ngoµi ra,
nhµ Th¸i Häc cßn lµ n¬i giíi thiÖu c¸c t liÖu liªn quan ®Õn viÖc häc hµnh
thi cö gi¸o dôc ®µo t¹o thêi phong kiÕn. §©y còng lµ tæ chøc c¸c ho¹t
®éng v¨n ho¸, khoa häc nh héi th¶o, lÔ kû niÖm danh nh©n, trng bµy
chuyªn ®Ò. Hai bªn toµ nhµ chÝnh lµ hai d·y nhµ lµm viÖc th viÖn, trng
bµy toµn bé c«ng tr×nh hoµn toµn theo kiÓu kiÕn tróc cæ.

Nguån: TS Lu Minh TrÞ - Di tÝch danh th¾ng Hµ Néi vµ vïng phô

cËn,(2000)




L¡NG CHñ TÞCH - QU¶NG TR¦êNG BA §×NH

L¨ng Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®îc chÝnh thøc khëi c«ng ngµy 2
th¸ng 9 n¨m 1973, t¹i vÞ trÝ cña lÔ ®µi cò gi÷a qu¶ng trêng Ba §×nh, n¬i
B¸c Hå ®· tõng chñ täa c¸c cuéc mÝt tinh lín. L¨ng ®îc kh¸nh thµnh vµo
ngµy 29 th¸ng 8 n¨m 1975. L¨ng gåm 3 líp víi chiÒu cao 21,6 mÐt, líp díi
t¹o d¸ng bËc thÒm tam cÊp, líp gi÷a lµ kÕt cÊu trung t©m cña L¨ng gåm
phßng thi hµi vµ nh÷ng hµnh lang, nh÷ng cÇu thang lªn xuèng. Quanh
bèn mÆt lµ nh÷ng hµng cét vu«ng b»ng ®¸ hoa c¬ng, líp trªn cïng lµ m¸i
L¨ng h×nh tam cÊp. ë mÆt chÝnh cã dßng ch÷: "Chñ tÞch Hå ChÝ
Minh" b»ng ®¸ hång mµu mËn chÝn. Trong L¨ng lµ thi hµi B¸c ®Æt trong
hßm kÝnh ®îc ghÐp b»ng ®¸ ®en huyÒn lÊp l¸nh mu«n ngµn h¹t s¸ng.
Qua líp kÝnh trong suèt, B¸c Hå yªn nghØ trong bé quÇn ¸o ka ki b¹c
mµu, díi ch©n B¸c vÉn lµ ®«i dÐp cao su gi¶n dÞ cña ngêi. L¨ng Chñ
tÞch Hå ChÝ Minh lµ n¬i an nghØ vÜnh h»ng cña ngêi l·nh tô vÜ ®¹i cña
d©n téc ViÖt Nam. Qu¶ng trêng Ba §×nh cã chiÒu dµi 320m, réng 100m


211
víi 240 « cá xanh t¬i suèt bèn mïa ®· trë thµnh n¬i trang nghiªm cña Hµ
Néi. Bªn phÝa t©y cña qu¶ng trêng lµ khu nu niÖm Hå Chñ TÞch. N¬i
®©y cã b¶o tµng Hå ChÝ Minh, cã ng«i nhµ sµn cña Ngêi, cã hå c¸,
rÆng c©y dõa vµ nh÷ng hµng rµo d©m bôt ®· ®i vµo th¬ ca ViÖt Nam.
http://www.nhungtrangvang.com.vn/Thongtin_hanoi/Danh_thang /
(12/2005)



®Òn qu¸n th¸nh

LÞch sö h×nh thµnh vµ tªn gäi

§Òn Qu¸n Th¸nh cã mét vÞ trÝ rÊt ®Ñp, n»m ë ven bê hå Tróc
B¹ch vµ Hå T©y, n¬i gÆp nhau gi÷a phè Qu¸n Th¸nh vµ ®êng Thanh
Niªn, thuéc quËn Ba §×nh. §©y lµ 2 c¸i hå lín vµ ®Ñp næi tiÕng cña thñ
®« Hµ Néi. Hå T©y lµ hå lín nhÊt ë néi thµnh, réng 506 ha, n»m ë phÝa
T©y B¾c thµnh phè. Hå lµ mét ®o¹n s«ng Hång cò cßn sãt l¹i sau khi
s«ng ®· ®æi dßng, do vËy mµ xuÊt hiÖn nhiÒu truyÒn thuyÕt vÒ hå
nµy, theo ®ã mµ hå cã nhiÒu tªn gäi kh¸c nhau nh Hå X¸c C¸o, hå Kim
Ngu, thêi Lý TrÇn gäi lµ hå D©m §µm (hå cã nhiÒu s¬ng mï bao phñ),
sang thêi Lª (thÕ kû XV) ®æi tªn lµ Hå T©y. Hå T©y lµ mét th¾ng c¶nh
cña thñ ®« tõ l©u ®· ®îc dïng lµm n¬i nghØ m¸t cña vua quan c¸c triÒu
®¹i, nhiÒu cung ®iÖn ®îc x©y dùng qu©nh hå nh cung Thóy Hoa ®êi Lý,
®iÖn Hµm Nguyªn ®êi TrÇn (nay lµ chïa TrÊn Quèc), cung Tõ Hoa
(triÒu Lý) nay lµ chïa Kim Liªn lµng nghi Tµm, cung Ngäc §µm ®êi TrÇn
ë ®Þa phËn lµng Yªn Phô. Cßn hå Tróc B¹ch xa kia liÒn víi Hå T©y,
®Õn n¨m 1620, sau khi ®¾p ®Ëp Cæ Ng (nay lµ ®êng Thanh Niªn) míi
ng¨n thµnh hai hå lµ Hå T©y vµ hå Tróc B¹ch. Vµo thÕ kû 18, chóa
TrÞnh Giang cho x©y dùng ë ®Þa phËn lµng Tróc Yªn c¹nh hå mét cung
nghØ m¸t, sau thµnh n¬i an trÝ nh÷ng cung n÷ m¾c lçi buéc ph¶i dÖt lôa
®Ó tù tóc. Lôa rÊt ®Ñp vµ cã tªn lµ "lôa lµng Tróc", do ®ã cã tªn lµ hå


212
Tróc B¹ch. T¹i hå nµy cßn cã mét sù kiÖn lÞch sö - ngµy 26-10-1967 tªn
giÆc l¸i m¸y bay Mü r¬i xuèng hå Tróc B¹ch ®îc qu©n d©n Hµ Néi cøu sèng.

§Òn Qu¸n Th¸nh cßn cã tªn gäi lµ "TrÊn Vò Qu¸n" - n¬i thê vÞ thÇn

trÊn gi÷ phÝa B¾c hoÆc cßn cã tªn gäi kh¸c lµ "Ch©n Vò Qu¸n" - thê vÞ

th¸nh Ch©n Vò ®· tõng hiÓn th¸nh ®Ó cøu d©n ®é thÕ. Cø nh 3 ch÷ t¹c

trªn nãc cæng th× ®©y lµ "Ch©n Vò Qu¸n". Thùc ra tªn nµy míi cã tõ n¨m

1840, tríc ®ã ®îc gäi lµ "TrÊn Vò Qu¸n", cßn nh©n d©n quen gäi lµ ®Òn

Qu¸n Th¸nh. §Òn Qu¸n Th¸nh ®îc x©y dùng tõ khi vua Lý Th¸i Tæ ®Þnh

®« ë Th¨ng Long. Buæi ®Çu, ®Òn n»m trong khu vùc Hoµng Thµnh, nh-

ng ®Õn ®êi Lª Th¸nh T«ng, vua ®· cho rêi ®Òn ra vÞ trÝ hiÖn nay vµ trë

thµnh mét trong "Th¨ng Long tø trÊn".

Tríc kia ®Òn Qu¸n Th¸nh cã tªn gäi lµ "TrÊn Vò Qu¸n" hay "Ch©n

Vò Qu¸n". Thùc ra gäi nh vËy míi ®óng bëi ®©y lµ mét kiÕn tróc ®¹o L·o,

thêi HuyÒn Thiªn - vÞ thÇn trÊn gi÷ sù b×nh yªn cho kinh th¸nh ë phÝa

B¾c theo quan niÖm cña ngêi xa. "Qu¸n" lµ n¬i thê tù cña §¹o Gi¸o (còng

nh "chïa" lµ n¬i thê tù cña ®¹o PhËt).

HuyÒn tho¹i kÓ r»ng: Khi Ngäc Hoµng thîng ®Õ thiÕt triÒu t¹i cung

Ngäc Thanh, nh×n vÒ ph¬ng Nam thÊy cã ®¸m m©y 7 s¾c rÊt ®Ñp. Ch

thÇn t©u ®Êy lµ ®¸m m©y che n¾ng cho 7 vÞ PhËt ®ang ngåi thiÒn

®Þnh ë gèc c©y ®µo trong vên Ngù uyÓn cña Lu Thiªn Qu©n. Ngäc

Hoµng v× muèn cã ®µo quý ®· xuÊt mét hån xuèng ®Çu thai nhµ hä Lu,

sinh h¹ th¸i tö Trêng Sinh. Th¸i tö chiªm ngìng ®µo ®Õn quªn ¨n quªn ngñ


213
vµ n¶y ra ý nghÜ chØ mét m×nh ®îc hëng l¹c thó Êy, kh«ng muèn chia sÎ

cïng ai, v× thÕ mµ c©y ®µo ®ang xanh tèt bçng hÐo kh«, s¾c thiªng th-

êng däi ch¼ng cßn, c¸c vÞ PhËt ngåi thiÒn ®Þnh còng v¾ng bãng. Th¸i

tö sau khi gi¸c ngé ®· quyÕt t©m tõ bá c¶nh phó quý chèn Hoµng cung,

®i t×m thÇy tu luyÖn ®îc 20 n¨m råi hãa. Qua nhiÒu kiÕp tu hµnh, ngµi

®· thµnh chÝnh qu¶, ®îc phong lµ HuyÒn Thiªn Thîng ®Õ. Tõ ngµy vÒ

trêi, ngµi ®· nhiÒu lÇn hiÖn th©n ë chèn trÇn gian diÖt trõ yªu ma, cøu

gióp d©n lµnh.

Cæng ®Òn

Cæng ®Òn ®îc x©y dùng theo lèi cæng Tam quan. Tríc ®©y, lèi ®i

gi÷a lµ ®Ó dµnh cho vua vµ c¸c quan ®i, 2 lèi ®i 2 cæng bªn lµ ®Ó dµnh

cho d©n chóng vµo tham quan ®Òn. Hai bªn ph¶i vµ tr¸i cña c«ng ®Òn,

cã ®Æt tîng 2 con voi phôc ë hai bªn. Së dÜ voi ®îc ®Æt ë ®©y v× voi lµ

con vËt rÊt khoÎ m¹nh vµ hïng dòng. ChÝnh nh÷ng con nµy ®· cïng c¸c

anh hïng ®i ®¸nh giÆc giµnh th¾ng lîi, nã thÓ hiÖn tinh thÇn vµ søc

m¹nh quËt cêng cña c¸c anh hïng cìi voi ra trËn ®¸nh giÆc. PhÝa bªn trªn

cña ®Òn, ®ã lµ bøc hoµnh phi ®Ò ba ch÷ "TrÊn Vò Qu¸n" vµ hai bªn t-

êng lµ nh÷ng bµi th¬ ca ngîi c¶nh ®Ñp vµ uy danh cña tîng TrÊn Vò.

PhÝa trªn cæng cæng Tam quan - ë tÇng hai lµ qu¶ chu«ng cao gÇn

1,5m ®êi Lª Hy T«ng (1677) vµ cã niªn ®¹i vua Quang Tù nhµ Thanh,

Trung Hoa (1888).

§Òn thê chÝnh


214
Khu ®Çu tiªn lµ nhµ TiÒn b¸i ®îc bµy nh÷ng thanh g¬m, gi¸o m¸c
víi ý nghÜa lµ vò khÝ cña Th¸nh TrÊn Vò ®Ó ®¸nh ®uæi tµ ma. Ngoµi
ra, cßn cã hai con h¹c rÊt lín ®øng trªn lng con rïa còng ®îc ®Æt ë ®©y
nh biÕt bao di tÝch ®Òn, chïa kh¸c víi ý nghÜa Con h¹c tîng trng cho ng-
êi qu©n tö, con rïa sèng l©u tîng trng cho sù trêng tån vÜnh cöu víi ý
nghÜa biÓu trng cho sù trêng tån vÜnh cöu cña nh÷ng bËc th¸nh nh©n
qu©n tö, nh÷ng ngêi tµi ®øc - ngoµi ra rïa cßn mang ý nghÜa tîng trng
cho ©m - d¬ng, cho trêi vµ ®Êt. §Êt trêi, ©m d¬ng hßa hîp gióp cho d©n
chóng sèng an lµnh. Xung quanh gian thê lµ nh÷ng bøc hoµnh phi ®¹i tù,
c©u ®èi, cuèn th ®Ò nh÷ng bµi th¬ hay cña c¸c danh Nho xø B¾c Kú
nh NguyÔn Thîng HiÒn, Bïi Quang T¹o, Cao Xu©n Dôc...

PhÝa bªn tay ph¶i cña nhµ TiÒn B¸i lµ chiÕc kh¸nh cã kÝch thíc kh¸

lín cña thêi T©y S¬n. §©y lµ mét di vËt quý hiÕm, hai bªn kh¸nh cã

nh÷ng nóm trßn, xung quanh cã 22 h¹t trßn næi, t¹o cho nóm kh¸nh tr«ng

gièng nh mét chiÕc g¬ng h×nh sen. ë gi÷a nhµ TiÒn B¸i lµ c©y ®Ìn ®ång

cao 1,60m ®îc ®Æt chÝnh gi÷a víi ®å ¸n trang trÝ chñ yÕu lµ rång chÇu

mÆt trêi. ë ®©y, rång ®îc m« t¶ trong t thÕ hÕt søc sèng ®éng, th©n

h×nh m¶nh mai ®îc phñ kÝn vÈy, ®u«i v¾t cong lªn trªn, 4 ch©n lín nh

®ang trong nhÞp chuyÓn bíc cïng víi 5 mãng d¹ng "ngò tr¶o" ë mçi

ch©n. HiÖn vËt nµy do «ng NguyÔn V¨n §¹o, ngêi lµng Ngò X· ®óc cho

ng«i chïa ThÇn Quang còng n»m víi pho tîng ®ång A di ®µ. ë ®ã, cha râ

v× lý do g× mµ c©y ®Ìn l¹i lu l¹c ®Õn qu¸n TrÊn Vò.

Trong nhµ TiÒn B¸i cßn thê tîng «ng Trïm Träng - ngêi ®óc tîng

th¸nh TrÊn Vò. T¬ng truyÒn, sau khi ®óc xong tîng th¸nh TrÊn Vò, «ng

kh«ng nhËn tiÒn c«ng mµ chØ xin sau khi chÕt ®îc thê phô ë trong

215
®Òn. Bøc tîng Trïm Träng lµ do c¸c häc trß cña «ng ®óc ®Ó bµy tá lßng

biÕt ¬n ®èi víi thÇy.

HËu cung lµ n¬i thê tîng th¸nh TrÊn Vò ®îc ®óc b»ng ®ång ®en.

Cã thÓ nãi, qu¸n TrÊn Vò næi tiÕng xa nay còng lµ nhê vµo sù cã mÆt

cña pho tîng nµy. Tîng do c¸c nghÖ nh©n lµng Ngò X¸ ®óc vµo n¨m

1677. Tîng cao 3,72m, nÆng 4 tÊn. Tîng ®îc ®óc ngåi trong t thÕ rÊt oai

nghiªm, m¾t nh×n th¼ng, ®Çu ®Ó trÇn, tãc xâa ra ®»ng sau. Tîng mÆc

¸o ®¹o sÜ mµu ®en, ®i ch©n kh«ng, ngâ trá tay tr¸i ®a lªn tríc ngùc ®Ó

b¾t quyÕt, tay ph¶i chèng g¬m lªn lng rïa, th©n g¬m cã r¾n quÊn. T thÕ

cña HuyÒn Thiªn TrÊn Vò rÊt uy nghi, ®Çu ®éi trêi, ch©n nh ®¹p ®Êt, t

thÕ cña mét chÝ nh©n qu©n tö, trõ ma diÖt ¸c, lÊy l¹i sù c«ng b»ng,

b×nh yªn cho nh©n d©n.

Theo nh tÊm bia dùng n¨m B¶o §¹i thø 3 (1928) t¹i ®Òn ghi r»ng:

"Níc ta cã thêi An D¬ng V¬ng cã ®¾p thµnh Phong Khª (Cæ Loa), cø

®¾p xong l¹i ®æ, nhµ vua bÌn cho lËp ®µn cóng tÕ trêi ®Êt. Bçng thÊy

mét con rïa vµng xuÊt hiÖn tõ ph¬ng §«ng, tù xng lµ Thanh Giang sø

gi¸ng xuèng hé quèc. Vua hái viÖc ®¾p thµnh, Thanh Giang sø nãi r»ng

ë nói ThÊt DiÖu cã tinh gµ tr¾ng còng lµ gièng yªu qu¸i. Thanh Giang sø

gióp nhµ vua diÖt trõ yªu qu¸i vµ x©y thµnh Phong Khª. Thµnh ®îc ®¾p

xong, nh©n d©n yªn æn c¶". Thanh Giang sø lµ thÇn Kim Quy, thuéc h¹

cña HuyÒn Thiªn TrÊn Vò, vµ viÖc thê HuyÒn Thiªn cã ë nhiÒu n¬i

kh¾p níc ta ®· t¹o ra mét thø t«n gi¸o pha trén tÝn ngìng cña ngêi ViÖt.


216
Häc gi¶ ngêi Ph¸p Domoutier ®· viÕt: "ViÖc thê thÇn TrÊn Vò vèn ë bªn

Tµu. Khi ngêi Tµu x©m chiÕn An Nam (n¨m 111 tríc C«ng nguyªn), tÊt

nhiªn hä ®· du nhËp vµo ®Êy nh÷ng phong tôc, tËp qu¸n cña hä vµ tôc

thê cóng thÇn th¸nh... Cßn viÖc thê HuyÒn Thiªn Tr¸n Vò th× h×nh nh ®·

®îc thÞnh hµnh vµ sïng b¸i tõ buæi ®Çu ë B¾c kú. Vµo thêi kú nµy, lèi

thê cóng cæ xa ®· thay ®æi kh¸ nhiÒu, ngêi An Nam tr¶i qua h¬n 10 thÕ

kû ®· tho¸t ®îc ¸ch ®« hé cña ngêi Tµu vµ giµnh ®îc ®éc lËp. Hä dÇn

dÇn ®Ó mÊt ®i nh÷ng kh¸i niÖm chÝnh x¸c vÒ sø mÖnh céi nguån cña

ng«i ®Òn vµ lý lÞch buæi ®Çu cña HuyÒn Vò. Ngµy nay, cho dï chót kû

niÖm vÒ «ngthÇn nä cha bÞ xãa mê, ngêi An Nam chØ cßn gäi nh «ng

vua nhµ Trêi ph¬ng B¾c. §ã lµ vÞ thÇn cã quyÒn b¶o h«n bao trïm c¶ v-

¬ng quèc cã nhiÒu phÐp thÇn kú. ¤ng ®· trë thµnh vÞ thÇn cña d©n téc

- vÞ thÇn phï hé níc An Nam. ViÖc sïng b¸i nµy ®· tËp trung ®îc tinh

thÇn tÝn ngìng cña nh÷ng ngêi theo ®¹o PhËt, ®¹o Nho vµ ®¹o L·o...".

HuyÒn Thiªn TrÊn Vò chÝnh lµ h×nh tîng kÕt hîp nh©n vËt huyÒn

tho¹i ViÖt Nam («ng th¸nh gióp An D¬ng V¬ng x©y thµnh Cæ Loa) vµ

nh©n vËt thÇn tho¹i Trung Quèc (mét «ng th¸nh coi gi÷ ph¬ng B¾c). Tõ

h¬n 300 n¨m nay, pho tîng vÉn lµ mét kiÖt t¸c cña nghÖ thuËt ®óc ®ång

ë níc ta vµo thÕ kû 17, thu hót ®îc sù chiªm b¸i, thê phông cña ®«ng ®¶o

c¸c tÇng líp nh©n d©n vµ du kh¸ch thËp ph¬ng.

Tr¶i qua bao th¨ng trÇm cña thêi gian, ®Òn Qu¸n Th¸nh ®· h h¹i vµ

®îc söa ch÷a nhiÒu lÇn. N¨m §inh Tþ niªn hiÖu VÜnh TrÞ 2 (1677) ®êi


217
Lª Hy T«ng, chóa TrÞnh sai ®×nh thÇn lµ NguyÔn §×nh Lu©n trïng tu.

Tîng HuyÒn Thiªn TrÊn Vò tríc ®©y b»ng gç ®· bÞ mèi mät, ®· ®îc cho

®óc l¹i b»ng ®ång ®en. Sau khi söa xong, Tr¹ng nguyªn §Æng C«ng ChÊt,

tiÕn sÜ Hå SÜ D¬ng ®· so¹n v¨n bia.

§Õn ®êi NguyÔn, vua Minh M¹ng ®Õn th¨m ®Òn, ®· cÊp tiÒn tu

söa. N¨m 1823 cho ®æi tªn lµ TrÊn Vò Qu¸n. N¨m 1856 Bè Ch¸nh S¬n

T©y lµ Ph¹m Xu©n QuÕ, Bè Ch¸nh Hµ Néi lµ T«n ThÊt Giao, tri huyÖn

VÜnh ThuËn lµ Phan Huy Khiªm ®· tæ chøc quyªn gãp trïng tu, söa l¹i

chÝnh ®iÖn, ®×nh ®èt h¬ng, b¸i ®êng vµ g¸c chu«ng, lµm thªm hai d·y

hµnh lang bªn ph¶i vµ bªn tr¸i, ®¾p l¹i bè pho tîng ®¹i nguyªn so¸i, tîng

thÇn §¬ng Niªn hµnh khiÓn, ®¾p l¹i tîng V¨n X¬ng ®Õ qu©n vµ dêi hËu

®êng xuèng phÝa sau. KiÕn tróc cña ®Òn hiÖn nay chñ yÕu ë ®êi

NguyÔn. §Òn Qu¸n Th¸nh mÆc dï ®· bÞ thu hÑp kh¸ nhiÒu so víi tríc

®©y nhng hiÖn t¹i vÉn cßn lµ mét c«ng tr×nh nguy nga ®å sé. §»ng sau

hÖ thèng trô biÓu nh×n ra Hå T©y lµ tam quan ®îc x©y dùng bÒ thÕ

trªn nh÷ng phiÕn ®¸ xanh lín. C¸c d·y nhµ TiÒn b¸i, vµ HËu cung ®îc

thiÕt kÕ theo kiÓu trïng thiÒm ®iÖp èc víi sù trang hoµng léng lÉu c¸c

bøc hoµnh phi, ®¹i tù, c©u ®èi vµ c¸c bíc cuèn kh¶m trai rùc rì. §Òn Qu¸n

Th¸nh ®· ®îc Bé V¨n hãa xÕp h¹ng di tÝch lÞch sö v¨n hãa ngµy

28/04/1992.

Còng nh hÇu hÕt c¸c ng«i ®×nh, ®Òn kh¸c cña lµng x· ViÖt Nam,

®Òn Qu¸n Th¸nh lµ n¬i thê vÞ thÇn cña kinh thµnh Th¨ng Long xa ®ång


218
thêi lµ trung t©m sinh ho¹t v¨n hãa cña nh©n d©n ®Þa ph¬ng.

Víi kiÕn tróc nöa ®Òn thê, nöa cung ®iÖn, cïng víi nhiÒu di vËt

quý gi¸. Tr¶i qua gÇn 1000 n¨m lÞch sö, ®Òn Qu¸n Th¸nh thËt xøng

danh lµ danh th¾ng bËc nhÊt cña B¾c Kú. Trong bèi c¶nh hiÖn nay, ë

vµo vÞ trÝ ®Ñp, thuËn lîi vÒ giao th«ng, gÇn víi trung t©m chÝnh trÞ,

v¨n hãa vµ du lÞch cña Thñ ®« Hµ Néi, ®Òn Qu¸n Th¸nh quanh n¨m bèn

mïa ®«ng ®¶o du kh¸ch trong vµ ngoµi níc ®Õn v·n c¶nh, ®Æc biÖt lµ

nh÷ng dÞp lÔ TÕt.

Nguån: TS Lu Minh TrÞ - Di tÝch danh th¾ng Hµ Néi vµ vïng phô cËn,

2000


Chïa Mét Cét (Diªn Hùu Tù)


Ng«i chïa ®éc ®¸o næi tiÕng nµy täa l¹c trªn ®Êt th«n Thanh B¶o -

huyÖn Qu¶ng §øc tríc ®©y, nay thuéc phè chïa Mét Cét - quËn Ba §×nh.

Chïa Mét Cét n»m trong quÇn thÓ di tÝch chïa Diªn Hùu, chïa ®îc x©y

dùng vµo n¨m 1049, ®êi vua Lý Th¸i T«ng dùa theo giÊc méng cña nhµ

vua. S¸ch "§¹i ViÖt sö ký toµn th" ghi r»ng: "Vua Lý Th¸i T«ng chiªm bao

m¬ thÊy PhËt Quan ¢ m d¾t vua lªn tßa sen. Khi tØnh dËy, vua ®em

viÖc ®ã ra hái c¸c quan. Cã ngêi cho lµ ®iÒm kh«ng lµnh. Nhµ s ThiÒn

TuÖ khuyªn vua lµ chïa, dùng cét råi cho c¸c sù ch¹y ®µn tông kinh. V×

thÕ gäi lµ chïa Diªn Hùu - cã nghÜa lµ kÐo dµi tuæi thä".

ChÝnh sö th× ghi râ nh vËy, nhng theo mét lêi chó dÉn cña bµi th¬

219
vÞnh chïa nµy trong tuyÓn tËp th¬ "La Thµnh cæ tÝch vÞnh" th× l¹i ghi

sù tÝch chïa Mét Cét nh sau: "§êi §êng, Cao BiÒn trÞ v× níc ta, cho r»ng

chç nµy lµ x¬ng sèng con rång nªn dùng mét cét ®ång ®Ó yÓm long

m¹ch. §Õn ®êi Lý Th¸i T«ng tuæi cao, cha cã con trai, mét h«m «ng n»m

méng thÊy PhËt Quan ¢ m b¶o r»ng m¹ch ®Êt chç ®ã bÞ ®øt, ph¶i hñy

bá cét ®ång th× níc míi thÞnh. TØnh méng, vua lµm y nh giÊc méng,

cho ph¸ cét Cao BiÒn, råi dùng mét ng«i chïa thê PhËt Quan ¢ m tøc

chïa Diªn Hùu".

C¶ hai tÝch trªn cã t×nh tiÕt kh¸c nhau nhng thèng nhÊt ë mét

®iÓm: Chïa Diªn Hùu - mét cét ®îc x©y dùng tõ ®êi Lý Th¸i T«ng, nh vËy

lµ mét di tÝch cæ cña Hµ Néi.

KiÕn tróc cña chïa ®îc t¹o d¸ng theo kiÓu h×nh vu«ng, mçi chiÒu

3m m¸i cong, dùng trªn cét ®¸ h×nh trô ®êng kÝnh 1,20m cao 4m. Cét ®¸

nµy gåm 2 trô chång lªn nhau, ®îc g¾n kÕt mét c¸ch khÐo lÐo nh thÓ

liÒn khèi. TÇng trªn cña kiÕn tróc lµ mét hÖ thèng nh÷ng thanh gç, t¹o

thµnh bé khung x¬ng kiªn cè ®ì cho phÇn chÝnh cña chïa. Nh×n tæng

qu¸t, kiÕn tróc nµy tr«ng gièng nh mét ®ãa sen v¬n th¼ng lªn tõ mÆt hå

nhá h×nh vu«ng cã viÒn hµng lan can b»ng g¹ch xung quanh. Tõ díi ®Êt,

kh¸ch tham quan cã thÓ lªn tham quan chïa vµ chiªm b¸i pho tîng Quan

¢m trong chïa b»ng mét chiÕc cÇu thang xinh x¾n, ngíc nh×n cöa chïa

thÊy tÊm biÓn ®Ò ba ch÷ "Liªn Hoa ®µi" (cã nghÜa lµ ®µi Hoa sen) gîi

nhí ®Õn sù tÝch vua Lý n»m méng, dÉn ®Õn viÖc x©y dùng chïa.


220
Vµo thêi Lý, chïa Mét Cét cã quy m« to lín, léng lÉy h¬n hiÖn nay

rÊt nhiÒu. T¸c gi¶ NguyÔn C«ng BËt khi so¹n v¨n bia ®Ó g¾n vµo th¸p

Sïng ThiÖn DiÖu Linh ë chïa §äi (Nam Hµ) vµo n¨m 1121 ®· m« t¶ vÒ

chïa Mét Cét nh sau: "... §µo hå Linh ChiÓu gi÷a hå vät lªn mét cét ®¸,

®Ønh cét në ®ãa hoa sen ngh×n c¸nh, trªn sen dùng tßa ®iÖn mµu

xanh, trong ®iÖn ®Æt pho tîng b»ng vµng tµi n¨ng nh©n ®øc (tøc tîng

Quan ¢ m ). Vßng quanh hå lµ d·y hµnh lang, l¹i ®µo ao BÝch Tr×, mçi

®Òu b¾c xuèng cÇu vång ®Ó ®i qua. PhÝa trªn cÇu ®»ng tríc, hai bªn

t¶ h÷u x©y th¸p lu ly...".

Xa kia, mçi th¸ng 2 ngµy, r»m vµ mång mét, vua cïng c¸c hËu phi,

cung tÇn vµ cËn thÇn tíi chïa lÔ PhËt. Hµng n¨m ®Õn ngµy 8 th¸ng 4

©m lÞch (ngµy PhËt sinh) vua l¹i ngù ra chïa tríc mét ®ªm, gi÷ m×nh

chay s¹ch ®Ó h«m sau lµm lÔ t¾m PhËt. Ngµy Êy, tríc chïa cã mét lÔ lín

gäi lµ lÔ phãng sinh. LÔ t¾m PhËt xong, vua ®øng lªn ®µi cao, tay cÇm

mét con chim th¶ cho bay ®i, råi c¸c t¨ng ni vµ c¸c thiÖn nam tÝn n÷ ®ua

nhau lµm theo, mçi ngêi th¶ mét con bay rîp trêi.

N¨m Anh Vò Chiªu Th¾ng 5 (1080), vua Lý Nh©n T«ng cho ®óc

chu«ng lín ®Ó treo ë chïa, géi lµ "Gi¸c thÕ chung" (chu«ng thøc tØnh ng-

êi ®êi) vµ mét tßa ph¬ng ®×nh b»ng ®¸ xanh cao 8 trîng (kho¶ng 24m),

nhng v× chu«ng qu¸ nÆng kh«ng sao treo lªn ®îc, ph¶i ®Ó díi ®Êt nªn

®¸nh kh«ng kªu. Chç Êy vèn lµ ruéng thÊp, cã nhiÒu rïa, thêng gäi lµ

ruéng Quy §iÒn (ruéng rïa), v× thÕ mµ chu«ng nµy còng ®îc kªu tªn lµ


221
chu«ng Quy §iÒn. N¨m 1426, giÆc Minh ë thµnh §«ng Quan (Hµ Néi) bÞ

nghÜa qu©n v©y chÆt, chóng ®· ph¸ th¸p B¸o Thiªn vµ chu«ng Quy §iÒn

®Ó lÊy ®ång ®óc vò khÝ.

Tr¶i qua lÞch sö l©u dµi, chïa Mét Cét ®· cã nh÷ng thay ®æi sau

nhiÒu cuéc tu söa. Vµo thêi TrÇn, n¨m Thiªn øng ChÝnh B×nh 18

(1249), chïa gÇn nh ph¶i lµm l¹i toµn bé. Thêi Lª, triÒu ®×nh còng nhiÒu

lÇn cho söa ch÷a, thu nhá kÝch thíc ®µi sen vµ cét ®¸. N¨m 1838, tæng

®èc Hµ Ninh - §Æng V¨n Hßa tæ chøc quyªn gãp thËp ph¬ng söa ch÷a

®iÖn ®êng, hµnh lang t¶ h÷u, g¸c chu«ng vµ cöa tam quan. N¨m 1852,

Bè Ch¸nh T«n ThÊt Giao xin ®óc chu«ng míi. N¨m 1864, Tæng ®èc T«n

ThÊt Hµm hng c«ng trïng tu, lµm sµn gç h×nh b¸t gi¸c ®Ó ®ì tßa sen vµ

trang trÝ thªm nhiÒu h×nh ch¹m træ ®Ó t¨ng thªm vÎ tr¸ng lÖ cho ng«i

chïa. §Õn n¨m 1923, chïa Mét Cét ®îc trêng ViÔn §«ng B¸c Cæ cho x©y

cÊt l¹i vµ x©y bao bäc quanh bèn phÝa hå. Nhng ®ît trïng tu nµy thiÕu

kinh nghiÖm nªn kÕt qu¶ kh«ng ®îc mü m·n l¾m. KÝch thíc nhá hÑp ®i,

m¸i còng thÊp h¬n, quang c¶nh gän gµng, phong quang h¬n nhng ®êng

nÐt kh« khan h¬n. Nhng tõ ®©y trë ®i, nhê cã ph¬ng tiÖn truyÒn th«ng,

s¸ch vë, b¸o chÝ, h×nh ¶nh chïa Mét Cét ®· trë nªn phæ biÕn, thËm chÝ

nhµ bu ®iÖn §«ng D¬ng còng ®· mÊy lÇn ph¸t hµnh tem chïa nªn cµng

ngµy kiÕn tróc nµy cµng ®îc biÕt ®Õn, kh«ng nh÷ng ë ViÖt Nam mµ

cßn ë c¶ trªn ThÕ giíi n÷a. §¸ng tiÕc lµ ®Õn ngµy 11/9/19/1954, khi tiÕn

hµnh hiÖp ®Þnh Gi¬nev¬, tríc khi rót lui khái Hµ Néi vµ miÒn B¾c,


222
qu©n Ph¸p ®· cho næ m×nh ph¸ huû chïa Mét Cét. Liªn Hoa §µi bÞ ph¸

tõ mÆt sµn trë lªn v× chÊt næ ®îc giÊu ë díi b¸t h¬ng, chØ cßn l¹i c¸i cét

®¸ vµ mÊy chiÕc xµ gç. Tuy nhiªn, pho tîng Qu©n ¢m vÉn ngåi y nguyªn,

chØ bÞ rêi mÊy c¸nh tay gç ch¾p. Sau khi vµo tiÕp qu¶n Thµnh phè, Bé

V¨n Ho¸ ®· cho phôc håi nguyªn vÑn theo kiÓu mÉu ®Ó l¹i tõ thêi

NguyÔn. Ngêi ®îc uû nhiÖm nghiªn cøu ®å ho¹ vµ ®iÒu khiÓn c«ng

tr×nh lµ NguyÔn B¸ L¨ng - chuyªn viªn së b¶o tån. Ho¹ ®å ®· ®îc nghiªn

cøu c¨n cø theo mét ¶nh chôp cò cuèi thÕ kû XIX cña trêng ViÔn §«ng

B¸c Cæ. C¹nh ng«i chïa hiÖn nay cã mét c©y Bå ®Ò do Tæng thèng Ên

§é tÆng Chñ tÞch Hå ChÝ Minh n¨m 1958 khi Ngêi sang th¨m níc nµy,

khi vÒ B¸c ®· cho trång c©y t¹i khu«n viªn cña chïa ®Ó ghi nhËn t×nh

c¶m cña ®Êt níc vµ nh©n d©n Ên §é - quª h¬ng cña PhËt gi¸o ®èi víi

ViÖt Nam.

Còng nh Khuª V¨n C¸c ë Quèc Tö Gi¸m - V¨n MiÕu, cét cê Hµ
Néi hay th¸p Rïa Hå G¬m, chïa Mét Cét bÊy l©u nay vÉn lµ mét trong
nh÷ng biÓu tîng cña Thñ ®« ngµn n¨m v¨n hiÕn. Ngµy nay chïa Mét
Cét cïng víi B¶o tµng Hå ChÝ Minh vµ L¨ng Chñ tÞch Hå ChÝ Minh lµ
khu vùc võa thiªng liªng võa tr¸ng lÖ sÏ tån t¹i vÜnh h»ng cïng Hµ Néi,
tr¸i tim cña ®Êt níc.



Nguån: Ba §×nh - Di tÝch - Danh th¾ng - UBND QuËn Ba §×nh-

Thµnh phè Hµ Néi- n¨m 2000


chïa kim liªn


223
N»m ë phÝa ®«ng b¾c hå T©y, kÒ bªn kh¸ch s¹n Th¾ng Lîi vµ hµng
lo¹t biÖt thù hiÖn ®¹i ®ang ®ua nhau mäc lªn - chïa Kim Liªn lµ ng«i chïa
næi tiÕng tõ xa... §Êt dùng chïa lµ nÒn cò cña cung Tõ Hoa, thuéc tr¹i
t»m Tang. Tõ Hoa lµ con g¸i vua Lý ThÇn T«ng (1128 - 1138). Vua dùng
cung Tõ Hoa cho c«ng chóa vµ c¸c cung n÷ ë ®ã ®Ó thÊu hiÓu thªm
c«ng viÖc ®ång ¸ng vÊt v¶ mµ thÊy râ h¬n gi¸ trÞ ng«i t«n quÝ cña
m×nh. §Õn ®êi TrÇn, tr¹i T»m Tang ®æi thµnh phêng TÝch Liªn. D©n
lµng dùng chïa §èng Long trªn nÒn cung Tõ Hoa cò. §Õn n¨m 1771, ®êi
Lª C¶nh Hng, chïa ®îc tu söa lín vµ ®æi tªn lµ chïa Kim Liªn. N¨m 1792,
®êi vua Quang Trung, chïa ®îc x©y dùng lín, vÒ diÖn m¹o c¬ b¶n gièng
nh hiÖn nay. Tíi th¨m chïa Kim Liªn, ta thÇm c¸m ¬n ngêi xa ®· t¹o nªn
mét danh lam th¾ng c¶nh ®Ñp lu l¹i cho hËu thÕ. Chïa n»m trªn mét b¸n
®¶o nhá, h×nh ®Êt nh con rïa vµng. Ngay khi tíi cæng chïa, kh¸ch th¨m
®· bÞ cho¸ng ngîp bëi cæng tam quan ®éc ®¸o. §©y lµ mét ng«i tam
quan kh«ng gièng bÊt cø ng«i tam quan nµo ë c¸c chïa kh¸c, toµn bé kÕt
cÊu tam quan cã m¸i che ®îc ®ì tõ c¸c th©n cét. Tõ gi÷a c¸c th©n cét. Tõ
gi÷a c¸c th©n cét, nh÷ng "con rêng" v¬n dµi t¹o nªn bé v× nãc ®ì m¸i. Bé
m¸i lîp ngãi v¶y c¸ nhiÒu tÇng, ë gi÷a ®ét ngét v¬n cao nh b«ng sen táa
në trªn mÆt níc T©y Hå mªnh mang bèn mïa sãng phñ - mét nÐt ®Ñp
®Æc s¾c bÊt ngê. Bíc qua tam quan, men theo con ®êng nhá bªn ph¶i,
du kh¸ch tíi ®Çu håi gian tiÒn ®êng ®Ó l·ng du vÒ ®Êt PhËt. Nh×n tõ
bªn h«ng chïa, c¸c tÇng m¸i nhÊp nh«, nh÷ng ®Çu ®ao cong vót t¹o c¶m
gi¸c nh c¸c líp cung ®iÖn trïng ®iÖp nh cïng hiÖn vÒ trong tho¸ng chèc,
ph« diÔn tµi nghÖ kiÕn tróc cña ngêi xa. Chïa h×nh ch÷ "tam" gåm ba
nÕp nhµ song song víi nhau, têng g¹ch bao quanh tíi tËn r×a m¸i. ë c¸c
®Çu håi nhµ cã cöa sæ trßn víi nh÷ng dÊu hiÖu "s¾c s¾c kh«ng kh«ng"
mang ®Ëm ý nghÜa triÕt lý phËt gi¸o. NÐt kiÕn tróc cña chïa Kim Liªn gîi
nhí tíi chïa T©y ph¬ng næi tiÕng. C¸c pho tîng PhËt ®îc bµy thµnh hai
líp, trªn cïng lµ bé Tam thÕ, tiÕp theo lµ tîng A-di-®µ, tîng Quan ThÕ ¢m
vµ tîng §¹i thÕ chØ ë hai bªn cïng Anam, Ca diÕp lµ hai ®¹i ®Ö tö cña

224
§øc PhËt. Líp díi lµ Quan ¢m chuÈn ®Ò, tîng Ngäc Hoµng, díi cïng lµ tßa
Cöu Long. C¸c pho tîng ®Òu mang phong c¸ch ®iªu kh¾c thÕ kû XVIII -
XIX, chïa cã tîng Uy v¬ng TrÞnh Giang, ngêi ®· cÊp tiÒn hng c«ng tu t¹o
chïa n¨m C¶nh Hng thø 32 (1771). Chïa Kim Liªn cßn lu gi÷ ®îc mét tÊm
bia cæ, nay dùng phÝa bªn ph¶i cæng chïa, trªn bÖ ®¸ h×nh vu«ng, dï
n¨m th¸ng ®· lµm phai mê nhiÒu nÐt ch÷ nhng cßn xem ®îc niªn hiÖu:
Th¸i Hßa tam niªn Êt Söu - tøc n¨m 1445 thêi Lª Nh©n T«ng. §©y lµ tÊm
bia cæ nhÊt ë Hµ Néi hiÖn nay. Danh sÜ Ph¹m §×nh Hæ ®¶ ghi l¹i trong
"Tang th¬ng ngÉu lôc" vÒ c¶nh ®Ñp chïa Kim Liªn nh sau: "Chïa xoay l-
ng ra s«ng NhÞ, hå T©y quanh tríc m¾t, khãi sãng man m¸c, trêi níc mét
mµu...", "... phÝa bªn tr¸i cã mÊy gß næi, th¸p g¹ch x©y ë trªn, khãm tróc,
céi tïng ph¬ phÊt... " Chïa Kim Liªn vÉn soi bãng trªn sãng níc Hå T©y.
B«ng sen vµng vÉn v¬n c¸nh trªn nÒn níc biÕc. Ai ®· tíi Hµ Néi, víi lßng
ngìng väng nh÷ng gi¸ trÞ lÞch sö v¨n hãa truyÒn thèng, kh«ng thÓ kh«ng
mét lÇn tíi th¨m c¶nh ®Ñp nµy


http://www.thuvienhoasen.org/cvn-hn-kimlien.htm12,2005



§Òn Ngäc S¬n
§Òn ®îc x©y dùng tõ thÕ kû 19. Lóc ®Çu ®îc gäi lµ chïa Ngäc S¬n
(玉玉玉), sau ®æi gäi lµ ®Òn Ngäc S¬n v× trong ®Òn chØ thê thÇn V¨n X¬ng

lµ ng«i sao chñ viÖc v¨n ch¬ng khoa cö vµ thê TrÇn Hng §¹o, vÞ anh
hïng cã c«ng ph¸ qu©n Nguyªn thÕ kû 13.Khi vua Lý Th¸i Tæ dêi ®« ra
Th¨ng Long ®Æt tªn ®Òn lµ Ngäc Tîng, ®Õn ®êi nhµ TrÇn ®æi tªn lµ
Ngäc S¬n. T¹i ®©y ®· cã mét ng«i ®Òn dùng lªn ®Ó thê nh÷ng ngêi anh
hïng liÖt sÜ ®· hy sinh trong kh¸ng chiÕn chèng M«ng Nguyªn. VÒ sau
l©u ngµy ®Òn Êy sôp ®æ, ®Õn thêi VÜnh Hùu nhµ Lª (1735 - 1739),
chóa TrÞnh Giang ®· dùng cung Thuþ Kh¸nh vµ ®¾p hai qu¶ nói ®Êt ë
trªn bê phÝa §«ng ®èi diÖn víi Ngäc S¬n gäi lµ nói §µo Tai vµ Ngäc Béi.
Cuèi ®êi nhµ Lª, cung Thuþ Kh¸nh bÞ Lª Chiªu Thèng ph¸ huû. Mét nhµ
225
tõ thiÖn tªn lµ TÝn Trai, nh©n nÒn cung cò ®· lËp ra mét ng«i chïa gäi lµ
chïa Ngäc S¬n. Nh©n dÞp söa ®Òn Quan ®Õ thµnh chïa Ngäc S¬n, bµi
kÝ "§Òn Ngäc S¬n ®Õ qu©n" ®îc so¹n n¨m 1843 cã viÕt : "...Hå T¶
Väng tªn cò gäi hå Hoµn KiÕm lµ mét danh th¾ng ®Êt Kinh kú xa. PhÝa
b¾c mÆt hå, mét gß ®Êt næi lªn réng kho¶ng ba bèn sµo, t¬ng truyÒn
lµ chç ®µi c©u c¸ thêi cuèi Lª. Tríc ®©y, «ng TÝn Trai lµng NhÞ Khª
nh©n cã ®Òn Quan §Õ t¹i ®Êy bÌn më réng söa sang thªm gäi lµ chïa
Ngäc S¬n..." Vµi n¨m sau chïa l¹i nhêng cho mét héi tõ thiÖn ®æi lµm
®Òn thê Tam Th¸nh. Héi nµy ®· bá g¸c chu«ng, x©y l¹i c¸c gian ®iÖn
chÝnh, c¸c d·y phßng hai bªn, ®Æt tîng V¨n X¬ng ®Õ qu©n vµo thê vµ
®æi tªn lµ ®Òn Ngäc S¬n.

Theo bµi ký Söa l¹i miÕu V¨n X¬ng "...hiÖn nay ®Òn thê míi ®·
hoµn thµnh, phÝa tríc kÒ bê níc, lµm ®×nh TrÊn Ba, ngô ý lµ cét trô
®øng v÷ng gi÷a lµn sãng v¨n hãa. Bªn t¶, phÝa ®«ng cÇu Thª Hóc, dùng
§µi Nghiªn. L¹i vÒ phÝa ®«ng trªn nói §éc T«n, x©y Th¸p Bót, tîng trng
cho nÒn v¨n vËt..."N¨m Tù §øc thø mêi t¸m (1865), nhµ nho NguyÔn V¨n
Siªu ®øng ra tu söa l¹i ®Òn. §Òn míi söa ®¾p thªm ®Êt vµ x©y kÌ ®¸
xung quanh, x©y ®×nh TrÊn Ba, b¾c mét cÇu tõ bê §«ng ®i vµo gäi lµ
cÇu Thª Hóc. Trªn nói Ngäc Béi cò, nhµ nho NguyÔn V¨n Siªu cho x©y
mét th¸p ®¸, ®Ønh th¸p h×nh ngän bót l«ng, th©n th¸p cã kh¾c ba ch÷
"T¶ Thanh Thiªn" (viÕt lªn trêi xanh), ngµy nay thêng gäi ®ã lµ Th¸p Bót.
TiÕp ®Õn lµ mét cöa cuèn gäi lµ §µi Nghiªn, trªn cã ®Æt mét c¸i nghiªn
mùc b»ng ®¸ h×nh nöa qu¶ ®µo bæ ®«i theo chiÒu däc, cã h×nh ba con
Õch ®éi. Trªn nghiªn cã kh¾c mét bµi minh nãi vÒ c«ng dông cña c¸i
nghiªn mùc xÐt vÒ ph¬ng diÖn triÕt häc. Ngêi ®êi sau ca ngîi lµ: "NhÊt
®µi Ph¬ng §×nh bót". Tõ cæng ngoµi ®i vµo cã hai bøc têng hai bªn, mét
bªn lµ b¶ng rång, mét bªn lµ b¶ng hæ, tîng trng cho hai b¶ng cao quý nªu
tªn nh÷ng ngêi thi ®ç, khiÕn cho c¸c sÜ tö ®i qua cµng g¾ng c«ng häc
hµnh.Tªn cÇu Thª Hóc nghÜa lµ gi÷ l¹i ¸nh s¸ng ®Ñp cña mÆt trêi. CÇu

226
Thª Hóc dÉn ®Õn cæng ®Òn Ngäc S¬n, cßn gäi lµ §¾c NguyÖt L©u
(lÇu ®îc tr¨ng) díi bãng c©y ®a cæ thô, ë gi÷a mét vïng c©y cèi um tïm,
tr«ng nh tõ díi níc nh« lªn.

§Òn chÝnh gåm hai ng«i nèi liÒn nhau, ng«i ®Òn thø nhÊt vÒ
phÝa B¾c thê TrÇn Hng §¹o vµ V¨n X¬ng. Tîng ®Æt ë hËu cung trªn bÖ
®¸ cao kho¶ng 1m, hai bªn cã hai cÇu thang b»ng ®¸. Tîng V¨n X¬ng
®øng, tay cÇm bót. PhÝa Nam cã ®×nh TrÊn Ba (®×nh ch¾n sãng- ngô
ý lµ cét trô ®øng v÷ng gi÷a lµn sãng kh«ng lµnh m¹nh trong nÒn v¨n ho¸
®¬ng thêi). §×nh h×nh vu«ng cã t¸m m¸i, m¸i hai tÇng cã 8 cét chèng ®ì,
bèn cét ngoµi b»ng ®¸, bèn cét trong b»ng gç.

C¸c nh©n vËt ®îc thê trong ®Òn ngoµi V¨n X¬ng §Õ Qu©n, L·
§éng T©n, Quan V©n Trêng, TrÇn Hng §¹o, cßn thê c¶ PhËt A-di-®µ.
§iÒu nµy thÓ hiÖn quan niÖm Tam gi¸o ®ång nguyªn cña ngêi ViÖt
Nam.

Tuy lµ mét ng«i ®Òn kiÕn tróc míi, song ®Òn Ngäc S¬n lµ mét
®iÓn h×nh vÒ kh«ng gian vµ t¹o t¸c kiÕn tróc. Sù kÕt hîp gi÷a ®Òn vµ
hå ®· t¹o thµnh mét tæng thÓ kiÕn tróc Thiªn - Nh©n hîp nhÊt, t¹o vÎ
®Ñp cæ kÝnh, hµi hoµ, ®¨ng ®èi cho ®Òn vµ hå, gîi nªn nh÷ng c¶m gi¸c
chan hoµ gi÷a con ngêi vµ thiªn nhiªn.

Nguån: TS Lu Minh TrÞ - Di tÝch danh th¾ng Hµ Néi vµ vïng phô

cËn,(2000)




CéT Cê hµ néi

Lµ mét trong nh÷ng c«ng tr×nh kiÕn tróc Ýt ái thuéc khu vùc thµnh
Hµ Néi cã may m¾n tho¸t khái sù ph¸ hñy do chÝnh quyÒn ®« hé Ph¸p

227
tiÕn hµnh trong ba n¨m 1894 - 1897. Víi chiÒu cao ®¸ng kÓ, Cét cê ®îc
nhµ binh Ph¸p khi ®ã dïng lµm ®µi quan s¸t vµ tr¹m th«ng tin liªn l¹c gi÷a
ban chØ huy víi nh÷ng ®ån bèt xung quanh, ban ngµy dïng lµm tÝn
hiÖu, ban ®ªm dïng lµm ®Ìn.
Cét cê ®îc x©y n¨m 1812 gåm ba tÇng ®Õ vµ mét th©n cét, toµn
bé Cét cê cao 33,4 mÐt. nÕu kÓ c¶ trô treo cê th× trªn 41 mÐt. Cét cê cã
bèn cöa ë tÇng hai, cöa híng §«ng trªn cã ®¾p hai ch÷ "Nghªnh hóc"
(®ãn ¸nh n¾ng ban mai), cöa T©y víi "Håi quang" (¸nh s¸ng ph¶n chiÕu),
cöa Nam víi "Híng minh" (híng vÒ ¸nh s¸ng), cöa B¾c kh«ng cã ch÷ ®Ò.
Toµn bé th©n th¸p bªn trong ®îc soi s¸ng (vµ th«ng h¬i) b»ng 36 lç
h×nh hoa thÞ vµ 6 lç h×nh dÎ qu¹t. §Ønh Cét cê ®îc cÊu t¹o thµnh mét
lÇu h×nh b¸t gi¸c, cao 3,3 mÐt, cã 8 cöa sæ t¬ng øng 8 mÆt. Gi÷a lÇu lµ
mét trô trßn, ®êng kÝnh 0,4 mÐt, cao ®Õn ®Ønh lÇu, lµ chç ®Ó c¾m
c¸n cê (cao 8 mÐt).
Cét cê ®· chøng kiÕn nhiÒu sù kiÖn lÞch sö cña d©n téc tr¶i qua
bao thÕ kû. Khi c¸ch m¹ng th¸ng 8 n¨m 1945 thµnh c«ng mang l¹i nÒn
d©n chñ céng hoµ ViÖt Nam, lÇn ®Çu tiªn, trªn cét cê l¸ cê ®á sao vµng
tung bay phÊp phíi gi÷a trêi.


http://www.nhungtrangvang.com.vn/Thongtin_hanoi/Danh_thang/
(12/2005)



Hå HOµN KIÕM
Hå Hoµn KiÕm ®îc coi lµ hßn ngäc cña Thñ ®«, hay nh du kh¸ch
níc ngoµi gäi lµ "L½ng hoa gi÷a lßng thµnh phè", n»m lät gi÷a lßng Hµ
Néi. Bao quanh hå lµ rÊt nhiÒu c©y xanh, nh÷ng loµi c©y tõ kh¾p miÒn
®Êt níc vÒ ®©y gãp mÆt. Theo c¸c nhµ khoa häc, hå lµ mét ®o¹n sãt l¹i
cña s«ng Hång c¸ch ®©y vµi ngh×n n¨m sau khi s«ng ®· chuyÓn dßng.

Xa kia, hå cã tªn lµ Lôc Thuû v× níc hå xanh suèt bèn mïa. ThÕ kû


228
XV hå ®îc ®æi tªn thµnh hå Hoµn KiÕm (cßn gäi lµ Hå G¬m), g¾n liÒn
víi truyÒn thuyÕt tr¶ g¬m thÇn cho Rïa Vµng, ghi l¹i th¾ng lîi cña cuéc
chiÕn ®Êu 10 n¨m gian khæ vµ anh dòng cña nh©n d©n ta díi sù l·nh
®¹o cña vua Lª Th¸i Tæ. Hå Hoµn KiÕm ®· lµm cho Hµ Néi t¨ng thªm vÎ
®Ñp. HÌ ®Õn, kh«ng gian xung quanh hå lµ mét bøc tranh ®Çy mµu s¾c
vµ nªn th¬ cña nh÷ng c©y b»ng l¨ng tÝm r¹ng rì xen gi÷a nh÷ng phîng
ch¸y ®á rùc, c¬m nguéi chÝn vµng, nh÷ng tµng c©y ng¶ xuèng vßng tay
«m lÊy mÆt níc hå biÕc xanh mµu ngäc. Mïa thu, hå Hoµn KiÕm lµ mét
th¾ng c¶nh ®Ñp víi nh÷ng rÆng liÔu rñ bªn bê, n¾ng vµng lÊp l¸nh gi¶i
trªn mÆt níc.

Kh«ng gian bao quanh hå cßn cã nh÷ng di tÝch lÞch sö ®éc ®¸o:
Th¸p Rïa, tîng vua Lª Th¸i Tæ, tîng ®µi vua Lý Th¸i Tæ, ®Òn Ngäc S¬n,
cÇu Thª Hóc, ®µi Nghiªn, th¸p Bót, §Òn Bµ KiÖu, chïa Bµ §¸... vµ nh÷ng
c«ng tr×nh kiÕn tróc hiÖn ®¹i, míi ®îc x©y dùng hoÆc tu t¹o nhng lu«n
®¶m b¶o kÕt hîp hµi hoµ víi c¶nh quan vèn cã quanh hå. Hå G¬m víi
®Òn Ngäc S¬n, cÇu Thª Hóc vµ Th¸p Rïa lung linh bãng níc lµ h×nh ¶nh
cña Thñ ®« Hµ Néi trong mçi tr¸i tim ngêi ViÖt.

Nguån: TS Lu Minh TrÞ - Di tÝch danh th¾ng Hµ Néi vµ vïng phô cËn,

(2000)




Hå T¢Y




229
Hå T©y, l¸ phæi cña Hµ Néi, n»m ë phÝa t©y b¾c thµnh phè, hå
rÊt réng lín, cã diÖn tÝch h¬n 500 ha víi mét bÒ dµy lÞch sö hµng ngh×n
n¨m. §êng vßng quanh hå dµi tíi 17km. Ngµnh ®Þa lý ®· chøng minh
r»ng hå lµ mét ®o¹n s«ng Hång cò cßn rít l¹i sau khi s«ng ®· ®æi dßng.

Hå cã rÊt nhiÒu tªn gäi: Hå T©y, hå Mï S¬ng (D©m §µm), hå Tr©u
Vµng (Kim Ngu hå), §Çm X¸c C¸o. Mçi tªn gäi lu gi÷ mét sù tÝch vÒ
nguån céi cña hå T©y huyÒn tho¹i. Hå lµ mét th¾ng c¶nh næi tiÕng cña
thñ ®«.

Hå lµ mét th¾ng c¶nh næi tiÕng cña thñ ®«. Nh÷ng ngµy sãng yªn
giã lÆng, du thuyÒn trªn Hå T©y lµ mét thó tao nh·. NÕu lµm mét cuéc
®i d¹o quanh hå th× ®ång thêi còng ®îc th¨m kh¸ nhiÒu di tÝch vµ th¾ng
c¶nh. Lµng Nghi Tµm, quª h¬ng nhµ th¬ "Bµ huyÖn Thanh Quan" víi
chïa Kim Liªn cã kiÕn tróc ®éc ®¸o, lµng NhËt T©n nguån hoa ®µo mçi
®é xu©n vÒ, råi lµng Xu©n T¶o víi ®Òn Sãc thê Th¸nh Giãng, lµng
TrÝch Sµi cã chïa Thiªn Niªn thê bµ tæ nghÒ dÖt lÜnh, sang lµng KÎ Bëi
cã nghÒ lµm giÊy cæ truyÒn vµ ®Òn §ång Cæ n¬i b¸ch quan héi thÒ
thêi Lý, lµng Thôy Khuª cã chïa Bµ §anh næi tiÕng mét thêi... Vµ ®Æc
s¾c nhÊt lµ ®Òn Qu¸n Th¸nh, chïa TrÊn Quèc.

HiÖn nay, Hå T©y vµ khu vùc xung quanh ®îc chó träng ph¸t triÓn
thµnh khu du lÞch, c¸c kh¸ch s¹n lín lÇn lît mäc lªn, biÕn Hå T©y thµnh
chç nghØ ng¬i, thëng l·m lý tëng. Hå cßn lµ n¬i nu«i trai lÊy ngäc vµ
nu«i c¸ mang l¹i lîi Ých kinh tÕ cao cho thñ ®«. Cïng víi hå Tróc B¹ch, Hå
T©y lµm giµu thªm chÊt th¬ ë néi thµnh Hµ Néi.



Nguån: http://www.nhungtrangvang.com.vn/Thongtin_hanoi/Danh_thang/
(12/2005)



Di tÝch Nhµ tï Ho¶ Lß


230
Nhµ tï Háa Lß n»m ngay trung t©m TP Hµ Néi ®îc x©y dùng tõ
n¨m 1896. Thùc d©n Ph¸p cho x©y dùng nhµ tï nµy nh»m giam gi÷
nh÷ng ngêi ®Êu tranh chèng chÕ ®é thùc d©n Ph¸p. Nhµ tï Háa Lß vèn
cã tªn lµ §Ò lao Trung ¬ng (Maison Centrale), nhng do ®îc x©y trªn ®Êt
cña lµng Phô Kh¸nh, tæng VÜnh X¬ng (cò), ®©y lµ lµng nghÒ chuyªn
s¶n xuÊt ®å gèm, ngµy ®ªm rùc löa lß nung v× thÕ lµng cßn cã tªn lµ
Háa Lß vµ nhµ tï ë ®©y còng ®îc gäi lµ nhµ tï Háa Lß. C¸c nhµ tï kh¸c th-
êng biÖt lËp víi khu d©n c, riªng Háa Lß n»m t¹i trung t©m Hµ Néi, thñ
phñ cña chÝnh quyÒn thùc d©n khi ®ã. Bªn c¹nh nhµ tï lµ tßa ®¹i h×nh
vµ së mËt th¸m, t¹o thµnh thÕ ch©n kiÒng, s½n sµng ®µn ¸p phong trµo
C¸ch m¹ng cña nh©n d©n ta. Háa Lß lµ c«ng tr×nh kiªn cè vµo lo¹i bËc
nhÊt §«ng D¬ng. Bao quanh nhµ tï lµ bøc têng b»ng ®¸, cèt thÐp cao
4m, dµy 0,5m, ®îc gia cè bëi hÖ thèng d©y thÐp gai cã dßng ®iÖn cao
thÕ ch¹y qua, bèn gãc lµ nh÷ng th¸p canh cã kh¶ n¨ng quan s¸t nhÊt cö
nhÊt ®éng toµn bé tr¹i giam. Riªng hÖ thèng cöa s¾t, khãa ®îc mang tõ
Ph¸p sang. C¸c phßng giam, phßng tèi, xµ lim chËt chéi, thiÕu kh«ng
khÝ vµ nh÷ng tªn cai ngôc khÐt tiÕng, cã th©m niªn cai qu¶n nhµ tï s½n
sµng ®µn ¸p, thËm chÝ cíp ®i sinh m¹ng cña tï nh©n. Nhµ tï Háa Lß thùc
sù lµ ®Þa ngôc trÇn gian. Ngay tõ khi cha hoµn thµnh, th¸ng 1-1899 nhµ
tï Háa Lß ®· ®¶m nhËn viÖc giam ngêi. Theo thiÕt kÕ ban ®Çu, Ho¶ Lß
chØ ®ñ giam 500 tï nh©n, nhng nã ®· nhiÒu lÇn ®îc më réng ®Ó cã
thªm chç giam gi÷ tï nh©n. Nh÷ng n¨m 1950- 1953, Háa Lß giam cÇm tíi
2.000 ngêi tï. HiÖn nay, khu di tÝch Háa Lß cßn lu gi÷ chiÕc m¸y chÐm
®· ®îc thùc d©n Ph¸p dïng lu ®éng, th¸ng 1-1930 ®îc vËn chuyÓn lªn
Yªn B¸i ®Ó hµnh h×nh 13 chiÕn sÜ ViÖt Nam Quèc d©n ®¶ng bÞ b¾t
trong cuéc khëi nghÜa Yªn B¸i (®øng ®Çu lµ NguyÔn Th¸i Häc). NhiÒu
thÕ hÖ ngêi ViÖt Nam ®· bÞ giam cÇm t¹i nhµ tï Háa Lß, trong ®ã cã c¸c
nhµ nho yªu níc nh cô Phan Béi Ch©u, L¬ng V¨n Can, D¬ng B¸ Tr¹c ®Õn
c¸c ®ång chÝ NguyÔn V¨n Cõ, Trêng Chinh, Lª DuÈn, NguyÔn V¨n Linh,
§ç Mêi... Nhµ tï Háa Lß ®· trë thµnh trêng häc C¸ch m¹ng, lµ m«i trêng

231
rÌn luyÖn t tëng, ý chÝ ®Êu tranh c¸ch m¹ng. Ngay trong nhµ tï Háa Lß,
c¸c líp huÊn luyÖn chÝnh trÞ tËp trung ®îc më, c¸c tê b¸o Lao tï ®á, Lao
tï t¹p chÝ... ra ®êi khiÕn kÎ thï ph¶i nÓ phôc.
N¨m 1930, chi bé §¶ng Céng s¶n ®Çu tiªn ®îc thµnh lËp do ®ång
chÝ Hoµng Quèc ViÖt lµm BÝ th ®· ph¸t huy vai trß ngêi l·nh ®¹o, tæ
chøc ®îc nhiÒu cuéc ®Êu tranh, giµnh th¾ng lîi. Sau ngµy thñ ®« hoµn
toµn gi¶i phãng (10-10 -1954), nhµ tï Háa Lß ®Æt díi sù qu¶n lý cña
chÝnh quyÒn C¸ch m¹ng. Tõ n¨m 1964 - 1973, nhµ tï Háa Lß cßn ®îc
dïng ®Ó giam gi÷ phi c«ng Mü bÞ b¾n r¬i trong cuéc chiÕn tranh ph¸
ho¹i miÒn B¾c cña ®Õ quèc Mü, trong ®ã cã Peter Peterson - sau nµy
lµ §¹i sø Mü ®Çu tiªn ë ViÖt Nam. N¨m 1993, trªn nÒn ®Êt cña Háa Lß
cò Th¸p Hµ Néi, mét trung t©m th¬ng m¹i ®îc x©y dùng, phÇn cßn l¹i trë
thµnh di tÝch lÞch sö C¸ch m¹ng ®Æc biÖt cña Thñ ®«, ®ã lµ chøng
tÝch téi ¸c cña thùc d©n Ph¸p. N¬i ®©y cßn lu gi÷ nhiÒu tµi liÖu, hå s¬
vÒ nh÷ng tÊm g¬ng bÊt khuÊt, chiÕn ®Êu hy sinh oanh liÖt cña nhiÒu
thÕ hÖ c¸c chiÕn sÜ céng s¶n bÞ ®Þch b¾t tï ®µy. Khu di tÝch Háa Lß
hiÖn cßn kh¸ nguyªn vÑn víi nhiÒu t liÖu quý, ®îc trng bµy khoa häc, lµ
®iÓm tham quan hÊp dÉn, thu hót nhiÒu du kh¸ch trong vµ ngoµi níc
mçi khi vÒ Thñ ®«.


Nguån: Ban qu¶n lý di tÝch nhµ tï Háa Lß- Di tÝch lÞch sö nhµ tï Háa
Lß,(2004)




B¶o tµng d©n téc häc ViÖt Nam

N»m trªn ®êng NguyÔn V¨n Huyªn, quËn CÇu GiÊy - Hµ Néi, B¶o
tµng d©n téc häc ViÖt Nam tõ l©u ®· lµ ®Þa chØ tham quan thó vÞ ®èi
víi du kh¸ch trong níc vµ b¹n bÌ kh¾p thÕ giíi. B¶o tµng cã kh«ng gian
tho¸ng vµ c¶nh quan ®Ñp, bao gåm 2 khu vùc chÝnh: khu vùc trong nhµ

232
vµ ngoµi trêi do kiÕn tróc s Hµ §øc LÞnh (ngêi d©n téc Tµy) thiÕt kÕ,
néi thÊt c«ng tr×nh do kiÕn tróc s ngêi Ph¸p ®¶m nhiÖm, ®i vµo ho¹t
®éng tõ cuèi n¨m 1997. T¹i ®©y hiÖn ®ang lu gi÷ kho¶ng 15.000 hiÖn
vËt, 42.000 bøc ¶nh, hµng tr¨m b¨ng video, cassette trng bµy nhiÒu kû
vËt ph¶n ¸nh mäi mÆt ®êi sèng sinh ho¹t, phong tôc tËp qu¸n cña 54
d©n téc anh em, t¸i t¹o thµnh c«ng nh÷ng sinh ho¹t t«n gi¸o tiªu biÓu cho
tõng téc ngêi... N¬i ®©y kh«ng chØ lµ trung t©m lu gi÷ vµ trng bµy quý
gi¸ vÒ v¨n hãa mµ cßn lµ n¬i tæ chøc nghiªn cøu khoa häc, su tÇm,
ph©n lo¹i, ®¸nh gi¸, b¶o qu¶n, phôc chÕ, trng bµy, giíi thiÖu, khai th¸c c¸c
gi¸ trÞ lÞch sö, v¨n hãa vÒ ph¬ng diÖn d©n téc häc cña c¸c d©n téc anh
em, cung cÊp t liÖu nghiªn cøu d©n téc häc cho c¸c ngµnh. Khu vùc
trong nhµ bao gåm c¸c khèi nhµ trng bµy, c¬ së nghiªn cøu, th viÖn, hÖ
thèng kho b¶o qu¶n.
PhÇn trng bµy trong nhµ chiÕm trän tßa nhµ 2 tÇng cã d¸ng m«
pháng h×nh chiÕc trèng ®ång. C¸c khèi nhµ liªn hoµn víi nhau, mçi gian
trng bµy cña tõng téc ngêi thÓ hiÖn trong viÖc trng bµy hiÖn vËt theo lèi
kÓ chuyÖn. C©u chuyÖn ®îc liªn kÕt chÆt chÏ, xuyªn suèt víi nhau b»ng
nhãm hiÖn vËt, lu«n thay ®æi sù hÊp dÉn, tháa m·n nhu cÇu kh¸c nhau
cña ngêi xem. Mçi gian trng bµy kh«ng chØ kÓ mét c©u chuyÖn mµ rÊt
nhiÒu c©u chuyÖn liªn kÕt víi nhau thµnh c©u chuyÖn lín. HiÖn vËt ®îc
trng bµy trong b¶o tµng rÊt phong phó, tõ y phôc, ®å trang søc, vËt dông
quen thuéc trong sinh ho¹t hµng ngµy cña c¸c d©n téc nh gïi, dao, cuèc,
n«ng cô. Mçi hiÖn vËt trong b¶o tµng ®Òu cã phô ®Ò ghi râ tªn gäi,
nguån gèc xuÊt xø, t liÖu tham kh¶o.
C¸c sinh ho¹t tinh thÇn, t«n gi¸o, tÝn ngìng nh ma chay, cíi hái ®îc
thÓ hiÖn díi nh÷ng thíc phim video sinh ®éng vµ cuèn hót, cã t¸c dông
phæ biÕn kiÕn thøc rÊt hiÖu qu¶.
Kh¸ch tham quan c¸c hiÖn vËt ®îc trng bµy t¹i khu trng bµy thêng
xuyªn, khu trng bµy chuyªn ®Ò, khu trng bµy lu ®éng vµ khu trng bµy
ngoµi trêi. B¶o tµng D©n téc häc ViÖt Nam cßn lµ ®iÓm d· ngo¹i ngoµi

233
trêi thó vÞ ®èi víi nh÷ng gia ®×nh cã con nhá trong nh÷ng ngµy cuèi
tuÇn. Khu trng bµy ngoµi trêi víi nh÷ng mÉu nhµ ®Æc trng cña mçi d©n
téc thùc sù lµ nÐt sinh ®éng cho viÖc häc tËp, nghiªn cøu cña c¸c em
häc sinh còng nh nh÷ng ngêi nghiªn cøu, t×m hiÓu vÒ phong tôc, tËp
qu¸n cña c¸c d©n téc.
HiÖn t¹i, b¶o tµng míi dùng ®îc 9 c«ng tr×nh kiÕn tróc d©n gian
cïng mét sè hiÖn vËt lín nh nhµ r«ng cña ngêi Ba Na, nhµ sµn dµi cña
ngêi £ §ª, nhµ tr×nh têng cña ngêi Hµ Nh×... Gi÷a c¸c ng«i nhµ lµ c©y cèi
®îc trång ch¹y theo nh÷ng lèi ®i nhá bªn nh÷ng con suèi uèn khóc,
nh÷ng c©y cÇu nhá t¹o kh«ng gian vµ phong c¶nh rÊt thËt víi vïng ®Êt
vµ ®êi sèng cña tõng téc ngêi. §Õn ®©y, du kh¸ch kh«ng chØ tham
quan, gi¶i trÝ mµ cßn nghiªn cøu, t×m hiÓu vÒ c¸c d©n téc, b¶n s¾c v¨n
hãa cña tõng d©n téc còng nh gi¸ trÞ truyÒn thèng chung cña c¸c d©n
téc. Trong n¨m, b¶o tµng ®Òu cã nh÷ng trng bµy theo chñ ®Ò nh cuéc
trng bµy ®å v¶i cña ngêi Th¸i ë tiÓu vïng s«ng Mª K«ng. §©y lµ mét ho¹t
®éng nghiªn cøu, su tÇm, tr×nh diÔn, ®Æc biÖt lµ c¬ héi trao ®æi vµ
®µo t¹o, t¨ng cêng sù hiÓu biÕt lÉn nhau gãp phÇn ph¸t triÓn v¨n hãa
cña c¸c d©n téc. B¶o tµng D©n téc häc ViÖt Nam ®· kÕt hîp chÆt chÏ ®-
îc ho¹t ®éng tham quan, nghiªn cøu t×m hiÓu víi ho¹t ®éng du lÞch, ®©y
còng lµ mét trong nh÷ng ho¹t ®éng qu¶ng b¸ h×nh ¶nh ViÖt Nam n¨ng
®éng ®Õn b¹n bÌ quèc tÕ. §iÒu rÊt ®Æc biÖt lµ b¶o tµng D©n téc häc
ViÖt Nam thÓ hiÖn quan niÖm hiÖn ®¹i trong kiÕn tróc lÉn kü thuËt trng
bµy. B¶o tµng cã lèi ®i riªng dµnh cho th¬ng binh hay ngêi khuyÕt tËt
ph¶i di chuyÓn b»ng xe ®Èy, cã thang m¸y ®Ó ®i tiÕp lªn tÇng hai, cã
tay vÞn dµnh cho nh÷ng ngêi giµ, yÕu. Vµ b¶o tµng D©n téc häc ViÖt
Nam ®· thùc sù lµ n¬i dµnh cho tÊt c¶ mäi ngêi.


http://www.vme.org.vn/vietnam/exhibitions( 12,2005)




234
Phè cæ Hµ néi


Khu phè cæ Hµ Néi lµ mét kh«ng gian ®« thÞ ®îc ®¸nh gi¸ lµ
®Æc biÖt quan träng vµ nhiÒu ý nghÜa ë trung t©m thµnh phè Hµ
Néi. Kh«ng gian ®ã ®îc khoanh vïng thµnh mét h×nh gÇn gièng tam
gi¸c c©n, cã ®Ønh lµ phè Hµng Thanh; c¹nh phÝa §«ng lµ ®ª s«ng
Hång; c¹nh phÝa T©y lµ c¸c phè Hµng Cãt, Hµng §iÕu, Hµng Da; cßn
®¸y lµ trôc Hµng B«ng, Hµng Gai, CÇu Gç. Theo nhµ Hµ Néi häc
NguyÔn Vinh Phóc, kú thùc ®ã lµ h×nh thang, hai c¹nh ngang lµ phè
Hµng §Ëu vµ d·y phè Hµng B«ng, Hµng Gai, CÇu Gç, Hµng Thïng;
hai c¹nh däc lµ phè TrÇn NhËt DuËt vµ d·y phè Hµng Cãt, Hµng Gµ,
Hµng §iÕu, Hµng Da.

Toµn bé khu phè cæ ®îc quy ho¹ch réng kho¶ng 100ha, víi
kho¶ng 80 tuyÕn phè, d©n sè kho¶ng 80 ngh×n ngêi, thuéc 10 ph-
êng cña quËn Hoµn KiÕm, bao gåm kho¶ng 1000 ng«i nhµ cæ (cã
tuæi trªn díi 100 n¨m), kho¶ng 85 di tÝch kiÕn tróc t«n gi¸o tõ c¸c
triÒu ®¹i xa.

LÞch sö h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña khu phè cæ Hµ Néi

Vµo c¸c thêi kú lÞch sö kh¸c nhau, khu phè cæ cã sè phêng
nghÒ kh¸c nhau, mçi phêng g¾n víi mét con phè. H¬n n÷a, sè lîng ®-
êng phè cßn phô thuéc vµo c¸ch tÝnh cña mçi ngêi, tøc lµ c¸ch hiÓu
sö s¸ch nh thÕ nµo. “Phè” kh¸c víi “phêng”. Thêi nhµ Lª (thÕ kû XV -
XVIII), kh¸i niÖm “phêng” chØ mét tæ chøc ngêi cïng lµm mét nghÒ
hay mét ®¬n vÞ hµnh chÝnh cña thµnh Th¨ng Long. C¸c phêng lÊy
tªn nghÒ cña m×nh ®Æt cho con phè n¬i hä ®ang lµm ¨n bu«n b¸n.

Theo sö s¸ch, thµnh Th¨ng Long thêi nhµ TrÇn (1225 - 1400) cã
61 phêng, sau gi¶m xuèng cßn 36 phêng thêi nhµ Lª. C¸c phêng chia
lµm ba lo¹i: n«ng nghiÖp, thñ c«ng, bu«n b¸n.

235
Theo cuèn D ®Þa chÝ cña NguyÔn Tr·i viÕt n¨m 1438 th×: Th-
îng Kinh lµ kinh ®«. Cã mét phñ gäi lµ Phông Thiªn vµ hai huyÖn lµ
Thä X¬ng, Qu¶ng §øc. Mçi huyÖn cã 18 phêng. D ®Þa chÝ cßn ®Ò
cËp ®Õn mét vµi ®Þa danh n»m trong ph¹m vi khu phè cæ cña Hµ
Néi ngµy nay, vÝ dô nh phêng Hµng §µo nhuém lôa ®iÒu, phêng Hµ
T©n (nay lµ Hµng Buåm) chuyªn nghÒ nung v«i.

Víi nh÷ng ghi chÐp cña NguyÔn Tr·i vµ nh÷ng th«ng tin lÞch sö
kh¸c, chóng ta cã thÓ kÕt luËn khu phè cæ Hµ Néi b¾t ®Çu h×nh
thµnh khi vua Lý Th¸i Tæ chän Th¨ng Long lµm kinh ®« n¨m 1010 vµ
trë nªn ®«ng vui nhén nhÞp sau thÕ kû XV. Ngµy nay, c¸c phè nh×n
chung vÉn gi÷ nguyªn tªn gäi tõ thêi xa. Tuy nhiªn, hÇu hÕt chøc
n¨ng ban ®Çu ®Òu chuyÓn ®i n¬i kh¸c hoÆc kh«ng cßn tån t¹i n÷a.

Vò Trung tuú bót cña Ph¹m §×nh Hæ, viÕt cuèi thÕ kû XVIII nãi
r»ng: “Thµnh Th¨ng Long gåm 36 phêng”

KiÕn tróc khu phè cæ Hµ Néi

Tuy khu phè cæ Hµ Néi cã lÞch sö trªn 500 n¨m nhng cßn rÊt
Ýt ng«i nhµ mang phong c¸ch kiÕn tróc thêi Lª, trõ mét sè ®×nh chïa.
HÇu hÕt nhµ ë, cöa hµng ®Òu ®¾p b»ng ®Êt nªn kh«ng chèng chäi
næi sù tµn phµ cña thêi gian. ë nh÷ng toµ nhµ g¹ch cßn sãt l¹i th×
cÇu thang, cöa ra vµo vµ khung cöa sæ b»ng gç ®îc söa ch÷a hoÆc
thay thÕ. Thêi tiÕt vµ mèi mät ®· ph¸ háng kiÕn tróc ban ®Çu.

HÇu hÕt nh÷ng ng«i nhµ du kh¸ch ngµy nay thÊy trong khu phè
cæ ®îc x©y vµo cuèi thÕ kû XIX. Nhng do nhiÒu nhµ ®îc x©y trªn
nÒn cò nªn chóng vÉn mang c¸c ®Æc ®iÓm kiÕn tróc cña nh÷ng toµ
nhµ tríc ®ã. Næi bËt nhÊt trong sè c¸c ®Æc ®iÓm nµy, Ýt nhÊt lµ
®èi víi kiÕn tróc trong níc, lµ nhµ h×nh èng. CÊu tróc dµi, hÑp cña
nhµ èng lµ kÕt qu¶ cña t×nh tr¹ng thiÕu kh«ng gian trong thµnh phè
vµ do mét kho¶n thuÕ cña triÒu ®×nh ®èi víi chiÒu réng mÆt tiÒn
cöa hµng. Nh÷ng ng«i nhµ kiÓu nµy (ch¾c h¼n ®îc ph¸t triÓu tõ
236
quÇy hµng ë chî) thêng chØ réng tõ hai ®Õn ba mÐt nh÷ng dµi tõ 50
®Õn 100 mÐt. Mét sè nhµ cßn nh×n ra c¶ hai mÆt phè song song.

Bè côc cña mçi ng«i nhµ nh sau: gian ngoµi lµ chç b¸n hµng
hoÆc lµm hµng, tiÕp ®Õn lµ giÕng trêi ®Ó lÊy ¸nh s¸ng. Nhµ trong
lµ n¬i ¨n ë, sau cïng lµ bÕp vµ khu phô. §a sè lµ mét tÇng, lîp ngãi,
hai têng håi vît cao x©y giËt cÊo nh nh÷ng bùc thang. Còng cã mét
sè nhµ thªm mét tÇng g¸c vµ kh«ng mÊy khi træ cöa sæ. Nhµ èng bÐ
nhá, võa lµ cöa hµng, võa lµ n¬i sinh ho¹t cña gia ®×nh.

Ngoµi ra còng ph¶i kÓ ®Õn kiÕn tróc cña nh÷ng ®×nh, chïa,
®Òn, miÕu r¶i r¸c trong nhiÒu ®êng phè, cæ kÝnh vµ trang träng.

Vµo thêi Ph¸p, c¸c phè cæ ®îc uèn th¼ng h¬n, lµm vØa hÌ vµ
thªm c¸c c«ng tr×nh h¹ tÇng. T¹i ®©y, mét sè nhµ ®îc x©y l¹i kiªn cè
nhng vÉn theo kiÕn tróc cæ. Mét sè x©y theo kiÓu “T©y”, mét ho¨c
hai tÇng, chÞu ¶nh hëng cña vËt liÖu x©y dùng míi vµ h×nh thøc
trang trÝ kiÕn tróc ch©u ¢u.

Mét sè ®êng phè ë khu phè cæ

Phè Hµng §µo

Theo nghÜa ®en th× phè Hµng §µo cã nghÜa lµ “phè b¸n lôa
nhuém ®iÒu”, vµo thêi xa tªn phè ph¶n ¸nh ho¹t ®éng th¬ng m¹i diÔn
ra ë ®ã. Vµo kho¶ng thÕ kû XIV – XV, d©n quª, phÇn lín tõ lµng §an
Loan, tØnh H¶i D¬ng, ®Õn ®Þnh c ë phè nµy, lËp ra phêng §¹i Lîi. ë
sè nhµ 90 Hµng §µo cã tÊm bia ®¸ ghi r»ng n¨m 1706 mét ng«i ®×nh
®îc dùng lªn ®Ó thê vÞ thµnh hoµng lµng vµ «ng tæ nghÒ v¶i.

Phè Hµng §µo ®îc nãi ®Õn trong cuèn D ®Þa chÝ cña NguyÔn
Tr·i lµ mét ph©n ®ª ng¨n Hå Th¸i Cùc(giê ®· hoµn toµn c¹n kh«) víi hå
Hoµn KiÕm. Hai hå nµy tõng th«ng nhau qua mét con kªnh n»m trªn
phè CÇu Gç ngµy nay.

Trong cuèn “Vò trung tuú bót” cña Ph¹m §×nh Hæ m« t¶ thËt

237
sèng ®éng quang c¶nh phè Hµng §µo vµ Hµng B¹c, qua ®ã cã thÓ
thÊy ®îc sù giµu cã, sÇm uÊt. Tr¶i qua thêi gian víi biÕt bao th¨ng
trÇm cña lÞch sö, phè Hµng §µo cã nhiÒu biÕn ®æi. C¸c cuéc tÊn
c«ng cña ngêi Ph¸p n¨m 1873 vµ 1882 ®· lµm gi¶m sù giµu cã cña
phè Hµng §µo. Nhng ®Õn ®Çu thÕ kû 19, sù thÞnh vîng cña phè
Hµng §µo l¹i ®îc kh«i phôc. §Çu thÕ kû 20, c¸c ®Æc ®iÓm truyÒn
thèng cña phè vÉn ®îc gi÷ nguyªn vÑn, c¸c gia ®×nh vÉn b¸n t¬ lôa
nhng nghÒ thî nhuém ®· chuyÓn sang phè CÇu Gç. Tríc kia hai bªn
phè cã kho¶ng 100 cöa hµng nhá hÑp n»m kÒ nhau. Mçi cöa hµng
cã 2 gian, gian ngoµi bµy b¸n c¸c lo¹i khuy ¸o vµ c¸c mãn hµng xÐn
kh¸c. Gian trong bµy b¸n c¸c lo¹i v¶i nh: gÊm, vãc, sa. Vµo c¸c ngµy 1,
6, 11, 16, 21, 26 ©m lÞch hµng th¸ng, phè Hµng §µo trë nªn v« cïng
n¸o nhiÖt bëi ngêi d©n tõ c¸c lµng dÖt ®em ®Õn ®©y bµy b¸n c¸c
s¶n phÈm cña hä. Tõ cuèi nh÷ng n¨m 1980, ho¹t ®éng bu«n b¸n cña
phè Hµng §µo ph¸t triÓn m¹nh nhê sù më ra cña nÒn kinh tÕ thÞ tr-
êng. Ngµy nay, phè Hµng §µo bµy b¸n chñ yÕu c¸c mÆt hµng nh ®å
kim hoµn, ®ång hå, quÇn ¸o.

Phè Hµng Ngang

Tõ tríc ®Õn nay, ®©y lµ mét trong nh÷ng con phè ®«ng ®óc
cña khu trung t©m bu«n b¸n ë Hµ Néi. Së dÜ phè nµy mang tªn gäi
nh vËy bëi v× vµo thêi nhµ Lª, nhiÒu ngêi Trung Quèc ®îc phÐp
®Þnh c ë Th¨ng Long. Trªn hai ®Çu mét ®o¹n phè ngêi ta dùng 2 c¸i
cæng ch¾n ngang ®êng, ®Õn tèi th× ®ãng l¹i. L©u dÇn mäi ngêi
quen gäi lµ phè Hµng Ngang. Phè nµy tríc kia vèn ®îc x©y dùng trªn
nÒn ®Êt thuéc phêng Diªn Hng, tæng H÷u Tóc (sau ®æi lµ §«ng
Thä), huyÖn Thä X¬ng.

Phè Hµng §êng

Phè Hµng §êng ®· cã tõ l©u ®êi, chuyªn b¸n c¸c lo¹i ®êng, møt.
Tríc nh÷ng n¨m 60 cña thÕ kû XX, ®©y lµ trung t©m bu«n b¸n b¸nh
238
kÑo lín nhÊt ë Hµ Néi, nhÊt lµ vµo c¸c dÞp tÕt Trung Thu, tÕt Nguyªn
®¸n. Thêi Ph¸p thuéc, phè nµy cã tªn lµ Rue du Sucre (Hµng §êng).
HiÖn nay phè nµy kh«ng cßn chuyªn b¸n møt nh tríc n÷a mµ trë
thµnh trung t©m bu«n b¸n sÇm uÊt víi ®ñ mäi mÆt hµng.

Phè §ång Xu©n

Thêi Ph¸p thuéc, phè cã tªn lµ phè Hµng G¹o. Sau n¨m 1947,
phè ®îc ®æi tªn lµ §ång Xu©n. §©y lµ mét phè hÑp nhng rÊt ®«ng
®óc. Phè §ång Xu©n cã ®×nh Ph¬ng Trung ë sè 18, thê Uy phñ §¹i
v¬ng. Phè nµy næi tiÕng bëi ë ®©y cã chî §ång Xu©n - mét chî lín
cña ®Êt Th¨ng Long xa ®ang ë ngay tríc m¾t chóng ta. Hµng ho¸ tõ
mäi miÒn ®Êt níc ®æ vÒ chî §ång Xu©n, hµng ho¸ ë ®©y chñ yÕu
lµ b¸n bu«n. Vµo nh÷ng n¨m 30, nh÷ng ngêi chñ bu«n b¸n ë ®©y hÇu
hÕt lµ phô n÷ . Ngµy nay chî tËp trung mäi thµnh phÇn bu«n b¸n, hä
sö dông chî lµm trung t©m ph©n phèi hµng ho¸ ®Õn nh÷ng ngêi b¸n
lÎ.

Phè Hµng Lîc

Tríc ®©y, phè Hµng Lîc chuyªn s¶n xuÊt vµ b¸n lîc ch¶i ®Çu.
Sang thÕ kû XX , ë ®©y kh«ng cßn s¶n xuÊt vµ b¸n lîc n÷a, tªn phè
còng cã phÇn ®æi kh¸c. Ngêi ta gäi lµ phè Cèng ChÐo - Hµng Lîc,
bëi lÏ n¬i ®©y vèn cã mét c¸i cèng chÐo b¾c qua s«ng T« LÞch. Cã
®iÒu ®Æc biÖt lµ vµo dÞp tÕt nguyªn ®¸n hµng n¨m, tõ 23 th¸ng
ch¹p ®Õn 30 tÕt, phè Hµng Lîc trë thµnh mét chî hoa tÊp nËp, rÊt
®«ng nêi ®Õn mua vµ b¸n hoa. ë phÝa T©y cña phè cã mét ®Òn thê
®¹o Håi mµ nh©n d©n quen gäi lµ chïa Ên §é.

Phè L¬ng V¨n Can

Phè ®îc mang tªn L¬ng V¨n Can - ngêi ®· s¸ng lËp ra §«ng Kinh
NghÜa Thôc - mét tæ chøc trêng häc kiÓu míi. ¤ng cã hiÖu lµ ¤n Nh,
quª ë lµng NhÞ Khª, huyÖn Thêng TÝn, tØnh Hµ T©y. ¤ng ®ç cö
239
nh©n n¨m 1879, nhng kh«ng ra lµm quan. N¨m 1913, thùc d©n Ph¸p
t×m cí kÕt téi «ng 10 n¨m tï, ®a ®i an trÝ ë Ph’N«m Pªnh. N¨m 1921,
«ng ®îc tha tríc h¹n, «ng trë vÒ Hµ Néi vµ mÊt t¹i ®ã ( t¹i nhµ sè 4 -
phè Hµng §µo). Phè L¬ng V¨n Can lµ phè chuyªn b¸n ®å ch¬i trÎ em.


Nguån: H÷u Ngäc. Phè cæ Hµ Néi. NXB ThÕ Giíi. Hµ Néi.
2004

Lª V¨n Lan. LÞch sö ViÖt Nam hái vµ ®¸p. Hµ Néi. 2004

T« Hoµi - NguyÔn Vinh Phóc. Hái ®¸p 1000 n¨m Th¨ng
Long
Nhµ cæ Hµ Néi
VÞ trÝ: QuËn Hoµn KiÕm, thµnh phè Hµ Néi. §Æc ®iÓm: Khu phè cæ
Hµ Néi ®îc gäi b»ng mét c¸i tªn rÊt th©n th¬ng lµ "Hµ Néi 36 phè phêng".
Mçi tªn phè thêng mang ®Æc trng cña mét ngµnh nghÒ thñ c«ng truyÒn
thèng.

Víi mçi ngêi ViÖt Nam h«m nay, Th¨ng Long - §«ng §« - Hµ Néi vÉn
cßn rÊt bÝ Èn vµ quyÕn rò bëi nh÷ng chøng tÝch lÞch sö, nh÷ng dÊu Ên
vÒ con ngêi qua truyÒn thuyÕt huyÒn tho¹i, di tÝch lÞch sö, nh÷ng khu
phè cæ, ng«i nhµ cæ, têng thµnh xa, ®êng phè cò... Nhng cã lÏ c¸i cßn
ghi ®îc nhiÒu dÊu Ên lÞch sö nhiÒu nhÊt, râ nhÊt, sinh ®éng nhÊt, trùc
tiÕp nhÊt ®ã lµ kiÕn tróc ®« thÞ. KiÕn tróc cæ Hµ Néi gîi lªn mét nÒn
v¨n minh tinh thÇn, mét nÕp sèng v¨n ho¸ gia ®×nh trong nh÷ng ®êng
nÐt Êm nãng h¬i thë cña nhiÒu thÕ hÖ. Mçi tªn phè, tªn nhµ trong khu
phè cæ Hµ Néi ®Òu gîi bãng d¸ng kinh thµnh xa víi nh÷ng phêng thî lµm
¨n tÊp nËp: Hµng §µo, Hµng Lîc, Hµng Gai, Hµng ThiÕc, Hµng Hßm,
Hµng B¹c... KiÕn tróc cæ cña khu phè nµy lµ c¸c ng«i nhµ nhá bÐ víi m¸i
tranh hay m¸i ngãi, thêng cã s©n chung, l« nh« nèi tiÕp nhau tõ d·y phè
nµy ®Õn d·y phè kh¸c. Ngµy nay nhiÒu khu phè ®· xuèng cÊp, ph¶i trïng
tu ®Ó n©ng cÊp l¹i. Mét sím cuèi thu, n¾ng vµng ãng ngät ngµo to¶ s¸ng
ng«i nhµ cæ 13 Hµng §µo nh muèn ®Òn tr¶ con ngêi sau nh÷ng c¬n
240
gi«ng b·o mïa hÌ. Qua cÇu thang äp Ñp, c¨n phßng nhá trªn tÇng hai
hiÖn ra mét kh«ng gian cæ xa, tÜnh lÆng víi vÎ kÝn ®¸o cña c¸nh cöa
vßm gi¸o ®êng, nh÷ng ®êng nÐt hoa v¨n tinh tÕ cña kiÕn tróc Ph¸p thÕ
kû 19. Gi¸ trÞ phong c¸ch kiÕn tróc nhµ ë ®éc ®¸o cña mét Hµ Néi cæ lµ
kiÓu nhµ èng, mét phong c¸ch ®Æc s¾c nhÊt chØ cã ®« thÞ cæ ViÖt
Nam míi cã. V× diÖn tÝch bÒ réng nh« ra mÆt phè hÑp nªn «ng cha ta
®· tËn dông bÒ dµi s©u vµo trong, s¸ng t¹o mét kiÓu nhµ thÝch hîp, cã
n¬i b¸n hµng, n¬i ë, n¬i thê phông, n¬i sinh ho¹t c¸ nh©n hÕt søc khoa
häc. Nhµ cµng dµi cµng t¹o ra nhiÒu líp sö dông, bªn trong cã kho¶ng
s©n vên. S©n vên chØ chiÕm mét kho¶ng nhá nhng lµ n¬i ®a thiªn nhiªn
luån l¸ch vµo trong tõng gia ®×nh, ®îc ngêi xa quan t©m ®Æc biÖt. Nã
lµm cho ng«i nhµ th«ng tho¸ng, s¸ng sña, cã n¾ng Êm, giã trêi. N¬i ®©y
hiÖn lªn mét kho¶ng trêi riªng cña gia ®×nh víi c©y cau, giµn trÇu, giÕng
níc, hßn non bé, c©y c¶nh, chËu c¸, lång chim... t¸ch khái mÆt phè n¸o
®éng, gióp tinh thÇn con ngêi th gi·n, tÜnh t¹i. Ng«i nhµ cæ thuÇn chÊt
ViÖt Nam cña phè cæ Hµ Néi cã m¸i ngãi l« x«, cã vên c©y, giÕng níc,
ban thê, cã kho¶ng m©y trêi kÐo kh«ng gian gÇn l¹i, cã vÎ ®Ñp thÇm
kÝn, giµu chÊt tr÷ t×nh, chøa trong lßng nã c¶ ngµn n¨m v¨n hiÕn.



http://www.vietnamtourism.com/v_pages/Tourist/travel(12,2005}




241
Phô lôc 2

c¸c ®iÓm du lÞch tiªu biÓu ë ViÖt Nam

A. MiÒn b¾c

C¸t bµ

C¸t Bµ - hßn ®¶o lín nhÊt (réng 100 km2) trong sè 366 hßn ®¶o
trªn vÞnh Lan H¹. N¬i ®©y ®· trë thµnh mét ®iÓm du lÞch hÊp dÉn bëi
vÎ ®Ñp hoang s¬ vµ kú thó cña thiªn thiªn. ChØ cÇn bíc lªn cÇu tµu C¸t
Bµ vµi phót, phãng tÇm m¾t bao qu¸t c¶nh m©y trêi non níc ®Ñp ®Õn
mª hån vµ hÝt c¨ng lång ngùc kh«ng khÝ trong lµnh cña biÓn c¶ lµ b¹n
®· thÊy dÔ chÞu, quªn ngay c¸i mÖt mái sau mét chÆng ®êng dµi vµ
muèn tiÕp tôc ngay cuéc du ngo¹n.

§Õn víi C¸t Cß, C¸t Døa - hai b·i t¾m lín chØ c¸ch nhau mét eo
nói nhá,b¹n cã thÓ ®ïa giìn víi níc biÓn Êm ¸p, trong xanh, nh×n râ
nÒn c¸t vµng rùc díi ®¸y.

ThuyÒn m¸y ®Ó ra vµi hßn ®¶o nhá, cã nh÷ng b·i t¾m s¹ch sÏ,
yªn tÜnh, nªn th¬ nh: C¸t Trai G¸i, Dîng Gianh, HiÒn Hµo... Qu¶ nói

242
n»m c¹nh b·i t¾m C¸t Cß cßn cã ®êng ngÇm xuyªn nói, cã nh÷ng hang
®éng tuyÖt ®Ñp: Hang Luån, khe S©u, ®éng Trung Trang, Gia LuËn,
Kim C¬ng...

Vên quèc gia C¸t Bµ, mét khu rõng cã 20 loµi thó, 69 loµi chim,
20 loµi bß s¸t lµ ®Þa ®iÓm du lÞch b¹n kh«ng nªn bá qua. BiÕt ®©u
b¹n cã dÞp may chôp ®îc ¶nh mét trong sè h¬n 100 con voäc ®Çu
tr¾ng - lo¹i linh trëng quÝ hiÕm trªn thÕ giíi chØ cßn duy nhÊt ë C¸t
Bµ. PhÝa nói bªn kia cã nh÷ng con thuyÒn ®a b¹n ®i th¨m khu nu«i
trai lÊy ngäc. ë ®Êy, nhÊt ®Þnh b¹n sÏ bÞ nh÷ng viªn ngäc trai lãng
l¸nh quyÕn rò.

§Æc ®iÓm khÝ hËu C¸t Bµ

§Æc ®iÓm lµ khÝ hËu nhiÖt ®íi giã mïa- mïa hÌ nãng ma nhiÒu,
mïa ®«ng l¹nh ma Ýt. Tõ th¸ng 5 ®Õn th¸ng 9 lµ mïa nãng vµ ma. Tõ
th¸ng 11 ®Õn th¸ng 3 n¨m sau lµ mïa ®«ng, thêi tiÕt kh« r¸o. Gi÷a 2
mïa ®ã l¹i cã hai thêi kú chuyÓn tiÕp (th¸ng 4 vµ th¸ng 10), nh vËy
trong n¨m cã ®ñ 4 mïa

§Æc s¶n ®Þa ph¬ng

Gái c¸ th¸c, canh chua c¸ hång vµ h¬ng vÞ nhí ®êi cña con tï hµi
níng chÊm víi muèi tiªu chanh ít.

VËt kû niÖm: §Õn ®¶o C¸t Bµ, b¹n ®õng quªn mua lµm kû niÖm
bã ®òa Kim Giao- lo¹i ®òa lµm b»ng gç c©y Kim Giao, cã kh¶ n¨ng
ph¸t hiÖn ®éc tè.

C¸c tuyÕn th¨m quan ®¶o C¸t Bµ

Th¨m quan ®¶o C¸t Bµ, rõng quèc gia C¸t Bµ, ®éng Trung
Trang.

Thuª tµu ®i th¨m quan c¸c ®¶o trªn vÞnh Lan H¹.

Thuª tµu ®i th¨m quan vÞnh H¹ Long, cã thÓ ®i trong ngµy hoÆc ®i

243
qua ®ªm.

Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulich/(12/2005)



hå ba bÓ

Khu du lÞch n»m trong ph¹m vi vên quèc gia (VQG) Ba BÓ trªn
®Þa bµn c¸c x· Nam MÉu, Khang Ninh, Cao Thîng, Qu¶ng Khª, Cao
TrÜ thuéc huyÖn Ba BÓ, tØnh B¾c K¹n, c¸ch Hµ Néi kho¶ng 240km
vÒ phÝa T©y B¾c.

Träng t©m thu hót du lÞch ë khu du lÞch nµy lµ c¶nh quan hå Ba
BÓ vµ vên quèc gia Ba BÓ vµ sinh ho¹t truyÒn thèng cña ®ång bµo
Tµy, Dao, H’M«ng, Nïng c tró t¹i 9 b¶n quanh hå. §©y cßn lµ n¬i cã
nhiÒu di tÝch lÞch sö thêi Nhµ M¹c, T©y S¬n. V× vËy, n¨m 1996 ®îc
c«ng nhËn lµ di tÝch lÞch sö v¨n ho¸ - danh th¾ng cÊp quèc gia, vµ
hiÖn ®ang ®Ò nghÞ UNESCO c«ng nhËn lµ di s¶n thiªn nhiªn thÕ giíi.

Hå Ba BÓ lµ mét hå kiÕn t¹o lín nhÊt miÒn B¾c ViÖt Nam gi÷a
vïng ®¸ phiÕn vµ ®¸ v«i. Hå dµi h¬n 8 km, réng 3 km, s©u kho¶ng 20
®Õn 30 m. §o¹n gi÷a hå h¬i eo l¹i. Cã hai ®¶o nhá næi lªn gi÷a hå, mét
®¶o gièng nh con ngùa ®ãng c¬ng ®ang léi níc (nªn cßn gäi lµ ®¶o An
M·).

Hå Ba BÓ ë ®é cao 145 m so víi mÆt níc biÓn, diÖn tÝch mÆt
hå kho¶ng 500 ha ®îc bao bäc bëi nh÷ng d·y nói ®¸ v«i cã nhiÒu hang
®éng vµ nh÷ng suèi ngÇm khi Èn khi hiÖn. Toµn c¶nh hå nh mét bøc
tranh thuû mÆc lµm say lßng nhiÒu du kh¸ch tõ xa ®Õn nay.

Vên Quèc gia Ba BÓ

Vên quèc gia Ba BÓ lµ mét di s¶n thiªn nhiªn quÝ gi¸, cã diÖn
tÝch 23.340 ha. §©y lµ mét hÖ thèng rõng nguyªn sinh trªn nói ®¸ v«i
bao bäc xung quanh hå níc trong xanh. ë ®©y cã tíi 417 loµi thùc vËt
vµ 299 loµi ®éng vËt cã x¬ng sèng. Cã nhiÒu lo¹i ®éng vËt quÝ hiÕm
244
nh phîng hoµng ®Êt, gµ l«i, voäc mòi hÕch cßn ®îc lu gi÷ ë ®©y.

Cïng víi th¾ng c¶nh hå Ba BÓ, vên quèc gia Ba BÓ lµ mét di
s¶n thiªn nhiªn ®Ñp vµo bËc nhÊt cña níc ta cÇn ph¶i ®îc b¶o vÖ, khai
th¸c ®a kh¸ch du lÞch tíi tham quan, nghØ dìng, nghiªn cøu.

§Æc ®iÓm khÝ hËu

KhÝ hËu cña tØnh chia lµm 2 mïa: mïa ma vµ mïa kh«. NhiÖt ®é
trung b×nh n¨m kho¶ng 250C.

C¸c ®iÓm du lÞch

Ngoµi ra, khu du lÞch sinh th¸i Ba BÓ cßn cã nh÷ng ®iÓm du
lÞch kh¸c nh: Ðéng Pu«ng, Th¸c §Çu §¼ng, Ao Tiªn, Th¸c Roäm, Phya
Khao, Khu b¶o tån thiªn nhiªn Kim Hû, ®éng Nµng Tiªn, Th¸c Nµ §¨ng.

Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulich/(12/2005)




SA PA

Sa Pa lµ mét thÞ trÊn nghØ m¸t ®Ñp vµ th¬ méng n»m ë ®é
cao 1.600 m so víi mÆt biÓn, c¸ch Hµ Néi 333 km, c¸ch thÞ x· Lµo
Cai 38 km. ë ngay trung t©m thÞ trÊn, xen gi÷a rõng ®µo th¬ méng
vµ nh÷ng rÆng samu xanh ng¸t lµ nh÷ng biÖt thù cæ kÝnh xen cïng
biÖt thù hiÖn ®¹i kiÕn tróc theo kiÓu ph¬ng T©y khiÕn cho thÞ trÊn
mang nhiÒu d¸ng dÊp cña thµnh phè ch©u ¢u. Däc theo c¸c sên ®åi
lµ nh÷ng ng«i nhµ xinh x¾n víi têng v«i, ngãi ®á, h×nh khèi ®a d¹ng
Èn hiÖn khi lªn cao, lóc xuèng díi thÊp däc theo c¸c trôc lé lµm cho

245
thÞ trÊn cµng trë nªn th¬ méng.

Tõ thÞ trÊn Sa Pa nh×n sang phÝa t©y lµ d·y Hoµng Liªn S¬n
xanh th¼m, bèn mïa s¬ng gi¨ng buæi sím. N¬i ®©y cã ®Ønh Phan-
Xi-P¨ng cao 3.143 m rÊt hÊp dÉn nh÷ng ai mª leo nói. Sa Pa cßn cã
nhiÒu c¶nh ®Ñp tù nhiªn nh th¸c B¹c, cÇu M©y, cæng Trêi, rõng
Tróc, hang ®éng T¶ Ph×n.

KhÝ hËu Sa Pa trong lµnh, næi tiÕng víi nh÷ng vên rau «n ®íi nh
b¾p c¶i, su hµo, su su..., c©y dîc liÖu quý vµ nhiÒu lo¹i c©y ¨n qu¶ nh
®µo, mËn, lª.

Nh÷ng ngµy phiªn chî ë Sa Pa thËt nhén nhÞp vµo tèi thø 7
hµng tuÇn, chî Sa Pa cã søc hÊp dÉn ®Æc biÖt ®èi víi du kh¸ch tõ
ph¬ng xa tíi.

§Æc ®iÓm khÝ hËu Sa Pa

KhÝ hËu Sa Pa m¸t mÎ quanh n¨m, nhiÖt ®é trung b×nh n¨m tõ
150C ®Õn 180C, mïa h¹ kh«ng nãng gay g¾t nh vïng ®ång b»ng ven
biÓn. Mïa ®«ng thêng cã m©y mï bao phñ vµ rÊt l¹nh, nhiÖt ®é cã
khi xuèng díi 00C, cã n¨m tuyÕt r¬i. Thêi tiÕt ë Sa Pa mét ngµy cã tíi
bèn mïa: s¸ng, chiÒu lµ thêi tiÕt cña mïa xu©n, mïa thu. Buæi tra lµ
thêi tiÕt cña mïa h¹, thêng cã n¾ng nhÑ, trêi quang m©y nhng khÝ
hËu vÉn dÞu m¸t. §ªm ®Õn trêi l¹nh lµ thêi tiÕt cña mïa ®«ng. Tõ
th¸ng 5 ®Õn th¸ng 8 ë Sa Pa cã ma nhiÒu. KhÝ hËu Sa Pa trong
lµnh, næi tiÕng víi nh÷ng vên rau «n ®íi nh b¾p c¶i, su hµo, su su...,
c©y dîc liÖu quý vµ nhiÒu lo¹i c©y ¨n qu¶ nh ®µo, mËn, lª...Sapa cßn
lµ sø së cña c¸c loµi hoa, ®Æc biÖt lµ hoa phong lan c¸c lo¹i.

Ph¬ng tiÖn ®i - vÒ Sapa

Cã thÓ ®Õn Sa Pa b»ng « t«, nhng tèi u nhÊt lµ ®i tµu ®Õn
Lµo Cai råi tõ Lµo Cai ®i « t« buýt ®i Sa Pa, cã rÊt nhiÒu xe « t« buýt
ch¹y 2 chiÒu tõ Lµo Cai ®i Sa Pa vµ ngîc l¹i.

246
Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulich/(12/2005)




THUNG lòng MAI CH¢U

HuyÖn lþ Mai Ch©u xinh ®Ñp thuéc tØnh Hoµ B×nh, c¸ch thÞ x·
Hoµ B×nh 60km. §øng trªn ®Ønh ®èc Cun, Thung lòng Mai Ch©u
hiÖn ra díi tÇm m¾t du kh¸ch: mét thung lòng xanh rên c©y l¸, ®ång
lóa vµ nh÷ng nÕp nhµ sµn ®Òu t¨m t¾p nh xÕp hµng chµo ®ãn kh¸ch.
Nhµ sµn ë ®©y cao r¸o, s¹ch sÏ. Sµn nhµ c¸ch mÆt ®Êt kho¶ng 1,5 m
b»ng nh÷ng cét gç ch¾c ch¾n. Kh¸ch ®Õn nhµ xin mêi móc níc röa
ch©n tríc khi bíc lªn cÇu thang. Sµn nhµ b»ng tre hoÆc b¬ng. M¸i nhµ
lîp l¸ gåi hoÆc l¸ m©y. C¸c cöa sæ trong nhµ cã kÝch thíc kh¸ lín ®Ó
®ãn giã m¸t vµ còng lµ n¬i ®Ó chñ nhµ treo c¸c giß hoa phong lan,
lång chim c¶nh. Mét khung dÖt v¶i thæ cÈm ®îc ®Æt c¹nh mét « cöa
sæ. B¹n lµ kh¸ch, sÏ ®îc «ng chñ nhµ tr¶i chiÕu hoa mêi ngåi, råi bµy
ra gi÷a chiÕu mét vß rîu cÇn b»ng nÕp cÈm. Mét ®ªm nghØ l¹i ë nhµ
sµn Mai Ch©u, b¹n sÏ ®îc xem móa, h¸t, nghe nh¹c cång chiªng.

§Æc ®iÓm khÝ hËu

KhÝ hËu nãng Èm, ma theo mïa. NhiÖt ®é trung b×nh n¨m kho¶ng
220C - 250C.

§Æc s¶n ®Þa ph¬ng

C¸c mãn ¨n d©n téc, ®Æc s¶n c¬m lam, thÞt níng rîu cÇn.

Hµng dÖt thæ cÈm vµ c¸c l©m thæ s¶n quý.

Ph¬ng tiÖn ®Ó tíi Mai Ch©u: Cã thÓ ®i ®Õn ®©y b»ng « t« hay
xe m¸y.

Tõ Hµ Néi ®i 70 km ®Õn thÞ x· Hoµ B×nh. §i tiÕp 60 km n÷a
®Õn Mai Ch©u. ë ®o¹n ®êng thø hai nµy b¹n sÏ vît qua dèc Cun dµi 15

247
km. Gäi lµ dèc nhng kh«ng ph¶i mét lÇn lªn dèc lµ xong, thùc ra ®©y
lµ mét ®Ìo cao, cã lóc tëng nh « t« ®ang ®i vµo mét biÓn m©y.

C¸c ®iÓm th¨m quan trªn ®êng ®Õn Mai Ch©u

- Th¨m quan thuû ®iÖn Hoµ B×nh.

- Th¨m khu du lÞch suèi níc nãng Kim B«i.

- Th¨m quan ®éng Th¸c Bê.

- Th¨m quan khu du lÞch Suèi Ngäc - Vua Bµ.

- Th¨m quan khu du lÞch sinh th¸i V - Resort.

Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulich/(12/2005)




VÞnh h¹ long

N»m ë vïng §«ng B¾c ViÖt Nam, vÞnh H¹ Long lµ mét phÇn
vÞnh B¾c Bé, bao gåm vïng biÓn cña thµnh phè H¹ Long, thÞ x· CÈm
Ph¶ vµ mét phÇn cña huyÖn ®¶o V©n §ån. PhÝa t©y nam VÞnh gi¸p
®¶o C¸t Bµ, phÝa ®«ng lµ biÓn, phÇn cßn l¹i gi¸p ®Êt liÒn víi ®êng bê
biÓn dµi 120 km, ®îc giíi h¹n tõ 106 o58' - 107o22' kinh ®é §«ng vµ
20o45' - 20o50' vÜ ®é B¾c víi tæng diÖn tÝch 1553 km2 gåm 1969
hßn ®¶o lín nhá, trong ®ã 989 ®¶o cã tªn vµ 980 ®¶o cha cã tªn. §¶o
cña vÞnh H¹ Long cã hai d¹ng lµ ®¶o ®¸ v«i vµ ®¶o phiÕn th¹ch, tËp
trung ë hai vïng chÝnh lµ vïng phÝa ®«ng nam (thuéc vÞnh B¸i Tö
Long) vµ vïng phÝa t©y nam (thuéc vïng vÞnh H¹ Long) cã tuæi kiÕn
t¹o ®Þa chÊt tõ 250 - 280 triÖu n¨m. Vïng tËp trung dµy ®Æc c¸c ®¶o
®¸ cã phong c¶nh ngo¹n môc vµ nhiÒu hang ®éng ®Ñp næi tiÕng lµ
vïng trung t©m Di s¶n thiªn nhiªn vÞnh H¹ Long, bao gåm vÞnh H¹
Long vµ mét phÇn vÞnh B¸i Tö Long. Vïng Di s¶n thiªn nhiªn ®îc thÕ
giíi c«ng nhËn cã diÖn tÝch 434 km2 bao gåm 775 ®¶o, nh mét h×nh

248
tam gi¸c víi 3 ®Ønh lµ ®¶o ÐÇu Gç (phÝa t©y), hå Ba HÇm (phÝa
nam), ®¶o Cèng T©y (phÝa ®«ng) vïng kÕ bªn lµ khu vùc ®Öm vµ di
tÝch danh th¾ng quèc gia ®îc Bé V¨n ho¸ Th«ng tin xÕp h¹ng n¨m 1962.

H¹ Long còng lµ n¬i tËp trung ®a d¹ng sinh häc cao víi nh÷ng hÖ
sinh th¸i ®iÓn h×nh nh hÖ sinh th¸i rõng ngËp mÆn, hÖ sinh th¸i r¹n
san h«, hÖ sinh th¸i tïng ¸ng, hÖ sinh th¸i rõng c©y nhiÖt ®íi... Víi hµng
ngµn loµi ®éng, thùc vËt v« cïng phong phó trªn rõng díi biÓn, c¸,
mùc... Cã nh÷ng loµi ®Æc biÖt quý hiÕm chØ cã ë n¬i ®©y.

Víi nh÷ng gi¸ trÞ ®Æc biÖt nh vËy, ngµy 17/12/1994, trong phiªn
häp lÇn thø 18 cña Héi ®ång Di s¶n ThÕ giíi thuéc UNESCO tæ chøc
t¹i Th¸i Lan, vÞnh H¹ Long chÝnh thøc ®îc c«ng nhËn lµ Di s¶n thiªn
nhiªn, kh¼ng ®Þnh gi¸ trÞ mang tÝnh toµn cÇu cña Di s¶n thiªn nhiªn
thÕ giíi vÞnh H¹ Long.

§Æc ®iÓm khÝ hËu H¹ Long

§Æc ®iÓm lµ khÝ hËu nhiÖt ®íi giã mïa- mïa hÌ nãng ma
nhiÒu, mïa ®«ng l¹nh ma Ýt. Tõ th¸ng 5 ®ªn th¸ng 9 lµ mïa nãng vµ m-
a. Tõ th¸ng 11 ®Õn th¸ng 3 n¨m sau lµ mïa ®«ng, thêi tiÕt kh« r¸o.
Gi÷a 2 mïa ®ã l¹i cã hai thêi kú chuyÓn tiÕp (th¸ng 4 & th¸ng 10), nh
vËy trong n¨m cã ®ñ 4 mïa: Xu©n, H¹, Thu, §«ng.

Ph¬ng tiÖn ®Ó tíi H¹ Long

Tõ Hµ Néi, cã thÓ ®i H¹ Long b»ng « t« kh¸ch chÊt lîng cao
(kho¶ng 3 tiÕng), xuÊt ph¸t tõ bÕn xe Gia L©m hoÆc L¬ng Yªn .

C«ng ty dÞch vô hµng kh«ng phÝa B¾c (182 Trêng Chinh, Hµ
néi, Tel: 563 3110, Fax: 563 3111) cßn cã chuyÕn bay ®i VÞnh H¹
Long b»ng trùc th¨ng. Mét tuÇn cã hai chuyÕn vµo 8 giê vµ 15giê 30
thø B¶y, bay tõ s©n bay Gia L©m, mua vÐ t¹i kh¸ch s¹n Metropole.

C¸c tuyÕn du lÞch th¾ng c¶nh cña H¹ Long

- §i tµu th¨m vÞnh: XuÊt ph¸t tõ bÕn tµu du lÞch H¹ Long, b¹n cã
249
thÓ thuª tµu t nh©n hoÆc mua vÐ th¾ng c¶nh + vÐ tµu cña nhµ níc.
VÐ th¾ng c¶nh mua theo c¸c tuyÕn t¹i bÕn.

- §i th¨m ®¶o TuÇn Ch©u - mét quÇn thÓ du lÞch ®¼ng cÊp
quèc tÕ hoµn toµn míi vµ ®éc ®¸o.

- Thuª tµu ®i th¨m ®¶o C¸t Bµ: B¹n cã thÓ thuª tµu ®i th¨m quan vÞnh
H¹ Long, kÕt hîp víi ®i th¨m ®¶o C¸t Bµ, cã thÓ ®i trong ngµy hoÆc ®i
qua ®ªm.


Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulich/(12/2005)




B·I BIÓN TRµ Cæ

Trµ Cæ lµ mét trong nh÷ng b·i biÓn ®Ñp nhÊt ViÖt Nam, n»m ë
cùc §«ng B¾c ®Êt níc thuéc tØnh Qu¶ng Ninh, kÒ s¸t biªn giíi Trung
Quèc, c¸ch thÞ x· Mãng C¸i vµ cöa khÈu Mãng C¸i 8 - 9 km.

B·i biÓn Trµ Cæ ®îc mÖnh danh lµ "b·i biÓn tr÷ t×nh nhÊt ViÖt
Nam" víi b·i t¾m réng vµ b»ng ph¼ng, nÒn c¸t tr¾ng mÞn hßa trong
nÒn níc biÓn xanh biÕc suèt bèn mïa. Bëi Trµ Cæ lµ r×a bªn ngoµi cña
mét ®¶o båi tù nhiªn do t¸c ®éng cña sãng vµ dßng biÓn ven bê t¹o
thµnh, nªn bªn bê biÓn lµ nh÷ng cån c¸t cao tõ 3 ®Õn 4 m, cã lµng Êp vµ
d©n c tró ®«ng ®óc, chñ yÕu sèng b»ng nghÒ n«ng vµ chµi líi. S¸t bê
biÓn lµ c¸c d¶i rõng phi lao ch¾n giã, r©m m¸t gi÷ c¸t vµ gÇn ®ã cßn cã
hÖ thèng sinh th¸i rõng ngËp mÆn.

Bê biÓn Trµ Cæ dµi tíi 17 km tõ mòi Gãt ë phÝa B¾c ®Õn mòi
Ngäc ë phÝa Nam, ®ñ søc chøa hµng v¹n kh¸ch du lÞch ®Õn nghØ
m¸t, t¾m biÓn.

Trµ Cæ thÝch hîp nhÊt víi c¸c lo¹i h×nh du lÞch nghØ ng¬i, t¾m

250
m¸t, thÓ thao níc kÕt hîp tham quan. Trµ Cæ vÉn cßn rÊt s¬ khai, kh¸
®Æc trng cho mét vïng ®«ng B¾c ViÖt Nam.

NÕu b¹n ®i nghØ m¸t ®óng vµo dÞp cuèi th¸ng 5 ©m lÞch, b¹n sÏ
®îc tham gia "Héi lµng Trµ Cæ" diÔn ra tõ ngµy 30/5 - 6/6 ©m lÞch.
§oµn thuyÒn ríc tõ Trµ Cæ lªn ®êng ®i vÒ quª tæ Ðå S¬n tõ ngµy
25/5, ngµy 30/5 th× ®oµn thuyÒn ríc tõ §å S¬n trë vÒ Trµ Cæ vµ b¾t
®Çu cho 6 ngµy lÔ héi tng bõng ®Æc trng cho ®êi sèng ng d©n vïng
biÓn.

KhÝ hËu Trµ Cæ

§Æc ®iÓm lµ khÝ hËu nhiÖt ®íi giã mïa- mïa hÌ nãng ma nhiÒu,
mïa ®«ng l¹nh ma Ýt. Tõ th¸ng 5 ®Õn th¸ng 9 lµ mïa nãng vµ ma. Tõ
th¸ng 11 ®Õn th¸ng 3 n¨m sau lµ mïa ®«ng, thêi tiÕt kh« r¸o. Gi÷a 2
mïa ®ã l¹i cã hai thêi kú chuyÓn tiÕp (th¸ng 4 vµ th¸ng 10), nh vËy
trong n¨m cã ®ñ 4 mïa: Xu©n, H¹, Thu, §«ng. Do c¸ch xa c¸c thµnh
phè, khu c«ng nghiÖp, bÕn c¶ng, nªn Trµ Cæ cã khÝ hËu m¸t mÎ,
kh«ng khÝ trong lµnh, kh«ng gian tÜnh mÞch. NhiÖt ®é trung b×nh
hµng n¨m 22o7C, cã 4 th¸ng nhiÖt ®é díi 20oC (th¸ng 12 vµ th¸ng 3),
th¸ng 6,7 nãng nhÊt tõ 26oC - 28oC.

Vµo th¸ng 7,8 ë Trµ Cæ thêng cã b·o to nªn cÇn theo dâi thêi
tiÕt khi ®i du lÞch vµo nh÷ng th¸ng nµy.

Ph¬ng tiÖn ®Ó tíi Trµ Cæ

B»ng ca n« hay tµu thñy ch¹y tõ H¶i Phßng ®Õn Mãng C¸i víi
qu·ng ®êng 206 km hoÆc tõ Hång Gai víi hµnh tr×nh 132 km, b¹n sÏ
®Õn b·i biÓn Trµ Cæ. NÕu b¹n ®i ®êng bé tõ Hµ Néi, theo ®êng 18,
Hµ Néi - Hßn Gai ®Õn Tiªn Yªn råi rÏ ®êng sè 4 ®i thÞ x· Mãng C¸i ®Ó
ra b·i biÓn Trµ Cæ. HiÖn nay, ®êng ra b·i biÓn Trµ Cæ hiÖn ®· cã hÖ
thèng ®ª ng¨n vµ ®êng ®i ®îc më réng lµm míi rÊt thuËn lîi cho viÖc
th«ng th¬ng.

251
§Æc s¶n Trµ Cæ

Trµ Cæ cã nguån h¶i s¶n rÊt phong phó nh c¸, mùc, t«m, cua,
ghÑ, ®Æc biÖt Trµ Cæ cßn næi tiÕng bëi c¸c mãn ¨n chÕ biÕn tõ con
sam biÓn.

NÕu b¹n muèn thëng thøc h¶i s¶n t¬i sèng, cã thÓ mua ®îc ë
ngay bªn bê biÓn khi thuyÒn chµi ng d©n ®i ®¸nh b¾t vÒ.

C¸c ®iÓm du lÞch Trµ Cæ

Khi ®Õn du lÞch Trµ Cæ, b¹n h·y ®Õn th¨m §×nh Trµ Cæ x©y tõ
thÕ kû 16, mét ng«i ®×nh B¾c Bé nh cét mèc cña d©n téc ViÖt trªn
vïng ®Êt biªn c¬ng. Nhµ thê Trµ Cæ rÊt lín x©y n¨m 1880, ®· trïng tu
nhiÒu lÇn.

Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulich/(12/2005)




Vên quèc gia ba v×

Rõng quèc gia Ba V×, khu nghØ m¸t sinh th¸i nói, rõng thuéc ®Þa
phËn tØnh S¬n T©y víi mét kh«ng gian xanh b¸t ng¸t kh¸c h¼n c¸i oi bøc,
ngét ng¹t cña mïa hÌ ë ®« thÞ. §Õn ®©y b¹n cã thÓ tËn hëng c¸i h¬ng vÞ
lµnh l¹nh cña nói rõng, c©y cèi, chim hãt, suèi reo hai bªn ®êng.

§øng ë trªn ®Ønh nói, l©u l©u, trong Ýt gi©y phót, m©y t¶n ra xa,
mét phÇn nói rõng vµ thung lòng, s«ng, hå hiÖn ra phÝa díi xen kÏ trong
nh÷ng d¶i m©y b¹c lµm du kh¸ch nµo còng ph¶i ngÊt ng©y vµ bËt lªn lêi
c¶m th¸n “tuyÖt vêi!”. Nghe nãi, nh÷ng ngµy quang m©y n¾ng ®Ñp,
kho¶ng ba, bèn giê chiÒu, khi mÆt trêi chªnh chÕch híng T©y, ®øng ë
®©y cã thÓ nh×n thÊy rÊt râ toµn c¶nh thñ ®«, trong ®ã, næi bËt nh÷ng
khèi nhµ chung c hiÖn ®¹i Linh §µm, Nh©n ChÝnh ®Õn hµng lo¹t cao èc
ë trung t©m.

252
ViÖc nghØ l¹i mét hai ngµy ë c¸c nhµ nghØ ngoµi cöa rõng trªn lng
chõng nói sÏ lµ mét dÞp ®¸ng nhí, v× ë ®ã b¹n cã thÓ b¬i ë bÓ, buæi
s¸ng ch¹y theo ®êng vßng x©y quanh c¸c mám nói ®Ó ng¾m s¬ng sa
xuèng hå trong thung lòng.

Víi diÖn tÝch 7.377 ha, Vên Quèc gia Ba V× cã th¶m thùc vËt hÕt
søc phong phó, rõng c©y cã tíi h¬n 1.700 loµi cïng hµng tr¨m loµi ®éng
vËt cã vó, chim, bß s¸t....

C¸c ®iÓm th¨m quan

- §Òn thê th¸nh T¶n Viªn (mét trong "tø bÊt tö" theo quan niÖm
t©m linh ngêi ViÖt). §Òn ®îc x©y dùng mét nöa ¸p vµo v¸ch ®¸. Nói ë
®o¹n nµy th¾t l¹i, sau ®ã l¹i nh« cao lªn thµnh mét b×nh rîu cã ngÊn , t-
¬ng truyÒn r»ng ngµy xa khi Thñy Tinh d©ng níc ®¸nh S¬n Tinh th× ®©y
lµ ®o¹n nói ®îc S¬n Tinh n©ng l©n cao ®Ó tiÕp tôc trËn chiÕn víi Thñy
Tinh.

- §Òn mÉu trªn ®Ønh nói, tõ ®©y cã thÓ dâi tÇm m¾t réng bao la
xuèng c¸c ®Ønh nói phñ c©y xanh mít xung quanh t¹o thµnh nhiÒu thung
lòng ®Ñp.

- §Òn thê Hå Chñ tÞch ®îc x©y cÊt tõ thËp niªn 1970.

- TrÌo lªn ®Ønh Väng C¶nh bèn bÒ m©y mï dµy ®Æc bao phñ.

- Th¨m quan khu nu«i b¶o tån ®éng vËt hoÆc vên trång c©y dîc
liÖu.

§Æc s¶n rõng quèc gia Ba V×

C¸c mãn ®Æc s¶n cña Vên Quèc gia Ba V× lµ rîu s÷a ong chóa,
b¸nh chÌ lam, b¸nh s÷a, níc trµ ®¾ng. Du kh¸ch cã thÓ mua chai phÊn
hoa vµ mËt ong rõng vÒ lµm quµ.

Ph¬ng tiÖn ®Ó tíi Rõng Quèc gia Ba V×

Theo ®êng Hµ Néi - S¬n T©y ch¹y kho¶ng 80km. B¹n cã thÓ tíi

253
®©y b»ng « t« hoÆc xe m¸y. Tuy nhiªn “u thÕ” cña ngêi ch¹y xe m¸y lµ
cã thÓ dõng xe thëng ngo¹n nhiÒu b«ng hoa rõng vµ v« sè nh¸nh phong
lan céng sinh trªn c¸c th©n c©y ngay mÐp ®êng, bªn nh÷ng dßng suèi
trong m¸t rãc r¸ch ch¶y ra tõ khe ®¸.

B¹n nªn lu ý lµ ®êng lªn nói Ba V× cua g¾t vµ dèc h¬n rÊt nhiÒu
so víi ®êng lªn §µ L¹t, Bu«n Ma Thuét, ®Ìo H¶i V©n, dèc Cun (Hßa
B×nh), Tam §¶o. Cã khóc, võa quÑo cua võa leo dèc ®Õn 45 o mµ mét
bªn lu«n lµ vùc th¼m, l¹i thªm m©y mï, tÇm nh×n cã lóc chØ kho¶ng 10
-15 m.
Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulich/(12/2005)




Hå nói cèc
Hå Nói Cèc c¸ch trung t©m thµnh phè Th¸i Nguyªn 15 km vÒ híng
t©y nam. §êng tíi Nói Cèc tr¶i nhùa ph¼ng phiu, uèn lîn qua nh÷ng c¸nh
rõng b¹t ngµn, tÝt t¾p lµ tíi khu du lÞch Nói Cèc. Hå n»m gi÷a mét khung
c¶nh thiªn nhiªn k× thó s¬n thuû h÷u t×nh. N¬i ®©y ®· næi tiÕng bëi nÐt
®Ñp thiªn t¹o tù bao n¨m. Nói Cèc tªn gäi mét vïng ®Êt, vïng hå nªn th¬,
lung linh s¾c mµu huyÒn tho¹i cña c©u chuyÖn t×nh thuû chung trong
truyÒn thuyÕt Nµng C«ng - Chµng Cèc.

Hå Nói Cèc lµ hå nh©n t¹o. DiÖn tÝch mÆt hå réng 25 km2, lßng
hå s©u 23 m, dung tÝch níc hå lµ 175 triÖu m3. Trªn mÆt hå réng mªnh
m«ng cã tíi h¬n 89 hßn ®¶o, cã ®¶o lµ rõng c©y xanh, cã ®¶o lµ n¬i tró
ngô cña ®µn cß, cã ®¶o lµ quª h¬ng cña loµi dª, cã ®¶o cã ®Òn Bµ
chóa Thîng Ngµn. Hå cã kh¶ n¨ng khai th¸c tõ 600 - 800 tÊn c¸/n¨m. Hå
Nói Cèc lµ danh th¾ng vµ lµ n¬i nghØ m¸t ®Ñp. Khu du lÞch hå Nói Cèc
®îc chia thµnh 2 khu, phÝa b¾c hå vµ phÝa nam hå. §i theo ®êng
chÝnh, b¹n sÏ ®Õn víi khu du lÞch phÝa b¾c cã ®ñ c¸c nhµ nghØ mini
nhÊp nh« theo triÒn ®åi, thÊp tho¸ng díi t¸n rõng c©y keo l¸ chµm xanh
254
mít, b·i t¾m, c¸c khu vui ch¬i gi¶i trÝ, c«ng viªn níc, c«ng viªn khñng long,
tµu ®iÖn.

NÕu cã thêi gian tho¶i m¸i, kh¸ch du lÞch cã thÓ thuª tµu d¹o ch¬i
®Ó ®îc ng¾m nh×n toµn c¶nh hå. GhÐ th¨m ®¶o Cß, víi nh÷ng b·i sim
vµ rÆng tre giµ hoang s¬ lµ n¬i tró ngô cña rÊt nhiÒu lo¹i chim, cß...
®Æc biÖt lµ cß löa mçi khi chiÒu xuèng, th¨m ®Ëp trµn thuû lîi vµ khu du
lÞch phÝa nam hå víi ®ñ c¸c lo¹i dÞch vô vµ khu du lÞch sÇm uÊt. Dõng
thuyÒn ë mét hßn ®¶o nhá yªn ¶ vµ v¾ng vÎ, xung quanh lµ trêi níc,
kh¸ch du lÞch h·y tæ chøc mét b÷a ¨n vui vÎ, hoÆc tËn hëng nh÷ng gi©y
phót th gi·n thËt khã quªn.

§Æc ®iÓm khÝ hËu

KhÝ hËu chia lµm hai mïa râ rÖt: mïa l¹nh tõ th¸ng 11 ®Õn th¸ng 4
n¨m sau, mïa nãng tõ th¸ng 5 ®Õn th¸ng 10. NhiÖt ®é trung b×nh n¨m
kho¶ng 250C.

§Æc s¶n Hå Nói Cèc

Nh÷ng qu¸n l¸ bËp bÒnh trªn hå phôc vô c¸c mãn: c¸ mÌ hå Nói Cèc
®ñ mãn (cã con tíi 9-10kg), t«m ®¸, thÞt dói rõng.

Ph¬ng tiÖn ®Ó tíi Hå Nói Cèc

Tõ Hµ Néi, ®i « t« hoÆc xe m¸y, xu«i theo quèc lé 3 vÒ phÝa b¾c
kho¶ng 2 tiÕng xe ch¹y, chõng 80km lµ b¹n ®· cã mÆt ë thµnh phè c«ng
nghiÖp gang thÐp Th¸i Nguyªn nhén nhÞp. RÏ tr¸i theo ®êng ®i hå Nói
Cèc 20km, qua nh÷ng ®åi chÌ xanh mít nhÊp nh«, nh÷ng con suèi hiÒn
hoµ ch¶y, b¹n ®· ë hå Nói Cèc.

TuyÕn xe « t« kh¸ch chÊt lîng cao ®i Th¸i Nguyªn, xuÊt ph¸t tõ bÕn
xe kh¸ch MÔ Tr×, xuÊt ph¸t mçi 30 phót.

Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulich/(12/2005)



255
Tam §¶o
Tam §¶o lµ mét d·y nói dµi 50 km, réng 10 km, c¸ch Hµ Néi 86 km,
lµ khu nghØ m¸t ë nói lý tëng cña miÒn B¾c. ThÞ trÊn Tam §¶o réng
h¬n 300ha, n»m gän trong mét thung lòng nhá cña d·y Tam §¶o, ®ång
thêi còng lµ mét trong nh÷ng vên quèc gia lín nhÊt miÒn B¾c. ThÞ trÊn
bÐ nhá, xinh x¾n víi nh÷ng con ®êng lªn xuèng ngo»n ngoÌo, quanh co,
mét dßng suèi nh vÖt níc c¾t ngang ch¶y suèt bèn mïa.

Thiªn nhiªn vµ dÊu vÕt thêi gian ®· ban tÆng cho Tam §¶o mét
khung c¶nh tuyÖt vêi: võa th¬ méng, u tÞch, võa hïng vÜ, huyÒn ¶o
trong c¶nh m©y giã, s¬ng khãi vên trªn ®Ønh nói råi sµ xuèng nh÷ng
th¶m cá, nh÷ng ng«i nhµ ven sên nói. HÌ vÒ, Tam §¶o vµo mïa du lÞch
®Ñp nhÊt trong n¨m.

§Æc ®iÓm khÝ hËu Tam §¶o

KhÝ hËu ë ®©y rÊt ®éc ®¸o, bèn mïa trong mét ngµy. Buæi s¸ng
se se giã xu©n, buæi tra nãng Êm mïa h¹, buæi chiÒu l·ng ®·ng heo
may mïa thu, buæi tèi l¹nh gi¸ cña ®«ng. KhÝ hËu m¸t mÎ quanh n¨m vëi
nhiÖt ®é trung b×nh vµo kho¶ng 20oC tíi 22°C.

C¸c ®iÓm th¨m quan Tam §¶o

Tõ trung t©m thÞ trÊn, ®Ých ®Õn ®Çu tiªn cña du kh¸ch lµ th¸p
truyÒn h×nh cao 93m trªn ®Ønh Thiªn NhÞ cao nhÊt cña Tam §¶o
(1.375m).

§êng ®i lªn h¬i vÊt v¶ nhng rÊt ®Ñp. Lªn tíi ®Ønh, phãng tÇm m¾t
ra bèn phÝa lµ mªnh m«ng trêi, ®Êt, giã, m©y.

Còng tõ trung t©m thÞ trÊn, rÏ bªn ph¶i theo mét con ®êng mßn,
hót xuèng thung lòng s©u, th¸c B¹c giÊu m×nh trong nói, bÝ Èn ®æ
xuèng dßng níc tr¾ng b¹c, lãng l¸nh ¸nh mÆt trêi ph¶n chiÕu s¾c cÇu
vång. Mét dßng suèi nhá tõ trªn cao 30m µo µo tu«n níc, th¶ vµo giã

256
tiÕng suèi, tiÕng rõng, tiÕng l¸ déi vµo v¸ch ®¸ nghe th©m u nh tiÕng
ngµn xa...

NÕu thÝch m¹o hiÓm, h·y ®i xa chót n÷a tíi ®Ønh Rïng R×nh, ë
®©y c©y cèi, nói non ®Ñp nh trong cæ tÝch, cã nhiÒu c©y to mÊy ngêi
«m phñ ®Çy hoa phong lan. Xa h¬n n÷a lµ Tam §¶o 2, n¬i mµ vµo thêi
Ph¸p còng lµ ®iÓm du lÞch nghØ m¸t lý tëng, nhng nay bÞ bá hoang
mang vÎ ®Ñp hoang s¬.

Ph¬ng tiÖn ®Ó tíi Tam §¶o

Tõ Hµ Néi cã thÓ ®i b»ng xe m¸y trªn quèc lé sè 2, kho¶ng 60km lµ
®Õn thÞ x· VÜnh Yªn, tØnh VÜnh Phóc, rÏ vµo ®êng 28 ®i Tam §¶o
kho¶ng 25km, ®êng dèc nghiªng nhÑ, ®i qua c¸c sên nói th«ng mäc
th¼ng t¾p nh×n lªn cao vót, mê mê Èn hiÖn Tam §¶o trong s¬ng. Lªn
®Õn ®é cao 1.685m so víi mÆt biÓn, ®· cã thÓ víi tay ch¹m vµo Tam
§¶o ®Ñp nh m¬.

NÕu b¹n muèn ®i b»ng «t« th× cã tuyÕn xe buýt chÊt lîng cao, ®i
tõ 32 nguyÔn C«ng Trø, khëi hµnh lóc 5h30 s¸ng hµng ngµy

Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulich/(12/2005)




b.miÒn trung

257
§éNG PHONG NHA

Vên quèc gia Phong Nha - KÎ Bµng ®îc thµnh lËp n¨m 2001 trªn
c¬ së Khu b¶o tån thiªn nhiªn Phong Nha - KÎ Bµng. Vên quèc gia
Phong Nha - KÎ Bµng n»m trªn ®Þa phËn huyÖn Bè Tr¹ch bao gåm
c¸c x·: T©n Tr¹ch, Thîng Tr¹ch, Phóc Tr¹ch, Xu©n Tr¹ch, vµ S¬n Tr¹ch
víi diÖn tÝch 85.754ha.

Vên quèc gia Phong Nha - KÎ Bµng næi tiÕng víi ®éng Phong
Nha. Bªn c¹nh ®ã, trong ph¹m vi Vên quèc gia cßn cã nhiÒu hang
®éng, th¸c níc, c¶nh quan däc s«ng Troãc, s«ng Chµy vµ ®Æc biÖt lµ
nhiÒu di tÝch däc ®êng mßn Hå ChÝ Minh. §©y lµ nh÷ng tiÒm n¨ng to
lín vÒ du lÞch nãi chung vµ du lÞch sinh th¸i nãi riªng cña Vên quèc
gia Phong Nha - KÎ Bµng.

GiÊu m×nh trong nói ®¸ v«i, n»m trong khu rõng nguyªn sinh KÎ
Bµng, ®îc che chë bëi nh÷ng c¸nh rõng nhiÖt ®íi, ®éng Phong Nha cã
mét hÖ thèng hang ®éng thËt léng lÉy víi con s«ng ngÇm ®îc x¸c
®Þnh lµ dµi nhÊt thÕ giíi. §éng Phong Nha ®îc ®¸nh gi¸ lµ ®éng vµo
lo¹i dµi vµ ®Ñp nhÊt kh«ng chØ trong khu vùc mµ cßn trªn thÕ giíi,
Phong Nha ®· ®îc UNESCO c«ng nhËn lµ Di s¶n thiªn nhiªn thÕ giíi.

§éng Phong Nha cã rÊt nhiÒu nh¸nh víi chiÒu dµi lªn ®Õn
kho¶ng trªn 20 km, nhng hiÖn nay ngêi ta míi kh¸m ph¸ nh¸nh dµi nhÊt
lµ mét phÇn cña con s«ng ngÇm cã tªn lµ NËm Aki mµ s«ng Son lµ
phÇn lé ra mÆt ®Êt, nã chui ngÇm díi ®Êt ë vïng nói Pu-Pha - §am
c¸ch ®ã h¬n 20km vÒ phÝa Nam. Tríc cöa ®éng, c¶nh nói non s«ng
níc cµng thªm quyÕn rò, thiªn nhiªn hïng vÜ víi v« vµn h×nh ¶nh kú thó
hiÖn ra nh khªu gîi trÝ tëng tîng cña con ngêi. Vµo mïa níc lín. níc
s«ng Son d©ng cao che khuÊt cöa hang, thuyÒn du lÞch kh«ng vµo
®©y ®îc.


258
Th¸ng 4 - 1997, mét cuéc héi th¶o khoa häc vÒ di tÝch danh
th¾ng Phong Nha - Xu©n S¬n ®îc tæ chøc t¹i Qu¶ng B×nh. KÕt qu¶
nghiªn cøu kh¶o s¸t cho biÕt Phong Nha cã 7 c¸i nhÊt:

1. Hang níc dµi nhÊt

2. Cöa hang cao vµ réng nhÊt

3. B·i c¸t vµ ®¸ réng ®Ñp nhÊt

4. Hå ngÇm ®Ñp nhÊt

5. Th¹ch nhò tr¸ng lÖ vµ kú ¶o nhÊt

6. Dßng s«ng ngÇm dµi nhÊt ViÖt Nam (13.969 m)

7. Hang kh« réng vµ ®Ñp nhÊt.

§Æc ®iÓm khÝ hËu

KhÝ hËu mang tÝnh chÊt nhiÖt ®íi giã mïa, chia lµm hai mïa:
mïa kh« vµ mïa ma. NhiÖt ®é trung b×nh n¨m kho¶ng 250C - 260C.

C¸c ®iÓm du lÞch ë Qu¶ng B×nh

§i t¾m biÓn §¸ Nh¶y hoÆc biÓn NhËt LÖ, biÓn C¶nh D¬ng.

Th¨m quan rõng quèc gia Phong Nha, Qu¶ng B×nh Quan.

Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulich/(12/2005)




PHè Cæ HéI AN

ThÞ x· Héi An n»m bªn bê s«ng Thu Bån, tØnh Qu¶ng Nam. N¬i
®©y xa kia ®· cã mét thêi næi tiÕng víi tªn gäi Faifoo mµ c¸c th¬ng
nh©n NhËt B¶n, Trung Quèc, Bå §µo Nha, Italia v.v.. ®· biÕt ®Õn tõ
thÕ kû 16, 17. Tõ thêi ®ã, th¬ng c¶ng Héi An ®· thÞnh vîng, lµ trung
t©m bu«n b¸n lín cña vïng §«ng Nam ¸, mét trong nh÷ng tr¹m ®ç
chÝnh cña th¬ng thuyÒn vïng ViÔn §«ng. ThÞ x· cã nh÷ng d·y phè cæ


259
gÇn nh nguyªn vÑn, ®ã lµ lo¹i nhµ h×nh èng xuyªn suèt tõ phè nä
sang phè kia. Trong ®ã cã mét d·y phè n»m s¸t ngay bê s«ng Héi An.
Nhµ ë ®©y toµn b»ng gç quý, trong nhµ treo hoµnh phi, c©u ®èi, cét
nhµ tr¹m træ hoa v¨n rÊt cÇu kú... Héi An lµ mét b¶o tµng sèng, khu
phè cæ ®· ®îc UNESCO c«ng nhËn lµ Di s¶n v¨n ho¸ thÕ giíi. Giê
®©y, du kh¸ch tíi Héi An, ngoµi viÖc kh¸m ph¸ sù b×nh dÞ ch©n thËt
trong t©m hån ngêi d©n phè Héi, sÏ ®îc chiªm ngìng vÎ ®Ñp cæ kÝnh
vµ tÜnh lÆng cña c¸c m¸i ngãi phñ rªu xanh mít vµ nÐt ch¹m træ tinh vi
trong nh÷ng c¨n nhµ gç ®· tån t¹i tõ h¬n ba tr¨m n¨m.

§Æc biÖt, mçi ®ªm 14 ©m lÞch hµng th¸ng - ®ªm hoa ®¨ng, phè
cæ ®· tù nguyÖn ngõng sö dông c¸c thiÕt bÞ ®iÖn nh TV, ®Ìn ®êng,
®Ìn neon. Nh÷ng chiÕc ®Ìn trßn, lôc l¨ng theo phong c¸ch Trung Hoa
treo díi m¸i hiªn vµ hai bªn cöa ra vµo, ®Ìn qu¶ tr¸m hoÆc èng dµi kiÓu
NhËt B¶n phÊt giÊy tr¾ng l¬ löng däc theo hµng cét, ®Ìn trô vu«ng,
®Ìn qu¶ tr¸m to nhá c¸c cì, tÊt c¶ ®· t¹o lªn mét thÕ giíi lung linh,
huyÒn ¶o - khu phè cæ mang mét vÎ l·ng m¹ng, s©u l¾ng vµ b×nh yªn
díi ¸nh ®Ìn lång.

§Æc ®iÓm khÝ hËu

Qu¶ng Nam cã 2 lo¹i khÝ hËu kh¸ râ rÖt lµ khÝ hËu cña vïng
nhiÖt ®íi ven biÓn vµ khÝ hËu «n ®íi vïng cao. NhiÖt ®é trung b×nh
n¨m lµ 250C. Cã 2 mïa: tõ th¸ng 2 ®Õn th¸ng 4 lµ khÝ hËu nãng vµ
kh«, tõ th¸ng 9 ®Õn th¸ng 12 lµ mïa ma. Lîng ma trung b×nh n¨m ë
Qu¶ng Nam kho¶ng 2000 mm.

§Æc s¶n

Mãn ¨n phong vÞ xø Qu¶ng nh b¸nh Bo, b¸nh V¹c, Cao lÇu t¹i c¸c
nhµ hµng cßn gi÷ nguyªn h×nh ¶nh ®Çu thÕ kû.

§å lu niÖm cña Héi An cã c¸c lo¹i ®Ìn lång. Tuú theo chÊt liÖu
v¶i bäc ngoµi mµ ngän ®Ìn ®a tíi nh÷ng lo¹i ¸nh s¸ng kh¸c nhau. Ngoµi

260
ra cßn cã c¸c s¶n phÈm lôa t¬ t»m, c¸c s¶n phÈm mü nghÖ thªu tay.

Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulic(12/2005)




TH¸NH §ÞA Mü S¥N

Mü S¬n thuéc x· Duy Phó, huyÖn Duy Xuyªn, tØnh Qu¶ng Nam.
Khu ®Òn th¸p Mü S¬n n»m trong mét thung lòng kÝn ®¸o, cã ®êng
kÝnh chõng 2km, xung quanh lµ ®åi nói.

Víi h¬n 70 c«ng tr×nh kiÕn tróc b»ng g¹ch ®¸, ®îc x©y dùng tõ
thÕ kû thø 7 ®Õn thÕ kû 13, Mü S¬n lµ khu th¸nh ®Þa quan träng
nhÊt cña d©n téc Ch¨m suèt tõ cuèi thÕ kû IV ®Õn thÕ kû XV. B»ng
vËt kiÖu g¹ch nung vµ ®¸ sa th¹ch, trong nhiÒu thÕ kû ngêi Ch¨m ®·
dùng lªn mét quÇn thÓ kiÕn tróc ®Òn th¸p ®éc ®¸o, liªn hoµn: §Òn
chÝnh thê Linga-Yoni biÓu tîng cña n¨ng lùc s¸ng t¹o. Bªn c¹nh th¸p
chÝnh (Kalan) lµ nh÷ng th¸p thê nhiÒu vÞ thÇn kh¸c hoÆc thê nh÷ng
vÞ vua ®· mÊt. MÆc dï thêi gian cïng chiÕn tranh ®· biÕn nhiÒu khu
th¸p thµnh phÕ tÝch nhng nh÷ng hiÖn vËt ®iªu kh¾c, kiÕn tróc cßn l¹i
cho ®Õn ngµy nay vÉn cßn ®Ó l¹i nh÷ng phong c¸ch giai ®o¹n lÞch sö
mü thuËt d©n téc Ch¨m, nh÷ng kiÖt t¸c ®¸nh dÊu mét thêi huy hoµng
cña v¨n ho¸ kiÕn tróc Ch¨mpa còng nh cña §«ng Nam ¸.

Mçi thêi kú lÞch sö, kiÕn tróc mang phong c¸ch riªng, còng nh
mçi ®Òn th¸p thê nh÷ng vÞ thÇn, nh÷ng triÒu vua kh¸c nhau t¹o nªn ®-
êng nÐt kiÕn tróc ®Çy dÊu Ên, nhng nh×n chung th¸p Chµm ®Òu ®îc
x©y dùng trªn mét mÆt b»ng tø gi¸c, chia lµm 3 phÇn: §Õ th¸p biÓu
hiÖn thÕ giíi trÇn gian, v÷ng ch¾c. Th©n th¸p tîng h×nh cña thÕ giíi
thÇn linh, kú bÝ mª hoÆc. PhÇn trªn cïng lµ h×nh ngêi d©ng hoa tr¸i
theo nghi lÔ hoÆc h×nh c©y l¸, chim mu«ng, voi, s tö ®éng vËt gÇn

261
gòi víi t«n gi¸o vµ cuéc sèng con ngêi.

Th¸nh ®Þa Mü S¬n ®· ®îc ®îc UNESCO c«ng nhËn Di s¶n V¨n
ho¸ thÕ giíi 12/ 1999.

§Æc ®iÓm khÝ hËu

Qu¶ng Nam cã 2 lo¹i khÝ hËu kh¸ râ rÖt lµ khÝ hËu cña vïng
nhiÖt ®íi ven biÓn vµ khÝ hËu «n ®íi vïng cao. NhiÖt ®é trung b×nh
n¨m lµ 250C. Cã 2 mïa: tõ th¸ng 2 ®Õn th¸ng 4 lµ khÝ hËu nãng vµ
kh«, tõ th¸ng 9 ®Õn th¸ng 12 lµ mïa ma. Lîng ma trung b×nh n¨m ë
Qu¶ng Nam kho¶ng 2000 mm.

Ph¬ng tiÖn ®Ó tíi Mü S¬n

Mü S¬n c¸ch thµnh phè §µ N½ng kho¶ng 70 km vÒ phÝa t©y
nam, c¸ch ThÞ x· Héi An 40km. Tõ §µ N½ng hµng ngµy cã tuyÕn « t«
®i Mü S¬n.

§êng s¾t: Tõ Hµ Néi, ®i tµu Thèng NhÊt dõng ë ga Tam Kú
hoÆc ga §µ N½ng råi ®i « t« ®Õn Th¸nh ®Þa Mü S¬n.

Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulich/(12/2005)




BIÓN NON N¦íC

Nh mét vßng cung xanh n»m däc ch©n nói Ngò Hµnh S¬n, bªn
thÒm c¸t tr¾ng, b·i t¾m Non Níc tr¶i dµi 5km thuéc phêng Hßa H¶i,
quËn Ngò Hµnh S¬n, phÝa nam gi¸p biÓn §iÖn Ngäc, b¾c gi¸p biÓn
B¾c Mü An. B·i t¾m cã ®é dèc thoai tho¶i, sãng ªm, níc trong xanh
bèn mïa, nguån níc kh«ng bÞ « nhiÔm ®· cuèn hót nhiÒu kh¸ch du
lÞch tíi ®©y t¾m biÓn, thëng thøc c¸c mãn h¶i s¶n ®Æc s¾c cña ®Þa
ph¬ng vµ nghØ ng¬i cuèi tuÇn. B·i biÓn Non Níc cßn lµ n¬i cã c¸c loµi
rong t¶o quý hiÕm nh rong c©u chØ vµng, rong c©u ch©n vÞt cã gi¸
trÞ xuÊt khÈu cao.
262
B·i t¾m Non Níc, víi c¸c tè chÊt cã ®îc tõ ®é sãng, khÝ hËu, thêi
tiÕt, ®é mÆn phï hîp víi c¸c lo¹i h×nh thÓ thao trªn biÓn, nhÊt lµ m«n
lít sãng (surfing). Thµnh phè §µ N½ng hiÖn ®ang xóc tiÕn ®Ó ®Çu t
vµo ®©y mét khu du lÞch liªn hoµn bao gåm c¸c lo¹i h×nh kh¸ch s¹n,
nhµ hµng ven biÓn, c¸c s©n tennis phôc vô du kh¸ch vµ ®Æc biÖt lµ
x©y dùng mét s©n golf víi tiªu chuÈn quèc tÕ.

§Æc ®iÓm khÝ hËu

Mïa ma vµo th¸ng 11, thêi tiÕt l¹nh tõ th¸ng 12 ®Õn th¸ng 3 lµ
thêi gian lý tëng cho nh÷ng ngêi thÝch t¾m n¾ng. Mïa sãng to tõ th¸ng
11 ®Õn th¸ng 3.

C¸c tuyÕn th¨m quan

Tham th¾ng tÝch Ngò Hµnh S¬n, n¬i cã nh÷ng ng«i chïa cæ,
c¸c hang ®éng, th©m nghiªm, hoµnh tr¸ng.

Tham quan lµng ®¸ mü nghÖ ngay díi ch©n nói hoÆc lµm mét
cuéc du thuyÒn trªn s«ng Cæ Cß ®Ó th¶ hån cïng non níc Ngò Hµnh
S¬n.

Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulich(12/2005/)




biÓn l¨ng c«

N»m ë phÝa B¾c ®Ìo H¶i V©n trªn quèc lé 1A, c¸ch trung t©m
thµnh phè HuÕ 80km vÒ phÝa Nam, vµ chØ c¸ch khu B¹ch M· 24km,
b¸n ®¶o L¨ng C« næi bËt h¼n lªn gi÷a biÒn trêi xanh th¼m, víi biÓn
ªm, n¾ng Êm vµ d¶i c¸t tr¾ng thoai tho¶i nh kho¸c cho b¸n ®¶o L¨ng
C« vÎ ®Ñp huyÒn bÝ... Ch¼ng ai cã thÓ hê h÷ng tríc vÎ ®Ñp tuyÖt vêi
cña b·i biÓn L¨ng C« nh×n tõ trªn ®Ìo H¶i V©n.

B·i biÓn L¨ng C« dµi 10km, c¶nh quan cã nói, rõng vµ biÓn, L¨ng
C« cßn lµ ®Þa ®iÓm lý tëng ®Ó ph¸t triÓn nhiÒu lo¹i h×nh gi¶i trÝ
263
kh¸c nh lÆn biÓn, lít sãng, leo nói... kh¸ lý tëng trong t¬ng lai.

Ban ngµy, du kh¸ch cã thÓ vui ®ïa tháa thÝch bªn nh÷ng con
sãng l¨n t¨n xanh trong. Kh«ng gian tÜnh lÆng cña nói rõng vµ biÓn
h¼n sÏ lµ ®iÒu thø vÞ ®Ó th gi·n sau nh÷ng ngµy lµm viÖc c¨ng
th¼ng.

NÕu thÝch c©u c¸, ngêi d©n chµi s½n sµng cïng du kh¸ch lªnh
®ªnh trªn mÆt ®Çm LËp An c©u c¸ ®èi khi bãng chiÒu dÇn bu«ng.

§Æc ®iÓm khÝ hËu

Mïa kh« tõ th¸ng 3 ®Õn th¸ng 8, trêi nãng oi bøc. Tõ th¸ng 8 ®Õn
th¸ng 1 lµ mïa ma, b·o lôt. NhiÖt ®é trung b×nh kho¶ng 25oC vµo mïa
hÌ, L¨ng C« lµ n¬i lý tëng cho nh÷ng ai ®am mª t¾m biÓn

§Æc s¶n biÓn L¨ng C«

Thiªn nhiªn nh u ®·i cho vïng ®Êt cßn nhiÒu khã nghÌo. L¨ng C«
ªm ®Òm lu«n nhËn ®îc nh÷ng tÆng vËt cña biÓn víi nhiÒu lo¹i t«m,
cua, mùc, ®Æc biÖt L¨ng C« cßn cã mét s¶n vËt quý ®· ®îc xuÊt khÈu
sang c¸c níc Ch©u ¸, ®ã lµ c¸ ngùa - mét loµi c¸ biÓn cã thÓ dïng lµm
ph¬ng thuèc quý. C¹nh ®ã, ®Çm LËp An cã c¬ man nµo lµ c¸ níc lî. ë
®©y du kh¸ch ®îc dÞp thëng thøc chÊt níc ngät lÞm cña tr¸i dõa t¬i
võa h¸i tõ trªn c©y xuèng.

§iÓm du lÞch

Du kh¸ch cã thÓ ®Õn th¨m th¾ng c¶nh Ch©n M©y vµ lµng chµi
L¨ng C« gÇn b·i biÓn. Quý kh¸ch cßn cã thÓ ®i th¨m quan suèi M¬,
suèi Hãi Cam, n¬i ®©y cã nh÷ng rõng c©y, b·i ®¸, khe suèi, méc m¹c
vµ hoang s¬, h¬ng rõng th¬ méng

Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulich(12/2005)/




264
MòI NÐ - HßN R¥M

Phan ThiÕt - Mòi NÐ - BiÓn xanh c¸t vµng víi nh÷ng vïng sinh
th¸i.

Phan ThiÕt thuéc tØnh B×nh ThuËn, c¸ch TP HCM 200km vÒ
phÝa ®«ng.

Mòi NÐ

N»m c¸ch thÞ x· Phan ThiÕt 22 km vÒ híng ®«ng b¾c, Mòi NÐ
lµ tªn mét lµng chµi vµ còng lµ mét ®iÓm du lÞch quen thuéc cña tØnh
B×nh ThuËn.

Mòi NÐ cã nhiÒu b·i biÓn hoang s¬ nguyªn thñy, cha cã sù khai
th¸c cña con ngêi, c¶nh quan hïng vÜ, m«i trêng thiªn nhiªn trong lµnh,
nh b·i ¤ng §Þa, b·i Tríc vµ b·i Sau. §Õn Mòi NÐ, du kh¸ch cã thÓ t¾m
biÓn, nghØ dìng, ch¬i thÓ thao, du thuyÒn trªn biÓn, d· ngo¹n kÕt hîp
s¨n b¾n, c©u c¸, ch¬i golf. T¹i Mòi NÐ cßn cã ®åi C¸t, n¬i tõ bao n¨m
qua ®· trë thµnh ®Ò tµi s¸ng t¸c cña nhiÒu nghÖ sÜ nhiÕp ¶nh. Ngoµi
c¸c b·i biÓn vµ cån c¸t, khu vùc nµy cßn cã nhiÒu c¶nh ®Ñp nh suèi
Tiªn, lÇu ¤ng Hoµng, th¸p Chµm Poshan. Däc b·i c¸t ven biÓn lµ c¸c
lµng du lÞch, c¸c kh¸ch s¹n, biÖt thù vµ nhiÒu c«ng tr×nh thÓ thao, gi¶i
trÝ.

Hßn R¬m

Tõ Phan ThiÕt ®i Mòi NÐ (22km), råi theo ®êng bê biÓn thªm
4km n÷a du kh¸ch sÏ ®Æt ch©n ®Õn khu du lÞch Hßm R¬m.

Bê biÓn s¹ch ®Ñp níc biÓn trong xanh, ªm ¶ lêi ru cña giã m¬n
man qua nh÷ng rÆng dõa m¸t rîi, trÜu qu¶. Nh÷ng ®åi c¸t vang, c¸t
tr¾ng nèi tiÕp nhau. TÊt c¶ ®· t¹o nªn vÎ hoang s¬ quyÕn rò., mêi gäi
du kh¸ch ®Õn bíi ®iÓm du lÞch d· ngo¹i næi tiÕng nµy.

§Æc ®iÓm khÝ hËu

265
KhÝ hËu nhiÖt ®íi giã mïa, Ýt chÞu ¶nh hëng giã mïa ®«ng
b¾c, khÝ hËu nãng, n¾ng Êm quanh n¨m, kh«ng cã b·o.

§Æc s¶n Phan ThiÕt

BiÓn Phan ThiÕt ngoµi kh¬i giµu h¶i s¶n nh c¸ thu, nôc, ngõ, c¬m,
mùc.

Níc m¾m Phan ThiÕt ngon næi tiÕng.

Ph¬ng tiÖn ®Ó tíi Phan ThiÕt

Phan ThiÕt c¸ch HCM 198km, c¸ch §µ L¹t 250km, c¸ch Nha
Trang 250km, quèc lé 1 ®i qua Phan ThiÕt.

Tõ Hµ Néi, ®i b»ng tµu ho¶ th× ®i tµu Thèng NhÊt, dõng ë ga M-
¬ng M¸n, c¸ch trung t©m thµnh phè Phan ThiÕt vÒ phÝa t©y 12km.

Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulich(12/2005)




vÞnh cam ranh - kh¸nh hßa

N»m c¸ch thµnh phè Nha Trang (Kh¸nh Hßa) 60km vÒ phÝa
nam, vÞnh Cam Ranh tr¶i dµi nh mét d¶i lôa xanh th¼m ®Ñp ®Õn mª
hån. §©y ®îc xem lµ mét trong ba vÞnh thiªn nhiªn tèt vµ ®Ñp nhÊt
thÕ giíi cïng víi vÞnh San Fransico (Mü) vµ vÞnh Rio De Janiero
(Brazil).

VÞnh Cam Ranh víi vÎ ®Ñp nguyªn s¬, ®Æc trng duyªn h¶i
Trung Bé, cã diÖn tÝch gÇn 60km2. Chç hÑp nhÊt kho¶ng 10km, réng
nhÊt 20km, ®é s©u trung b×nh tõ 18 - 20m. VÞnh gÇn nh khÐp kÝn
bëi b¸n ®¶o Cam Ranh tõ phÝa b¾c ch¹y phñ kÝn c¶ phÝa ®«ng,
phÝa t©y. PhÝa nam vÞnh lµ ®Êt liÒn, chØ më ra mét cöa lín, ®îc vÝ
nh mét c¸nh tay «m lÊy vÞnh, t¹o thµnh mét vµnh ®ai nªn mÆt níc

266
lu«n ªm ®Òm. Du thuyÒn trªn vÞnh nh "®i trªn th¶m" bëi kh«ng cã
sãng lín... Quanh n¨m n¾ng Êm chan hßa, bÇu trêi trong xanh t¹o cho
mÆt vÞnh mét mµu xanh rÊt dÔ chÞu. Thiªn nhiªn ë vÞnh Cam Ranh
®Ñp gÇn nh cßn nguyªn s¬: nh÷ng b·i c¸t tr¾ng vµng, tr¶i dµi mÞn
mµng nh cha bao giê cã dÊu ch©n ngêi (c¸t ë Cam Ranh cã hµm lîng
silic vµ titan rÊt lín, tõng xuÊt khÈu sang NhËt B¶n ®Ó chÕ t¹o thñy
tinh), díi lßng vÞnh cã nh÷ng rÆng san h« vµ nh÷ng ®µn c¸ nhiÒu
mµu s¾c rÊt ®Ñp m¾t. Nhng ®Ñp nhÊt vÉn lµ nh÷ng quÇn thÓ
ghÒnh ®¸ granit do sù x©m thùc cña giã, cña níc biÓn ®· t¹o nªn
nh÷ng h×nh thï chång chÊt. VÞnh cßn cã nhiÒu b·i t¾m hoang s¬
tuyÖt ®Ñp, bªn c¹nh nh÷ng rÆng dõa xanh cao vót, t¹o nªn nÐt ®Æc
trng cña miÒn duyªn h¶i Trung Bé.

VÞnh Cam Ranh lµ n¬i lý tëng ®Ó tæ chøc c¸c lo¹i h×nh du lÞch
biÓn quèc tÕ nh: b¬i thuyÒn, c©u c¸, lÆn biÓn xem san h«, nghØ d-
ìng, ch÷a bÖnh, leo nói... kh«ng thua kÐm bÊt cø n¬i nµo trªn thÕ giíi.

§Æc ®iÓm khÝ hËu

KhÝ hËu võa chÞu sù chi phèi cña khÝ hËu nhiÖt ®íi giã mïa,
võa mang tÝnh chÊt khÝ hËu ®¹i d¬ng nªn t¬ng ®èi «n hoµ. NhiÖt ®é
trung b×nh n¨m 26,5ºC.



§Æc s¶n vÞnh Cam Ranh

B¸n ®¶o Cam Ranh cßn cã mét u thÕ lín lµ tr÷ lîng níc ngät ®¸ng
kÓ trong lßng ®Êt (mÆc dï ba phÝa lµ biÓn) khiÕn cho ®Êt ®ai n¬i
®©y trï phó, phñ kÝn bëi mµu xanh t¬i cña c©y tr¸i. N¬i ®©y khi mïa
xu©n vÒ, mai rõng në ré c¶ mét kho¶ng trêi. B¸n ®¶o cßn lµ n¬i c tró
cña nhiÒu lo¹i thó rõng vµ kh«ng thÓ kh«ng kÓ ®Õn nh÷ng lo¹i h¶i s¶n
næi tiÕng xa nay nh: t«m hïm B×nh Ba, sß huyÕt Thñy TriÒu... §Õn
Cam Ranh, thëng thøc ®Æc s¶n biÓn, nh÷ng con t«m hïm B×nh Ba

267
bÐo trßn, ®Üa mùc míi c©u nãng hæi, nh÷ng con cua g¹ch ®á au lµm
b¹n thÊy tiÕc, gi¸ nh d¹ dµy cña m×nh cã thÓ lín h¬n chót n÷a.

Ph¬ng tiÖn ®Ó tíi Cam Ranh

Cã thÓ tíi Cam Ranh b»ng ®êng thuû hoÆc ®êng hµng kh«ng
hoÆc ®êng bé.

- C¶ng Cam Ranh thuéc vµo lo¹i c¶ng biÓn tèt nhÊt thÕ giíi.

- S©n bay Cam Ranh tiÖn lîi cho du kh¸ch ®Õn Kh¸nh Hoµ, c¸ch
trung t©m TP Nha Trang kho¶ng nöa giê ®i b»ng « t«.

Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulich(12/2005)




®µ l¹t

§µ L¹t thuéc tØnh L©m §ång, c¸ch thµnh phè Hå ChÝ Minh vÒ
phÝa ®«ng b¾c gÇn 200km. §µ L¹t lµ mét thµnh phè n»m ë vïng cao
nguyªn L©m Viªn víi ®é cao 1500m, phong c¶nh thiªn nhiªn hÕt søc
ngo¹n môc. §µ L¹t mang d¸ng dÊp nh mét thµnh phè cæ níc Ph¸p, cã lÞch
sö h¬n 100 n¨m x©y dùng.

§µ L¹t cã nhiÒu hå tù nhiªn vµ nh©n t¹o nh Hå Xu©n H¬ng, hå
Than Thë, hå §a ThiÖn, hå TuyÒn L©m... bao quanh c¸c hå lµ nh÷ng
rõng th«ng nèi tiÕp nhau. Th«ng còng lµ mét nÐt ®Æc trng cña §µ L¹t
vµ cã søc hÊp dÉn ®Æc biÖt. Cã thÓ gäi §µ L¹t lµ thµnh phè cña rõng
th«ng. §µ L¹t cßn cã hµng tr¨m th¸c níc. Næi tiÕng cã th¸c Dambri, th¸c
Cam Ly, Prenn...

Nãi ®Õn §µ L¹t kh«ng thÓ kh«ng nãi ®Õn hoa. KhÝ hËu vµ ®Êt
®ai §µ L¹t rÊt thÝch hîp cho sinh trëng vµ ph¸t triÓn c¸c loµi hoa còng
nh c¸c loµi rau xanh. Cã kh«ng díi 1.500 loµi hoa ®îc trång ë ®©y kÓ

268
c¶ nh÷ng lo¹i hoa ë vïng «n ®íi.

§Æc ®iÓm khÝ hËu §µ L¹t

§µ L¹t khÝ hËu m¸t mÎ quanh n¨m, nhiÖt ®é trung b×nh n¨m vµo
kho¶ng 18oC. Mét ngµy §µ L¹t cã 4 mïa: Buæi s¸ng mïa xu©n, tra mïa
h¹, chiÒu mïa thu, tèi mïa ®«ng. Mïa ma §µ L¹t tõ th¸ng 5 ®Õn th¸ng
11.

Ph¬ng tiÖn ®Ó tíi §µ L¹t

§µ L¹t c¸ch TP HCM 308km, c¸ch Hµ Néi 1505km, c¸ch Nha
Trang 210km, c¸ch Bu«n Ma Thuét 200km

Hµng kh«ng: S©n bay Liªn Kh¬ng c¸ch §µ L¹t 30km vÒ phÝa
nam. Hµng ngµy cã c¸c chuyÕn bay th¼ng ®Õn Hµ Néi, Hå ChÝ Minh
vµ hai chuyÕn bay hµng tuÇn ®Õn §µ N½ng.

Cã tuyÕn xe kh¸ch tèc hµnh Hå ChÝ Minh - §µ L¹t, §µ L¹t - Nha
Trang, §µ L¹t - HuÕ - §µ N½ng, §µ L¹t - Bu«n Ma Thuét.

Kh«ng cã tuyÕn ®êng s¾t ®Õn §µ L¹t. NÕu muèn ®i tµu ho¶
th× b¹n ph¶i dõng ë Nha Trang hoÆc Bu«n Ma Thuét, hoÆc ®i th¼ng
vµo Hå ChÝ Minh råi tõ ®ã ®i « t« kh¸ch ®Õn §µ L¹t.

C¸c ®iÓm du lÞch

§µ L¹t cã rÊt nhiÒu ®iÓm du lÞch hÊp dÉn du kh¸ch, kh¸ch cã
thÓ ®i th¨m quan Thung lòng t×nh yªu, Hå Xu©n H¬ng, Hå Than Thë,
Th¸c Dampri.

§µ L¹t cßn næi tiÕng bëi c¸c dinh thù víi nh÷ng lèi kiÕn tróc kh¸c
nhau, cã nh÷ng dinh thù cßn l¹i tõ thêi Ph¸p, cã nh÷ng dinh thù kiÓu
míi, qóy kh¸ch cã thÓ mua vÐ vµo th¨m quan. Th¨m quan chïa Linh
S¬n, chïa Linh Quang.

Ngµy nay, kh¸ch du lÞch ®Õn §µ L¹t ngoµi nh÷ng ®iÓm gÇn
thµnh phè, hä cßn ®i xa h¬n, ®Õn vïng cao nguyªn Langbian vµ vµo

269
rõng nói th¨m b¶n lµng d©n téc Ýt ngêi. Nói Langbian cã ®Ønh cao
nhÊt 2.165m. Quanh ch©n nói m©y vÉn bao phñ, nhng tõ ®Ønh L¬m
Biªng Klo nµy nh×n tø bÒ, ®åi nói chËp chïng xen lÉn m©y mï t¬ng
ph¶n víi ¸nh s¸ng mÆt trêi ë mét sè vïng t¹o nªn mét bøc tranh thñy
mÆc hoµn chØnh vµ sèng ®éng nhÊt. Chinh phôc Langbian lµ niÒm
kh¸t khao cña nh÷ng kh¸ch du lÞch cã m¸u th¸m hiÓm. NhiÒu ch¬ng
tr×nh du lÞch m¹o hiÓm ®Æc biÖt nh nh¶y dï, leo nói, vît th¸c tö thÇn
võa ®îc khai th¸c ë ®©y.

Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulich(12/2005)




c. MiÒn nam

THµNH PHè Hå CHÝ MINH

Hå ChÝ Minh c¸ch thñ ®« Hµ Néi 1.730 km (®êng bé) vÒ phÝa
b¾c vµ c¸ch bê biÓn §«ng 50 km ®êng chim bay. Thµnh phè cã 15 km
bê biÓn. Trªn ®Þa bµn thµnh phè Hå ChÝ Minh cã hµng tr¨m s«ng
ngßi, kªnh r¹ch nhng s«ng lín kh«ng nhiÒu, lín nhÊt lµ s«ng Sµi Gßn
mµ ®o¹n ch¶y qua thµnh phè dµi 106 km. HÖ thèng ®êng s«ng tõ
thµnh phè Hå ChÝ Minh lªn miÒn §«ng vµ xuèng c¸c tØnh miÒn T©y,
sang Campuchia ®Òu thuËn lîi. HiÖn nay, thµnh phè Hå ChÝ Minh lµ
trung t©m du lÞch lín nhÊt c¶ níc. Së dÜ nh vËy, v× ngoµi c¬ së h¹
tÇng kh¸ tèt, giao th«ng t¬ng ®èi thuËn tiÖn, thµnh phè lµ mét n¬i cã
tµi nguyªn du lÞch phong phó. HiÖn nay, thµnh phè ®ang tiÕn hµnh
t«n t¹o c¸c di tÝch lÞch sö, c¸c c«ng tr×nh kiÕn tróc cæ, ®Çu t cho hÖ
thèng b¶o tµng, kh«i phôc nÒn v¨n ho¸ truyÒn thèng kÕt hîp víi tæ
chøc c¸c lÔ héi, kh«i phôc v¨n ho¸ miÖt vên, lµng hoa ®Ó ph¸t triÓn
mét c¸ch v÷ng ch¾c ngµnh du lÞch cña thµnh phè.

270
Víi vai trß ®Çu tµu trong ®a gi¸c chiÕn lîc ph¸t triÓn kinh tÕ - x·
héi, thµnh phè Hå ChÝ Minh ®· trë thµnh trung t©m kinh tÕ, v¨n ho¸ -
du lÞch, gi¸o dôc - khoa häc kü thuËt - y tÕ lín cña c¶ níc.

§Æc ®iÓm khÝ hËu

KhÝ hËu hai mïa râ rÖt, mïa ma tõ th¸ng 5 ®Õn th¸ng 11, lîng m-
a b×nh qu©n hµng n¨m 1.979 mm.

Mïa kh« tõ th¸ng 12 ®Õn th¸ng 4 n¨m sau. NhiÖt ®é trung b×nh
hµng n¨m 270C, kh«ng cã mïa ®«ng.

C¸c ®iÓm th¨m quan cña Thµnh phè

C¶ng Nhµ Rång vµ B¶o tµng Hå ChÝ Minh, Dinh §éc LËp lµ di
tÝch quan träng, thu hót nhiÒu kh¸ch du lÞch trong vµ ngoµi níc. C¸c di
tÝch c¸ch m¹ng kh¸c nh ®Þa ®¹o Cñ Chi, hÖ thèng c¸c b¶o tµng, nhµ
h¸t, nhµ v¨n ho¸, c¸c c«ng tr×nh kiÕn tróc thêi Ph¸p lµ nh÷ng ®iÓm du
lÞch hÊp dÉn.

C¸c khu du lÞch nh Thanh §a, B×nh Qíi, nhiÒu khu vui ch¬i gi¶i
trÝ nh §Çm Sen, Kú Hoµ, c«ng viªn Níc, Suèi Tiªn.

Ph¬ng tiÖn ®Ó tíi Hå ChÝ Minh

Thµnh phè Hå ChÝ Minh lµ ®Çu mèi giao th«ng cña c¶ miÒn
nam bao gåm ®êng s¾t, ®êng bé, ®êng thñy vµ ®êng kh«ng. Tõ
thµnh phè ®i Hµ Néi cã quèc lé 1, ®êng s¾t Thèng nhÊt vµ quèc lé 13
xuyªn §«ng D¬ng. S©n bay quèc tÕ T©n S¬n NhÊt chØ c¸ch trung
t©m thµnh phè 7 km, lµ s©n bay lín nhÊt ë níc ta níc víi hµng chôc ®-
êng bay quèc tÕ.

Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulich/(12/2005)




VòNG Tµu

271
Vòng Tµu lµ thµnh phè du lÞch nghØ m¸t, t¾m biÓn, dìng bÖnh
ë biÓn sím nhÊt níc ta. Thµnh phè ®îc h×nh thµnh tõ hµng tr¨m n¨m
nay, n»m trªn b¸n ®¶o Vòng Tµu cã diÖn tÝch 110km2. C¸ch thµnh
phè Hå ChÝ Minh kho¶ng 125km. Thµnh phè Vòng Tµu cã ba mÆt
gi¸p biÓn, cã 20 km bê biÓn víi nhiÒu d¸ng vÎ, nh÷ng b·i c¸t ph¼ng
mÞn mµng, nh÷ng bê ®¸ dùng ®øng vµ nh÷ng hµng c©y xanh tèt
quanh n¨m, tiÕp liÒn víi vÞnh biÓn h×nh c¸nh cung, mÆt níc kh¸
ph¼ng lÆng t¹o nªn nh÷ng b·i t¾m næi tiÕng.

Vòng Tµu cã 7 b·i t¾m s¸t thµnh phè, mçi b·i cã vÎ ®Ñp riªng. B·i
TÇm D¬ng (cßn gäi lµ B·i Tríc) ë trung t©m thµnh phè, gièng nh c¸i
vÞnh nhá ë gi÷a nói, b·i Ýt cã sãng to. Næi tiÕng nhÊt vµ hµng ngµy
cã nhiÒu du kh¸ch ®Õn t¾m lµ b·i Phï V©n (cßn gäi lµ B·i Sau). B·i
n»m ë §«ng Nam thµnh phè ch¹y dµi 8 km. B·i réng ®Ñp, s¹ch sÏ, bèn
mïa du kh¸ch tÊp nËp ®Õn ®©y. Qua b·i Sau, theo con ®êng vßng
phÝa ngoµi nói nhá gÆp b·i Väng NguyÖt (hay ¤ Qu¾n) kÒ bªn nói
Nghinh Phong, níc biÓn rÊt s¹ch, ë ®©y lu«n cã sãng to. B·i Hµng
Bµng (hay b·i L·ng Du) lµ b·i t¾m nhá, n»m gän gi÷a nh÷ng mám ®¸ ë
ch©n nói Nhá. B·i Døa c¸ch B·i Sau kho¶ng 1km. B·i biÓn ë ®©y yªn
tÜnh. §i theo ®êng vßng quanh nói lín, qua nhiÒu biÖt thù víi nh÷ng
kiÓu d¸ng kh¸c nhau ta sÏ ®Õn b·i D©u. N»m díi ch©n nói lín, B·i D©u
thËt nhá nh¾n vµ næi tiÕng nhÊt vµ hµng ngµy cã nhiÒu du kh¸ch
®Õn t¾m lµ b·i Phï V©n (cßn gäi lµ B·i Sau).

§Æc ®iÓm khÝ hËu Vòng Tµu chia lµm hai mïa râ rÖt: mïa ma
tõ th¸ng 5 ®Õn th¸ng 11, mïa kh« tõ th¸ng 12 ®Õn th¸ng 4 n¨m sau.
NhiÖt ®é trung b×nh n¨m 28 0C thÊp h¬n so víi c¸c tØnh phÝa Nam,
kh«ng cã mïa ®«ng.

§Æc s¶n biÓn Vòng Tµu


272
Vòng Tµu cã nguån thuû s¶n phong phó nh c¸c lo¹i c¸, mùc t«m,
®Æc biÖt lµ t«m he. Vòng Tµu cßn cã c¸c mãn ¨n ®Æc s¶n nh gái trøng
sam, hµu sèng.

Ph¬ng tiÖn ®Ó tíi Vòng Tµu

Tõ thµnh phè Hå ChÝ Minh cã thÓ ®i Vòng Tµu b»ng « t« buýt,
khëi hµnh ë 21 ®¹i lé TrÇn Hng §¹o, chuyÕn ®Çu tõ 4h s¸ng, cø 30
phót cã mét chuyÕn. HoÆc ®i b»ng xe kh¸ch chÊt lîng cao, khëi hµnh
ë bÕn xe MiÒn T©y.

Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulich/(12/2005)




§¶O PHó QUèC

§¶o phó Quèc lµ ®¶o lín nhÊt ViÖt Nam, n»m trong vÞnh Th¸i
Lan thuéc tØnh Kiªn Giang. ThÞ trÊn D¬ng §«ng, thñ phñ cña ®¶o
c¸ch thÞ x· R¹ch Gi¸ 120 km vµ c¸ch Hµ Tiªn 45 km. HuyÖn ®¶o Phó
Quèc bao gåm 22 hßn ®¶o lín nhá, trong ®ã ®¶o Phó Quèc lín nhÊt
cã diÖn tÝch 573 km2, dµi 50 km, n¬i réng nhÊt (ë phÝa b¾c ®¶o) 25
km. §Þa h×nh thiªn nhiªn thoai tho¶i ch¹y tõ nam ®Õn b¾c víi 99 ngän
nói ®åi. D©n c sinh sèng trªn ®¶o lªn ®Õn trªn 45.000 ngêi. ë ®©y
ngoµi ®åi nói, cßn cã ®ång b»ng, rõng tù nhiªn réng 37.000 ha víi
nhiÒu gç quÝ vµ chim mu«ng.

Phó Quèc ®îc mÖnh danh lµ hßn ®¶o ngäc bëi sù giµu cã cña
thiªn nhiªn vµ tiÒm n¨ng du lÞch phong phó, mét vïng ®Êt l¹ víi nh÷ng
c¸nh rõng nguyªn sinh (cã nhiÒu lo¹i gç quÝ) tËp trung ë khu vùc phÝa
®«ng b¾c ®¶o. ViÒn quanh ®¶o cã nhiÒu b·i t¾m ®Ñp nh b·i Trêng,
b·i Kem, ghÒnh DÇu, r¹ch Trµm, r¹ch VÑm. Du kh¸ch cã thÓ t¾m
biÓn, t¾m suèi, t¾m s«ng råi leo nói, vµo hang, lªn rõng n¬i cã thÓ

273
quan s¸t cuéc sèng cña c¸c loµi ®éng vËt hoang d·.

Phó Quèc cã c¸c c¶ng An Thíi, c¶ng Hßn Th¬m, n¬i cËp bÕn
cña tµu bÌ trong níc vµ quèc tÕ ®Ó trao ®æi hµng ho¸. §¶o Phó Quèc
lµ n¬i cã nhiÒu di tÝch lÞch sö nh khu c¨n cø cña ngêi anh hïng
NguyÔn Trung Trùc, nh÷ng kû vËt cña vua Gia Long trong nh÷ng n¨m
tr«i d¹t ra ®¶o (cuèi thÕ kû 18), nhµ tï Phó Quèc.

§Æc ®iÓm khÝ hËu Phó Quèc

KhÝ hËu cña ®¶o mang tÝnh chÊt nhiÖt ®íi giã mïa ®iÓn h×nh,
nãng Êm quanh n¨m, khÝ hËu Ýt biÕn ®éng thÊt thêng. NhiÖt ®é
trung b×nh n¨m 27,50C.

§Æc s¶n Phó Quèc

§Æc s¶n næi tiÕng cña ®¶o lµ níc m¾m Phó Quèc, h¬ng vÞ
ngät th¬m ®îc chÕ biÕn tõ lo¹i c¸ c¬m ®Æc biÖt, cã ®é ®¹m cao
(400), hµng n¨m s¶n xuÊt kho¶ng 6 triÖu lÝt. Ngoµi kh¬i biÓn Phó Quèc rÊt
nhiÒu c¸c lo¹i t«m, cua, c¸.

Ph¬ng tiÖn ®Ó tíi Phó Quèc

B»ng m¸y bay: Mét tuÇn cã 3 chuyÕn bay tõ thµnh phè Hè ChÝ
Minh vµ hai chuyÕn bay tõ R¹ch Gi¸ ®Õn Phó Quèc, thêi gian bay
kho¶ng mét tiÕng.

B»ng ®êng thuû: Hµng ngµy cã hai chuyÕn tµu thuû khëi hµnh
tõ R¹ch Gi¸ ®Õn An Thíi, khëi hµnh lóc 8h vµ 8h30. Tµu ch¹y hÕt hai
tiÕng rìi. HoÆc ®i tµu biÓn tõ Hµ Tiªn ra Phó Quèc hÕt 8 giê.

Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulich/(12/2005)




C¤N §¶O

C«n ®¶o c¸ch Vòng Tµu 179 h¶i lý. Nh×n trªn b¶n ®å, quÇn ®¶o

274
C«n §¶o gièng nh mét con gÊu lín ®ang v¬n m×nh gi÷a biÓn. QuÇn
®¶o C«n §¶o gåm 16 hßn ®¶o víi tæng diÖn tÝch 72,18km2. QuÇn
®¶o mang tªn hßn ®¶o lín nhÊt: ®¶o C«n L«n (thêng gäi lµ C«n §¶o).

C«n ®¶o cßn lµ mét hßn ®¶o cã nhiÒu phong c¶nh vµ b·i
t¾m ®Ñp. Kh¾p thÞ trÊn C«n §¶o trång nhiÒu c©y bµng tõ ®Çu thÕ
kû. Vµo mïa giã chíng d÷ déi, bµng vÉn rîp bãng xanh m¸t m¾t. Nh÷ng
b·i t¾m C«n §¶o mang ®Çy vÎ hoang s¬, kh«ng khÝ trong lµnh, víi nói
vµ nh÷ng khu rõng nguyªn sinh b¹t ngµn. B·i biÓn s¹ch, níc trong xanh,
b¬i ra xa vÉn cßn nh×n thÊu ®¸y. Cã gÇn 20 b·i t¾m nh vËy ë C«n
§¶o, trong ®ã ®Ñp nhÊt lµ c¸c b·i §Çm TrÇu, Hµng D¬ng, Phi YÕn.
Kh¸ch sÏ ®îc t¾m m¸t nh gét röa s¹ch nçi lßng m×nh trong lßng biÓn
C«n §¶o. Ngµy nay, C«n §¶o cã nhiÒu kh¸ch s¹n võa vµ nhá, tiÖn nghi
®Çy ®ñ. §Æc biÖt Saigon Tourist ®Çu t x©y dùng xong mét khu nghØ
m¸t cho kh¸ch du lÞch ë ®©y.

§Æc ®iÓm khÝ hËu

KhÝ hËu nhiÖt ®íi giã mïa. NhiÖt ®é trung b×nh hµng n¨m 270C,
giµu ¸nh n¾ng. Kh¸ch ®Õn C«n §¶o chØ cã thÓ ®i ®îc vµo mïa biÓn
ªm, ®Ñp nhÊt lµ tõ th¸ng 3 ®Õn th¸ng 6.

C¸c ®iÓm th¨m quan

Kh¸ch du lÞch ®Õn C«n §¶o nªn ®Õn th¨m hÖ thèng nhµ tï C«n
§¶o, chuång cäp, cÇu Ma Thiªn L·nh, hÇm xay lóa, cÇu tµu 914,
nghÜa trang Hµng D¬ng, ®ã lµ nh÷ng di tÝch lÞch sö ®· ®îc kh¾c
s©u vµo t©m trÝ ngêi d©n ViÖt Nam.

Ph¬ng tiÖn ®Ó tíi C«n §¶o

Do c¸ch biÖt ®Êt liÒn, bao quanh lµ biÓn, kh¸ch ®Õn C«n ®¶o
chØ cã thÓ ®i ®îc b»ng tµu thñy hoÆc m¸y bay trùc th¨ng.

Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulich/(12/2005)


275
Cµ MAU

Cµ Mau lµ tØnh n»m ë phÝa nam cña ViÖt Nam, phÝa b¾c gi¸p
Kiªn Giang vµ B¹c Liªu, phÝa ®«ng vµ nam gi¸p BiÓn §«ng, phÝa t©y
gi¸p VÞnh Th¸i Lan. Cµ Mau cã diÖn tÝch tù nhiªn 5.208,8 km2 chiÕm
1,57% diÖn tÝch c¶ níc vµ chiÕm 13,6% diÖn tÝch ®ång b»ng S«ng
Cöu Long.

Lµ tØnh cùc nam Tæ quèc, cã hÖ thèng s«ng ngßi ch»ng chÞt,
Cµ Mau cã tiÒm n¨ng vÒ du lÞch sinh th¸i næi tiÕng víi c¸c hÖ sinh th¸i
®Êt ngËp níc víi hÖ ®éng thùc vËt ®a d¹ng cña rõng ®íc N¨m C¨n vµ
rõng trµm U Minh. Ngoµi c¸c ®Þa danh næi tiÕng trong ®Êt liÒn, c¸ch
mòi Cµ Mau kho¶ng 20 km cßn cã ®¶o Hßn Khoai lµ mét di tÝch lÞch
sö, ®ång thêi Hßn Khoai cßn cã vÞ trÝ quan träng lµ n»m trªn ®êng
hµng h¶i quèc tÕ.

HiÖn nay tØnh Cµ Mau ®ang tËp trung ®Çu t ph¸t triÓn c¸c
tuyÕn du lÞch sinh th¸i tõ Thµnh Phè Cµ Mau ®Õn: Mòi Cµ Mau; rõng
U Minh - Hßn C¸ B¹c; Chµ Lµ - §Çm ThÞ Têng; Hßn Khoai; b·i Khai
Long - ®Êt Mòi.

C¸c ®iÓm du lÞch t¹i Thµnh phè Cµ Mau ®ang ®îc ®Çu t tõng
bíc ®a vµo ho¹t ®éng phôc vô kh¸ch du lÞch trong vµ ngoµi níc.

§Æc ®iÓm khÝ hËu

Cµ Mau cã khÝ hËu nhiÖt ®íi giã mïa æn ®Þnh vµ mang tÝnh
®Æc trng ph©n mïa râ rÖt. Mïa ma tõ th¸ng 5 ®Õn th¸ng 10, mïa kh«
tõ th¸ng 11 ®Õn th¸ng 4 n¨m sau. NhiÖt ®é trung b×nh trong n¨m
26,50C vµ l¹nh nhÊt vµo th¸ng giªng, nhiÖt ®é trung b×nh 25 0C. Sè giê
n¾ng trung b×nh n¨m ®¹t 2.500 giê. Lîng ma trung b×nh kho¶ng
2.400mm, mïa ma chiÕm kho¶ng 90% lîng ma c¶ n¨m. Cµ Mau Ýt khi

276
bÞ ¶nh hëng cña b·o vµ lò lôt.

Ph¬ng tiÖn ®Ó tíi Cµ Mau

Tõ thµnh phè Hå ChÝ Minh cã thÓ ®Õn Cµ Mau b»ng ®êng
hµng kh«ng, ®êng bé, ®êng thuû.

Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulich/(12/2005)




DU LÞCH CÇN TH¥

CÇn Th¬ n»m ë trung t©m ®ång b»ng s«ng Cöu Long, tiÕp gi¸p
víi 6 tØnh: phÝa b¾c gi¸p An Giang vµ §ång Th¸p, phÝa nam gi¸p Sãc
Tr¨ng, B¹c Liªu, phÝa t©y gi¸p Kiªn Giang, phÝa ®«ng gi¸p VÜnh Long.
CÇn Th¬ c¸ch thµnh phè Hå ChÝ Minh 169 km.

CÇn Th¬ cã nhiÒu hÖ thèng s«ng ngßi kªnh r¹ch nh s«ng HËu,
s«ng CÇn Th¬, s«ng C¸i T, kªnh Qu¶n Lé, kªnh Phông HiÖp, kªnh X·
No, s«ng C¸i S¾n. C¸c tuyÕn ®êng lín ch¹y qua tØnh lµ quèc lé 1A,
quèc lé 80, quèc lé 91, CÇn Th¬ lµ trung t©m giao th«ng thñy bé cña
c¶ vïng Nam bé, nèi liÒn víi Cam - pu - chia, cã bÕn c¶ng kh¸ lín cã
kh¶ n¨ng tiÕp nhËn tµu cã träng t¶i 5.000 tÊn, cã s©n bay Trµ Nãc
n»m bªn bê s«ng HËu.

§Þa danh CÇn Th¬ cã xuÊt xø tõ tªn CÇm Thi Giang (s«ng th¬,
®µn) cho thÊy ®©y lµ vïng v¨n ho¸ s«ng níc. Con s«ng g¾n liÒn víi
mäi ho¹t ®éng kinh tÕ, v¨n ho¸ c d©n. NÐt ®éc ®¸o tù nhiªn vµ kiÕn
tróc ®« thÞ cña CÇn Th¬ lµ m¹ng líi kªnh r¹ch. Kªnh r¹ch còng lµ "®êng
phè", nã mang vÎ ®Ñp cho mét ®« thÞ lín tõng ®îc mÖnh danh lµ T©y
§«. CÇn Th¬ l¹i cã vÎ ®Ñp b×nh dÞ nªn th¬ cña lµng quª s«ng níc, d©n
c tËp trung ®«ng ®óc, lµng xãm trï phó nóp díi bãng dõa. CÇn Th¬
næi tiÕng víi bÕn Ninh KiÒu.

§Æc ®iÓm khÝ hËu CÇn Th¬

277
KhÝ hËu ®iÒu hoµ dÔ chÞu, Ýt b·o. Quanh n¨m nãng Èm,
kh«ng cã mïa l¹nh. Mïa ma kÐo dµi tõ th¸ng 5 ®Õn th¸ng 11, mïa kh«
tõ th¸ng 12 tíi th¸ng 4 n¨m sau.

§Æc s¶n CÇn Th¬

CÇn Th¬ cã nhiÒu lo¹i c©y tr¸i nhiÖt ®íi.

CÇn Th¬ cßn cã nguån thñy s¶n kh¸ phong phó, chñ yÕu t«m c¸ níc
ngät.

Ph¬ng tiÖn ®Ó tíi CÇn Th¬

BÕn xe buýt CÇn Th¬ c¸ch trung t©m thµnh phè vÒ phÝa t©y
b¾c 2 km, trªn däc ®êng NguyÔn Tr·i. Hµng ngµy, cã c¸c chuyÕn xe
buýt nèi CÇn Th¬ víi thµnh phè Hå ChÝ Minh vµ c¸c tØnh kh¸c ë ®ång
b»ng s«ng Cöu Long.

Ngoµi ra cßn cã tµu thuû ch¹y nèi thµnh phè Hå ChÝ Minh vµ
CÇn Th¬ (qua Mü Tho), ®i mÊt 4 tiÕng. Hµng ngµy xuÊt ph¸t tõ thµnh
phè Hå ChÝ Minh lóc 7h30, ®Õn bÕn Ninh KiÒu CÇn Th¬ lóc 11h30.
Tõ CÇn Th¬ khëi hµnh lóc 1h30 ®Õn bÕn B¹ch §»ng, thµnh phè Hå
ChÝ Minh lóc 5h30.

C¸c ®iÓm du lÞch cña CÇn Th¬

§Õn CÇn Th¬ b¹n cã thÓ ®i tíi c¸c khu du lÞch sinh th¸i nh: Du
lÞch vên CÇn Th¬, chî næi C¸i R¨ng, vên cß B»ng L¨ng.

C¸c di tÝch, danh th¾ng cña CÇn Th¬ lµ: BÕn Ninh KiÒu, mé
danh nh©n Phan V¨n TrÞ, chïa Kh¸nh Quang, §×nh B×nh Thuû, Chïa
¤ng, Héi Linh.

Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulich/(12/2005)




T¢Y NINH


278
T©y Ninh lµ tØnh biªn giíi cña miÒn §«ng Nam Bé. PhÝa b¾c
gi¸p 3 tØnh cña Campuchia víi ®êng biªn giíi dµi 240 km, phÝa ®«ng
lµ tØnh B×nh D¬ng vµ B×nh Phíc, phÝa nam gi¸p thµnh phè Hå ChÝ
Minh vµ tØnh Long An. TØnh cã hai cöa khÈu quèc tÕ lµ Méc Bµi vµ
Xa M¸t.

PhÝa b¾c tØnh, tõ thÞ x· T©y Ninh trë lªn, cã nhiÒu rõng nói
trong ®ã nói Bµ §en cao 986m. PhÝa nam tØnh kh¸ b»ng ph¼ng, gÇn
nh ®ång b»ng. Cã hai con s«ng lín ch¶y qua lµ s«ng Vµm Cá §«ng vµ
s«ng Sµi Gßn. S«ng Sµi Gßn ®îc chÆn l¹i t¹o nªn hå DÇu TiÕng, lµ
c«ng tr×nh thuû lîi lín nhÊt níc, tíi tiªu cho 17.500 ha ®Êt n«ng nghiÖp,
®ång thêi lµ ®iÓm du lÞch ®Çy tiÒm n¨ng, ®ang cÇn sù ®Çu t ®Ó
biÕn n¬i ®©y thµnh khu nghØ dìng, gi¶i trÝ, thÓ thao, c«ng viªn, s©n
golf, c«ng viªn rõng, khu s¨n b¾n, c©u c¸, b·i t¾m, du thuyÒn, c¸c m«n
thÓ thao trªn níc.

§Æc ®iÓm khÝ hËu

KhÝ hËu nãng Èm, «n hßa quanh n¨m, nhiÖt ®é trung b×nh n¨m
27,50C, lîng ma trong n¨m 1.724,2 mm. Cã hai mïa râ rÖt: mïa kh« tõ
th¸ng 12 ®Õn th¸ng 4, mïa ma tõ th¸ng 5 ®Õn th¸ng 10.

§Æc s¶n T©y Ninh

M·ng cÇu Bµ §en, vµ muèi ít T©y Ninh lµ 2 lo¹i s¶n phÈm ®Æc
s¶n næi tiÕng cña tØnh ®îc kh¸ch hµng trong vµ ngoµi níc a chuéng.

Du kh¸ch ®Õn T©y Ninh nªn t×m ¨n b¸nh canh Tr¶ng Bµng vµ
b¸nh tr¸ng cuèn thÞt heo Tr¶ng Bµng. HuyÖn Tr¶ng Bµng n»m trªn ®-
êng ®i T©y Ninh c¸ch Sµi Gßn 40 km. B¸nh canh Tr¶ng Bµng vµ b¸nh
tr¸ng cuèn thÞt heo ë Tr¶ng Bµng cã rau ngò vÞ, cã mïi th¬m cña ngò
vÞ h¬ng. Níc chÊm lµ níc m¾m pha níc dõa t¬i chua ngät. T¹i Tr¶ng
Bµng cã nhiÒu qu¸n. Däc quèc lé cã qu¸n Hoµng Minh. Trong huyÖn
cã qu¸n ót HuÖ, N¨m Dung. C¸c qu¸n cã thªm mãn ch¸o lßng còng rÊt

279
ngon.

Muèi ít Gß DÇu. Gß DÇu trªn ®êng ®i T©y Ninh. T¹i ®©y cã
muèi ít, muèi trén t«m kh«, tái, ít xay mÞn råi rang kh«. Còng cã b¸n t¹i
nói Bµ, chî Long Hoa, chî thÞ x·.

Ngoµi ra ë T©y Ninh cßn cã mét sè nhµ hµng phôc vô mãn ®Æc
s¶n th»n l»n nói, èc nói ®Æc s¶n, nh nhµ hµng Thanh Loan vµ Ba H-
¬ng ë ®êng Hoµng LÖ Kha.

Ph¬ng tiÖn ®Ó tíi T©y Ninh

T©y Ninh c¸ch thµnh phè Hå ChÝ Minh 96 km vÒ phÝa t©y b¾c,
c¸ch Cñ Chi 64 km. Cã thÓ ®Õn T©y Ninh b»ng « t«, xe m¸y hoÆc xe
buýt.

Tõ bÕn xe MiÒn T©y, cã xe buýt ®i T©y Ninh, qua Cñ Chi, ®i
mÊt kho¶ng 3 giê. BÕn xe buýt T©y Ninh ë phÝa t©y b¾c thÞ x· T©y
Ninh.

TuyÕn ®êng xuyªn ¸ míi më réng (quèc lé 22A) hai chiÒu s¸u lµn
xe tõ thµnh phè Hå ChÝ Minh qua Tr¶ng Bµng, Gß DÇu tíi cöa khÈu
Méc Bµi dµi 73km. HiÖn nay, khu kinh tÕ cöa khÈu Méc Bµi ®ang trë
thµnh trung t©m th¬ng m¹i lín cña ViÖt Nam vµ Campuchia. TØnh cã
quèc lé 22B tõ Gß DÇu qua thÞ x· T©y Ninh tíi cöa khÈu Xa M¸t.

C¸c ®iÓm du lÞch cña T©y Ninh

Hå DÇu TiÕng víi 27.000 ha mÆt níc, 4.560 ha ®Êt b¸n ngËp,
dung tÝch 1,5 tû m3 níc, c¸ch ThÞ x· T©y Ninh h¬n 25 km vÒ phÝa
§«ng B¾c.

Nói Bµ §en víi nh÷ng di tÝch lÞch sö - v¨n hãa, chïa chiÒn, c¸c
hang ®éng hoang s¬, cïng hÖ thèng c¸p treo, m¸ng trît thu hót hµng
n¨m h¬n 1 triÖu kh¸ch tham quan.

C¸c khu Di tÝch lÞch sö c¸ch m¹ng ®· ®îc xÕp h¹ng nh: Trung -

280
¬ng Côc MiÒn Nam, C¨n cø ChÝnh phñ C¸ch m¹ng L©m thêi Céng
hßa MiÒn Nam ViÖt Nam, C¨n cø MÆt trËn D©n téc Gi¶i phãng MiÒn
Nam ViÖt Nam ®· ®îc t¸i hiÖn vµ trïng tu, t«n t¹o. Vên Quèc gia Lß Gß
- Xa M¸t vµ hÖ thèng rõng nguyªn sinh hiÖn cã lµ ®Þa ®iÓm lý tëng
®Ó kh¸ch tham quan, du lÞch, c¾m tr¹i, nghiªn cøu hÖ sinh th¸i cña
rõng, ®Æc trng lµ vïng ®Çm níc mªnh m«ng xen lÉn víi c¸c tr¶ng c©y
hä DÇu rông l¸ vµo mïa kh« t¹o nªn vïng ®Êt ngËp níc theo mïa kh¸
®éc ®¸o, lµ n¬i c tró cña h¬n 130 loµi chim níc, tiªu biÓu lµ Cß Qu¾m
c¸nh xanh, Cß Qu¾m lín. §Æc biÖt, cã 6 loµi chim quÝ, hiÕm ®îc ghi
vµo s¸ch §á cña ViÖt Nam.

Tßa Th¸nh Cao §µi T©y Ninh c¸ch trung t©m ThÞ x· kho¶ng 5
km vÒ phÝa ®«ng, diÖn tÝch 1 km2, ®©y lµ mét c«ng tr×nh kiÕn tróc
nghÖ thuËt næi tiÕng, ®éc ®¸o ®îc x©y dùng tõ n¨m 1936. Hµng n¨m
n¬i ®©y ®ãn hµng triÖu kh¸ch du lÞch tham quan vµ tÝn ®å vÒ dù lÔ
héi.

Nguån: www.nhungtrangvang.com.vn/thongtin_dulich (12/2005)




281
phô lôc 3
mét sè lµng nghÒ truyÒn thèng

NghÒ gèm b¸t trµng

Gèm B¸t Trµng lµ tªn gäi chung cho c¸c lo¹i ®å gèm ®îc s¶n xuÊt
t¹i lµng B¸t Trµng (玉玉), mét lµng gèm cæ truyÒn vµ næi tiÕng cña ViÖt
Nam. Theo nghÜa H¸n ViÖt, ch÷ B¸t ( 玉) lµ chÐn b¸t, ®å gèm vµ ch÷
Trµng (玉 hay Trêng) lµ chç ®Êt dµnh riªng cho chuyªn m«n.
LÞch sö h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn lµng gèm
VÞ trÝ ®Þa lý
X· B¸t Trµng gåm hai th«n B¸t Trµng vµ Giang Cao thuéc huyÖn
Gia L©m, Hµ Néi. Tríc ®©y th«n B¸t Trµng lµ mét x· riªng. Thêi nhµ
HËu Lª, x· B¸t Trµng thuéc huyÖn Gia L©m, phñ ThuËn An, trÊn Kinh
B¾c. Sang thêi nhµ NguyÔn, n¨m 1822 trÊn Kinh B¾c ®æi lµm trÊn
B¾c Ninh, n¨m 1831 ®æi lµm tØnh B¾c Ninh. Lóc nµy x· B¸t Trµng
thuéc tæng §«ng D, huyÖn Gia L©m, phñ ThuËn An, ®Õn n¨m 1862
chia vÒ phñ ThuËn Thµnh vµ n¨m 1912 chia vÒ phñ Tõ S¬n.
Tõ th¸ng 2 ®Õn th¸ng 11 n¨m 1949, huyÖn Gia L©m thuéc vÒ
tØnh Hng Yªn. Tõ n¨m 1961 ®Õn nay, huyÖn Gia L©m thuéc ngo¹i
thµnh Hµ Néi. N¨m 1948, x· B¸t Trµng nhËp víi x· Giang Cao vµ x· Kim
Lan lËp thµnh x· Quang Minh. Nhng tõ n¨m 1964, tªn x· B¸t Trµng ®îc
kh«i phôc gåm B¸t Trµng vµ Giang Cao nh hiÖn nay.
Tõ Hµ Néi, cã thÓ theo ®êng thuû tõ bÕn Ch¬ng D¬ng hoÆc
bÕn Phµ §en, xu«i s«ng Hång ®Õn bÕn B¸t Trµng, còng cã thÓ theo
®êng bé qua cÇu Ch¬ng D¬ng (hay cÇu Long Biªn) råi theo ®ª s«ng
Hång ®Õn ®èc Giang Cao rÏ xuèng B¸t Trµng (kho¶ng 15 km) hoÆc
theo quèc lé sè 5 ®Õn Tr©u Quú rÏ vÒ phÝa tay ph¶i theo ®êng liªn
huyÖn qua x· §a Tèn ®Õn B¸t Trµng.
Sù h×nh thµnh lµng gèm
Theo sö biªn niªn cã thÓ xem thÕ kû 14-15 lµ thêi gian h×nh
thµnh lµng gèm B¸t Trµng. Nhng theo nh÷ng c©u chuyÖn thu thËp ®îc
ë B¸t Trµng th× lµng gèm nµy cã thÓ ra ®êi sím h¬n. T¹i B¸t Trµng

282
®Õn nay vÉn lu truyÒn nh÷ng huyÒn tho¹i vÒ nguån gèc cña nghÒ
gèm nh sau: Vµo thêi nhµ Lý, cã ba vÞ Th¸i häc sinh lµ Høa Vinh KiÒu
(hay C¶o), §µo TrÝ TiÕn vµ Lu Ph¬ng Tó (hay Lu VÜnh Phong) ®îc cö
®i sø B¾c Tèng. Sau khi hoµn tÊt sø mÖnh, trªn ®êng trë vÒ níc qua
ThiÒu Ch©u (Qu¶ng §«ng) gÆp b·o, ph¶i nghØ l¹i. ë ®©y cã lß gèm
næi tiÕng, ba «ng ®Õn th¨m vµ häc ®îc mét sè kü thuËt ®em vÒ
truyÒn b¸ cho d©n chóng quª h¬ng. Høa VÜnh KiÒu truyÒn cho B¸t
Trµng níc men tr¾ng. §µo TrÝ TiÕn truyÒn cho Thæ Hµ (huyÖn ViÖt
Yªn, tØnh Hµ B¾c) níc men s¾c ®á. Lu Ph¬ng Tó truyÒn cho Phï
L·ng (huyÖn QuÕ Vâ, tØnh Hµ B¾c) níc men mµu vµng thÉm. C©u
chuyÖn trªn còng ®îc lu truyÒn ë Thæ Hµ vµ Phï L·ng víi Ýt nhiÒu sai
biÖt vÒ t×nh tiÕt. NÕu ®óng vËy, nghÒ gèm B¸t Trµng ®· cã tõ thêi
nhµ Lý, ngang víi thêi B¾c Tèng nghÜa lµ tríc n¨m 1127.
§Õn nay, cha t×m thÊy t liÖu lÞch sö nµo x¸c nhËn tiÓu sö cña
ba nh©n vËt trªn còng nh kh¼ng ®Þnh sù h×nh thµnh cña lµng.
Nh÷ng c«ng tr×nh khai quËt kh¶o cæ häc trong t¬ng lai cã thÓ cho
thÊy râ h¬n bÒ dµy lÞch sö vµ nh÷ng di tÝch cña lµng gèm B¸t Trµng.
ChØ cã ®iÒu ch¾c ch¾n lµ gèm B¸t Trµng xuÊt hiÖn tõ rÊt sím, vµo
giai ®o¹n cuèi cña V¨n ho¸ Hoµ B×nh ®Çu V¨n ho¸ B¾c S¬n. Trong
qu¸ tr×nh ph¸t triÓn nghÒ gèm, cã nhiÒu quan hÖ giao lu víi gèm sø
Trung Quèc vµ cã tiÕp nhËn mét sè ¶nh hëng cña gèm sø Trung Quèc.
Quy tr×nh s¶n xuÊt ®å gèm B¸t Trµng
§Ó lµm ra ®å gèm ngêi thî gèm ph¶i qua c¸c kh©u chän, xö lý vµ
pha chÕ ®Êt, t¹o d¸ng, t¹o hoa v¨n, phñ men vµ, cuèi cïng lµ, nung s¶n
phÈm. Kinh nghiÖm truyÒn ®êi cña d©n lµng gèm B¸t Trµng lµ "NhÊt
x¬ng, nh× da, thø ba d¹c lß".
Ngêi thî gèm quan niÖm hiÖn vËt gèm kh«ng kh¸c nµo mét c¬
thÓ sèng, mét vò trô thu nhá trong ®ã cã sù kÕt hîp hµi hßa cña Ngò
hµnh (玉玉) lµ kim (玉), méc (玉), thuû (玉), ho¶ (玉) vµ thæ (玉). Sù ph¸t triÓn
cña nghÒ nghiÖp ®îc xem nh lµ sù hanh th«ng cña Ngò hµnh mµ sù
hanh th«ng cña Ngò hµnh l¹i n»m trong qu¸ tr×nh lao ®éng s¸ng t¹o víi
nh÷ng qui tr×nh kü thuËt chÆt chÏ, chuÈn x¸c.
Chän ®Êt
§iÒu quan träng ®Çu tiªn ®Ó h×nh thµnh nªn c¸c lß gèm lµ
nguån ®Êt sÐt lµm gèm. Nh÷ng trung t©m s¶n xuÊt gèm thêi cæ th-

283
êng lµ s¶n xuÊt trªn c¬ së khai th¸c nguån ®Êt t¹i chç. Lµng gèm B¸t
Trµng còng vËy, së dÜ d©n lµng Bå B¸t chän khu vùc lµng B¸t Trµng
hiÖn nay lµm ®Êt ®Þnh c ph¸t triÓn nghÒ gèm v× tríc hÕt hä ®· ph¸t
hiÖn ra má ®Êt sÐt tr¾ng ë ®©y. §Õn thÕ kû 18, nguån ®Êt sÐt
tr¾ng t¹i chç ®· c¹n kiÖt nªn ngêi d©n B¸t Trµng buéc ph¶i ®i t×m
nguån ®Êt míi. Kh«ng gièng nh tæ tiªn, d©n B¸t Trµng vÉn ®Þnh c l¹i ë
c¸c vÞ trÝ giao th«ng thuËn lîi vµ th«ng qua dßng s«ng bÕn c¶ng, dïng
thuyÒn to¶ ra c¸c n¬i khai th¸c c¸c nguån ®Êt míi. Tõ B¸t Trµng ngîc
s«ng Hång lªn vïng S¬n T©y, Phóc Yªn, rÏ qua s«ng §uèng, xu«i dßng
Kinh ThÇy ®Õn §«ng TriÒu, khai th¸c ®Êt sÐt tr¾ng ë Hå Lao, Tróc
Th«n.
Xö lý, pha chÕ ®Êt
Trong ®Êt nguyªn liÖu thêng cã lÉn t¹p chÊt, ngoµi ra tuú theo
yªu cÇu cña tõng lo¹i gèm kh¸c nhau mµ cã thÓ cã nh÷ng c¸ch pha
chÕ ®Êt kh¸c nhau ®Ó t¹o ra s¶n phÈm phï hîp. ë B¸t Trµng, ph¬ng
ph¸p xö lý ®Êt truyÒn thèng lµ xö lý th«ng qua ng©m níc trong hÖ thèng
bÓ chøa, gåm 4 bÓ ë ®é cao kh¸c nhau.
Nh×n chung, kh©u xö lý ®Êt cña ngêi thî gèm B¸t Trµng thêng
kh«ng qua nhiÒu c«ng ®o¹n phøc t¹p. Trong qu¸ tr×nh xö lý, tuú theo
tõng lo¹i ®å gèm mµ ngêi ta cã thÓ pha thªm cao lanh ë møc ®é
nhiÒu Ýt kh¸c nhau.
T¹o d¸ng
Ph¬ng ph¸p t¹o d¸ng cæ truyÒn cña ngêi lµng B¸t Trµng lµ lµm
b»ng tay trªn bµn xoay. Trong kh©u t¹o d¸ng, ngêi thî gèm B¸t Trµng sö
dông phæ biÕn lèi "vuèt tay, be ch¹ch" trªn bµn xoay, tríc ®©y c«ng
viÖc nµy thêng vÉn do phô n÷ ®¶m nhiÖm. Thî ngåi trªn mét c¸i ghÕ
cao h¬n mÆt bµn råi dïng ch©n quay bµn xoay vµ tay vuèt ®Êt t¹o
d¸ng s¶n phÈm. §Êt tríc khi ®a vµo bµn xoay ®îc vß cho thËt nhuyÔn,
cuèn thµnh thoi råi nÐm ("b¾t nÈy") ®Ó thu ng¾n l¹i. Sau ®ã ngêi ta
®Æt vµo mµ gi÷a bµn xoay, vç cho ®Êt dÝnh chÆt råi lai nÐn vµ kÐo
cho ®Êt nhuyÔn dÎo míi "®¸nh cö" ®Êt vµ "ra h¬ng" chñ yÕu b»ng hai
ngãn tay bªn ph¶i. Sau qu¸ tr×nh kÐo ®Êt b»ng tay vµ b»ng sµnh tíi
møc cÇn thiÕt ngêi thî sÏ dïng sµnh dan ®Ó ®Þnh h×nh s¶n phÈm.
S¶n phÈm "xÐn lîi" vµ "b¾t lîi" xong th× ®îc c¾t ch©n ®a ra ®Æt vµo
"böng". ViÖc phô n÷ sö dông bµn xoay vuèt t¹o d¸ng ban ®Çu cña s¶n
phÈm lµ c«ng viÖc b×nh thêng phæ biÕn ë mçi lß gèm cæ ViÖt Nam
284
(kh«ng chØ riªng B¸t Trµng) nhng l¹i rÊt xa l¹ víi mét sè ngêi thî gèm
ph¬ng T©y. Tuy thÕ, kü thuËt nµy ®· mÊt dÇn vµ hiÖn nay kh«ng cßn
mÊy ngêi thî gèm B¸t Trµng cßn cã thÓ lµm ®îc c«ng viÖc nµy n÷a.
"Be ch¹ch" còng lµ mét h×nh thøc vuèt s¶n phÈm trªn bµn xoay nhÑ
®µ vµ chñ yÕu do thî ®µn «ng ®¶m nhiÖm.
Ngêi thî "®¾p nÆn" gèm lµ ngêi thî cã tr×nh ®é kü thuËt vµ mü
thuËt cao. Cã khi hä ®¾p nÆn mét s¶n phÈm gèm hoµn chØnh, nhng
còng cã khi hä ®¾p nÆn tõng bé phËn riªng rÏ cña mét s¶n phÈm vµ
sau ®ã tiÕn hµnh ch¾p ghÐp l¹i. HiÖn nay theo yªu cÇu s¶n xuÊt gèm
c«ng nghiÖp hay mü nghÖ, nghÖ nh©n gèm cã thÓ ®¾p nÆn mét
s¶n phÈm mÉu ®Ó ®æ khu«n th¹ch cao phôc vô cho viÖc s¶n xuÊt
hµng lo¹t.
ViÖc t¹o h×nh s¶n phÈm gèm theo khu«n in (khu«n th¹ch cao
hay khu«n gç) ®îc tiÕn hµnh nh sau: ®Æt khu«n gi÷a bµn xoay, ghim
chÆt l¹i, l¸ng lßng khu«n råi nÐm m¹nh ®Êt in s¶n phÈm gi÷a lßng
khu«n cho b¸m ch¾c ch©n, vÐt ®Êt lªn lîi vµnh, quay bµn xoay vµ kÐo
c¸n tíi møc cÇn thiÕt ®Ò t¹o s¶n phÈm. Ngµy nay ngêi lµng gèm B¸t
Trµng sö dông phæ biÕn kü thuËt "®óc" hiÖn vËt. Muèn cã hiÖn vËt
gèm theo kü thuËt ®óc tríc hÕt ph¶i chÕ t¹o khu«n b»ng th¹ch cao.
Khu«n cã cÊu t¹o tõ ®¬n gi¶n ®Õn phøc t¹p. Lo¹i ®¬n gi¶n lµ khu«n
hai mang, lo¹i phøc t¹p th× thêng cí nhiÒu mang, tuú theo h×nh d¸ng
cña s¶n phÈm ®Þnh t¹o. C¸ch t¹o d¸ng nµy trong cïng mét lóc cã thÓ
t¹o ra hµng lo¹t s¶n phÈm gièng nhau, rÊt nhanh vµ gi¶n tiÖn. Ngoµi ra
ngêi ta cßn dïng ph¬ng ph¸p ®æ rãt: ®æ "hå thõa" hay "hå ®Çy" ®Ó
t¹o d¸ng s¶n phÈm.
Ph¬i sÊy vµ söa hµng méc
TiÕn hµnh ph¬i s¶n phÈm méc sao cho kh«, kh«ng bÞ nøt nÎ,
kh«ng lµm thay ®æi h×nh d¸ng cña s¶n phÈm. BiÖn ph¸p tèi u mµ xa
nay ngêi B¸t Trµng vÉn thêng sö dông lµ hong kh« hiÖn vËt trªn gi¸ vµ
®Ó n¬i tho¸ng m¸t. Ngµy nay, phÇn nhiÒu c¸c gia ®×nh sö dông biÖn
ph¸p sÊy hiÖn vËt trong lß sÊy, t¨ng nhiÖt ®é tõ tõ ®Ó cho níc bèc h¬i
dÇn dÇn.
S¶n phÈm méc ®· ®Þnh h×nh cÇn ®em "ñ vãc" vµ söa l¹i cho
hoµn chØnh. Theo yªu cÇu trang trÝ, cã thÓ ®¾p thªm ®Êt vµo mét
vµi vïng nµo ®ã trªn s¶n phÈm råi c¾t tØa ®Ó t¹o h×nh (®¾p phï


285
®iªu), cã khi ph¶i kh¾c s©u c¸c ho¹ tiÕt trang trÝ trªn mÆt s¶n phÈm.
Qu¸ tr×nh trang trÝ hoa v¨n vµ phñ men
Kü thuËt vÏ
Thî gèm B¸t Trµng dïng bót l«ng vÏ trùc tiÕp trªn nÒn méc c¸c
hoa v¨n ho¹ tiÕt. Thî vÏ gèm ph¶i cã tay nghÒ cao, hoa v¨n, häa tiÕt
ph¶i hµi hoµ víi d¸ng gèm, c¸c trang trÝ ho¹ tiÕt nµy ®· n©ng nghÒ
gèm lªn møc nghÖ thuËt, mçi c¸i lµ mét t¸c phÈm. Thî gèm B¸t Trµng
còng ®· dïng rÊt nhiÒu h×nh thøc trang trÝ kh¸c, cã hiÖu qu¶ nghÖ thuËt
nh ®¸nh chØ, b«i men ch¶y mµu, vÏ men mµu.
GÇn ®©y, B¸t Trµng xuÊt hiÖn kü thuËt vÏ trªn nÒn x¬ng gèm ®·
nung s¬ lÇn 1 hoÆc kü thuËt hÊp hoa, mét lèi trang trÝ h×nh in s½n
trªn giÊy decal, nhËp tõ níc ngoµi. Hai kiÓu nµy tuy ®Ñp nhng kh«ng
ph¶i lµ truyÒn thèng cña B¸t Trµng. Nh÷ng lo¹i nµy kh«ng ®îc coi lµ
nghÖ thuËt vµ s¸ng t¹o trong di s¶n gèm B¸t Trµng, còng nh gèm ViÖt
Nam nãi chung.
ChÕ t¹o men
Men tro lµ men ®Æc s¾c cña gèm B¸t Trµng, ngoµi ra cßn cã
men mµu n©u, thµnh phÇn lo¹i men nµy bao gåm men tro céng thªm
5% ®¸ thèi (hçn hîp «xÝt s¾t vµ «xÝt mangan lÊy ë Phï L·ng, Hµ
B¾c). Tõ thÕ kû 15 thî gèm B¸t Trµng ®· tõng chÕ t¹o ra lo¹i men lam
næi tiÕng. Lo¹i men nµy ®îc chÕ tõ ®¸ ®á (cã chøa «xÝt c«ban) ®¸
thèi (chøa «xÝt mangan) nghiÒn nhá råi trén víi men ¸o. Men lam ph¸t
mµu ë nhiÖt ®é 1250°C. §Çu thÕ kû 17 ngêi B¸t Trµng dïng v«i sèng,
tro trÊu vµ cao lanh chïa Héi (thuéc BÝch Nh«i, Kinh M«n, H¶i D¬ng)
cã mµu hång nh¹t ®iÒu chÕ thµnh mét lo¹i men míi lµ men r¹n.
Thî gèm B¸t Trµng thêng quen sö dông c¸ch chÕ t¹o men theo
ph¬ng ph¸p ít b»ng c¸ch cho nguyªn liÖu ®· nghiÒn läc kü trén ®Òu víi
nhau råi khuÊy tan trong níc ®îi ®Õn khi l¾ng xuèng th× bá phÇn níc
trong ë trªn vµ b· ®äng ë díi ®¸y mµ chØ lÊy c¸c "dÞ" l¬ löng ë gi÷a,
®ã chÝnh lµ líp men bãng ®Ó phñ bªn ngoµi ®å vËt. Trong qu¸ tr×nh
chÕ t¹o men ngêi thî gèm B¸t Trµng nhËn thÊy ®Ó cho men dÔ ch¶y
h¬n th× ph¶i chÕ biÕn bét tro nhá h¬n nhiÒu so víi bét ®Êt, v× thÕ
mµ cã c©u "nhá tro to ®µn".
Tr¸ng men


286
Khi s¶n phÈm méc ®· hoµn chØnh, ngêi thî gèm cã thÓ nung s¬
bé s¶n phÈm ë nhiÖt ®é thÊp råi sau ®ã míi ®em tr¸ng men hoÆc
dïng ngay s¶n phÈm méc hoµn chØnh ®ã trùc tiÕp tr¸ng men lªn trªn
råi míi nung. Ngêi thî gèm B¸t Trµng thêng chän ph¬ng ph¸p tr¸ng men
trùc tiÕp lªn trªn s¶n phÈm méc hoµn chØnh.
Kü thuËt tr¸ng men cã nhiÒu h×nh thøc nh phun men, déi men
lªn bÒ mÆt cèt gèm cì lín, nhóng men ®èi víi lo¹i gèm nhá nhng th«ng
dông nhÊt lµ h×nh thøc l¸ng men ngoµi s¶n phÈm, gäi lµ "k×m men",
vµ khã h¬n c¶ lµ h×nh thøc "quay men" vµ "®óc men". Quay men lµ
h×nh thøc tr¸ng men bªn trong vµ bªn ngoµi s¶n phÈm cïng mét lóc,
cßn ®óc men th× chØ tr¸ng men trong lßng s¶n phÈm. §©y lµ nh÷ng
thñ ph¸p tr¸ng men cña thî gèm B¸t Trµng, võa lµ kü thuËt võa lµ nghÖ
thuËt, ®îc b¶o tån qua nhiÒu thÕ hÖ, thËm chÝ ®· tõng lµ bÝ quyÕt
trong nghÒ nghiÖp ë ®©y.
Söa hµng men
Ngêi thî gèm tiÕn hµnh tu chØnh l¹i s¶n phÈm lÇn cuèi tríc khi
®a vµo lß nung. Tríc hÕt ph¶i xem kü tõng s¶n phÈm mét xem cã chç
nµo khuyÕt men th× ph¶i b«i men vµo c¸c vÞ trÝ Êy. Sau ®ã hä tiÕn
hµnh "c¾t dß" tøc c¹o bá nh÷ng chç d thõa men, c«ng viÖc nµy gäi lµ
"söa hµng men".
Qu¸ tr×nh nung
Khi c«ng viÖc chuÈn bÞ hoµn tÊt th× ®èt lß trë thµnh kh©u
quyÕt ®Þnh sù thµnh c«ng hay thÊt b¹i cña mét mÎ gèm. V× thÕ giê
phót nhãm lß trë nªn thiªng liªng träng ®¹i víi ngêi thî gèm. Ngêi thî c¶
cao tuæi nhÊt th¾p ba nÐn h¬ng vµ thµnh kÝnh cÇu mong trêi ®Êt vµ
thÇn löa phï gióp. ViÖc lµm chñ ngän löa theo nguyªn t¾c n©ng dÇn
nhiÖt ®é ®Ó lß ®¹t tíi nhiÖt ®é cao nhÊt vµ khi gèm chÝn th× l¹i h¹ nhiÖt
®é tõ tõ chÝnh lµ bÝ quyÕt thµnh c«ng cña kh©u ®èt lß.
S¶n phÈm chÝnh
Dùa vµo ý nghÜa sö dông, cã thÓ ph©n chia lo¹i h×nh cña ®å
gèm B¸t Trµng nh sau:
§å gèm gia dông
Bao gåm c¸c lo¹i ®Üa, chËu hoa, ©u, th¹p, ang, b¸t, chÐn, khay
trµ, Êm, ®iÕu, nËm rîu, b×nh v«i, b×nh, lä, choÐ vµ hò.

287
§å gèm dïng lµm ®å thê cóng
Bao gåm c¸c lo¹i ch©n ®Ìn, ch©n nÕn, l h¬ng, ®Ønh, ®µi thê,
m©m gèm vµ kiÕm. Trong ®ã, ch©n ®Ìn, l h¬ng vµ ®Ønh lµ nh÷ng
s¶n phÈm cã gi¸ trÞ ®èi víi c¸c nhµ su tÇm ®¬ng ®¹i v× lÏ trªn nhiÒu
chiÕc cã minh v¨n cho biÕt râ hä tªn t¸c gi¶, quª qu¸n vµ n¨m th¸ng chÕ
t¹o, nhiÒu chiÕc cßn ghi kh¾c c¶ hä vµ tªn cña nh÷ng ngêi ®Æt hµng.
§ã lµ mét nÐt ®Æc biÖt trong ®å gèm B¸t trµng.
§å trang trÝ
Bao gåm m« h×nh nhµ, long ®×nh, c¸c lo¹i tîng nh tîng nghª, tîng
ngùa, tîng Di LÆc, tîng Kim C¬ng, tîng hæ, tîng voi, tîng ngêi ba ®Çu,
tîng ®Çu khØ m×nh r¾n vµ tîng rång.
C¸c dßng men

Gèm B¸t Trµng cã 5 dßng men ®Æc trng ®îc thÓ hiÖn qua mçi thêi kú
kh¸c nhau ®Ó t¹o nªn nh÷ng s¶n phÈm ®Æc trng kh¸c nhau: men lam
xuÊt hiÖn khëi ®Çu ë B¸t Trµng víi nh÷ng ®å gèm cã s¾c xanh ch×
®Õn ®en sÉm; men n©u thÓ hiÖn theo phong c¸ch truyÒn thèng vµ
®îc vÏ theo kü thuËt men lam; men tr¾ng ngµ sö dông trªn nhiÒu lo¹i
h×nh ®å gèm tõ thÕ kû 17 ®Õn thÕ kû 19, men nµy máng, mµu vµng
ngµ, bãng thÝch hîp víi c¸c trang trÝ næi tØ mØ; men xanh rªu ®îc
dïng kÕt hîp víi men tr¾ng ngµ vµ n©u t¹o ra mét ®ßng Tam th¸i rÊt
riªng cña B¸t Trµng ë thÕ kû 16 - 17 vµ men r¹n lµ dßng men chØ xuÊt
hiÖn t¹i B¸t Trµng tõ cuèi thÕ kû 16 vµ ph¸t triÓn liªn tôc qua c¸c thÕ kû 17 -
19.


Nguån: http://vi.wikipedia.org/wiki/ (12/2005)

lµng tranh ®«ng hå

VÞ trÝ ®Þa lý
Lµng tranh §«ng Hå thuéc x· Song Hå, huyÖn ThuËn Thµnh,
tØnh B¾c Ninh.
§Æc ®iÓm
288
Lµ lµng nghÒ vÏ tranh d©n gian næi tiÕng cña ViÖt Nam. Tranh
§«ng Hå, hay tªn ®Çy ®ñ lµ tranh kh¾c gç d©n gian §«ng Hå, lµ mét
dßng tranh d©n gian ViÖt Nam víi xuÊt xø tõ lµng §«ng Hå (tØnh B¾c
Ninh). Tríc kia tranh ®îc b¸n ra chñ yÕu phôc vô cho dÞp TÕt Nguyªn
§¸n, ngêi d©n n«ng th«n mua tranh vÒ d¸n trªn têng, hÕt n¨m l¹i bá,
dïng tranh míi.
§Æc ®iÓm in Ên
Tranh lµng §«ng Hå kh«ng ph¶i vÏ theo c¶m høng nghÖ thuËt
mµ ngêi ta dïng v¸n ®Ó in. §Ó cã nh÷ng b¶n kh¾c ®¹t ®Õn tr×nh ®é
tinh x¶o ph¶i cã ngêi vÏ mÉu. Nh÷ng ngêi vÏ mÉu vµ lµm b¶n kh¾c v¸n
®ßi hái hä ph¶i cã lßng yªu nghÖ thuËt vµ t©m hån nghÖ sÜ, ®Æc
biÖt ph¶i cã tr×nh ®é kü thuËt cao. C«ng ®o¹n in tranh cã lÏ kh«ng khã
l¾m bëi lÏ ai còng cã thÓ phÕt mµu lªn v¸n råi in.
Tranh ®îc in hoµn toµn b»ng tay víi c¸c b¶n mµu; mçi mµu dïng
mét b¶n, vµ b¶n nÐt (mµu ®en) in sau cïng. Nhê c¸ch in nµy, tranh ®îc
"s¶n xuÊt" víi sè lîng lín vµ kh«ng ®ßi hái kü n¨ng cÇu kú nhiÒu. Tuy
nhiªn v× in trªn v¸n gç mét c¸ch thñ c«ng, nªn tranh bÞ h¹n chÕ vÒ
mÆt kÝch thíc, th«ng thêng c¸c tê tranh kh«ng lín qu¸ 50 cm mçi
chiÒu.
GiÊy in vµ mµu s¾c
NÐt d©n gian ®¸ng yªu cña tranh §«ng Hå qu¶ thùc còng n»m ë
mµu s¾c vµ chÊt liÖu giÊy in. GiÊy in tranh §«ng Hå ®îc gäi lµ giÊy
®iÖp: ngêi ta nghiÒn n¸t vá con ®iÖp, mét lo¹i sß vá máng ë biÓn,
trén víi hå (lµ bét nÕp nÊu lªn) råi dïng chæi l¸ th«ng quÐt lªn mÆt
giÊy dã. Chæi l¸ th«ng t¹o nªn nh÷ng ganh ch¹y theo ®êng quÐt vµ vá
®iÖp tù nhiªn cho mµu tr¾ng, cã ¸nh lÊp l¸nh nh÷ng m¶nh ®iÖp nhá d-
íi ¸nh s¸ng, cã thÓ pha thªm mµu kh¸c vµo hå trong qu¸ tr×nh lµm giÊy
®iÖp. Mµu s¾c sö dông trong tranh lµ mµu tù nhiªn tõ c©y cá nh ®en
(than xoan), xanh (gØ ®ång), ®á (hoa hße), v.v.. §©y lµ nh÷ng mµu
kh¸ c¬ b¶n, kh«ng pha trén vµ v× sè lîng mµu t¬ng øng víi sè b¶n
kh¾c gç, nªn thêng thêng tranh §«ng Hå chØ dïng tíi 4 mµu mµ th«i.
Néi dung tranh
Tranh chóc tông; tranh Vinh hoa- Phó quý, Nghi xu©n, Gµ ®µn,
Tranh sinh ho¹t: tranh §¸nh Ghen, Ch¨n Tr©u Thæi S¸o, Nhµ
N«ng.
289
Tranh lÞch truyÖn: tranh Trng V¬ng, §inh Tiªn Hoµng
Tranh thê: tranh chñ, c©u ®èi, ®¹i tù
Thay ®æi gÇn ®©y
Tranh §«ng Hå kh¸ gÇn gòi víi ®¹i ®a sè d©n chóng ViÖt Nam,
nh¾c tíi hÇu nh ai còng ®Òu biÕt c¶. Tranh gÇn gòi cßn v× h×nh ¶nh
cña nã ®· ®i vµo th¬, v¨n trong ch¬ng tr×nh häc. Ngµy nay lÖ mua
tranh §«ng Hå treo ngµy TÕt ®· mai mét, lµng tranh còng thay ®æi
nhiÒu: lµng §«ng Hå ngµy nay cã thªm nghÒ lµm vµng m·. NghÒ giÊy
dã ë lµng Yªn ThÕ (Bëi, T©y Hå) còng ®· kh«ng cßn. Tuy thÕ tranh
§«ng Hå ®ãng vai trß nh mét di s¶n v¨n hãa, mét dßng tranh d©n gian
kh«ng thÓ thiÕu.
Theo ®¸nh gi¸ cña mét sè häa sÜ, tranh §«ng Hå in ë thêi ®iÓm
hiÖn t¹i thêng kh«ng cã mµu s¾c th¾m nh nh tranh cæ, nguyªn nh©n
lµ ngêi ta trén mµu tr¾ng vµo ®iÖp quÐt giÊy ®Ó bít lîng ®iÖp khiÕn
giÊy mÊt ®é ãng ¸nh vµ trë nªn "thêng", mµu s¾c sö dông còng
chuyÓn sang lo¹i mµu c«ng nghiÖp, c¸c b¶n kh¾c míi cã b¶n kh«ng ®-
îc tinh tÕ nh b¶n cæ. Mét ®iÓm ®¸ng lu ý kh¸c n÷a lµ mét sè b¶n kh¾c
®· ®ôc bá phÇn ch÷ H¸n (hoÆc ch÷ N«m) bªn c¹nh phÇn h×nh cña
tranh khiÕn tranh Ýt nhiÒu bÞ thiÕu hôt vÒ mÆt ý nghÜa. VÒ néi
dung tranh, lu ý r»ng cã sù gÇn gòi nhÊt ®Þnh gi÷a néi dung tranh
kh¾c gç mµu cña ViÖt Nam víi cña Trung quèc, cã nh÷ng tranh mµ c¶
2 níc ®Òu cã, song tranh §«ng Hå ph¸t triÓn thµnh mét híng riªng tån
t¹i nhiÒu thÕ kû vµ ®îc thõa nhËn nh dßng tranh d©n gian ®îc biÕt
®Õn nhiÒu nhÊt ë ViÖt Nam.
Nguån: http://vi.wikipedia.org/wiki/ (12/2005)



Lµng lôa v¹n phóc

Lµ lµng nghÒ dÖt lôa t¬ t»m næi tiÕng tõ xa xa. NghÒ dÖt lôa ë
ViÖt Nam cã ë nhiÒu n¬i, nhng kh«ng thÓ kh«ng nãi tíi V¹n Phóc (thÞ
x· Hµ §«ng, Hµ T©y), mét vïng dÖt lôa thñ c«ng l©u ®êi vµ lõng danh
cña ta. Lôa V¹n Phóc bÒn ®Ñp, kho¸c tÊm ¸o lªn ngêi sÏ thÊy mÒm m¹i
vµ nhÑ nhµng. C¸i nÐt ®¾c s¾c vµ ®éc ®¸o Êy chÝnh lµ nhê vµo ®«i
bµn tay khÐo lÐo, ®iªu luyÖn, tinh ®êi cña ngêi d©n V¹n Phóc. Tr¶i
qua bao thÕ hÖ, lôa V¹n Phóc vÉn lu«n gi÷ ®îc nh÷ng thñ ph¸p nghÖ
290
thuËt truyÒn thèng. Hoa v¨n bao giê còng tranng trÝ ®èi xøng, ®êng
nÐt trang trÝ kh«ng rêm rµ, phøc t¹p mµ lu«n mÒm m¹i, phãng kho¸ng,
døt kho¸t. Bëi vËy, lôa V¹n Phóc kh«ng chØ ®îc a chuéng ë trong níc
mµ ®· vît ra ngoµi l·nh thæ ViÖt Nam tíi tay nh÷ng ngêi sµnh ®iÖu bèn
ph¬ng.
T¬ng truyÒn, bµ tæ lµng Lôa V¹n Phóc vèn ngêi Hµng Ch©u
(Trung Quèc) theo chång chinh chiÕn B¾c Nam, råi neo l¹i lµng nµy.
Nçi nhí quª h¬ng da diÕt cña bµ trót hÕt vµo nghÒ tÇm tang, canh cöi
n¬i dßng NhuÖ giang ªm ®Òm tha thiÕt. Ngµy nèi ngµy, ®êi tr¶i ®êi
vµ nghÒ dÖt trë thµnh “truyÒn thèng” cña lµng V¹n Phóc.
§Õn V¹n Phóc nh÷ng ngµy nµy kh«ng khái mõng vui v× tiÕng
m¸y dÖt rén rµng kh¾p chèn vµ nh÷ng cöa hµng b¸n lôa rùc rì s¾c
mµu, tÊp nËp b¸n mua. Cã lÏ, ®©y lµ thêi ®iÓm “hng thÞnh” cña lµng
V¹n Phóc v× nhµ nhµ dÖt lôa, ngêi ngêi b¸n lôa víi nh÷ng con phè b¸n
lôa míi më cø dµi ra m·i.

http://www.hatay.gov.vn/xahuyen (2005)




lµng ®óc ®ång ngò x·

Ngò X· vèn lµ mét lµng n»m bªn bê hå Tróc B¹ch, phÝa t©y Hµ
Néi. Tªn Ngò X· cã nghÜa lµ cã 5 lµng. Kho¶ng thêi nhµ Lª, d©n 5 lµng
§«ng Mai, Ch©u Mü, Long Tîng, Diªn Tiªn vµ Dao Niªn thuéc huyÖn
Vǎm L©m (tØnh H¶i Hng) vµ ThuËn Thµnh (tØnh Hµ B¾c) cã nghÒ
®óc thñ c«ng, ®îc triÒu ®×nh trng tËp vÒ kinh thµnh ®Ó lËp xëng ®óc
tiÒn vµ ®å thê. §Ó ghi nhí 5 lµng quª gèc cña m×nh, hä ®Æt n¬i ®©y
lµ Ngò X·.
Tr×nh ®é ®óc ®ång cña thî Ngò X· ®· ®¹t ®îc ®Ønh cao. Ngoµi
sù th«ng minh, s¸ng t¹o, c¸i nh×n chuÈn x¸c, bµn tay khÐo lÐo, ngêi thî
thñ c«ng cßn cã bÝ quyÕt nghÒ nghiÖp vµ kinh nghiÖm l©u ®êi. S¶n
phÈm ®å ®ång Ngò X· næi tiÕng kh¾p n¬i, trong ®ã næi bËt lµ pho t-
îng PhËt Di §µ ë chïa ThÇn Quang n»m ngay t¹i lµng Ngò X·. Pho tîng
nµy kÓ c¶ toµ sen lµm ®Õ cao 5,5 m vµ nÆmg 12,3 tÊn. Riªng toµ
sen cã 96 c¸nh b»ng ®ång, cao 1m45, cßn tîng cao 3.95m, kho¶ng
c¸ch gi÷a c¸c ®Çu gèi lµ 3m60. Tîng PhËt Di §µ nµy ®îc ®óc hoµn

291
toµn b»ng kü thuËt thñ c«ng, tÊt c¶ nh÷ng ®êng gÊp khóc, uèn lîn trªn
pho tîng ®Òu rÊt tinh x¶o, liÒn nhau thµnh mét khèi kh«ng cã sai sãt
vÒ nh÷ng kü thuËt ®óc. §©y lµ mét t¸c phÈm nghÖ thuËt b»ng ®ång
®éc ®¸o vµ tinh tÕ.
Ngoµi pho tîng nµy, thî ®óc ®ång Ngò X· cßn t¹o ra nhiÒu t¸c
phÈm kh¸c còng rÊt næi tiÕng nh tîng TrÊn Vò b»ng ®ång ®en ë chïa
Qu¸n Th¸nh (Hµ Néi), chu«ng chïa mét cét (Hµ Néi). Ngoµi ra cßn cã
nh÷ng ®å thê b»ng ®ång nh l h¬ng, ch©n ®Ìn... còng ®îc c¶ níc ®¸nh
gi¸ cao.
Nguån: http://www.yp.com.vn/Info/VProfessVillages1.htm(2005)



lµng NghÒ s¬n mµi

S¬n mµi lµ nghÒ sím cã c«ng nghÖ tinh vi nªn viÖc s¶n xuÊt
nguyªn liÖu cho s¬n mµi, ngêi ta kh«ng chØ khai th¸c s¬n ta, mµ cßn
khai th¸c c¶ dÇu trÇu, dÇu tr¸m, nhùa th«ng vµ c©y gç dã. ViÖc hom
bã cèt gç (®å vËt cÇn s¬n) ngµy xa thêng ®îc ngêi lµm sö dông giÊy
b¶, lo¹i giÊy chÕ tõ gç dã nªn rÊt dai, cã ®é bÒn v÷ng h¬n v¶i. C¸ch
bã hom vãc ®îc tiÕn hµnh nh sau: Dung ®Êt phï sa (ngµy nay ngêi thî
cã thÓ dïng bét ®¸) trén s¬n ta gi· nhuyÔn cïng giÊy b¶n råi hom, chÝt
c¸c vÕt r¹n nøt cña tÊm gç. Mçi líp s¬n l¹i lãt mét líp giÊy (hoÆc v¶i
mµn) sau ®ã cßn ph¶i ®ôc méng mang c¸ ®Ó cµi vµ g¾n s¬n cho c¸c
nÑp gç ngang ë sau tÊm vãc (v¸n gç) ®Ó chèng vÕt r¹n xÐ däc tÊm
v¶i. Sau ®ã ®Ó gç kh« kiÖt míi hom s¬n kÝn c¶ mÆt tríc, mÆt sau.
C«ng ®o¹n nµy nh»m b¶o vÖ tÊm vãc kh«ng thÓ thÊm níc, kh«ng bÞ
mèi mät, kh«ng phô thuéc m«i trêng lµm gç co ngãt - tÊm vãc cµng kü,
cµng kÐo dµi tuæi thä cho ®å vËt cÇn s¬n, mçi t¸c phÈm s¬n mµi cã
tuæi thä 300 - 400 n¨m. Nãi vËy ®Ó ngêi tiªu dïng hiÓu ®îc c«ng nghÖ
truyÒn thèng kh¸c víi mét sè ngêi ®ang sö dông dßng s¬n lacque -
nguyªn liÖu c«ng nghiÖp chÕ s½n cã vÎ gièng s¬n mµi, chØ cho gi¸
trÞ lµm nhanh, rÎ chÊt lîng vµ tuæi thä thÊp (cha kÓ cèt gç còng kh«ng
cÇn kÐn chän).
Khi cã ®îc tÊm vãc nãi trªn (hoÆc c¸c m« h×nh ch¹m kh¸c b×nh
hoa, c¸c bé ®å kh¸c) , ngêi chÕ c¸c mãn ®å ph¶i lµm c¸c c«ng ®o¹n
g¾n, d¸n c¸c chÊt liÖu t¹o mµu cho t¸c phÈm tríc tiªn nh: Vá trøng,

292
m¶nh xµ cõ, vµng, b¹c... sau ®ã phñ s¬n råi l¹i mµi ph¼ng, tiÕp ®Õn
dïng mµu. Mµu cho s¬n mµi chØ cã c¸nh gi¸n ®en vµ ®á (lo¹i mµu chÕ
tõ kho¸ng chÊt v« c¬ nªn kh«ng bÞ ph©n huû tríc ¸nh s¸ng vµ thêi
gian). ViÖc vÏ mµu theo bè côc tranh còng vÉn ph¶i mµi ph¼ng sau
mçi lÇn vÏ - kü thuËt nµy ngêi xa ®· biÕt sö dông l¸ chuèi kh« lµm giÊy
nh¸p, nguyªn t¾c ®¸nh bãng tranh lÇn cuèi cha cã g× thay thÕ næi cïi
tay ngêi thî.
Lo¹i tranh nµy kh«ng ®îc phÐp phñ dÇu bãng, v× dÇu bãng ®·
pha mµu ®Ó vÏ nªn ®é bãng ch×m trong cèt mµu t¹o thµnh ®é s©u
th¼m cña tranh, kh¸c h¼n c¸i bãng bÒ mÆt vµ dßng s¬n lacque vÉn
thÓ hiÖn. Víi kü thuËt s¬n phñ tîng vµ ®å néi thÊt nh: h¬ng ¸n, hoµnh
phi, c©u ®èi... b¾t buéc ngêi thî ph¶i lµm trong phßng kÝn vµ qu©y
mµn xung quanh ®Ó tr¸nh giã thæi tung c¸c nguyªn liÖu: quú vµng,
quú b¹c, tr¸nh bôi b¸m vµo níc s¬n cßn ít. ViÖc lµm s¬n mµi lu«n phô
thuéc thêi tiÕt - nã rÊt thÝch hîp mïa xu©n vµ nh÷ng ngµy ma ®Çu h¹.
Cã thÓ nãi c«ng nghÖ s¬n mµi chØ cã nguyªn lý chung nhng
kh¸c biÖt trong kinh nghiÖm, kü thuËt cña tõng c¸ nh©n, tõng gia ®×nh
còng nh nã ®îc biÕn ®æi kü thuËt lµm tranh kh¸c víi lµm tîng, l¹i kh¸c
víi trang trÝ ®å vËt, s¬n phñ hoµng kim.
§iÒu ®ã lµm ta thÊy sù ph©n bè lµm nghÒ s¬n mµi kh«ng
nh÷ng chia theo khu vùc s¶n phÈm mµ cßn cã yÕu tè liªn kÕt phôc vô
lÉn nhau. VÝ nh lµ nghÒ s¬n mµi Phï Lµo (Tiªn S¬n - B¾c Ninh) ph¶i
lÊy quú vµng, quú b¹c cña lµng Kiªu KÞ (Gia L©m), lÊy giÊy dã cña
lµng §«ng Cao, lÊy v¶i mµn cña lµng §×nh C¶, lÊy vãc hoÆc s¶n
phÈm ch¹m kh¾c cña lµng Phï Khª, lÊy nguån s¬n th« cña Phó Thä,
Yªn B¸i vµ lÊy nguån dÇu trÇu, dÇu tr¸m cña L¹ng S¬n, Cao B»ng. Tuy
nhiªn Hµ Néi ngµy nay vÉn lµ ®Çu mèi tËp trung nguyªn liÖu vµ c¸c
bËc chÕ t¸c nghÖ thuËt s¬n mµi næi tiÕng. §a phÇn hä cã gèc thµnh
viªn cña c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng nhËp c Hµ Néi vµ t¹o nªn 36 phè
phêng ngµy tríc
Nãi ®Õn lµng quª tõng cã s¶n phÈm s¬n mµi næi tiÕng nhÊt
miÒn B¾c ph¶i nãi ®Õn lµng quª s¬n mµi C¸t §»ng ë x· Yªn TiÕn
(huyÖn ý Yªn, Nam §Þnh), mét lµng nghÒ cã bÒ dµy lÞch sö rÊt l©u
®êi. Ngêi ta nãi r»ng, c¸c ®å s¬n mµi vÉn dïng ®Ó trang trÝ néi, ngo¹i
thÊt trong c¸c l¨ng tÈm, c¸c cung ®×nh xa ë HuÕ, §µ N½ng, Hµ Néi,
chñ yÕu lµ do bµn tay tµi hoa cña c¸c nghÖ nh©n lµng C¸t §»ng lµm

293
ra.
C¸t §»ng n»m trªn vïng ®Êt kÑp gi÷a hai trôc ®êng bé vµ ®êng
s¾t xuyªn ViÖt. Theo sö s¸ch ghi l¹i, nghÒ s¬n mµi lµng C¸t §»ng cã tõ
kho¶ng thÓ kû 11, do hai «ng tªn lµ Ng« Dòng vµ §inh Ba (tõng lµm
quan trong triÒu thêi vua §inh) ®Õn lµng ë vµ truyÒn d¹y nghÒ cho
trai tr¸ng trong lµng. Ngµy giç «ng Tæ nghÒ ®îc tæ chøc linh ®×nh
vµo r»m th¸ng giªng hµng n¨m.
Còng nh c¸c lµng quª ViÖt Nam kh¸c, C¸t §»ng còng ®· tr¶i qua
bao th¨ng trÇm cña lÞch sö, nhng nghÒ s¬n mµi ë ®©y vÉn ®îc g×n
gi÷ vµ ngµy mét ph¸t triÓn. Tríc ®©y, ngêi ta vÉn thÊy hµng s¬n mµi
chØ ®îc lµm trªn nh÷ng tÊm gç ®· ®îc chän lùa rÊt kü, th× nay, ngêi
C¸t §»ng ®· s¸ng t¹o thªm nh÷ng s¶n phÈm tõ viÖc ch¾p nøa råi ®em
s¬n mµi. So víi gç, lo¹i mÆt hµng nµy võa nhÑ, gi¸ rÎ h¬n, chÊt lîng
®¶m b¶o, thu hót ®îc nhiÒu kh¸ch hµng vµ chñ yÕu ®Ó xuÊt khÈu ®i
nhiÒu níc trªn thÕ giíi.
TÊt nhiªn, ®Ó cã ®îc s¶n phÈm ch¾p nøa s¬n mµi sím "næi
danh" nh thÕ còng kh«ng ph¶i ®¬n gi¶n. Ngay tõ viÖc chän mua nøa,
ngêi thî còng ph¶i chän nh÷ng c©y nøa b¸nh tÎ, kh«ng qu¸ non còng
kh«ng qu¸ giµ. Khi ®em vÒ ph¶i mang ng©m díi níc Ýt nhÊt lµ 6 th¸ng
®Ó s¶n phÈm sau nµy kh«ng bÞ mèi mät, cã ®é bÒn l©u. Sau ®ã,
®Õn kh©u pha nøa, pha nan, vãt vµ ®¸nh bãng nan råi ngêi ta ®Ó
nghiªng nan cÈn thËn uèn chÆt theo h×nh khu«n, råi quÕt mét líp keo
®îc pha chÕ b»ng t¹p chÊt sao cho kh«ng cßn kÏ hë gi÷a c¸c vßng nøa
råi míi ®em mµi miÕt ®Õn khi s¶n phÈm nh½n bãng vµ ®¹t ®îc ®é
máng cÇn thiÕt míi th«i. Tríc ®©y, riªng kh©u mµi ph¶i lµm b»ng thñ
c«ng, thêng mÊt Ýt nhÊt 3 th¸ng míi xong mét s¶n phÈm nh b×nh hoa,
chËu c¶nh, cßn b©y giê ®· cã m¸y mãc hiÖn ®¹i, nªn chØ mÊt vµi ba
ngµy hoÆc mét tuÇn lµ xong. §Æc biÖt kh«ng ®îc dïng nan cËt, v×
s¶n phÈm sÏ kh«ng ®¶m b¶o ®é bÒn, dÎo vèn cã. §Õn ®©y kh©u s¬
chÕ th« coi nh ®· hoµn thµnh. Nh÷ng s¶n phÈm Êy tiÕp tôc ®îc
chuyÓn ®Õn tay c¸c nghÖ nh©n trang trÝ thªm ®ñ kiÓu hoa v¨n c¸ch
®iÖu, pha mµu råi phun s¬n thËt ®Òu lªn s¶n phÈm. Theo nh nhiÒu
nghÖ nh©n trong lµng, th× kh©u pha chÕ vµ phun s¬n lµ khã nhÊt.
BÝ quyÕt cña lµng nghÒ còng ®îc gi÷ kÝn ë ®©y, nÕu kh«ng ph¶i lµ
trai lµng th× kh«ng ®îc truyÒn d¹y. §· cã nhiÒu ngêi ë n¬i kh¸c ®Õn
C¸t §»ng häc nghÒ nhng hä vÉn kh«ng thÓ biÕt bÝ quyÕt pha trén

294
s¬n, hay s¶n phÈm võa ®îc phun s¬n bçng gÆp trêi ma th× ph¶i xö lý
thÕ nµo ®Ó s¬n kh«ng bÞ bay mÊt mµu, ®µnh ph¶i chê n¾ng råi
®em s¬n l¹i, cßn ngêi C¸t §»ng l¹i cã thÓ gi÷ nguyªn mµu s¬n ë bÊt cø
thêi ®iÓm hay hoµn c¶nh nµo. NhiÒu nghÖ nh©n cña lµng ®· ra c¸c
tØnh ngoµi ®Ó lµm vµ më c¸c líp d¹y nghÒ s¬n mµi ë kh¾p n¬i. Dï ®i
®©u, hä còng sím kh¼ng ®Þnh sù tµi hoa, khÐo lÐo cña nghÖ nh©n
C¸t §»ng.
Nguån: http://www.yp.com.vn/Info/VProfessVillages1.htm(2005)



Lµng nghÒ vµng b¹c Ch©u Khª

Lµng vµng b¹c Ch©u Khª thuéc x· Thóc Kh¸ng, huyÖn CÈm
B×nh, tØnh H¶i D¬ng. Ch©u Khª cã 78,5 ha ®Êt, trong ®ã chØ cã 63
ha ®Êt canh t¸c. D©n sè t¨ng chËm, do cã mét sè ngêi chuyÓn ®i lµm
nghÒ n¬i kh¸c (Hµ Néi, thµnh phè Hå ChÝ Minh...) .
Ch©u Khª cã nghÒ vµng b¹c næi tiÕng, l¹i cã nghÒ vµng m·
còng ®îc b¸n réng r·i ë nhiÒu n¬i tríc ®©y.
Tõ nghÒ ®óc b¹c, thî Ch©u Khª ®· tiÕn tíi nghÒ lµm ®å trang
søc vµng b¹c (xa gäi lµ kim hoµn). §Õn ®Çu thÕ kû XIX, díi triÒu
NguyÔn, nghÒ ®óc b¹c nÐn chuyÓn vµo kinh ®« HuÕ (ThuËn Ho¸).
Nhng phÇn lín thî Ch©u Khª vÉn ë l¹i Th¨ng Long (Hµ Néi) lµm nghÒ
kim hoµn. Hä tËp trung thµnh phêng vµ x©y dùng nªn phè Hµng B¹c.
Lóc nµy ë phè Hµng B¹c cßn cã c¶ thî vµng §Þnh C«ng vµ thî b¹c §ång
X©m (Th¸i B×nh) tíi lµm nghÒ, nhng ®«ng nhÊt vÉn lµ thî vµng b¹c
Ch©u Khª. Ngêi ta s¶n xuÊt, bu«n b¸n b¹c, kÓ c¶ ®æi b¹c nÐn lÊy b¹c
vôn lµm nguyªn liÖu. Cho nªn vµo nh÷ng n¨m ®Çu thÕ kû XX, phè nµy
cßn cã tªn tiÕng Ph¸p: Rue des Changeus (phè ®æi b¹c) .
Ngµy nay, khi qua phè Hµng B¹c ë Thñ ®« Hµ Néi, b¹n cÇn biÕt
mÊy ®Þa ®iÓm: sè nhµ 58 - xa lµ Trµng §óc b¹c nÐn; sè nhµ 50 (tríc
lµ §×nh Thîng) vµ sè 42 (lµ §×nh H¹) - xa lµ Ty Quan (c¬ quan ®¹i
diÖn cña TriÒu ®×nh) thu nhËn b¹c nÐn thµnh phÈm. Ngêi Ch©u Khª
lµm viÖc ë ®©y kh¸ ®«ng, tíi møc ®ãng thuÕ ®inh 300 suÊt (vµo cuèi
thÕ kû XIX). Ngoµi hai ng«i ®×nh hä cßn mua thªm ®Òn Néi MiÕu cña
phêng thî giÇy Tam L©m (phêng Hµi Tîng). §ã lµ nh÷ng n¬i héi häp vµ
thê thµnh hoµng cña hä (gäi tªn ch÷ lµ "Ch©u Khª väng së").

295
Nguån: http://www.yp.com.vn/Info/VProfessVillages1.htm(2005)



Cèm lµng Vßng

Kh«ng biÕt tù bao giê, cèm lµng Vßng ®· quyÖn hoµ víi s¾c thu
Hµ Néi, ®Ó trë thµnh nçi nhí cña ngêi Hµ Néi lóc ®i xa. H¹t cèm xanh
rên Êy võa dÎo võa th¬m - c¸i h¬ng th¬m rÊt riªng cña lóa nÕp míi qua
thêi kú ngËm s÷a, l¹i ®îc nh÷ng nghÖ nh©n cha truyÒn con nèi kú
c«ng s¸ng t¹o ®Ó hiÕn cho ®êi mét mãn ¨n tao nh· mang ®Ëm h¬ng
s¾c ViÖt Nam.
Ngêi Èm thùc sµnh ®iÖu nh©m nhi h¹t cèm lµng Vßng víi chÐn
níc chÌ Th¸i Nguyªn hay thëng thøc cèm Vßng víi nh÷ng qu¶ hång
trøng ®á mäng, qu¶ chuèi tiªu trøng cuèc. Mµu xanh t¬i cña cèm nh
mµu ngäc th¹ch quÝ gi¸ hoµ hîp víi mµu ®á th¾m cña hång nh mµu
ngäc lùu giµ. Mét thø ngät thanh, mét thø ngät s¾c, hai vÞ n©ng ®ì
nhau cho cuéc nh©n duyªn cµng thªm ý nhÞ. B¸nh cèm ®îc coi lµ b¸nh
cíi, göi thay cho c¸nh thiÕp hång b¸o hû. M×nh b¸nh lµm b»ng cèm
Vßng xµo víi ®êng vµ mì, thªm nh©n b»ng ®Ëu xanh gi· nhuyÔn trén
víi ®êng vµ Ýt sîi dõa tr¾ng muèt, gãi h×nh vu«ng, bäc l¸ chuèi xanh,
buéc d©y l¹t ®á. Mµu l¹t nh mµu nh÷ng sîi t¬ hång vÊn vÝt xe duyªn.
Ngêi ®êi biÕt cèm Vßng kh«ng Ýt, nghÜ ra nhiÒu c¸ch thëng thøc cèm
Vßng sao cho ý nhÞ vµ lý thó, nhng cã mÊy ai hiÓu ®îc ngêi lµng
Vßng lµm ra h¹t cèm thËt l¾m c«ng phu, vÊt v¶.
ë lµng kh«ng ai biÕt ®Ých x¸c nghÒ lµm cèm lµng Vßng cã tù
bao giê, chØ nghe c¸c cô xa truyÒn l¹i: Vµo mét mïa thu c¸ch ®©y c¶
ngµn n¨m, khi lóa b¾t ®Çu uèn c©u th× trêi ®æ ma to, giã lín, ®ª vì,
ruéng lóa cao nhÊt ®ång còng ch×m nghØm. Ngêi lµng Vßng ®µnh
mß mÉm c¾t nh÷ng b«ng lóa cßn non Êy ®em vÒ rang kh«, ¨n dÇn,
chèng ®ãi. Kh«ng ngê c¸i s¶n phÈm bÊt ®¾c dÜ Êy l¹i cã h¬ng vÞ
riªng, rÊt hÊp dÉn, khiÕn ngêi lµng Vßng thêng hay lµm ®Ó ¨n ch¬i
mçi khi mïa thu ®Õn. Cø mçi lÇn lµm lµ mét lÇn rót kinh nghiÖm, s¸ng
t¹o thªm. H¹t cèm ngµy cµng xanh, cµng máng, cµng dÎo, cµng th¬m
vµ cèm lµng Vßng vît qua khái luü tre lµng, theo nh÷ng gãi quµ, nh÷ng
g¸nh hµng rong ®Õn víi ngêi th©n, ®Õn víi ngêi ¨n ch¬i sµnh ®iÖu, råi
trë thµnh ®Æc s¶n quý tiÕn vua nhµ Lý (1009 - 1225), trë thµnh mãn
¨n tao nh· næi tiÕng cña ngêi Trµng An. §Ó kÐo dµi ®îc vô cèm vµ cã
296
®ñ thãc nÕp non ®óng kú hÑn, hÇu hÕt c¸c gia ®×nh ë lµng Vßng xa
(nay lµ th«n HËu, x· DÞch HËu, phêng DÞch Väng, ngo¹i thµnh Hµ
Néi) ph¶i ®Æt mua tõ tríc víi c¸c hé n«ng d©n ë mÊy tØnh l©n cËn.
C¨n cø vµo thêi gian giao nhËn "nguyªn liÖu" quy ®Þnh trong hîp
®ång, c¸c hé n«ng d©n chän c¸c gièng lóa nÕp cã thêi gian sinh trëng
thÝch hîp vµ ®Þnh ra thêi gian gieo cÊy cho tõng thöa ruéng. TÊt
nhiªn sÏ cã nh÷ng thöa ruéng ph¶i gieo cÊy sím hoÆc muén h¬n thêi
vô tèt nhÊt, ph¶i chÞu rñi ro lín h¬n vµ ph¶i tèn c«ng ch¨m sãc.
Lóa gÆt vÒ, tuèt lÊy h¹t, sµng bá nh÷ng cäng r¬m, ®·i qua níc,
chän lÊy nh÷ng h¹t mÈy råi ®æ vµo ch¶o rang b»ng gang ®óc. §Ó gi÷
®îc nhiÖt, bÕp lß rang cèm ph¶i ®¾p b»ng xØ than cã bÒ dµy 15cm
trªn miÖng, 40cm díi ch©n, nhng kh«ng ®èt b»ng than (nhiÖt lîng qu¸
cao) mµ ph¶i dïng cñi (dÔ ®iÒu chØnh löa). Lóc ®Çu rang võa löa, khi
h¹t thãc t¸i tr¾ng th× bít löa ®i. H¹t thãc rang ph¶i ®îc ®¶o liªn tôc, sao
cho nãng ®Òu. Rang 30 phót th× xem thö. Mçi lÇn thö bèc lÊy 5 h¹t
®Æt lªn mét miÕng gç, lÊy ngãn tay c¸i miÕt m¹nh lªn tõng h¹t thãc,
nÕu thÊy "2 qu»n 3 rãc" - tøc 2 h¹t cha rãc vá nhng qu»n l¹i, 3 h¹t rãc
vá nhng kh«ng qu»n - lµ ®îc. Thãc rang xong, ®Ó nguéi, cho vµo cèi
gi·, mçi mÎ gi· kho¶ng 5 kg. Gi· m¬i phót, thÊy cã trÊu th× xóc ra, xÈy
trÊu ®i, l¹i gi·, tíi 7 lÇn, mçi lÇn ph¶i tuú theo cèm kh« hay ít mµ cã
biÖn ph¸p xö lý. LÇn gi· thø 5 ph¶i ph©n cèm ra lµm 3 lo¹i: cèm rãn,
cèm non vµ cèm gèc vµ gi· riªng tõng lo¹i trong hai lÇn cuèi. Cèm
thµnh phÈm ®îc gãi thµnh hai líp l¸. Líp trong lµ l¸ r¸y xanh vµ m¸t gi÷
cho cèm khái kh« vµ kh«ng phai nh¹t mµu xanh ngäc th¹ch quý gi¸; líp
ngoµi lµ l¸ sen cã h¬ng th¬m thoang tho¶ng, thanh cao.
Xem ra nghÒ lµm cèm thËt c«ng phu, vÊt v¶ vµ lu«n bÞ c¹nh
tranh quyÕt liÖt, nhng ngêi lµng Vßng vÉn quyÕt t©m gi÷ nghÒ cha
truyÒn con nèi, ®Æc biÖt lµ gi÷ v÷ng chÊt lîng cao cña s¶n phÈm. Hä
tù hµo v× c¸i nghÒ ®· g¾n chÆt víi tªn tuæi lµng quª hä, víi nÕp sèng
thanh lÞch cña ngêi Trµng An. Víi hä h¬ng cèm chÝnh lµ hån quª.
Nguån: http://www.yp.com.vn/Info/VProfessVillages1.htm(2005)




NghÒ lµm h¬ng


297
N»m ë cöa « Yªn Phô, qua dèc Thanh Niªn - Cæ Ng lµ tíi Lµng
n»m ven hå T©y mªnh m«ng kú bÝ, tríc kia thuéc quËn Ba §×nh, nay
vÒ quËn míi T©y Hå. Ngoµi nghÒ nu«i c¸ c¶nh míi ®îc du nhËp mÊy
chôc n¨m nay, th× ngêi d©n ë ®©y vÉn cã nghÒ lµm h¬ng ®èt tõ l©u
®êi.
Theo mét sè t liÖu còng nh c¸c bËc cao niªn trong lµng kÓ l¹i th×
nghÒ lµm h¬ng ë ®©y do mét ngêi Trung Hoa mang tíi tõ thÕ kû 13 vµ
d¹y cho d©n lµng. §¹o PhËt vµ tôc ®èt h¬ng ph¸t triÓn ë ®©y mµ cßn ë
nhiÒu n¬i kh¸c. Bíc sang thÕ kû nµy, nghÒ h¬ng ë Yªn Phô ph¸t triÓn
m¹nh mÏ nhÊt vµ kh«ng chØ thu hót d©n trong lµng mµ cßn hÊp dÉn
c¸c lµng An D¬ng, Nghi Tµm theo nghÒ víi sè lîng lín. §Çu nh÷ng n¨m
80 nghÒ h¬ng ë ®©y cã dÊu hiÖu bÞ mai mét khi rÊt nhiÒu gia ®×nh
bá nghÒ chuyÓn qua nu«i c¸ c¶nh vµ kinh doanh, bu«n b¸n. Lóc nµy
chØ cßn kho¶ng 20% sè hé trong lµng cßn lµm nghÒ. ThÕ nhng, chØ
7 - 8 n¨m sau, bíc sang nh÷ng n¨m 90, nghÒ nµy l¹i ®îc kh«i phôc.
NghÒ lµm h¬ng tuy kh«ng nhµn h¹ vµ thi nhËp còng ch¼ng lÊy
g× lµm cao nhng ngêi d©n vÉn mét mùc theo nghÒ v× hä cho r»ng
®©y lµ nghÖ truyÒn thèng, v¶ l¹i tõ l©u ngêi d©n ®· sèng b»ng nghÒ
nµy giê kh«ng biÕt chuyÓn nghÒ nµo cho hîp. Qu¶ ®óng nh vËy,
nghÒ h¬ng ë ®©y rÊt vÊt v¶, ®Ó lµm ra ®îc que h¬ng ph¶i mÊt bao
nhiªu c«ng ®o¹n. Nhµ lµm nghÒ th× tÊt c¶ c¸c thµnh viªn trong gia
®×nh ®Òu ph¶i lµm viÖc cËt lùc víi sù ph©n c«ng mçi ngêi mét viÖc,
tõ nhá tíi lín, tõ mét viÖc, tõ ®¬n gi¶n nhÊt tíi phøc t¹p. Ngêi giµ vµ trÎ
em thêng ®¶m nhiÖm nh÷ng c«ng viÖc nhÑ nhµng kh«ng phøc t¹o nh
vãt que, ph¬i vµ thu lîm, ®ãng bao thµnh phÈm.C«ng ®o¹n khã vµ
phøc t¹p nhÊt lµ kh©u pha trén bét mïn h¬ng (lo¹i mïn ca gç) víi mét sè
h¬ng liÖu nh bét håi, quÕ, trÇm. C«ng viÖc nµy ph¶i do ngêi cã tay
nghÒ, kü thuËt vµ kinh nghiÖm ®¶m nhiÖm bëi nÕu pha chÕ kh«ng
cÈu thËn hoÆc kh«ng ®óng liÒu lîng, h¬ng sÏ kh«ng th¬m.

Nguån: http://www.yp.com.vn/Info/VProfessVillages1.htm(2005)




lµng NghÒ ®óc ®ång Phíc KiÒu

Lµng Phíc KiÒu nay thuéc x· §iÖn Ph¬ng, huyÖn §iÖn Bµn,
298
tØnh Qu¶ng Nam, lµ mét lµng ®óc ®ång truyÒn thèng cña tØnh xa
nay víi c¸c s¶n phÈm næi tiÕng ®îc tiªu dïng trong ph¹m vi cña tØnh vµ
c¸c tØnh l©n cËn.
Trªn th«ng lé tõ phè cæ Héi An ®Õn thÞ trÊn VÜnh §iÖn, qua
chî Lai Nghi, quÑo tr¸i trªn con ®êng ®Êt ®á lµ ®Þa phËn x· §iÖn Ph-
¬ng. Du kh¸ch ®Õn ®©y tham quan trùc tiÕp nh÷ng c«ng ®o¹n cña
nghÒ ®óc ®ång. Víi c¸c khu«n b»ng gang vµ c¸c kim lo¹i kh¸c cã ®é
nãng ch¶y trªn 10000C víi nhiÒu kÝch cì lín nhá vµ ®a d¹ng, in s½n
c¸c hoa v¨n trang trÝ vµ c¸c yªu cÇu kü thuËt kh¸c, ngêi thî ®óc Phíc
KiÒu "khai sinh" ra nh÷ng s¶n phÈm ®ñ lo¹i ®Ó phôc vô cho viÖc tÕ
lÔ, héi hÌ vµ c¶ sinh ho¹t th«ng thêng cña con ngêi. Tõ chu«ng ®ång,
chiªng, kiÓng, má, phÌng la, l h¬ng, l trÇm, ch©n ®Ìn... cho ®Õn nåi,
m©m, chÐn, b¸t ®ñ lo¹i vµ c¶ nh÷ng lo¹i binh khÝ cæ theo yªu cÇu ®a
d¹ng cña kh¸ch.
§Æc biÖt, nghÖ nh©n ®óc Phíc KiÒu víi ®«i bµn tay tµi hoa vµ
®«i tai nh¹y bÐn biÕt: "nghe, c¶m" tõng lo¹i ©m thanh, cã thÓ t¹o ra
nhiÒu s¶n phÈm ©m nh¹c cã ©m ba riªng biÖt, ®Æc thï vµ s¾c nÐt.
Mét trong nh÷ng "bÝ quyÕt" ®ã lµ kü thuËt pha trén c¸c kim lo¹i kh¸c
trong lóc nÊu ®ång ë mét sè nhiÖt ®é mµ chØ cã nh÷ng ngêi trong
nghÒ míi ®îc truyÒn ®¹t. Ngoµi ra víi nh÷ng dông cô b»ng gang hoÆc
kim lo¹i cøng, ngêi thî ®iªu luyÖn cã thÓ chØnh "©m thanh cho võa ý"
cho nh÷ng s¶n phÈm ®· ra lß, tÊt nhiªn lµ ë ®é cßn ®ang cøng nguéi
dÇn. Thî ®óc ®Òu lµ nh÷ng ngêi kh«ng nh÷ng lµnh nghÒ mµ ph¶i cã
søc khoÎ tèt vµ søc chÞu ®ùng bÒn bØ, ®ång thêi cã ®ñ kinh nghiÖm
®Ó xö lý vµ thao t¸c c¸c c«ng ®o¹n cña c¶ quy tr×nh c«ng nghÖ.
Ngoµi ®ång lµ nguyªn liÖu chÝnh, lµng Phíc KiÒu cßn cho ra lß
nhiÒu s¶n phÈm ®óc ®éc ®¸o lµm tõ nguyªn liÖu nh«m kÏm ®Ó ®¸p
øng nhu cÇu rÊt phong phó cña thÞ trêng.
Nguån: http://www.yp.com.vn/Info/VProfessVillages1.htm(2005)




lµng NghÒ lµm ®êng B¶o An

Lµng B¶o An, §iÖn Bµn, Qu¶ng Nam lµ mét trong nhiÒu lµng cã
nghÒ lµm ®êng, vµ trªn bÕn s«ng tiÕp gi¸p lµng nµy víi s«ng C¸i (Thu

299
Bån) tõ xa xa ®· cã bÕn tªn gäi bÕn ®êng. Lµng B¶o An cã nghÒ lµm
®êng tõ bao giê? Theo c¸c gia ph¶ cßn lu l¹i cña hä L¬ng (gèc Minh H-
¬ng héi nhËp d©n B¶o An) th× ®ã lµ n¨m 1680.
T¹i Qu¶ng Nam, cã nh÷ng lo¹i xe vµ dông cô chÕ t¸c theo kiÓu
Trung Quèc, Ai CËp... cã thÓ biÕt râ nguån gèc vµi lo¹i, nhÊt lµ xe
tr©u ®¹p níc do Ph¹m Phó Thø (®«ng Bµn) vµ L¬ng V¨n TÊn (B¶o An)
mang tõ ngo¹i quèc (Ai CËp) vÒ nh©n chuyÕn c«ng du sang Ph¸p
1863. Nhng cßn cã c¸c dông cô nh m¸y qu¹t lóa, nhÊt lµ bé che Ðp
mÝa b»ng gç cøng vµ dÎo th× kh«ng biÕt cã tõ bao giê. §Æc biÖt lµ
"¤ng Che" rÊt thuËn tiÖn trong viÖc Ðp mÝa ®¹i trµ, còng ®îc kÐo
cÇn b»ng tr©u hay bß, vËn chuyÓn b»ng b¸nh xe r¨ng ca nh xe tr©u,
cã d¸ng vÎ ph¬ng T©y, xong ch¾c ch¾n ®· xuÊt hiÖn l©u l¾m v× phæ
biÕn nhiÒu n¬i vµ ®· ®îc t«n lªn hµng «ng: "¤ng Che", trong khi xe
tr©u ®¹p níc ch¼ng h¹n, cha ®îc xng tông nh thÕ.
Chßi mÝa n»m trong s©n kh¸ réng n¬i cã tr÷ nhiÒu bã mÝa mµ
ngêi ®i mua ®Òu ph¶i biÕt râ mÝa cã lîng níc bao nhiªu, trång trªn lo¹i
®Êt c¸t hay biÒn vµ ¸nh s¸ng mÆt trêi cã bÞ che rîp hay kh«ng. Khi
con vËt kÐo cÇn cho che quay ë lß th× ngêi thî mang c©y mÝa vµo
chßi vµ cã ngêi chuyªn m«n ®a vµo cho che Ðp ra níc. Thî nÊu ®êng
rÊt cã kinh nghiÖm "thÐn v«i" cho thÝch hîp ®Ó cã ®êng tèt, nghÜa lµ
biÕt vËn dông m¾t ®Ó quan s¸t mµu níc ®êng vµ dïng mòi ®Ó ngöi
mïi th¬m cña ch¶o ®êng ®ang s«i sïng sôc.
Khi ®Õn ®é nµo ®ã, ngêi ta ®Õn xin níc "chÌ hai" ®Ó uèng. Cã
thÓ nãi ngµy tríc, kh«ng cã thø níc ngät nµo ngon, th¬m b»ng níc chÌ
hai. Nã còng quÝ nh c¸c lo¹i níc ngät ®¾t tiÒn ngµy nay. Nhng kh«ng
thÊy ai chÕ biÕn vµ bu«n lo¹i gi¶i kh¸t nµy. Khi níc ®êng ®Õn ®é gäi
lµ ®êng non th× ngêi ta cã thÓ dïng ®Ó ¨n víi b¸nh tr¸ng níng kh¸ ngon.
Khi ®êng non ®Æc s¸nh th× ngêi thî nÊu ®êng ®æ vµo hµng líp c¸c
chÐn trung bµy s½n tøc lµ chÕ thµnh ®êng b¸t (t¸ng). §©y lµ ®êng
®em b¸n ë thÞ trêng tõng cÆp óp l¹i bäc trong r¬m ®Ó khái Èm.
Ngêi ta còng cã ph¬ng ph¸p kh«ng lµm ®êng b¸t mµ ®Ó níc ®-
êng sÒn sÖt ®æ vµo c¸c lo¹i chum, v¹i ®Ó dù tr÷ b¸n quanh n¨m cho
nh÷ng ngêi cã nhu cÇu. Cao h¬n n÷a lµ ®Õn ®é nµo ®ã, ngêi ta ®æ
níc ®êng vµo muçng råi theo kü thuËt riªng ®Ó chÕ biÕn thµnh ®êng
c¸t.
C¸i muçng ®êng h×nh trßn vµ dµi, nhng ®Õn nöa chõng th× uèn
300
n¾n dÇn cho tíi cuèi cïng th× tóm l¹i vµ kÕt thóc b»ng mét c¸i lç lï; trªn
níc mËt kh« r¸o, ngêi ta ®æ níc bïn lªn ®Ó kÝch thÝch sù ho¹t ®éng
cña mËt ch¶y xuèng lç lï ra mét dông cô høng ®ùng. Sau ®ã ngêi ta
chia ®êng lµm ba h¹ng: sè mét lµ ®êng tr¾ng nhÊt, sè hai lµ ®êng cã
h¬i vµng vµ ®êng díi muçng ®îc chÕ biÕn lµm ®êng chµ ®Ó b¸n cho
ngêi trong lµng nÊu rîu cã tiÕng ngon mµ thêi Ph¸p thuéc gäi lµ rîu lËu
B¶o An (kh«ng chÞu nép thuÕ cho th¬ng tÝn). Nhng kh«ng ph¶i B¶o
An cã nhiÒu ®êng muçng ®ñ ®Ó cung cÊp thÞ trêng ®ßi hái c¸c lo¹i
h¶o h¹ng. Do ®ã, ph¶i ®i mua ë c¸c lµng vïng Gß Næi hoÆc c¸c
huyÖn cã nghÒ lµm ®êng nhng kh«ng rµnh th¬ng m¹i.
Theo b¶n têng tr×nh cña ®Æc sø Anh sang Trung Quèc vµ ghÐ
l¹i §µ N½ng 1893 th× c¸ch lµm ®êng cña ta thêi Êy rÊt thÞnh: còng
dïng ®êng h¹, ®æ lªn mét ®o¹n th©n chuèi (ch¾c lµ chuèi sø) ®Ó cho
nhùa chuèi läc hÕt t¹p chÊt vµ ch¶y vµo mét c¸i khung trßn. ®ã lµ mét
lo¹i ®êng ngät dÞu, xèp ¨n rÊt ngon. Ta còng biÕt ®ã lµ ®êng phæi v×
mÆt ®êng lç ®ç mµ l¹i xèp, h×nh trßn th©n c©y chuèi.
B¶o An lu«n chÕ ®êng c¸t ®Ó b¸n cho Héi An bÊt kú thêi nµo.
V× biÕt ®êng cã thÓ mang l¹i rÊt nhiÒu lêi nªn vµo thêi Minh M¹ng,
ThiÖu TrÞ (1820 - 1847) vua Minh M¹ng cho ®µo s«ng C©u NhÝ nèi
dµi tõ s«ng Thu Bån ra §µ N½ng, võa cã tÝnh chiÕn lîc qu©n sù, võa
cã tÝnh th¬ng m¹i, cô thÓ lµ bu«n ®êng, quÕ sang c¸c níc nay gäi lµ
ASEAN (§«ng Nam ¸).
Nguån: http://www.yp.com.vn/Info/VProfessVillages1.htm(2005)



NghÒ lµm ®Ìn lång ë Héi An

Xa nay, nãi ®Õn lµng nghÒ Héi An ngêi ta thêng nãi ®Õn gèm
Thanh Hµ, lµng méc Kim Bång, Ýt ai nãi ®Õn nghÒ lµm ®Ìn lång.
Song nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ë Héi An, nghÒ lµm ®Ìn lång rÊt ph¸t triÓn
vµ thu hót nhiÒu lao ®éng, bëi ngoµi quy ®Þnh cña Uû ban thÞ x·, tÊt
c¶ c¸c hé d©n ®Òu th¾p ®Ìn lång trong"§ªm phè cæ" (14 ©m lÞch
hµng th¸ng), kh¸ch du lÞch quèc tÕ, néi ®Þa ®Õn Héi An ®Òu mua
mét chiÕc ®Ìn lång lµm kû niÖm.
§Ìn lång ë Héi An cã nhiÒu kÝch cì, nhiÒu h×nh thï, tõ h×nh
trßn, b¸t gi¸c, lôc gi¸c, h×nh tr¸i bÝ, cñ tái gi¶n ®¬n ®Õn nh÷ng chiÕc

301
®Ìn kÐo qu©n, h×nh rång, h×nh con c¸ víi ®ñ s¾c mµu. Ngêi Héi An
rÊt tù hµo vÒ nh÷ng chiÕc ®Ìn lång do chÝnh tay m×nh lµm nªn bëi
chóng ®¬n gi¶n, dÔ lµm, chØ cÇn chÞu khã. Tríc ®©y khi cha tæ
chøc "§ªm phè cæ", trªn bµn thê mçi nhµ ë Héi An ®Òu cã treo 2
chiÕc ®Ìn lång lín ®îc viÕt ch÷ Tµu rÊt dÑp, ®ã lµ tªn dßng hä c¶ mçi
téc.
§Ìn lång ë Héi An ®îc lµm nh thÕ nµo? Theo ngêi giµ ë ®©y kÓ
l¹i r»ng ngêi ®îc coi lµ "«ng tæ" nghÒ lµm ®Ìn lång ë Héi An cã tªn lµ
X· §êng, khi ®ã gäi lµ thî m·, chuyªn lµm ®Çu l©n, lång ®Ìn trong
nh÷ng ®ªm héi hay trong c¸c cuéc thÞ ®Êu x¶o, thi ®Ìn kÐo qu©n. §Ó
lµm ®îc mét chiÕc ®Ìn lång còng c«ng phu l¾m. Tre lµm lång ®Ìn ph¶i
lµ tre giµ ng©m míi níc muèi 10 ngµy ®Ó chèng mèi, mät, sau ®ã ph¬i
kh«, vãt máng tuú theo kÝch cì cña lo¹i ®Ìn. V¶i bäc ph¶i lµ v¶i xoa
hoÆc lôa t¬ t»m, cã ®é dai dÓ khi c¨ng kh«ng bÞ r¸ch vµ ngêi thî c¨ng
v¶i cÇn cã kü thuËt ®Ó th¼ng gãc ë nh÷ng ®o¹n cong. Ph¶i mÊt 4
ngµy tõ khi vãt nan cho ®Õn khi xong 2 chiÕc ®Ìn lång céng víi 3 c«ng
vÏ, trang trÝ.
Trong nh÷ng "®ªm phè cæ" ®Þnh kú, vµo c¸c ngµy lÔ, TÕt khi
nh÷ng chiÕc ®Ìn lång ®ñ mµu s¾c lung linh trªn c¸c ng¶ ®êng th× d-
êng nh ai còng c¶m thÊy Héi An ®Ñp h¬n vµ ®¸ng yªu h¬n.
Nguån: http://www.yp.com.vn/Info/VProfessVillages1.htm(2005)




302
Phô lôc 4
mét sè phong tôc ë ViÖt Nam



T×m hiÓu TÕt nguyªn ®¸n

Chän mua c©y quÊt ch¬i ngµy TÕt

TÕt lµ lÔ héi lín nhÊt trong c¸c lÔ héi truyÒn thèng ViÖt Nam tõ
hµng ngh×n ®êi nay, lµ ®ªm giao thõa gi÷a n¨m cò vµ n¨m míi; gi÷a
mét chu kú vËn hµnh cña ®Êt trêi, v¹n vËt cá c©y. Ngµy lÔ nµy tiÒm
tµng nh÷ng gi¸ trÞ nh©n v¨n thÓ hiÖn mèi quan hÖ gi÷a con ngêi víi
thiªn nhiªn, vò trô vµ quan niÖm "¬n trêi ma n¾ng ph¶i th×".
TÕt cßn lµ dÞp ®Ó mäi ngêi ViÖt Nam tëng nhí, tri t©m tæ tiªn,
nguån céi; giao c¶m nh©n sinh trong quan hÖ ®¹o lý (¨n qu¶ nhí kÎ
trång c©y) vµ t×nh nghÜa xãm lµng.
¤ng T¸o hay thÇn BÕp lµ ngêi môc ®Ých sù lµm ¨n cña mäi nhµ.
Theo tËp tôc h»ng n¨m «ng ph¶i thu xÕp lªn trêi vµo ngµy 23 th¸ng
ch¹p ®Ó t©u bµy mäi viÖc díi trÇn thÕ víi Ngäc Hoµng. Bëi thÕ nªn,
trong ngµy nµy, c¸c gia ®×nh ®Òu lµm m©m c¬m ®¹m b¹c tiÔn ®a
"«ng T¸o". Ngµy «ng vÒ chÇu trêi ®îc xem nh ngµy ®Çu tiªn cña TÕt
Nguyªn ®¸n. Sau khi tiÔn ®a «ng T¸o ngêi ta b¾t ®Çu dän dÑp nhµ
cöa, lau chïi ®å cóng «ng bµ tæ tiªn, treo tranh, c©u ®èi, vµ c¾m hoa
ë nh÷ng n¬i trang träng ®Ó chuÈn bÞ ®ãn TÕt.
Cïng víi tranh (tranh d©n gian, c©u ®èi), hoa qu¶ lµ yÕu tè tinh
thÇn cao quý thanh khiÕt cña ngêi ViÖt Nam trong nh÷ng ngµy ®Çu
xu©n. MiÒn B¾c cã hoa ®µo, miÒn Nam cã hoa mai, tîng trng cho ph-
íc léc n¨m míi cña mäi gia ®×nh ngêi ViÖt Nam. MÊy ngµy TÕt ngêi ta
cßn ch¬i thªm c©y quÊt chi chÝt tr¸i vµng mäng, ®Æt ë phßng kh¸ch
nh biÓu tîng cho sù sung m·n, may m¾n, h¹nh phóc.
TÕt trªn bµn thê tæ tiªn cña mäi gia ®×nh, ngoµi c¸c thø b¸nh tr¸i
®Òu kh«ng thÓ thiÕu m©m ngò qu¶. ë miÒn B¾c thêng gåm cã n¶i
chuèi xanh, qu¶ bëi, qu¶ cam (hoÆc quÝt) , hång, quÊt. Cßn ë miÒn
Nam, m©m ngò qu¶ lµ dõa xiªm, m·ng cÇu, ®u ®ñ, xoµi xanh, nhµnh
sung hoÆc mét lo¹i tr¸i c©y kh¸c. Ngò qu¶ lµ léc cña trêi, tîng trng cho
ý niÖm kh¸t khao cña con ngêi v× sù ®Çy ®ñ, sung tóc. Ngµy TÕt,

303
cßn cã nhiÒu phong tôc rÊt ®Æc trng, tõ trÎ tíi giµ ai ai còng biÕt, ®îc
gäi lµ thuÇn phong nh khai bót, khai canh, h¸i léc, chóc tÕt, du xu©n,
mõng thä.
Sau giao thõa cã tôc mõng tuæi chóc TÕt. Tríc hÕt con ch¸u
mõng tuæi «ng bµ cha mÑ. ¤ng bµ còng chuÈn bÞ Ýt tiÒn ®Ó mõng
tuæi con ch¸u trong nhµ vµ con ch¸u hµng xãm l¸ng giÒng, b¹n bÌ th©n
thÝch. Lêi chóc TÕt thêng lµ søc khoÎ, ph¸t tµi ph¸t léc, nh÷ng ngêi n¨m
cò gÆp rñi ro th× ®éng viªn nhau "tai qua n¹n khái" hay "cña ®i thay
ngêi", nghÜa lµ trong c¸i häa còng t×m thÊy c¸i phóc, híng vÒ sù tèt
lµnh. Nhng nh×n chung trong nh÷ng ngµy nµy, ngêi ta thêng kiªng
kh«ng nãi tíi ®iÒu rñi ro hoÆc xÊu xa.
Còng nh©n dÞp ®Çu xu©n, ngêi ta thêng tæ chøc mõng thä lôc
tuÇn, thÊt tuÇn, b¸t tuÇn, cöu tuÇn... tÝnh theo tuæi mô. Ngoµi ra, ng-
êi cã chøc tíc thêng khai Ên, häc trß, sÜ phu khai bót, nhµ n«ng khai
canh, ngêi bu«n b¸n më hµng lÊy ngµy. SÜ, n«ng, n«ng, th¬ng "tø d©n
b¸ch nghÖ" cña d©n téc ta vèn cÇn cï, ai còng muèn n¨m míi vËn héi
hµnh th«ng, lµm ¨n su«n sÎ.
Nh÷ng phong tôc trong lÔ giao thõa

B¾t ®Çu ¾t ph¶i cã kÕt thóc, b¾t ®Çu hay kÕt thóc còng lµ lóc
giao thõa. Theo tõ ®iÓn H¸n ViÖt, giao thõa nghÜa lµ cò giao l¹i, míi
®ãn lÊy. ChÝnh v× ý nghÜa Êy, nªn h»ng n¨m vµo lóc chuyÓn giao
n¨m cò n¨m míi cã lÔ trõ tÞch.
Trõ tÞch lµ giê phót cuèi cïng cña n¨m cò víi ý nghÜa ®em bá
nh÷ng ®iÒu xÊu cña n¨m cò s¾p qua ®Ó ®ãn nh÷ng ®iÒu tèt ®Ñp
cña n¨m míi. LÔ trõ tÞch cßn lµ lÔ ®Ó "khu trõ ma quû", ®îc cö hµnh
vµo lóc giao thõa nªn cßn mang tªn lµ lÔ giao thõa.
+ Cóng trong lÔ giao thõa
Theo truyÒn tông, mçi n¨m cã mét «ng hµnh khiÓn coi viÖc
nh©n gian, hÕt n¨m th× thÇn nä bµn giao c«ng viÖc cho thÇn kia, nªn
cóng tÕ ®Ó tiÔn «ng cò vµ ®ãn «ng míi. LÔ giao thõa ®îc cóng ë
ngoµi trêi bëi c¸c cô xa h×nh dung trong phót cùu v¬ng hµnh khiÓn
bµn giao c«ng viÖc cho t©n v¬ng lu«n cã qu©n ®i, qu©n vÒ ®Çy
kh«ng trung tÊp nËp, véi v· (nhng m¾t trÇn ta kh«ng nh×n thÊy ®îc),
thËm chÝ cã quan qu©n cßn cha kÞp ¨n uèng g×. Nh÷ng phót Êy, c¸c
gia ®×nh ®a x«i gµ, b¸nh tr¸i, hoa qu¶, toµn ®å ¨n nguéi ra ngoµi trêi
304
cóng, víi lßng thµnh tiÔn ®a ngêi nhµ trêi ®· cai qu¶n m×nh n¨m cò vµ
®ãn ngêi nhµ trêi míi xuèng lµm nhiÖm vô cai qu¶n h¹ giíi n¨m tíi. V×
viÖc bµn giao, tiÕp qu¶n c«ng viÖc hÕt søc khÈn tr¬ng nªn c¸c vÞ
kh«ng thÓ vµo trong nhµ khÒ khµ m©m b¸t mµ chØ cã thÓ dõng vµi
gi©y ¨n véi vµng hoÆc mang theo, thËm chÝ chØ chøng kiÕn lßng
thµnh cña chñ nhµ.
+ Söa lÔ giao thõa
Ngêi ta cóng giao thõa t¹i c¸c ®×nh, miÕu, c¸c v¨n chØ trong xãm
còng nh t¹i c¸c t gia. Bµn thê giao thõa ®îc thiÕt lËp ë gi÷a trêi. Mét
chiÕc h¬ng ¸n ®îc kª ra, trªn cã b×nh h¬ng, hai ngän ®Ìn dÇu hoÆc
hai ngän nÕn. LÔ vËt gåm: chiÕc thñ lîn hoÆc con gµ, b¸nh chng,
møt kÑo, trÇu cau, hoa qu¶, rîu níc vµ vµng m·, ®«i khi cã thªm chiÕc
mò cña §¹i V¬ng hµnh khiÓn. §Õn giê phót trõ tÞch, chu«ng trèng
vang lªn, ngêi chñ ra khÊu lÔ, råi mäi ngêi kÕ ®ã lÔ theo, thµnh t©m
cÇu xin vÞ t©n v¬ng hµnh khiÓn phï hé ®é tr× cho mét n¨m nhiÒu
may m¾n. C¸c chïa chiÒn còng cóng giao thõa nhng lÔ vËt lµ ®å
chay. Ngµy nay, ë c¸c t gia ngêi ta vÉn cóng giao thõa víi sù thµnh
kÝnh nh xa nhng bµn thê th× gi¶n tiÖn h¬n, thêng ®Æt ë ngoµi s©n
hay tríc cöa nhµ.
Sau khi cóng giao thõa xong, c¸c gia chñ còng khÊn Thæ C«ng,
tøc lµ vÞ thÇn cai qu¶n trong nhµ. LÔ vËt còng t¬ng tù nh lÔ cóng
giao thõa.
Tôc lÖ trong ®ªm trõ tÞch

LÔ giao thõa ë nhµ xong, ngêi ta kÐo nhau ®i lÔ c¸c ®×nh, chïa,
miÕu, ®iÖn ®Ó cÇu phóc, cÇu may, ®Ó xin PhËt, ThÇn phï hé ®é tr×
cho b¶n th©n vµ gia ®×nh. Nh©n dÞp nµy ngêi ta thêng xin quÎ thÎ
®Çu n¨m. Khi ®i lÔ, ngêi ta kÐn giê vµ híng xuÊt hµnh, ®i ®óng híng
®óng giê ®Ó gÆp may m¾n quanh n¨m.
H¸i léc

§i lÔ ®×nh, chïa, miÕu, ®iÖn xong ngêi ta cã tôc h¸i tríc cöa
®×nh, cöa ®Òn mét cµnh c©y gäi lµ cµnh léc mang vÒ ngô ý lµ "lÊy
léc" cña Trêi ®Êt thÇn, PhËt ban cho. Cµnh léc nµy ®îc mang vÒ
c¾m tríc bµn thê cho ®Õn khi tµn kh«.
H¬ng léc: Cã nhiÒu ngêi thay v× h¸i cµnh léc l¹i xin léc t¹i c¸c

305
®×nh, ®Òn, chïa, miÕu b»ng c¸ch ®èt mét n¾m h¬ng, ®øng khÊn v¸i
tríc bµn thê, råi mang h¬ng ®ã vÒ c¾m vµo b×nh h¬ng bµn thê nhµ
m×nh. Ngän löa tîng trng cho sù ph¸t ®¹t ®îc lÊy tõ n¬i thê tù vÒ tøc lµ
xin PhËt phï hé
X«ng nhµ

Thêng ngêi ta kÐn mét ngêi dÔ vÝa trong gia ®×nh ra ®i tõ tríc
giê trõ tÞch, råi sau lÔ trõ tÞch th× xin h¬ng léc hoÆc h¸i cµnh léc ë
®×nh chïa mang vÒ. Lóc trë vÒ ®· sang n¨m míi vµ ngêi nµy sÏ tù
"x«ng nhµ" cho gia ®×nh m×nh, mang sù tèt ®Ñp quanh n¨m vÒ cho
gia ®×nh. NÕu kh«ng cã ngêi nhµ dÔ vÝa, ngêi ta ph¶i nhê ngêi kh¸c
tèt vÝa ®Ó sím ngµy mïng 1 ®Õn x«ng nhµ tríc khi cã kh¸ch tíi chóc
TÕt.
§i LÔ §Çu Xu©n

Ai còng tin r»ng sau khi trÈy héi, ®i lÔ ®Çu xu©n trë vÒ, t©m
hån cña hä nh ®îc th¾p s¸ng h¬n vµ ngµy mai cuéc sèng sÏ t¬i ®Ñp
h¬n.
ThËt khã x¸c ®Þnh ®îc tõ thêi gian nµo, lÔ héi ®· trë thµnh h¬i
thë cña cuéc sèng. LÔ héi võa lµ nÐt ®Ñp v¨n hãa cña ngêi ViÖt, võa
thÓ hiÖn m¬ íc cña ngµn ®êi vÒ h¹nh phóc vµ cuéc sèng trêng tån
Mçi ®é xu©n vÒ, hoa Mai, hoa §µo ®ua nhau khoe s¾c th¾m, còng lµ
lóc mäi ngêi n« røc rñ nhau ®i tr¶y héi, ®Ó cÇu mong sao cho ®Çu
n¨m cuèi n¨m gÆp may, gia ®lnh lu«n h¹nh phóc xum vÇy. §©y còng
lµ dÞp ®Ó mäi ngêi tëng nhí ®Õn tæ tiªn, céi nguån. Dï lµ ë nh÷ng
ng«i chïa cæ kÝnh thê PhËt, n¬i ®×nh lµng thê B¶n thæ Thµnh hoµng
hay chèn uy nghi th©m nghiªm ®Òn ®µi thê c¸c vÞ ThÇn th¸nh... nhng
chØ víi ba nÐn h¬ng th¬m cïng víi nhang ®ãa hoa t¬i còng ®ñ ®Ó
chóng ta nãi lªn lêi thµnh kÝnh.
L¹c vµo dßng ngêi ®i lÔ ®Çu xu©n ta c¶m thÊy nh ®Êt trêi giao
hoµ, con ngêi nh ®îc gÇn gòi nhau h¬n. Ta cã thÓ hµnh h¬ng vÒ câi
PhËt víi lÔ héi Chïa H¬ng, hay ®Õn chèn bång lai tiªn c¶nh Yªn Tö ®Ó
trë vÒ víi ThiÒn ph¸i Tróc L©m. Hay ngîc lªn dù lÔ héi Vua Hïng l0 - 3
©m lÞch - hoÆc còng cã lÓ thµnh kÝnh th¾p h¬ng t¹i V¨n MiÕu Quèc
Tö Gi¸m (n¬i thê §øc Khæng Tö), cÇu mong cho con ch¸u cña chóng
ta trë thµnh nh÷ng ngêi hiÒn tµi, chñ nh©n trong t¬ng lai cña ®Êt níc.
§èi víi ngêi ViÖt, ®i lÔ ®Çu n¨m ®Ó cÇu mong thÇn tµi phï hé
306
th× xuÊt hµnh chÝnh T©y, cßn nÕu cÇu mong ®iÒu h¹nh phóc (Hû
thÇn) th× xuÊt hµnh chÝnh nam. N¬i ®Õn cã thÓ lµ chïa, ®×nh hoÆc
®Òn v× ngêi ViÖt quan niÖm ®i lÔ ®Çu n¨m nh»m híng tíi v¹n sù
thanh th«ng, nhÊt b¶n v¹n lîi. Do vËy, tuú tõng ngêi, tïy tõng hoµn c¶nh
mµ ngêi ®i lÔ chän cho m×nh mét ®Þa ®iÓm thÝch hîp, øng víi nh÷ng
®iÒu mµ hä mong íc. Kh«ng biÐt nh÷ng lêi thØnh cÇu cã ®Õn ®îc
chèn cöu trïng hay kh«ng, nhng mäi ngêi ®Òu tin r»ng sau khi trÈy héi,
®i lÔ ®Çu xu©n trë vÒ, t©m hån cña hä nh ®îc th¾p s¸ng lªn vµ ngµy
mai cuéc sèng sÏ trë nªn tèt ®Ñp h¬n. Vît lªn trªn nh÷ng yÕu tè t©m
linh, ®i lÔ ®Çu xu©n sÏ lµ nÐt ®Ñp cña d©n téc ViÖt Nam
Nguån: www.vietnamtourism.com/v_pages/country/(12/2005)




Phong tôc ®¸m cíi cña ngêi kinh xa
C©u chuyÖn vÒ nh÷ng tôc lÖ ph¶i cã trong ®¸m cíi xa, phÇn lín ®-
îc thu lîm tõ c¸c «ng giµ, bµ c¶ vµ ®îc truyÒn miÖng tõ thÕ hÖ nµy sang
thÕ hÖ kh¸c.
Tríc ®¸m cíi “nam n÷ thô thô bÊt th©n”, ngêi ®µn «ng vµ ngêi ®µn
bµ trao hoÆc nhËn nhau thø g× ®Òu kh«ng ®îc ®a trùc tiÕp tËn tay,
muèn mêi nhau miÕng trÇu th× ngêi chñ tªm trÇu xÕp vµo c¬i ®Æt gi÷a
bµn, ngêi kh¸ch tù cÇm lªn ¨n. LÔ gi¸o phong kiÕn kh¾t khe, khiÕn viÖc
tá t×nh yªu trùc tiÕp còng khã mµ thùc hiÖn ®îc, cã ch¨ng chØ lµ ®«i
m¾t lÐn nh×n nhau. Bëi vËy nªn viÖc h«n nh©n cÇn ph¶i cã ngêi m«i
giíi, lÔ t¬ hång xong, hai hä ph¶i t¹ bµ mèi mét nöa m©m x«i con gµ kÌm
thªm mét chiÕc ¸o lôa.
Khi ®· ®îc mèi mai, nhµ trai ®Õn nhµ g¸i ®Ó hái tªn tuæi c« g¸i ®îc
gäi lµ lÔ vÊn danh hay “ch¹m ngâ”. Quan träng nhÊt lµ hái tuæi c« g¸i
®Ó hai hä quyÕt ®Þnh ®«i nam n÷ hîp tuæi th× ®îc lÊy nhau, nÕu kh¾c
th× th«i. Trong h«n nh©n xa, c¸c cô kh«ng chØ chó träng ®Õn m«n ®¨ng
hËu ®èi, hîp tuæi mµ viÖc “t×m t«ng t×m hä”còng rÊt ®Ó ý. §iÒu nµy
kh«ng cã nghÜa lµ t×m chèn giµu sang, khinh ngêi nghÌo khã mµ chñ
yÕu lµ t×m nhµ gia gi¸o, t×m ngêi ®øc ®é ®Ó khi cã nh÷ng trôc trÆc x¶y
ra trong h«n nh©n cßn cã ngêi biÕt ®iÒu hay lÏ ph¶i ®Ó gi¶i quyÕt tháa
®¸ng.

307
Th¸ch cíi còng lµ mét tËp tôc l¹c hËu, dë nhiÒu hay Ýt, trãi buéc c¶
nhµ trai lÉn nhµ g¸i. §¸ng lÏ ®îc thµnh vî thµnh chång nhng l¹i gÆp ph¶i
bµ c« «ng b¸c bªn nhµ g¸i khã tÝnh, th¸ch cíi nµo lµ quÇn ¸o, rîu b¸nh,
trÇu cau, nµo nÕp tÎ, lîn gµ, nhÉn xuyÕn, hoa tai, tiÒn mÆt... l¹i cßn
tÝnh ®ñ cç cíi bao nhiªu m©m nªn nhµ trai ®µnh bá cuéc, mµ sù thiÖt
thßi l¹i r¬i vµo th©n phËn c« g¸i. Còng cã ®¸m, nhµ trai cè ch¹y ngîc ch¹y
xu«i cèt lo cho xong viÖc råi kÐo cµy tr¶ nî. Trong ®¸m cíi cã rÊt nhiÒu
lÔ vËt, nhng kh«ng thÓ thiÕu chiÕc b¸nh “phu thª”. B¸nh lµm b»ng bét ®-
êng tr¾ng, dõa vµ ®Ëu xanh biÓu tîng cho ®«i vî chång phËn ®Ñp
duyªn a.
TiÒn cheo lµ mét kho¶n tiÒn nhµ trai nép cho lµng bªn nhµ g¸i, trai
g¸i trong lµng lÊy nhau còng ph¶i nép cheo xong cã gi¶m bít. XuÊt xø
cña tôc lÖ nµy lµ tôc ”lan nhai”- ngêi lµng ®ãn mõng h«n lÔ b»ng c¸ch
ch¨ng d©y ë däc ®êng hoÆc ë cæng lµng. §Ó ®¸p lÔ, ®oµn ®a d©u
còng ®a trÇu cau ra mêi, ®a quµ, ®a tiÒn biÕu tÆng. DÇn dÇn nhiÒu
ngêi lîi dông c¬ héi nµy ®Ó vßi tiÒn nªn vÒ sau ngêi ta xãa bá lÖ nµy vµ
c¸c lµng thu tiÒn cheo. Khi ®· nép tiÒn cheo cho lµng, tøc lµ ®¸m cíi ®·
®îc lµng c«ng nhËn vµ tê nép cheo ®îc coi nh tê h«n thó. Kho¶n tiÒn
cheo nµy, nhiÒu ®Þa ph¬ng dïng vµo viÖc c«ng Ých nh ®µo giÕng,
®¾p ®êng, l¸t g¹ch, x©y cæng lµng.
Tríc giê ®ãn d©u, nhµ trai cö hai ngêi thêng lµ bµ b¸c hoÆc bµ c«
cña chó rÓ ®a mét c¬i trÇu, mét be rîu ®Õn nhµ g¸i ®Ó xin d©u, b¸o tríc
giê ®oµn ®ãn d©u sÏ ®Õn ®Ó nhµ g¸i s½n sµng ®ãn tiÕp. Phong tôc
nµy cã nhiÒu ý nghÜa bëi mÆc dï hai gia ®×nh ®· quy íc ngµy giê ®a
®ãn, nhng ®Ò phßng bÊt tr¾c trong nh÷ng trêng hîp do thêi tiÕt hoÆc
trë ng¹i vÒ giao th«ng nªn míi ®Þnh ra lÔ nµy biÓu hiÖn sù thËn träng
trong h«n lÔ.
Khi nhµ trai ®Õn ®ãn d©u, ®«i d©u rÓ ph¶i khÊu ®Çu lµm lÔ tríc
bµn thê tæ tiªn khÊn niÖm xin tæ tiªn chÊp thuËn cho hä nªn vî chång.
Sau lÔ, hai vî chång mang c¬i trÇu, bao thuèc ®i mêi vµ chµo ngêi th©n
kh¾p lît. Tríc hÕt lµ mêi nh÷ng ngêi cao tuæi bÒ trªn, kh¸ch tríc ngêi nhµ
sau, trong khi ®i mêi chµo, c« d©u ph¶i giíi thiÖu cho chµng rÓ biÕt mèi
quan hÖ ®Ó biÕt c¸ch xng h«. Sau cïng, tríc khi bíc ra cöa vÒ nhµ
chång, ®«i d©u rÓ ph¶i lÔ t¹ cha mÑ. Lóc ®ã cha mÑ vî sÏ ban ph¸t cho
con g¸i vµ con rÓ mét vËt kû niÖm nh ®«i b«ng tai hoÆc mét quan tiÒn.
L¹i cã tôc mÑ c« d©u kh«ng ®îc ®a con vÒ nhµ chång. Thêi phong

308
kiÕn xa ngêi cha ®îc quyÕt ®Þnh mäi viÖc trong gia ®×nh vµ ngêi mÑ
chØ biÕt tu©n theo. ThÕ nªn cã nh÷ng hoµn c¶nh Ðo le, c« g¸i trong
ngµy vu quy th× khãc lãc buån tñi v× bÞ Ðp buéc, lo sî c¶nh lµm d©u,
lµm vî, ngêi mÑ th¬ng con th¬ d¹i còng mñi lßng sôt sïi khãc. ThÕ lµ
trong lóc hai hä ®ang vui tiÖc cíi th× mÑ con lñi thñi c¾p nãn d¾t nhau
vÒ. Do ®ã cã lÖ kh«ng cho mÑ ®i tiÔn con.
G¸i vÒ nhµ chång còng cã nhiÒu tôc lÖ kh¸c nhau, ë NghÖ An - Hµ
TÜnh xa cã tôc mÑ chång ra ®ãn con d©u. MÑ chång ®Æt tríc ngâ mét
c¸i nåi ®ång, mét c¸i g¸o móc níc, trong nåi ®ång ®Æt s½n mét quan
tiÒn vµ ®ùng ®Çy níc trong. Nµng d©u vÒ ®Õn cæng dïng g¸o móc níc
röa mÆt rèi vít lÊy quan tiÒn ®i theo mÑ chång vµo nhµ lÔ tæ tiªn (bèn
l¹y, ba v¸i). Sau lÔ, mÑ chång sÏ d¾t nµng d©u vµo buång cã giêng
chiÕu míi, ®«i chiÕu ®îc tr¶i óp vµo nhau do ngêi th©n trong hä cã tuæi
t¸c, vî chång song toµn, con ch¸u ®«ng, lµm ¨n kh¸ gi¶ ®îc gia ®×nh ®Õn
tr¶i tõ tríc. Tôc lÖ nµy hãa gi¶i ®îc nh÷ng suy nghÜ tiªu cùc vÒ mÑ
chång nµng d©u mµ cho thÊy sù chu ®¸o cña ngêi mÑ chång. C« d©u
míi bíc ch©n vÒ nhµ chång ®· ®îc tæ tiªn, cha mÑ chång ban phíc cho
dåi dµo nh níc ®îc mÑ chång trao cho quan tiÒn lµ biÓu hiÖn vèn liÕng
cña riªng. NhiÒu ®Þa ph¬ng kh¸c l¹i cã tôc khi con d©u vÒ th× mÑ
chång cÇm t¹m chiÕc b×nh v«i l¸nh sang nhµ hµng xãm. Tôc nµy cã ý
nghÜa lµ mÑ chång ®· x¸c ®Þnh trao quyÒn quyÕt ®Þnh c«ng viÖc
trong nhµ cho con d©u lµm chñ, tuy vËy, bµ vÉn n¾m quyÒn ®iÒu hµnh
nªn gi÷ chiÕc b×nh v«i v× nã tîng trng cho bµ chóa trong nhµ.
Còng v× thêi xa cã n¹n t¶o h«n nªn sinh ra tôc ph¶i cã ngêi nhµ c«
d©u ®i theo vÒ nhµ chó rÓ gäi lµ phï d©u. Th«ng thêng th× “n÷ thËp
tam, nam thËp lôc”, c« d©u míi mêi ba tuæi vÒ nhµ chång ch¼ng biÕt
g× nªn nhiÒu khi phï d©u ph¶i ë l¹i nhµ trai n¨m bÈy ngµy míi vÒ. Nh÷ng
ngêi phï d©u thêng lµ c« d× th©n thiÕt, ®îc bè mÑ c« d©u ñy th¸c, cã
thÓ truyÒn ®¹t kinh nghiÖm lµm d©u, lµm vî cho ch¸u m×nh. §¸m cíc xa
ph¶i cã phï d©u vµ kh«ng hÒ cã phï rÓ nh ngµy nay. Th«ng thêng, phï
d©u còng trë vÒ víi ®«i d©u rÓ trong lÔ l¹i mÆt. Tôc lÖ nµy ®îc thùc
hiÖn vµo ngµy thø hai hoÆc thø t sau lÔ thµnh h«n, hai vî chång mang
lÔ vËt trë vÒ nhµ g¸i ®Ó ®ãn bè mÑ vî vµ vµi ngêi th©n thiÕt sang nhµ
chó rÓ. Lóc ®ã mÑ c« d©u míi ®îc sang nhµ con g¸i. Tôc lÖ nµy mang ý
nghÜa tèt ®Ñp, nh¾c nhë con c¸i ®¹o hiÕu, biÕt t¹ ¬n sinh thµnh. H¬n
n÷a, th¾t chÆt mèi quan hÖ th«ng gia, hä hµng ngay tõ buæi ban ®Çu
vµ ®©y lµ lóc hai gia ®×nh cã thÓ rót kinh nghiÖm vÒ viÖc tæ chøc ®¸m
309
cíi vµ bµn b¹c viÖc t¸n thµnh cuéc sèng cho ®«i trÎ trong t¬ng lai
NhiÒu tôc lÖ cña ®¸m cíi thêi xa ®Õn nay vÉn ®îc duy tr× gi÷a c¸i
míi vµ c¸i cò, bëi chóng còng cã xuÊt xø tõ kinh nghiÖm thùc tÕ trong
cuéc sèng. Tuy nhiªn thêi nay, t«n träng tù do luyÕn ¸i h«n nh©n ®· gi¶i
phãng cho nam n÷ thanh niªn tho¸t khái nh÷ng luËt tôc gß bã trãi buéc,
cßn nh÷ng luËt tôc tèt ®Ñp ®· ¨n s©u bÐn rÔ mét c¸ch bÒn chÆt trong
d©n gian vÉn ®ang ®îc x· héi míi gi÷ g×n vµ kh«i phôc ph¸t triÓn.
Nguån: http://vi.wikipedia.org/wiki/vanhoavietnam/lecuoi /(2005)




Phông tôc ®¸m ma

Tang lÔ lµ nh÷ng lÔ nghi ®îc ®Æt ra ®Ó bµy tá lßng th¬ng xãt
vµ kÝnh thê ngêi chÕt. Ngêi ViÖt Nam coi tang lÔ cha mÑ lµ quan
träng nhÊt.
Khi cã ngêi th©n qua ®êi, ngêi nhµ cÇm c¸i ¸o cña ngêi chÕt míi
thay, ®i ®êng phÝa tríc trÌo lªn m¸i nhµ hó vÝa ba lÇn (lÔ phôc hån,
chiªu hån) ba hån, b¶y vÝa, cha ®©u vÒ víi con hoÆc ba hån, chÝn
vÝa mÑ ®©u vÒ víi con, tá ý mong cha mÑ sèng l¹i. Theo quan niÖm
cña §¹o gi¸o th× ph¸ch (hay vÝa) lµ phÇn tinh thÇn cña ngêi ph¶i phô
vµo x¸c míi tån t¹i, khi ngêi chÕt th× tan ®i, cßn hån lµ phÇn tinh thÇn
kh«ng cã x¸c vÉn tån t¹i ®îc. Hó vÝa xong tôt xuèng b»ng lèi phÝa
sau. Mang ¸o võa ®îc hó vÝa phñ lªn x¸c.
Dïng níc th¬m t¾m röa cho ngêi chÕt (lÔ méc dôc ), ch¶i tãc,
c¾t mãng tay mãng ch©n, thay quÇn ¸o míi. Ngêi chÕt ®îc mÆc quÇn
¸o sang träng hay ®¬n s¬ tïy theo nhµ giµu hay nghÌo, cã chøc tíc hay
kh«ng, chÕt giµ hay chÕt trÎ.
C¸c ®å dïng vµ níc t¾m cña lÔ méc dôc ®îc ®em ch«n. Xong,
khiªng x¸c ®Æt xuèng ®Êt, råi l¹i khiªng lªn giêng. Sau ®ã lµm lÔ ph¹n
hµm, hay ngËm hµm. Bá mét n¾m g¹o vµ ba ®ång tiÒn (®ång kÏm,
®ång chinh) vµo miÖng ngêi chÕt. G¹o ®Ó linh hån ngêi chÕt ¨n, khái
ph¶i thµnh ma ®ãi. TiÒn dïng ®Ó ®i ®ß hay qua cÇu sang bªn kia thÕ
giíi. Nh÷ng ngêi lóc sèng ¨n ë b¹c ¸c th× lóc chÕt linh hån ph¶i qua cÇu
N¹i Hµ. Ngêi l¬ng thiÖn ®îc qua cÇu Kim Ng©n. Ngµy xa nhµ giµu
dïng g¹o vµ vµng, ngäc ®Ó lµm lÔ ph¹n hµm. Tõ lóc mÆc quÇn ¸o

310
®Ñp cho ngêi chÕt xong, con ch¸u kh«ng mÆc ®å tèt ®Ñp, ch¶i
chuèt. Ngîc l¹i, cµng ¨n mÆc tiÒu tôy cµng tá lßng hiÕu th¶o.
TiÕp ®Õn lµ lÔ kh©m liÖm. Kh©m liÖm lµ dïng v¶i bäc x¸c tríc
khi ®Æt vµo ¸o quan. X¸c ®îc chÌn ®å bæ khuyÕt, bäc kÝn vµ buéc
chÆt thµnh mét khèi vu«ng vøc.
Lóc ®Æt x¸c vµo ¸o quan ( lÔ nhËp quan ), lãt giÊy b¶n, r¾c
báng hay trµ kh« ®Ó ®Ò phßng hót níc do x¸c tiÕt ra. NhiÒu nhµ mêi
thÇy phï thñy lµm lÔ ph¹t méc (chÐm gç). Mét tay cÇm dao, tay kia
cÇm bã h¬ng, thÇy phï thñy võa niÖm thÇn chó, võa qu¸t th¸o, võa
chÐm vµo thµnh ¸o quan ®Ó trõ ma quû cßn Èn nÊp trong ¸o quan vµ
trong nh÷ng tÊm v¸n. Ph¹t méc xong, thÇy phï thñy bá vµo trong ¸o
quan mét miÕng v¸n ®ôc h×nh chßm sao b¾c ®Èu, gäi lµ v¸n thÊt tinh
(b¶y ng«i sao). Gia ®×nh nghÌo th× chØ vÏ chßm sao lªn mét m¶nh giÊy.
NhËp quan råi, chÌn thªm ®å bæ khuyÕt, ®Ëy n¾p ¸o quan, g¾n
s¬n, ®ãng c¸ hoÆc ®ãng ®inh cho kÝn. Linh c÷u ®îc khiªng ra ®Æt
gi÷a nhµ, trªn nãc bµy mét b¸t c¬m óp, c¾m mét chiÕc ®òa vãt cho s¬
ra nh gai nhän (cã n¬i gäi lµ chiÕc ®òa b«ng), mét qu¶ trøng luéc, ba
nÐn h¬ng.
B¸t c¬m, qu¶ trøng, cã thÓ lµ b÷a ¨n ®Ó linh hån ngêi chÕt khái
trë thµnh ma ®ãi. ChiÕc ®òa ch÷ h¸n viÖt lµ kho¸i (bé tróc). Ch÷ kho¸i
(bé t©m) cã nhiÒu nghÜa síng thÝch, nhanh chãng, s¾c bÐn, vµ lÝnh
®i b¾t giÆc cíp. C¸i gai nhän ch÷ h¸n viÖt lµ thø (bé ®ao), thø cßn cã
nghÜa lµ ®©m chÕt. ChiÕc ®òa gai tîng trng cho mét tªn lÝnh ®i b¾t
vµ ®©m chÕt giÆc cíp, ®îc ngêi xa dïng lµm bïa trõ ma quû.
NÕu trong gia ®×nh cßn ngêi ë bËc cao h¬n ngêi chÕt th× ®Æt
linh c÷u ë gian bªn c¹nh, ®Çu quay ra ngoµi s©n hoÆc quay vÒ híng
nam.
Sau vµi ba ngµy, chê con ch¸u ë xa vÒ ®«ng ®ñ, th× lµm lÔ
thµnh phôc, còng gäi lµ ph¸t tang. GÆp mïa nãng bøc hoÆc lóc cã
bÖnh dÞch th× ph¸t tang sím h¬n. Con ch¸u, hä hµng, tïy theo thø bËc
mµ mÆc ®å tang. §å tang cña ngêi v¾ng mÆt ®îc ®Æt trªn linh c÷u.
LuËt xa quy ®Þnh râ rµng n¨m h¹ng quÇn ¸o, mò kh¨n, cïng thêi h¹n
®Ó tang.
Lµm lÔ nhËp quan råi nhng cha ph¸t tang th× con ch¸u cßn ®îc
phÐp cíi, gäi lµ cíi ch¹y tang. Nhµ nµo réng r·i, giµu sang th× ®Æt linh

311
sµng (giêng cña linh hån ngêi chÕt) vµ linh täa (bµn thê linh hån).
Buæi s¸ng bng chËu níc, kh¨n mÆt vµo linh sµng, khãc ba tiÕng
råi ríc hån b¹ch ra linh täa, lóc ®ã míi d©ng cóng c¬m níc. Buæi tèi
d©ng cóng xong, l¹i ríc hån b¹ch vµo linh sµng, bu«ng mµn ®¾p ch¨n
råi míi trë ra. Nhµ nghÌo th× treo hån b¹ch vµo linh täa, råi lµm lÔ d©ng
cóng. LÔ nµy gäi lµ lÔ chiªu tÞch ®iÖn.
Trong mÊy ngµy linh c÷u cßn quµn trong nhµ, nhiÒu gia ®×nh
mêi phêng b¸t ©m thæi kÌn, ®¸nh trèng ®Öm cho con ch¸u khãc, vµ
mçi khi cã ngêi tíi phóng viÕng. Nhµ giµu l¹i cßn thuª ngêi khãc mín
cho t¨ng vÎ th¬ng nhí, sÇu th¶m.
§Õn ngµy ph¸t dÉn (®a ®¸m), lµm lÔ khiÓn diÖn (tiÔn biÖt), råi
ríc linh c÷u lªn ®¹i d (xe ®ßn). Cã nhµ lµm lÔ c¸o thÇn ®¹o lé, xin phÐp
cho ®¸m tang b¾t ®Çu lªn ®êng. B¾t ®Çu cuéc ph¸t dÉn. Tuú theo
®¸m ma to hay nhá, c¸ch s¾p ®Æt còng nh thø tù tuÇn hµnh cã ®«i
phÇn kh¸c nhau. §i më ®êng lµ hai ph¬ng tíng mÆc quÇn ¸o ®¹o sÜ,
®eo mÆt n¹ d÷ tîn, cÇm g¬m xua ®uæi ma quû. Cã khi ph¬ng tríng ®-
îc lµm b»ng giÊy hoÆc vÏ vµo tÊm méc, cho trÎ con v¸c.
TiÕp theo lµ mét bøc hoµnh tr¾ng do hai ngêi khiªng, viÕt bèn
ch÷ theo vµi c«ng thøc cã s½n ®Ó ®äc lªn ngêi l¹ còng cã thÓ biÕt ng-
êi chÕt lµ ®µn «ng hay ®µn bµ. ThÝ dô cha chÕt th× viÕt c©u Hç s¬n
v©n ¸m (nói Hç m©y che, theo ®iÓn tÝch xa th× nói Hç lµ n¬i tëng nhí
cha). MÑ chÕt th× viÕt c©u DÜ lÜnh v©n mª (nói DÜ m©y mê, nói DÜ
lµ n¬i ngãng mÑ). Theo sau lµ mét tÊm lôa hay vãc mµu ®á dïng ®Ó
ghi chøc tíc, hä tªn, thôy hiÖu ngêi chÕt. §©y lµ chç ®Ó c¸c gia ®×nh
danh gi¸ ®ua nhau dµi dßng minh tinh, ®em hÕt phÈm hµm ra khoe.
Nhµ nghÌo th× dïng giÊy ®iÒu buéc lªn cµnh tre cho mét ®øa bÐ cÇm.
KÕ tiÕp lµ h¬ng ¸n bµy ®å thê vµ thùc ¸n bµy ®å ¨n. Råi ®Õn
linh xa chë hån b¹ch, cã phêng b¸t ©m ®i kÌm bªn. Mét ngêi cÇm biÓn
®an triÖu b»ng giÊy viÕt hai ch÷ trung tÝn hay trinh thuËn tuú theo
ngêi chÕt lµ ®µn «ng hay ®µn bµ.
TiÕp theo lµ cê c«ng bè dÉn ®êng cho phu khiªng ®¹i d. Nhµ
giµu thêng che linh c÷u b»ng c¸i nhµ t¸ng trang hoµng léng lÉy, hoÆc
mét chiÕc thuyÒn b¸t nh· b»ng giÊy nÕu ngêi chÕt lµ mét PhËt tö. Cã
nhµ th¾p thªm b¶y c©y nÕn xÕp thµnh h×nh chßm sao b¾c ®Èu trªn
n¾p linh c÷u.

312
Ai còng biÕt r»ng Nho gi¸o rÊt träng t«n ti trËt tù qu©n, s, phô
(vua, thÇy d¹y häc, cha). Trong gia ®×nh ngêi cha lµ trªn hÕt. Cha
chÕt, tÊt c¶ con c¸i thuéc bËc díi ph¶i ®i sau quan tµi cña cha.
Tôc lÖ tang ma cho ngêi con trai ®i giËt lïi ®»ng tríc quan tµi cña
mÑ, nh vËy lµ võa gi÷ ®îc lßng kÝnh träng cña ch÷ hiÕu võa gi÷ ®îc
tinh thÇn träng nam khinh n÷ cña Nho gi¸o.
ChiÕc gËy tre tîng trng cho ngay th¼ng, cøng r¾n cña cha, gËy
v«ng tîng trng cho thuÇn hËu, mÒm dÎo cña mÑ. Ngêi xa quan niÖm
r»ng trêi trßn ®Êt vu«ng. Quan niÖm nµy ®îc thÓ hiÖn râ rµng qua sù
tÝch b¸nh giÇy b¸nh chng cña ta. GËy tre trßn tîng trng cho trêi. Theo
thuyÕt ¢m D¬ng cña Nho gi¸o th× trêi thuéc vÒ d¬ng, chØ ngêi cha.
GËy v«ng vu«ng tîng trng cho ®Êt. §Êt thuéc vÒ ©m, chØ ngêi mÑ.
V× vËy cho nªn ®a ®¸m cha ph¶i chèng gËy trßn, ®a ®¸m mÑ th×
chèng gËy vu«ng.
Con g¸i, con d©u lu«n lu«n ®i ®»ng sau linh c÷u cha mÑ, díi tÊm
ph¬ng du b»ng v¶i tr¾ng dïng ®Ó che n¾ng. Khi nµo ®îc hiÖu lÖnh
th× con g¸i trëng vµ con d©u trëng ph¶i võa khãc võa l¨n ®êng cho
t¨ng thªm phÇn th¶m thiÕt.
C¸c gia ®×nh theo ®¹o PhËt thêng mêi nhµ s, bµ v·i ®Õn tông
kinh, cÇu nguyÖn cho linh hån ngêi chÕt ®îc siªu sinh tÞnh ®é. Lóc
®a ®¸m, c¸c bµ v·i ®éi cÇu b¸t nh·, nhµ s gâ mâ tông kinh, ®i ®»ng tríc
linh c÷u ®Ó dÉn ®êng linh hån sang T©y ph¬ng cùc l¹c.
Däc ®êng ®¸m tang cã ngêi r¾c vµng m· . Ngêi ta tin r»ng cã
nhiÒu ma quû theo ®uæi ¸m h¹i linh hån ngêi chÕt. Ph¶i r¾c vµng m·
®Ó tèng tiÔn chóng míi bu«ng tha.
T¹i huyÖt ch«n, nhiÒu nhµ lµm lÔ tÕ thæ thÇn n¬i ®©y.
§îi ®óng giê tèt th× h¹ huyÖt. HuyÖt ®îc thÇy ®Þa lÝ t×m ph¬ng
nh¾m híng tríc, lóc nµy chØ xª xÝch linh c÷u, ®Æt cho thËt ®óng.
LÊp mé xong th× ®èt nhµ t¸ng, minh tinh, cÇu b¸t nh·, thuyÒn b¸t nh·
vµ ph¬ng tíng. NÕu ngêi chÕt lµ PhËt tö th× cã nhµ s tông kinh gâ mâ
vµ c¸c bµ v·i cÇm h¬ng niÖm PhËt ®i quanh mé.
Nh÷ng ngµy tiÕp theo, con ch¸u ®em trÇu rîu ra th¨m mé, gäi lµ
Êp mé, ngô ý lµm cho ngêi n»m díi mé bít l¹nh lÏo. §Õn ngµy thø ba
lµm lÔ më cöa m¶. Con ch¸u ®¾p l¹i ng«i mé, mêi thÇy phï thñy yÓm bïa
trõ ma quû.
313
Nh÷ng gia ®×nh theo PhËt gi¸o, sau ®¸m tang cø b¶y ngµy l¹i
lµm mét tuÇn chay, tông kinh t¹i nhµ hay t¹i chïa. §Õn tuÇn chay thø
b¶y, còng gäi lµ cóng 49 ngµy, th× ngõng. §îc 100 ngµy lµm tuÇn b¸ch
nhËt, cßn gäi lµ tuÇn tèt khèc nghÜa lµ tõ nay trë ®i th«i kh«ng khãc
n÷a. Mçi n¨m ®Õn ngµy mÊt, con ch¸u cóng giç ®Ó tëng nhí. Giç ®Çu
gäi lµ tiÓu têng. N¨m sau lµm lÔ ®¹i têng. Sau 27 th¸ng th× lµm lÔ trõ
phôc, hÕt h¹n ®Ó tang.
NhiÒu lµng quª miÒn B¾c cã tôc c¶i t¸ng (bèc mé), nghÜa lµ
ch«n sang khu ®Êt míi. LÝ do lµ v× sau vµi ba n¨m mé cò bÞ sôt lë,
ngËp níc, hoÆc v× ch«n ë n¬i xa con ch¸u muèn ®a vÒ quª nhµ, còng
cã khi chØ v× tin thÇy ®Þa lÝ, phï thñy. Con ch¸u lµm lÔ c¸o tõ ®êng
råi khai mé, më n¾p quan tµi. TÊt c¶ x¬ng cèt ®îc nhÆt ra, tÈy röa
b»ng níc th¬m, lau kh«, xÕp vµo mét c¸i tiÓu sµnh, råi ch«n sang ®Êt
kh¸c. Tríc khi ch«n lµm lÔ cóng thæ thÇn míi.
Ngêi ViÖt Nam quan niÖm r»ng sèng göi th¸c vÒ (sinh kÝ tö
quy). ChÕt lµ trë vÒ víi tæ tiªn bªn kia thÕ giíi. Ai còng mong muèn
cho cha mÑ trë vÒ ®îc thanh tho¸t, may m¾n. Ngêi con cã hiÕu ph¶i
thê cha mÑ ®· chÕt còng nh lóc cha mÑ cßn sèng, thê khi mÊt nh lóc
h·y cßn (sù tö nh sù sinh, sù vong nh sù tån).
Ngµy nay, ®¸m tang ®îc tæ chøc gän gµng. Hån b¹ch, thÓ k×,
minh tinh ®îc thay b»ng tÊm ¶nh ch©n dung ngêi chÕt. Linh c÷u ®îc
chë b»ng xe h¬i. NhiÒu nghi thøc, hñ tôc bÞ xo¸ bá (th¬ng vay khãc
mín, l¨n ®êng, cê qu¹t rÇm ré, kÌn trèng Çm ü).
Thêi h¹n ®Ó tang ®îc rót ng¾n. Må m¶ x©y ®¾p cÈn thËn,
kh«ng cÇn ph¶i c¶i t¸ng. NhiÒu gia ®×nh cho thiªu x¸c, gi÷ tro ®Ó thê
t¹i chïa.
Nguån: http://hanoi.vnn.vn/vanhoa/phongtuc/tangle (12/2005)

T«n ViÖt - Mét tr¨m ®iÒu nªn biÕt vÒ phong tôc ViÖt nam. NXB
V¨n hãa d©n téc, Hµ néi 2000.




Tôc nhuém r¨ng ®en

Ngêi ViÖt Nam ngµy nay kh«ng thÓ h×nh dung r»ng c¸ch ®©y

314
kh«ng ®Õn mét thÕ kû, ngêi phô n÷ kh«ng nh÷ng ph¶i cã lµn da tr¾ng
hång mµ cßn ph¶i cã hµm r¨ng “®en nh nhøc”. H×nh ¶nh qu¶ da hÊu
bæ ®«i ®· thµnh biÓu tîng cña ngêi ®Ñp m¸ ®á hång, r¨ng ®en tuyÒn.
Nã ®· ®i vµo c©u ca dao quen thuéc:
LÊy chång cho ®¸ng tÊm chång,
Bâ c«ng trang ®iÓm m¸ hång r¨ng ®en.
Hµm r¨ng ®îc coi lµ chuÈn mùc cña c¸i ®Ñp, kh«ng nh÷ng ®èi víi
phô n÷ mµ víi c¶ nam giíi. Mét truyÒn thèng g×n gi÷ tõ l©u ®êi. Tôc
nhuém r¨ng ®en theo truyÒn thuyÕt cña ngêi ViÖt th× ®· cã tõ thêi xa
xa. Ngêi Trung Hoa khi tiÕp xóc lÇn ®Çu víi ngêi ViÖt vµo c¸c thÕ kû
tríc c«ng nguyªn ®· lu ý ®Õn tôc nµy vµ ghi l¹i trong th tÞch cæ, ®i
cïng víi tôc x¨m m×nh vµ ¨n trÇu. Míi ®©y c¸c nhµ kh¶o cæ ®· khai
quËt vµ t×m thÊy mé thuyÒn Ch©u Can ë huyÖn Phó Xuyªn cã tõ
c¸ch ®©y 2400 n¨m, ®· ph¸t hiÖn thÊy hµm r¨ng ®en. Chøng tá tôc
nhuém r¨ng cã tõ l©u ®êi vµ cã thÓ cßn cã tõ tríc ®ã n÷a.
Tr¶i qua 1000 n¨m ®« hé cña Trung Hoa, mÆc dÇu, chñ tr¬ng
®ång ho¸ cña kÎ thèng trÞ b¾t ngêi ViÖt ¨n mÆc theo kiÓu ph¬ng b¾c
nhng ngêi ViÖt còng kh«ng tõ bá tËp tôc xa, coi tôc nhuém r¨ng ®en lµ
yÕu tè v¨n hãa ®Ó ph©n biÖt víi c¸c téc ngêi kh¸c. Nhng r¨ng ®en
kh«ng ph¶i lµ nÐt v¨n hãa riªng cña ngêi ViÖt. §©y lµ ®Æc ®iÓm cña
vïng viÔn ®«ng, cã Ýt nhiÒu ë c¸c d©n téc tõ NhËt B¶n ®Õn Ma Lai, ë
miÒn nam trung hoa ngêi ta còng b¾t gÆp nh÷ng bé téc nhuém r¨ng
®en. TÊt nhiªn, trong ®ã cã hËu duÖ cña ngêi ViÖt cæ. NhËt B¶n chØ
cã phô n÷ míi nhuém r¨ng vµ dµnh cho nh÷ng ngêi ®µn bµ cã chång
(13 tuæi trë lªn). Vïng miÒn nói b¾c ViÖt Nam còng cã nh÷ng téc ngêi
nhuém r¨ng ®en nh: Tµy, Dao, L« L«, La Qu¶.
Cuèi thÕ kû tríc, khi tiÕp xóc víi ngêi Ph¸p, mÆc dÇu ë t thÕ kÎ
bÞ ®« hé, nhng ngêi ViÖt vÉn kh«ng tõ bá niÒm tù hßa vÒ bé r¨ng
®en cña m×nh. Nhng sang thÕ kû 20, nhÊt lµ tõ sau thÕ chiÕn thø
nhÊt, ViÖt Nam ®· bíc vµo mét thêi kú biÕn ®æi x· héi s©u s¾c. Hµm
r¨ng ®en ®· bÞ ®Èy lïi vµo dÜ v·ng, nhng ë n«ng th«n nã vÉn ®îc duy
tr×.
Ngêi Trung Hoa xa nhËn xÐt r»ng: V× ngêi ViÖt quen ¨n trÇu
nªn r¨ng hä ®en. Sau nµy nhiÒu häc gi¶ ph¬ng t©y còng cã nhËn xÐt
nh vËy. ThËm trÝ cã b¸c sÜ ngêi Ph¸p cßn ®i ®Õn nhËn ®Þnh sai

315
lÇm r»ng v× ¨n trÇu nªn r¨ng ngêi ViÖt bÞ háng vµ ®en. Sù thËt kh«ng
ph¶i thÕ. NhiÒu téc ngêi Nam ¸ cã tôc ¨n trÇu nhng vÉn ®Ó r¨ng tr¾ng
nh ngêi Chµm, ngêi Ên §é. Ngîc l¹i, ¨n trÇu nÕu dïng nhiÒu v«i cã thÓ
lµm ¶nh hëng ®Õn men r¨ng, nhng nhuém r¨ng l¹i lµ mét biÖn ph¸p
b¶o vÖ r¨ng chèng sù x©m nhËp cña c¸c vi khuÈn cã h¹i. H¬n n÷a, ¨n
trÇu chØ lµm cho r¨ng vµng chø kh«ng lµm cho r¨ng trë thµnh ®en
nh¸nh.
§Ó cã mét hµm r¨ng ®en bãng ph¶i tr¶i qua mét qu¸ tr×nh xö lý
chÆt chÏ vµ kh«ng kÐm phÇn ®au nhøc. Ngêi b×nh d©n thêng nhuém
theo ph¬ng thøc ®¬n gi¶n rÎ tiÒn. Nhng giíi quý téc, quan l¹i th×
nhuém theo nh÷ng ph¬ng ph¸p thuèc gia truyÒn cã khi ®îc gi÷ bÝ
mËt. V× vËy ë HuÕ, n¬i tËp trung vua vµ c¸c «ng hoµng bµ chóa cïng
c¸c quan l¹i, cßn lu gi÷ ®îc nhiÒu c«ng chøc chÕ thuèc nhuém r¨ng,
còng nh c¸c thø thuèc ®Ó duy tr× mµu ®en bãng cña r¨ng.
ë n«ng th«n xa, thêng cã ngêi lµm nghÒ nhuém r¨ng ®i tõ lµng
nµy sang lµng kh¸c, gäi lµ “thÇy nhuém r¨ng”. T¹i HuÕ l¹i cã c¸c “bµ
thÇy”®Ó nhuém r¨ng cho c¸c mÖnh phô. Ngêi ®ã mang theo c¸c thø
thuèc, cßn ®å nghÒ th× rÊt ®¬n gi¶n cã thÓ t×m t¹i chç, ®ã lµ tre ®Ó
chÎ t¨m vµ l¸ c©y ®Ó phÕt thuèc lªn. HuÕ næi tiÕng v× cã nh÷ng ph-
¬ng thuèc gia truyÒn, nªn thuèc ë ®©y ®îc b¸n ra kh¾p miÒn B¾c.
Tríc khi nhuém ph¶i chuÈn bÞ hµm r¨ng cho s¹ch. Trong hai ba
ngµy liÒn, ngêi ®ã ph¶i ®¸nh r¨ng, xØa r¨ng b»ng vá cau kh« víi than
bét. Mét ngµy tríc khi nhuém ph¶i nhai chanh l¸t, sóc miÖng b»ng rîu
tr¾ng pha níc chanh. T¸c dông cña chanh lµm cho líp men ngoµi r¨ng
“mÒm”®i, t¹o thµnh nh÷ng vÖt lâm sÇn sïi trªn men r¨ng, nhng kh«ng
¨n s©u qu¸ ®Ó lµm h¹i r¨ng, nhê ®ã thuèc nhuém cã thÓ b¾t chÆt
h¬n. §îc b¶o vÖ cÈn thËn r¨ng nhuém cã thÓ gi÷ mÇu ®en bãng 20,
30 n¨m. Khi xuÊt hiÖn nh÷ng vÕt vµng trªn r¨ng, ®ång thêi mµu ®en
còng nh¹t ®i, ngêi ta gäi lµ “r¨ng c¶i m¶”, khi ®ã ph¶i nhuém l¹i.
Nhuém r¨ng ph¶i tr¶i qua hai giai ®o¹n: nhuém r¨ng ®á vµ
nhuém r¨ng ®en. Trong ®ît ®Çu ngêi thÇy phÕt cao nhuém r¨ng lªn l¸
chuèi, l¸ dõa hay l¸ cau, c¾t võa hµm r¨ng, råi Ðp lªn mÆt ngoµi cña
r¨ng. Ngêi ta b¾t ®Çu lµm tõ giê DËu (5 giê chiÒu) ®Õn kho¶ng hai
giê s¸ng th× thay thuèc. Ngêi nhuém r¨ng ®ªm ®ã ph¶i n»m ngöa, h¸
måm kh«ng ®îc ®a ®Èy lìi ®éng ®Õn l¸ cao. §Õn s¸ng, sau khi lÊy
thuèc ra ph¶i sóc miÖng b»ng níc m¾m h¶o h¹ng ®Ó th¶i hÕt chÊt

316
thuèc cßn dÝnh ë kÏ r¨ng.
LiÒn tõ 12 ®Õn 15 ngµy, ngêi ®ã ph¶i lu«n h¸ måm, híng giã
§«ng - Nam. chØ ®îc ¨n ch¸o, bón chÊm níc m¾m, nuèt th¾ng kh«ng
nhai. Mçi lÇn ¨n xong ph¶i sóc miÖng b»ng mét thø thuèc gäi lµ “thuèc
xØa níc”. TiÕp ®Êy dïng mét thø thuèc l¸ ®Ó chÕ thµnh bét gäi lµ:
thuèc xØa kh« ”dïng ngãn tay vuèt len mÆt r¨ng, ®ã lµ giai ®o¹n
nhuém r¨ng ®en. B©y giê ®· cã mét hµm r¨ng ®en bãng, ¸nh lªn nh h¹t
huyÒn.
Kh¸i niÖm vÒ c¸i ®Ñp thay ®æi theo thêi gian vµ kh«ng thÓ ¸p
®Æt. Ngay ®Õn nh÷ng ngêi cïng thêi, tuy thuéc nÒn v¨n hãa kh¸c
nhau, vÉn cã thÓ lµm quen vµ dÇn dÇn t×m thÊy c¸i ®Ñp trong hµm
r¨ng ®en cña ngêi ViÖt. H·y xem c¶m tëng cña ®¹i t¸ Diguer tõng sèng
ë ViÖt Nam, ®· viÕt trong cuèn s¸ch s¶n xuÊt n¨m1906 “Sèng l©u víi
ngêi ViÖt, con m¾t du kh¸ch dÇn dÇn quen víi ®êng nÐt cña nh÷ng
con ngêi ®· g©y ra nhiÒu c¶m gi¸c khã chÞu, cuèi cïng du kh¸ch cã
thÓ ph©n biÖt ®îc nhiÒu ngêi ®µn «ng vµ ®µn bµ ®Ñp. Sù thÝch nghi
cña du kh¸ch sÏ hoµn thiÖn cho ®Õn ngµy mµ anh ta nh×n thÊy mét
phô n÷ ®Ñp dï cho r»ng cho ngêi ta ®îc nhuém r¨ng ®en bãng. Qu¶
thËt ý niÖm thÈm mü cã thÓ thay ®æi theo thãi quen”.
Nguån: http://vietsciences.free.fr vµ http://vietsciences.net /
2005)




317
Phô lôc 5
v¨n b¶n ph¸p qui vÒ híng dÉn du lÞch ë VIÖT NAM
(TrÝch LuËt Du lÞch ViÖt Nam, n¨m 2005)



Ch¬ng VII: Híng dÉn du lÞch



§iÒu 72. Híng dÉn viªn du lÞch, thÎ híng dÉn viªn du lÞch

1. Híng dÉn viªn du lÞch bao gåm híng dÉn viªn quèc tÕ, híng dÉn
viªn néi ®Þa.

Híng dÉn viªn quèc tÕ ®îc híng dÉn viªn cho kh¸ch du lÞch quèc
tÕ vµ kh¸ch du lÞch néi ®Þa; híng dÉn viªn néi ®Þa ®îc híng dÉn cho
kh¸ch du lÞch néi ®Þa lµ ngêi ViÖt Nam vµ kh«ng ®îc híng dÉn cho
kh¸ch du lÞch lµ ngêi níc ngoµi.

2. ThÎ híng dÉn viªn gåm thÎ híng dÉn viªn néi ®Þa, thÎ híng dÉn
viªn quèc tÕ. ThÎ híng dÉn viªn cã thêi h¹n ba n¨m vµ cã gi¸ trÞ trong
ph¹m vi toµn quèc.

§iÒu 73. §iÒu kiÖn hµnh nghÒ, tiªu chuÈn cÊp thÎ híng dÉn
viªn

1. Híng dÉn viªn ®îc hµnh nghÒ khi cã thÎ híng dÉn viªn vµ cã hîp
®ång víi doanh nghiÖp l÷ hµnh.

2. Ngêi cã ®ñ c¸c ®iÒu kiÖn sau ®©y ®îc cÊp thÎ híng dÉn viªn néi
®Þa:

a) Cã quèc tÞch ViÖt Nam, thêng tró t¹i ViÖt Nam, cã n¨ng lùc
hµnh vi d©n sù ®Çy ®ñ;

b) Kh«ng m¾c bÖnh truyÒn nhiÔm, kh«ng sö dông c¸c chÊt g©y
nghiÖn;


318
c) Cã tr×nh ®é trung cÊp chuyªn nghiÖp chuyªn ngµnh híng dÉn
du lÞch trë lªn; nÕu tèt nghiÖp chuyªn ngµnh kh¸c th× ph¶i cã chøng
chØ nghiÖp vô híng dÉn du lÞch do c¬ së ®µo t¹o cã thÈm quyÒn cÊp.

3. Ngêi cã ®ñ c¸c ®iÒu kiÖn sau ®©y ®îc cÊp thÎ híng dÉn viªn quèc
tÕ:

a) Cã quèc tÞch ViÖt Nam, thêng tró t¹i ViÖt Nam, cã n¨ng lùc
hµnh vi d©n sù ®Çy ®ñ;

b) Kh«ng m¾c bÖnh truyÒn nhiÔm, kh«ng sö dông c¸c chÊt g©y
nghiÖn;

c) Cã tr×nh ®é cö nh©n chuyªn ngµnh híng dÉn du lÞch trë lªn;
nÕu tèt nghiÖp ®¹i häc chuyªn ngµnh kh¸c th× ph¶i cã chøng chØ
nghiÖp vô vÒ híng dÉn du lÞch do c¬ së ®µo t¹o cã thÈm quyÒn cÊp;

d) Sö dông thµnh th¹o Ýt nhÊt mét ngo¹i ng÷

§iÒu 74. CÊp thÎ híng dÉn viªn

1. Hå s¬ ®Ò nghÞ cÊp thÎ híng dÉn viªn bao gåm:

a) §¬n ®Ò nghÞ cÊp thÎ híng dÉn viªn;

b) S¬ yÕu lý lÞch cã x¸c nhËn cña Uû ban nh©n d©n x·, phêng,
thÞ trÊn n¬i c tró hoÆc c¬ quan n¬i c«ng t¸c;

c) B¶n sao c¸c giÊy tê quy ®Þnh t¹i ®iÓm c kho¶n 2 §iÒu 73 cña
LuËt nµy ®èi víi ngêi ®Ò nghÞ cÊp thÎ híng dÉn viªn néi ®Þa vµ theo
®iÓm c vµ ®iÓm Du lÞch kho¶n 3 §iÒu 73 cña LuËt nµy ®èi víi ngêi ®Ò
nghÞ cÊp thÎ híng dÉn viªn quèc tÕ;

d) GiÊy kh¸m søc khoÎ do c¬ së y tÕ cã thÈm quyÒn cÊp trong thêi
h¹n kh«ng qu¸ ba th¸ng tÝnh ®Õn thêi ®iÓm nép hå s¬;

®) Hai ¶nh ch©n dung 4cm x 6cm chôp trong thêi gian kh«ng qu¸
ba th¸ng tÝnh ®Õn thêi ®iÓm nép hå s¬.



319
2. Trong thêi h¹n mêi l¨m ngµy, kÓ tõ ngµy nhËn ®îc hå s¬ ®Çy ®ñ
®Ò nghÞ cÊp thÎ, c¬ quan nhµ níc vÒ du lÞch cÊp tØnh cã tr¸ch nhiÖm
xem xÐt, cÊp thÎ híng dÉn viªn cho ngêi ®Ò nghÞ; trêng hîp tõ chèi th×
ph¶i tr¶ lêi cho ngêi ®Ò nghÞ b»ng v¨n b¶n, nªu râ lý do.

3. C¬ quan nhµ níc vÒ du lÞch cÊp tØnh tæ chøc cÊp thÎ híng dÉn
viªn du lÞch quèc tÕ vµ thÎ híng dÉn viªn du lÞch néi ®Þa theo mÉu do
c¬ quan qu¶n lý nhµ níc vÒ du lÞch ë trung ¬ng quy ®Þnh.

§iÒu 75. §æi, cÊp l¹i, thu håi thÎ híng dÉn viªn

1. ViÖc ®æi thÎ híng dÉn viªn ®îc quy ®Þnh nh sau:

a) Ba m¬i ngµy tríc khi thÎ hÕt h¹n, híng dÉn viªn ph¶i lµm thñ tôc
®Ò nghÞ ®æi thÎ híng dÉn viªn míi;

b) Hå s¬ ®Ò nghÞ ®æi thÎ híng dÉn viªn gåm ®¬n ®Ò nghÞ ®æi
thÎ híng dÉn viªn; giÊy chøng nhËn ®· qua líp båi dìng kiÕn thøc ®Þnh
kú cho híng dÉn viªn do c¬ quan nhµ níc vÒ du lÞch cã thÈm quyÒn cÊp
vµ b¶n sao thÎ híng dÉn viªn cò;

c) Ngêi ®Ò nghÞ ®æi thÎ híng dÉn viªn nép hå s¬ cho c¬ quan nhµ
níc vÒ du lÞch cÊp tØnh.

2. ViÖc cÊp l¹i thÎ híng dÉn viªn ®îc quy ®Þnh nh sau:

a) ThÎ híng dÉn viªn ®îc cÊp l¹i trong trêng hîp bÞ mÊt hoÆc bÞ h
háng;

b) Ngêi ®Ò nghÞ cÊp l¹i thÎ híng dÉn viªn nép hå s¬ gåm ®¬n ®Ò
nghÞ cÊp l¹i thÎ, giÊy x¸c nhËn bÞ mÊt thÎ hoÆc thÎ bÞ h háng kÌm theo
hai ¶nh quy ®Þnh t¹i ®iÓm ® kho¶n 1 §iÒu 74 cña LuËt nµy cho c¬
quan nhµ níc vÒ du lÞch cÊp tØnh.

3. Trong thêi h¹n mêi l¨m ngµy, kÓ tõ ngµy nhËn ®îc hå s¬ ®Çy
®ñ, c¬ quan nhµ níc vÒ du lÞch cÊp tØnh cã tr¸ch nhiÖm xem xÐt, ®æi,
cÊp l¹i thÎ híng dÉn viªn cho ngêi ®Ò nghÞ; trêng hîp tõ chèi th× ph¶i tr¶
lêi cho ngêi ®Ò nghÞ b»ng v¨n b¶n, nªu râ lý do.
320
4. ViÖc thu håi thÎ híng dÉn viªn ®îc quy ®Þnh nh sau:

a) Híng dÉn viªn bÞ thu håi thÎ nÕu vi ph¹m mét trong nh÷ng néi
dung quy ®Þnh t¹i §iÒu 77 cña LuËt nµy;

b) Híng dÉn viªn du lÞch bÞ thu håi thÎ chØ ®îc xem xÐt cÊp thÎ
sau thêi h¹n s¸u th¸ng, kÓ tõ ngµy bÞ thu håi thÎ. Hå s¬ vµ thñ tôc ®Ò
nghÞ cÊp thÎ híng dÉn viªn trong trêng hîp bÞ thu håi ®îc ¸p dông nh ®èi
víi trêng hîp cÊp thÎ híng dÉn viªn du lÞch míi.

§iÒu 76. QuyÒn vµ nghÜa vô cña híng dÉn viªn

1. Híng dÉn viªn cã c¸c quyÒn sau ®©y:

a) Híng dÉn kh¸ch du lÞch theo nhiÖm vô ®îc giao hoÆc theo hîp
®ång ®· ký víi doanh nghiÖp kinh doanh l÷ hµnh;

b) Tham gia tæ chøc, hiÖp héi nghÒ nghiÖp vÒ híng dÉn du lÞch;

c) NhËn l¬ng, thï lao theo hîp ®ång víi doanh nghiÖp kinh doanh l÷
hµnh

d) Tham gia thi tuyÓn, c«ng nhËn cÊp bËc nghÒ nghiÖp híng dÉn
viªn;

®) Trong trêng hîp khÈn cÊp hoÆc bÊt kh¶ kh¸ng, ®îc quyÒn thay
®æi ch¬ng tr×nh du lÞch, ®iÒu chØnh tiªu chuÈn, dÞch vô cña kh¸ch du
lÞch nhng ph¶i b¸o c¸o víi ngêi cã thÈm quyÒn ngay khi ®iÒu kiÖn cho
phÐp vµ chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ quyÕt ®Þnh cña m×nh.

2. Híng dÉn viªn cã c¸c nghÜa vô sau ®©y:

a) Tu©n thñ vµ híng dÉn kh¸ch du lÞch tu©n thñ ph¸p luËt ViÖt
Nam, néi quy, quy chÕ n¬i ®Õn tham quan, du lÞch vµ t«n träng phong
tôc, tËp qu¸n cña ®Þa ph¬ng;

b) Th«ng tin vÒ lÞch tr×nh, ch¬ng tr×nh du lÞch cho kh¸ch du lÞch
vµ c¸c quyÒn lîi hîp ph¸p cña kh¸ch du lÞch;



321
c) Híng dÉn kh¸ch du lÞch theo ®óng ch¬ng tr×nh du lÞch, cã th¸i
®é v¨n minh, tËn t×nh vµ chu ®¸o víi kh¸ch; trêng hîp kh¸ch du lÞch cã
yªu cÇu thay ®æi ch¬ng tr×nh du lÞch th× ph¶i b¸o c¸o ngêi cã thÈm
quyÒn quyÕt ®Þnh;

d) Cã tr¸ch nhiÖm trong viÖc b¶o ®¶m an toµn tÝnh m¹ng, søc
khoÎ, tµi s¶n cña kh¸ch du lÞch;

®) Ho¹t ®éng ®óng quy ®Þnh t¹i kho¶n 1 §iÒu 72 cña LuËt nµy;
®eo thÎ híng dÉn viªn trong khi híng dÉn du lÞch;

e) Tham gia líp båi dìng kiÕn thøc ®Þnh kú cho híng dÉn viªn do
c¬ quan nhµ níc cã thÈm quyÒn tæ chøc;

g) Båi thêng cho kh¸ch du lÞch, doanh nghiÖp kinh doanh l÷ hµnh
vÒ thiÖt h¹i do lçi cña m×nh g©y ra.

§iÒu 77. Nh÷ng ®iÒu híng dÉn viªn du lÞch kh«ng ®îc lµm

1. Cung cÊp th«ng tin lµm ph¬ng h¹i ®Õn chñ quyÒn quèc gia, an
ninh, quèc phßng, trËt tù, an toµn x· héi.

2. Cã hµnh vi g©y ¶nh hëng xÊu ®Õn h×nh ¶nh, truyÒn thèng, ®¹o
®øc, thuÇn phong mü tôc cña d©n téc; lµm sai lÖch gi¸ trÞ v¨n ho¸, lÞch
sö ViÖt Nam.

3. §a kh¸ch du lÞch ®Õn khu vùc cÊm.

4. Thu lîi bÊt chÝnh tõ kh¸ch du lÞch; nµi Ðp kh¸ch du lÞch mua
hµng ho¸, dÞch vô.

5. Tuú tiÖn thay ®æi ch¬ng tr×nh du lÞch, c¾t gi¶m tiªu chuÈn,
dÞch vô cña kh¸ch du lÞch.

6. Ph©n biÖt ®èi xö ®èi víi kh¸ch du lÞch.

7. Cho ngêi kh¸c sö dông thÎ híng dÉn viªn cña m×nh hoÆc sö
dông thÎ híng dÉn viªn cña ngêi kh¸c; sö dông thÎ híng dÉn viªn ®· hÕt
h¹n.

322
§iÒu 78. ThuyÕt minh viªn

1. ThuyÕt minh viªn lµ ngêi thuyÕt minh t¹i chç cho kh¸ch du lÞch
trong ph¹m vi khu du lÞch, ®iÓm du lÞch.

2. ThuyÕt minh viªn ph¶i am hiÓu kiÕn thøc vÒ khu du lÞch, ®iÓm
du lÞch, cã kh¶ n¨ng giao tiÕp víi kh¸ch du lÞch vµ øng xö v¨n ho¸.

3. C¬ quan nhµ níc cã thÈm quyÒn ®èi víi khu du lÞch, ®iÓm du
lÞch quy ®Þnh viÖc ®µo t¹o, båi dìng chuyªn m«n, nghiÖp vô, tiªu
chuÈn, cÊp vµ thu håi giÊy chøng nhËn thuyÕt minh viªn.




(§¬n ®Ò nghÞ cÊp thÎ híng dÉn viªn)
CéNG HOµ X· HéI CHñ NGHÜA VIÖT NAM
§éc lËp - Tù do - H¹nh phóc
––––––––––––



§¥N §Ò NGHÞ CÊP, §æI THÎ H¦íNG DÉN VI£N DU LÞCH



Hä vµ tªn:
........................................................................................................

Nam/n÷:
........................................................................................................

Ngµy th¸ng n¨m

323
sinh: ........................................................................................

D©n téc: ...................................... Quèc
tÞch: .............................................

Quª
qu¸n: ..........................................................................................................

§Þa chØ thêng
tró: .............................................................................................

Sè CMND: .................................. §iÖn tho¹i NR: .....................................

Tr×nh ®é v¨n hãa (ghi tr×nh ®é häc vÊn cao
nhÊt): ............................................

Tr×nh ®é chuyªn
m«n: .......................................................................................

Ngo¹i ng÷: .................................. Tr×nh
®é: ..............................................

§· qua ®µo t¹o - båi dìng nghiÖp vô híng dÉn du lÞch t¹i:

....................................................................................................................
........

Tõ ngµy ....... th¸ng ....... n¨m .......... ®Õn ngµy ........ th¸ng ........
n¨m ..............

C¬ quan hiÖn ®ang c«ng t¸c (nÕu
cã): ...............................................................

....................................................................................................................
........

§iÖn
tho¹i: .........................................................................................................

§Þa
chØ: .......................................................................................................
324
..

T×nh tr¹ng søc
khoÎ: ..........................................................................................

§· ®îc cÊp thÎ HDVDL,
sè: ...........................................................................

Ngµy
cÊp: ..........................................................................................................

T«i xin tù nguyÖn lµm ®¬n ®Ò nghÞ Së xem xÐt cÊp, ®æi thÎ híng dÉn
viÔn du lÞch cho t«i. T«i xin cam kÕt thùc hiÖn nghiªm tóc c¸c quy ®Þnh
ph¸p luËt cña nhµ níc vÒ híng dÉn ®u lÞch.

Ngµy.... th¸ng.....n¨m..............

Ngêi lµm ®¬n ký tªn




325
(MÉu thÎ híng dÉn viªn du lÞch t¹m thêi)

MÆt tríc:
CéNG HOµ X· HéI CHñ NGHÜA VIÖT NAM
§éc lËp - Tù do - H¹nh phóc
––––––––––––
THÎ H¦íNG DÉN VI£N DU LÞCH T¹M THêI



Sè: .................

Hä vµ tªn: .......................................................................................

N¨m sinh: .......................................................................................

Chøng minh th sè:.........................................................................

Ngo¹i ng÷:.......................................................................................

..........., ngµy.... th¸ng .... n¨m .............

TUQ tæng côc trëng tæng côc du lÞch

Gi¸m ®èc së.............

Cã gi¸ trÞ ®Õn 31 - 12 - 2006

MÆt sau:

QUY §ÞNH VÒ Sö DôNG THÎ

§eo thÎ khi lµm nhiÖm vô

Kh«ng ®îc cho ngêi kh¸c mîn thÎ

B¶o qu¶n thÎ chu ®¸o. ThÎ bÞ tÈy xãa kh«ng cã gi¸ trÞ sö dông.

326
Khi h háng ph¶i lµm thñ tôc ®æi l¹i thÎ míi




Danh môc tµi liÖu tham kh¶o
PhÇn 1: TiÕng ViÖt

1. TrÇn Thïy Anh - §Þa lý du lÞch- NXB Thµnh phè Hå ChÝ Minh,1997

2. TS. §inh ThÞ V©n Chi - Nhu cÇu cña du kh¸ch trong qu¸ tr×nh du
lÞch - NXB V¨n hãa th«ng tin, 2004

3. NguyÔn V¨n §Ýnh - Ph¹m Hång Ch¬ng - Gi¸o tr×nh híng dÉn du lÞch
- NXB Thèng kª, 2000

4. NguyÔn V¨n §Ýnh - NguyÔn V¨n M¹nh - T©m lý vµ nghÖ thuËt giao
tiÕp øng xö trong kinh doanh du lÞch - NXB V¨n ho¸ - th«ng tin ,
19996

5. PGS.TS NguyÔn V¨n §Ýnh - T.S TrÇn ThÞ Minh Hoµ - Gi¸o tr×nh
kinh tÕ du lÞch - NXB Lao ®éng - X· héi, 2000

6. TS TrÞnh Xu©n Dòng - §¹i lý Du lÞch- Trêng Du lÞch Hµ néi,1996

7. TS TrÞnh Xu©n Dòng - Híng dÉn viªn du lÞch - NXB Gi¸o dôc, 1999

8. TS TrÞnh Xu©n Dòng - Mét sè vÊn ®Ò vÒ nghiÖp vô l÷ hµnh vµ du
lÞch -Trêng Trung häc nghiÖp vô Du lÞch Hµ Néi, 1999

9. TS TrÞnh Xu©n Dòng, ThS §inh V¨n §¸ng - Kü n¨ng giao tiÕp - NXB
§¹i Häc Quèc Gia Hµ Néi, 2000

10. TrÇn Thu Hµ vµ NguyÔn Thiªn H¬ng dÞch - NghÖ thuËt
thuyÕt tr×nh - NXB V¨n ho¸ - Th«ng tin, 2004

11. NguyÔn Cêng HiÒn - NghÖ thuËt Híng dÉn du lÞch - NXB
Gi¸o dôc,1998
327
12. NguyÔn §×nh Hße, Vò V¨n HiÕu - Du lÞch bÒn v÷ng - NXB §¹i
häc Quèc Gia, 1999

13. Phan Duy Kha - Nh×n l¹i lÞch sö- NXB V¨n ho¸ Th«ng tin, 2003

14. §inh Trung Kiªn - S¸ch nghiÖp vô híng dÉn du lÞch - NXB §¹i
häc Quèc gia Hµ Néi, 1999

15. §æng Ngäc Minh vµ V¬ng L«i §×nh - Kinh tÕ du lÞch vµ du
lÞch häc- NXB TrÎ Thµnh phè Hå ChÝ Minh, 2001

16. NguyÔn Ngäc Nam - Ên tîng trong phót ®Çu giao tiÕp - NXB
Thanh niªn, 1995

17. TrÇn Ngäc Nam - Marketing du lÞch- NXB Tæng hîp §ång Nai,
2000

18. NguyÔn Vinh Phóc, NguyÔn BÝch San, NguyÔn Kh¾c ViÖn,
§Æng Nghiªm V¹n: - §Êt níc ViÖt Nam - S¸ch lu hµnh néi bé dµnh cho
c¸n bé híng dÉn du lÞch - C«ng ty tuyªn truyÒn qu¶ng c¸o du lÞch
( Viet nam Tourism), 1989

19. NguyÔn BÝch San: - CÈm nang híng dÉn du lÞch- NXB V¨n ho¸
Th«ng tin, 2004

20. NguyÔn V¨n T©n: - Tõ ®iÓn ®Þa danh lÞch sö v¨n ho¸ ViÖt
Nam - NXB V¨n ho¸ Th«ng tin, 1998

21. TrÇn §øc Thanh - NhËp m«n khoa häc du lÞch- NXB §¹i häc
Quèc gia Hµ Néi, 2001

22. TrÇn Ngäc Thªm: - T×m vÒ b¶n s¾c v¨n ho¸ ViÖt Nam - NXB
Tæng hîp Thµnh phè Hå ChÝ Minh, 2004

23. Bïi Thanh Thuû: - NghiÖp vô híng dÉn du lÞch- Trêng §¹i Häc
V¨n Hãa HN, 2005

24. NguyÔn Minh TuÖ - §Þa lý du lÞch- NXB Thµnh phè Hå ChÝ
Minh, 1996

328
25. T«n ViÖt - Mét tr¨m ®iÒu nªn biÕt vÒ phong tôc ViÖt nam -
NXB V¨n hãa d©n téc, Hµ néi 2000.

26. Hoµng Xu©n ViÖt - ThuËt Hïng biÖn - NXB §ång T¸p, 1990

27. NhiÒu t¸c gi¶: - øng xö v¨n ho¸ trong du lÞch - NXB §¹i häc
Quèc gia Hµ Néi, 2004

28. UBND quËn Ba §×nh - Ba §×nh - Di tÝch - Danh th¾ng- Thµnh
phè Hµ Néi, 2000

29. HiÖp héi du lÞch sinh th¸i - Du lÞch sinh th¸i -

30. Tæng côc du lÞch ViÖt Nam - Non níc ViÖt Nam- Trung t©m
c«ng nghÖ th«ng tin du lÞch, 2004

31. Tæng Côc Du LÞch - Kü n¨ng giao tiÕp c¸ch tiÕp cËn thùc tÕ -



PhÇn 2: TiÕng Anh

1. Alastair M. Morrison: Marketing trong lÜnh vùc l÷ hµnh vµ kh¸ch s¹n,
1998

2. Kathleen Lingle Pond - Professional Guide, NXB Jonh Wiley &
Son, INC.

3. Lanquar R; Hollier R - Marketing Du lÞch, NXB ThÕ giíi, 1992

4. Judi Vaga Toth - Management of a tour guide business - ViÖn §¹i
Häc Më Hµ Néi, 1997



C¸c v¨n b¶n ph¸p luËt

1. LuËt du lÞch ViÖt Nam 2006

2. NghÞ ®Þnh sè 26CP ngµy 9/07/1960 do Héi §ång ChÝnh phñ ban
hµnh vÒ viÖc thµnh lËp C«ng ty Du lÞch ViÖt Nam



329
3. NghÞ §Þnh sè 119 - H§BT ngµy 9/4/1990 vÒ viÖc thµnh lËp Tæng
C«ng ty Du LÞch ViÖt Nam do Héi ®ång Bé trëng ban hµnh

4. NghÞ ®Þnh sè 05 - CP thµnh lËp Tæng Côc Du LÞch do ChÝnh
phñ ban hµnh ngµy 26/12/1992

5. QuyÕt ®Þnh sè 164-BNT-TCCB quy ®Þnh nhiÖm vô, quyÒn h¹n
vµ tæ chøc cña C«ng ty Du LÞch ViÖt Nam cña Bé Ngo¹i th¬ng
ban hµnh ngµy 6/3/1963

6. QuyÕt nghÞ 262NQ/QHK6 cña ñy Ban thêng Vô Quèc Héi vÒ
viÖc thµnh lËp Tæng Côc Du LÞch ViÖt Nam trùc thuéc Héi §ång
ChÝnh Phñ ngµy 26/7/1978




môc lôc
Ch¬ng 1: tæng quan vÒ nghÒ híng dÉn du lÞch

Hµ Néi 2006 1

Hµ Néi 2006 2

1.1 Qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña nghÒ híng dÉn du lÞch 6

1.1.1. Nguån gèc h×nh thµnh nghÒ híng dÉn du lÞch 6
1.1.2. S¬ lîc vÒ ho¹t ®éng híng dÉn t¹i ViÖt Nam. 9
1.1.3. Vai trß cña nghÒ híng dÉn du lÞch trong ho¹t ®éng du
lÞch 12
1.2. §Æc ®iÓm cña nghÒ híng dÉn du lÞch 14

1.2.1. TÝnh ®éc lËp vµ chñ ®éng trong c«ng viÖc 14
1.2.2. Quan hÖ giao tiÕp réng 15
1.2.4. Thêi gian lµm viÖc kh«ng cè ®Þnh vµ khã tÝnh ®Þnh møc
15
1.2.5. C«ng viÖc mang tÝnh chÊt lÆp l¹i 16

330
1.2.6. ¸p lùc c«ng viÖc cao 16
1.3. Híng dÉn viªn du lÞch 16

1.3.1. Kh¸i niÖm 16
1.3.2. Ph©n lo¹i híng dÉn viªn 17
1.4. Chøc n¨ng cña híng dÉn viªn du lÞch 21

1.4.1. Chøc n¨ng tæ chøc 21
1.4.2. Chøc n¨ng trung gian 22
1.4.3. Chøc n¨ng tuyªn truyÒn, qu¶ng b¸ 22
1.4.4. Chøc n¨ng phiªn dÞch 23
1.5. NhiÖm vô cña híng dÉn viªn du lÞch 23

1.5.1. Thu thËp vµ cung cÊp th«ng tin 23
1.5.2. Tæ chøc híng dÉn tham quan vµ c¸c ho¹t ®éng bæ trî 24
1.5.3. KiÓm tra chÊt lîng vµ sè lîng dÞch vô hµng hãa 24
1.5.4. Qu¶ng c¸o, tiÕp thÞ ch¬ng tr×nh du lÞch 24
1.5.5. Xö lý c¸c vÊn ®Ò ph¸t sinh 24
1.5.6. Thanh to¸n 25
1.6. Nh÷ng yªu cÇu c¬ b¶n cña híng dÉn viªn du lÞch 25

1.6.1. Yªu cÇu vÒ phÈm chÊt chÝnh trÞ 25
1.6.2. Yªu cÇu vÒ ®¹o ®øc nghÒ nghiÖp 26
1.6.3 Yªu cÇu vÒ kiÕn thøc 26
1.6.4. Yªu cÇu vÒ tr×nh ®é ngo¹i ng÷ 26
1.6.5. Yªu cÇu vÒ kü n¨ng giao tiÕp, øng xö 27
1.6.6. Yªu cÇu vÒ ngo¹i h×nh 27
1.6.7. Yªu cÇu vÒ søc khoÎ 27
1.6.8. Yªu cÇu vÒ t¸c phong 28
Bµi tham kh¶o sè 1 28
2.1. Vai trß cña kü n¨ng giao tiÕp trong ho¹t ®éng híng dÉn du lÞch 34

2.2 Kü n¨ng truyÒn ®¹t th«ng tin 34

2.2.1. Kü n¨ng sö dông ng«n ng÷ nãi 34
2.2.2. Kü n¨ng sö dông ng«n ng÷ biÓu c¶m 37
2.2.3. Sö dông c¸c thiÕt bÞ hç trî 42
331
2.3 C¸c mèi quan hÖ cña híng dÉn viªn trong ho¹t ®éng híng dÉn 43

2.3.1. Quan hÖ víi ®ång nghiÖp 43
2.3.2. Quan hÖ víi ®oµn kh¸ch 47
2.3.3. Quan hÖ víi c¸c nhµ cung cÊp dÞch vô du lÞch cho ®oµn
kh¸ch 52
2.3.4. C¸c quan hÖ kh¸c 52
ChÝnh quyÒn së t¹i bao gåm c¸c c¬ quan h÷u quan, ban ngµnh chøc
n¨ng cã liªn quan nh c«ng an ®Þa ph¬ng, c¬ së y tÕ hay ban qu¶n lý di
tÝch t¹i ®iÓm tham quan. Híng dÉn viªn cÇn ph¶i thêng xuyªn duy tr× tèt
nh÷ng mèi quan hÖ nµy bëi trong khi thùc hiÖn ch¬ng tr×nh t¹i nh÷ng
®Þa ph¬ng cã tuyÕn ®iÓm du lÞch cã thÓ ph¸t sinh nh÷ng vÊn ®Ò cÇn
tíi sù trî gióp cña c¸c mèi quan hÖ nµy. 56

3.1. Ch¬ng tr×nh du lÞch 60

3.1.1. Kh¸i niÖm ch¬ng tr×nh du lÞch 60
3.1.2. §Æc ®iÓm cña ch¬ng tr×nh du lÞch 60
3.1.3. Ph©n lo¹i ch¬ng tr×nh du lÞch 61
3.2. Mét sè yÕu tè c¬ b¶n ¶nh hëng ®Õn qu¸ tr×nh tæ chøc thùc hiÖn
ch¬ng tr×nh du lÞch 66

3.2.1. H×nh thøc tæ chøc chuyÕn ®i 66
3.2.2. Thêi gian cña chuyÕn ®i 66
3.2.3. §Æc ®iÓm cña ®iÓm tham quan du lÞch 67
3.2.4. Híng dÉn viªn du lÞch 68
3.2.5. Kh¸ch du lÞch 68
3.2.6. Mèi quan hÖ gi÷a doanh nghiÖp l÷ hµnh vµ c¸c nhµ cung
cÊp dÞch vô 70
3.2.7. Ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn 70
3.2.8. Céng ®ång ®Þa ph¬ng 70
3.2.9. C¸c yÕu tè kh¸c 71
3.3. Quy tr×nh tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du lÞch cña híng dÉn
viªn 72

3.3.1. Quy tr×nh chung 72
332
3.3.2. Quy tr×nh tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh cho ®oµn kh¸ch
du lÞch quèc tÕ ®i vµo (inbound - tour) 72
3.3.3. Quy tr×nh tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh cho ®oµn
kh¸ch du lÞch quèc tÕ ®i ra (Tour outbound) 83
3.3.4. Quy tr×nh tæ chøc thùc hiÖn ch¬ng tr×nh cho ®oµn
kh¸ch du lÞch b»ng tµu biÓn 87
3.4. Mét sè ph¬ng ph¸p qu¶n lý ®oµn kh¸ch trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn
ch¬ng tr×nh du lÞch 94

3.4.1. Ph¬ng ph¸p thiÕt lËp nh÷ng quy ®Þnh vÒ øng xö 94
3.4.2. Ph¬ng ph¸p lu©n chuyÓn vÞ trÝ cña kh¸ch du lÞch 98
3.4.3. Ph¬ng ph¸p g©y sù chó ý víi kh¸ch du lÞch 98
3.4.4. Ph¬ng ph¸p thiÕt lËp mèi quan hÖ gi÷a ®oµn kh¸ch vµ h-
íng dÉn viªn 99
3.5. Ho¹t ®éng tuyªn truyÒn trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch¬ng tr×nh du
lÞch 99

3.5.1. B¶o vÖ m«i trêng 100
3.5.2. B¶o vÖ c¸c di s¶n 101
3.5.3. KhuyÕn khÝch kh¸ch du lÞch sö dông vµ qu¶ng b¸ cho c¸c
s¶n phÈm t¹i ®iÓm du lÞch 101
3.5.4. HiÓu biÕt vµ t«n träng v¨n hãa cña ngêi d©n ®Þa ph¬ng.
102
3.5.5. KhuyÕn khÝch kh¸ch du lÞch tham gia vµo c¸c ho¹t ®éng
c«ng Ých 102

Tour : EURO06 105

Ngµy 1: Hå CHÝ MINH - PARIS 105
Gi¸ vÐ 108

Benthanh tourist 118

Branch office in hanoi 118
PhiÕu ®Æt vÐ tµu 118

Benthanh tourist 119

Branch office in hanoi 119
333
PhiÕu ®Æt ¨n 119

4.1. Mét sè kh¸i niÖm 136

4.1.1. Kh¸i niÖm tham quan 136
Theo LuËt Du lÞch ViÖt Nam quy ®Þnh tham quan lµ ho¹t
®éng cña kh¸ch du lÞch trong ngµy tíi th¨m n¬i cã tµi nguyªn du lÞch
víi môc ®Ých t×m hiÓu, thëng thøc nh÷ng gi¸ trÞ cña tµi nguyªn du
lÞch. 136
4.1.2. Kh¸i niÖm híng dÉn tham quan 136
4.1.3. C¸c yÕu tè c¬ b¶n cÊu thµnh tham quan 136
4.2. C«ng t¸c chuÈn bÞ híng dÉn tham quan 138

4.2.1. Nghiªn cøu, t×m hiÓu vÒ tuyÕn, ®iÓm tham quan 138
4.2.2. Thu thËp tµi liÖu 139
4.2.3. ViÕt bµi thuyÕt minh 140
4.3. Néi dung c«ng viÖc híng dÉn tham quan 144

4.3.1. ChØ dÉn xem xÐt ®èi tîng tham quan 144
4.3.2. ThuyÕt minh vÒ ®èi tîng tham quan 144
4.4. C¸c ph¬ng ph¸p híng dÉn tham quan 145

4.4.1. Ph¬ng ph¸p híng dÉn tham quan t¹i mét ®iÓm 145
4.4.2. Ph¬ng ph¸p híng dÉn tham quan trªn « t« 157
4.4.3. Ph¬ng ph¸p híng dÉn tham quan ®i bé trong thµnh phè
161
5.1. Kü n¨ng xö lý t×nh huèng trong ho¹t ®éng híng dÉn du lÞch 174

5.1.1 Ph©n lo¹i t×nh huèng 174
5.1.2. Nh÷ng yªu cÇu chung khi xö lý t×nh huèng 176
5.1.3. C¸ch thøc xö lý t×nh huèng trong ho¹t ®éng híng dÉn du
lÞch 182
5.2. Kü n¨ng tr¶ lêi c©u hái cña kh¸ch du lÞch 189

5.2.1. Ph©n lo¹i c©u hái 190
5.2.2. Nh÷ng yªu cÇu chung khi tr¶ lêi c©u hái cña kh¸ch 191
5.2.3. Ph¬ng ph¸p tr¶ lêi c©u hái 193
LÞch sö h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña khu phè cæ Hµ Néi 235


334
KiÕn tróc khu phè cæ Hµ Néi 236

Mét sè ®êng phè ë khu phè cæ 237

Phè Hµng §µo 237
phô lôc 3 282
Phô lôc 4 303
Phô lôc 5 318
Danh môc tµi liÖu tham kh¶o..........................................................296

Môc
lôc.........................................................................................................299




335
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản