Giáo trình Nguyên lý thống kê - Trung cấp Tây Bắc

Chia sẻ: Đinh Văn Mậu | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:41

0
691
lượt xem
186
download

Giáo trình Nguyên lý thống kê - Trung cấp Tây Bắc

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nội dung Giáo trình Nguyên lý thống kê gồm có 6 chương trình bày về: Nhập môn thống kê, quá trình nghiên cứu thống kê, các mức độ của hiện tượng kinh tế xã hội, phân tổ thống kê, dãy số biến động theo thời gian, chỉ số thống kê. Hãy tham khảo để nắm chi tiết nội dung của giáo trình.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Giáo trình Nguyên lý thống kê - Trung cấp Tây Bắc

  1. Trư ng Trung c p Tây B c GIÁO TRÌNH NGUYÊN LÝ TH NG KÊ KHOA KINH T 1
  2. Trư ng Trung c p Tây B c CHƯƠNG I NH P MÔN TH NG KÊ I. i tư ng nghiên c u c a th ng kê h c 1. Th ng kê là gì? Th ng kê là h th ng các phương pháp dùng thu th p, x lý vá phân tích các con s (m t lư ng) c a nh ng hi n tư ng s l n tìm hi u b n ch t và qui lu t v n có c a chúng (m t ch t) trong i u ki n không gian và th i gian c th . 2. i tư ng nghiên c u c a th ng kê i tư ng nghiên c u c a th ng kê là m t lư ng trong m i quan h ch t ch v i m t ch t c a hi n tư ng kinh t - xã h i, t nhiên trong m t không gian và th i gian c th , như bi n ng cơ h c c a dân s , hi n tư ng v quá trrình tái s n xu t s n ph m, v i s ng v t ch t văn hoá…. Cũng như m i v t t n t i trong xã h i, hi n tương kinh t xã h i cũng t n t i trên hai m t: ch t và lư ng có liên quan m t thi t v i nhau. Trong hi n tương kinh t - xã h i m t ch t bi u hi n : c i m, tính ch t, c trưng, tính qui lu t phát tri n c a hi n tư ng nghiên c u. M t lư ng là nh ng bi u hi n là nh ng bi u hi n ư c bi u hi n b ng nh ng con s c th nói lên: qui mô, t c phát tri n, k t c u…. Th ng kê không nghiên c u tr c ti p m t ch t c a hi n tư ng kinh t - xã h i mà ch nghiên c u m t s lư ng c th c a hi n tư ng kinh t xã h i. Thông qua phân tích h th ng chh tiêu th ng kê c a nh ng con s c th , chúng ta rút ra ư c nh ng c i m, tính ch t, c trưng và tính qui lu t phát tri n kinh t xã h i qua t ng th i gian và a i m c th , Th ng kê nghiên c u s l n c a các hi n tư ng kinh t xã h i là xu t phát t qui lu t s l n trong lý thuy t xác su t và tính qui lu t th ng kê. Thông qua nghiên c u s l n các hi n tư ng cá bi t nh m lo i b tác ng ng u nhiên, riêng l cá bi t, nh m b c l rõ tính t t nhiên, tính ph bi n, i n hình chung c a s l n hi n tư ng nghiên c u. II. Qui lu t s l n và tínhqui lu t c a th ng kê Qui lu t s l n là m t qui lu t c a lý thuy t xác su t, ý nghĩa c a qui lu t này là t ng h p s quan sát s l n t i m c y các s ki n cá bi t ng u nhiên thì tính t t nhiên c a hi n tư ng s b c l rõ r t qua ó s nói lên ư c b n ch t c a hi n tư ng. Th ng kê v n d ng qui lu t c a s l n lư ng hoá b n ch t và qui lu t c a hi n tư ng kinh t xã h i thong qua tính qui lu t c a th ng kê. Tính qui lu t c a th ng kê là m t trong nh ng hình th c bi u hi n m i quan h chung c a các hi n tư ng trong t nhiên và trong xã h i, KHOA KINH T 2
  3. Trư ng Trung c p Tây B c V tính ch t, tính qui lu t th ng kê cũng như các qui lu t khác nói chung, ph n ánh nh ng m i quan h nhân qu t t nhiên. Nhưng các m i quan h này thư ng không mang tính ch t chung r ng rãi mà ph i ph thu c vào i u ki n phát tri n c th c a hi n tư ng. III. M t s khái ni m thư ng dùng trong th ng kê 1. T ng th th ng kê, ơn v t ng th th ng kê T ng th th ng kê là t p h p các ơn v (hay ph n t ) thu c hi n tư ng nghiên c u, c n quan sát, thu th p và phân tích v m t lư ng c a chúng theo m t hay m t s tiêu th c nào ó. Các ơn v (hay ph n t ) c u thành t ng th th ng kê g i là ơn v t ng th . Ví d : Mu n tính tu i trung bình c a n sinh viênc a l p Y thì t ng th này s là toàn b n sinh viên c a l p Y, còn m i n sinh viên c a l p ư c g i là m t ơn v t ng th . Như v y th c ch t c a vi c xác nh t ng th th ng kê là vi c xác nh các ơn v t ng th . ơn v t ng th là xu t phát i m c a quá trình nghiên c u th ng kê vì nó ch a ng nh ng thông tin ban u cho qua trình nghiên c u. T ng th ng ch t: Là t ng th bao g m các ơn v gi ng nhau hay m t s c i m ch y u có lien quan tr c ti p n m c ích nghiên c u. Ví d : M c ích nghiên c u là tìm hi u v hi u qu s d ng v n c a các doanh nghi p nhà nư c trên a bàn TP. HCM thì t ng th các doanh nghi p nhà nư c trên a bàn TP.HCM là m t t ng th ng ch t, còn t ng th các doanh nghi p trên a bàn TP.HCM là m t t ng th không ng ch t. 2. Các lo i t ng th - T ng th chung: Bao g m các ơn v thu c ph m vi hi n tư ng nghiên c u ã ư c xác nh. - T ng th b ph n: Bao g m n t s ơn v thu c ph m vi hi n tư ng nghiên c u ã xác nh. - T ng th ng ch t: Bao g m các ơn v gi ng nhau m ts c i m ch y u có liên quan m c ích nghiên c u. - T ng th không ng ch t: Bao g m các ơn v không gi ng nhau m ts c i m ch y u có liên quan m c ích nghiên c u - T ng th b c l : Bao g m các ơn v mà tr c ti p quan sát ho c nh n bi t ư c. - T ng th ti m n: Bao g m các ơn v mà không tr c ti p quan sát ho c nh n bi t ư c (nh ng ngư i mê tín, nh ng ngư i thích nh c c i n…) KHOA KINH T 3
  4. Trư ng Trung c p Tây B c 3. Tiêu th c th ng kê: Nghiên c u th ng kê ph i d a vào nh ng c i m c a ơn v t ng th . ơn v t ng th có nhi u c i m, tuỳ theo m c ích nghiên c u m t s c i m ư c ch n ra nghiên c u. Ví d : Nghiên c u nhân kh u, m i nhân kh u có các tiêu th c như gi i tính, tu i…., nghiên c u doanh nghi p như s lư ng công nhân, v n, giá tr s n xu t. Tiêu th c th ng kê ư c phân làm hailo i: Tiêu th c thu c tính: là tiêu th c ph n ánh tính ch t hay lo i hình c a ơn v t ng th , không có bi u hi n tr c ti p b ng con s . Ví d : Các tiêu th c như: gi i tính, ngh nghi p, tôn giáo… Tiêu th c s lư ng: là tiêu th c có bi u hi n tr c ti p b ng con s Ví d : các tiêu th c như: ti n lương c a công nhân, chi u cao, cân n ng trung bình c a con ngư i. Các tr s khác nhau c a tiêu th c s lư ng là g i là lư ng bi n. Tu i là tiêu th c s lư ng nhưng lư ng bi n là18 tu i, 20 tu i. Lư ng bi n ư c phân làm hai lo i: Lư ng bi n r i r c: là lư ng bi n mà các giá tr có th là h u h n hay vô h n và có th m ư c, như s công nhân, s s n ph m. Lư ng bi n liên t c: các giá tr c a nó có th l p kín c m t kho ng trên tr c s , như tr ng lư ng, chi u cao c a sinh viên, năng su t c a cây tr ng. 4. Ch tiêu th ng kê: Là các tr s ph n ánh các c i m, tính ch t cơ b n c a t ng th th ng kê trong i u ki n th i gia và không gian xác nh. Ví d b ng cơ c u ngành t i t nh A trong năm 2008. Ch tiêu Giá tr s n lư ng Cơ c u(%) Nông nghiêp 75 10.2 Công nghi p 350 47.6 D ch v 310 42.2 T ng 735 100 Phân lo i: Ch tiêu th ng kê ư c chia làm hai lo i: Ch tiêu kh i lư ng: Các ch tiêu bi u hi n quy mô, kh i lư ng c a t ng th nghiên c u, như s nhân kh u, s doanh nghi p, s v n, v n lưu ng… Ch tiêu ch t lư ng: là ch tiêu bi u hi n tính ch t trình ph bi n, quan h so sánh c a hi n tư ng nghiên c u, như giá thành ơn v s n ph m, năng su t lao ng, năng su t cây tr ng, ti n lương … KHOA KINH T 4
  5. Trư ng Trung c p Tây B c CHƯƠNG II QÚA TRÌNH NGHIÊN C U TH NG KÊ i tư ng c a nghiên c u th ng kê thư ng là hi n tư ng ph c t p, nên nghiên c u th ng kê thư ng tr i qua m t quá trình bao g m nhiêu giai o n: i u tra th ng kê, t ng h p th ng kê, phân tích th ng kê và d oán. Nhu c u thông tin cho phân tích th ng kê và d oán quy t nh n quá trình thu th p và x lý thông tin. Do ó, trong th c t trư c khi thu th p thông tin ngư i ta ph i d ki n m t danh m c h th ng ch tiêu th ng kê nh m áp ng yêu c u thông tin cho vi c phân tích và d báo. I. Xác nh h th ng ch tiêu th ng kê 1. Khái ni m h th ng ch tiêu th ng kê H th ng ch tiêu th ng kê là m t t p h p nhi u ch tiêu có m i liên h l n nhau và b sung cho nhau nh m ph n ánh các m t, các tính ch t quan tr ng nh t, các m i lien h cơ b n nh t gi a các m t c a t ng th . H th ng ch tiêu có th xây d ng cho t ng ơn v s n xu t kinh doanh, t ng ngành và toàn b n n kinh t qu c dân. Ví d : giá tr t ng s n lư ng, chi phí s n xu t, l i nhu n, …, t ng s n ph m xã h i, thu nh p qu c dân, v l c lư ng lao ng, văn hoá, i s ng và y t … 2. Các yêu c u cơ b n xác nh h th ng ch tiêu th ng kê 2.1 Nh ng căn c xây d ng h th ng ch tiêu H th ng ch tiêu th ng kê ư c d a trên nh ng căn c c th như sau: - M c ích nghiên c u - Tính ch t và c i m c a i tư ng nghiên c u - Kh năng nhân l c và kinh phí cho phép ti n hành thu th p t ng h p các ch tiêu theo yêu c u 2.2 Nh ng yêu c u c a vi c xây d ng h th ng ch tiêu M t h th ng ch tiêu ph i có kh năng nêu lên ư c m i liên h gi a các b ph n cũng như gi a các m t c a i tư ng nghiên c u v i các hi n tư ng liên quan, trong khuôn kh áp ng m c ích nghiên c u. Trong h th ng ch tiêu ph i có các ch tiêu mang tính ch t b ph n c a th ng kê và các ch tiêu ph n ánh các nhân t m t cách y t ng th nghiên c u. Ph i m b o tính th ng nh t v n i dung, phương pháp và ph m vi tính toán c a các ch tiêu cùng lo i. II. i u tra th ng kê 1. Khái ni m, ý nghĩa và nhi m v i u tra th ng kê i u tra th ng kê là t ch c m t cách khoa h c và theo m t k ho ch th ng nh t thu th p, ghi chép các tài li u v hi n tư ng nghiên c u. i u tra th ng kê cung c p nh ng tài li u v ơn v t ng th , c n thi t cho các khâu nghiên c u ti p theo c a toàn b quá trình nghiên c u. KHOA KINH T 5
  6. Trư ng Trung c p Tây B c Tài li u thu th p ư c trong quá trình i u tra ph n ánh th c t khách quan v hi n tư ng nghiên c u, là căn c nh n th c úng hi n tư ng, ánh giá úng tình hình giúp các nhà qu n lý ưa ra nh ng quy t nh úng n v v n ang nghiên c u. Nhi m v c a i u tra th ng kê là ph i cung c p tài li u v các ơn v t ng th c n thi t cho các giai o n ti p theo c a quá trình nghiên c u th ng kê. Tài li u i u tra c n ph i có ch t lư ng t c là ph i ư c xác nh m t cách khoa h c, chính xác và ghi chép trung th c. K p th i t c là úng th i gian qui nh theo k ho ch i u tra. Ph i y theo úng n i dung và s ơn v t ng th theo k ho ch ra ban u. 2. Các lo i i u tra th ng kê 2.1 N u căn c theo tính ch t liên t c hay không liên t c c a quá trình ăng ký, ghi chép tài li u ban u ta có th phân làm 2 lo i i u tra: - i u tra thư ng xuyên: ti n hành ghi chép, thu th p tài li u ban u c a hi n tư ng nghiên c u m t cách thư ng xuyên, liên t c và có th h th ng, g n li n v i quá trình phát sinh, phát tri n bi n ng c a hi n tư ng. - i u tra không thư ng xuyên: là quá trình ti n hành, thu th p ghi chép tài li u ban u c a hi n tư ng nghiên c u m t cách không liên t c, không g n li n v i quá trình phát sinh, phát tri n c a hi n tư ng. Tài li u i u tra không thư ng xuyên ph n ánh tr ng thái c a hi n tư ng nghiên c u t i m t tr ng thái nh t nh 2.2 N u căn c vào ph m vi c a i tư ng i u tra, ta có th phân làm 2 lo i - i u tra toàn b : là ti n hành thu th p tài li u toàn th các ơn v t ng th c a hi n tư ng nghiên c u, không b sót b t kỳ ơn v nào. - i u tra không toàn b : ti n hành thu th p, ghi chép tài li u ban u trên m t s ơn v ư c ch n ra t toàn b các ơn v c a t ng th c a hi n tư ng nghiên c u. i u tra không toàn b chia làm 3 lo i: o i u tra ch n m u: Ti n hành thu th p, ghi chép tài li u theo yêu c u nghiên c u trên m t s ơn v m u ư c ch n ra t t ng th nghiên c u d a trên nguyên t c ch n m u trong lý thuy t xác su t. o i u tra tr ng i m: t ch c thu th p tài li u theo yêu c u nghiên c u ch ti n hành trên m t hay m t s b ph n ch y u, t p trung nh t trong t ng th hi n tư ng nghiên c u. o i u tra chuyên : t ch c i u tra thu th p tài li u theo t ng chuyên nghiên c u, ch ti n hành trên m t s ít ơn v c a t ng th 3. Các phương pháp thu th p tài li u c a i u tra th ng kê 3.1 Phương pháp thu th p tr c ti p Thu th p tr c ti p là phương pháp i u tra thu th p tài li u i u tra trong ó i u tra viên ph i tr c ti p quan sát, ti p xúc v i ơn v i u tra tr c ti p th c hi n các công vi c i u tra, ghi chép k t qu i u tra. KHOA KINH T 6
  7. Trư ng Trung c p Tây B c - Ưu i m: ngư i i u tra có th phát hi n nh ng thi u sót trong khi cung c p tài li u c a ơn v i u tra, k p th i s a ch a và b sung tài li u cho chính xác. - Như c i m: m t nhi u th i gian, công s c và t n kém 3.2 Phương pháp thu th p gián ti p Thu th p gián ti p là phương pháp i u tra thu th p tài li u i u tra trong ó ngư i i u tra không tr c ti p ti p xúc v i i tư ng i u tra, không tr c ti p làm công vi c i u tra - Ưu i m: ít t n kém - Như c i m: ch t lư ng tài li u thư ng không cao vì ngư i i u tra không th phát hi n ư c nh ng sai sót trong cung c p tài li u s a ch a, b sung,… 4. Các hình t c t ch c i u tra th ng kê 4.1 Báo cáo th ng kê nh kỳ Báo cáo th ng kê nh kỳ là hình th c t ch c i u tra th ng kê thư ng xuyên, có nh kỳ, theo n i dung và ch báo cáo th ng nh t do cơ quan có th m quy n qui nh. N i dung c a báo cáo th ng kê nh kỳ: nh ng ch tiêu có liên quan n lĩnh v c qu n lý vĩ mô, ph c v cho công vi c qu n lý n n kinh t qu c dân m t cách th ng nh t và t p trung nh t. 4.2 i u tra chuyên môn Là hình th c t ch c i u tra không thư ng xuyên, ư c ti n hành theo k ho ch và phương pháp qui nh riêng cho m i l n i u tra.Lo i i u tra này khi nào c n m i t ch c vào m t th i i m hay m t th i kỳ nh t nh, thư ng cho các i tư ng mang tính ch t không b t bu c. Ví d i u tra dân s , i u tra chăn nuôi… 5. Sai s trong i u tra th ng kê M t trong 3 yêu c u quan tr ng c a tài li u i u tra th ng kê là chính xác, trung th c. Do v y, b t kỳ m t cu c i u tra dù t ch c theo hình th c nào, thu th p b ng phương pháp nào u ph i ph n u m b o yêu c u chính xác v i m c ký tư ng cao nh t. Tuy nhiên, trong th c t i u tra, sai sót không th tránh kh i. C n tìm ra nguyên nhân gây sai s , tìm bi n pháp ph n u sao cho sai s ít nh t, nh nh t. Sai s trong i u tra th ng kê là s chênh l ch gi a các tr s c a tiêu th c i u tra mà ta ghi chép thu th p ư c trong quá trình th c hi n i u tra v i các tr s th c t i c a hi n tư ng nghiên c u. Sai s trong i u tra làm gi m tính chính xác, úng n, trung th c c a k t qu i u tra, gi m ch t lư ng c a tài li u i u tra thu th p ư c. T ó nh hư ng n ch t lư ng, tính úng n, chính xác, trung th c c a k t qu t ng h p, phân tích th ng kê trong giai o n ti p theo. - Nguyên nhân gây sai s : o Ghi chép sai sót KHOA KINH T 7
  8. Trư ng Trung c p Tây B c o Tính ch t i bi u c a m u i u tra không cao, không tiêu bi u cho t ng th chung - Phương pháp kh c ph c: kh c ph c các nguyên nhân gây sai sót. C th : ti n hành m i cu c i u tra c n có s chu n b t t m i i u ki n th c hi n, k ho ch và phương án i u tra, làm t t công tác giáo d c tư tư ng, nh n th c úng n ý nghĩa, m c ch cu c i u tra, t p trung hu n luy n i u tra…. L a ch n i tư ng i u tra, phương pháp xác nh m u i u tra ph i d a trên cơ s phân tích sâu s c v m t lý lu n và th c ti n t n t i… III. T ng h p th ng kê 1. Khái ni m và nhi m v : - Khái ni m: t ng h p th ng kê là ti n hành t p trung, ch nh lý và h th ng hoá m t cách khoa h c các tài li u thu th p ư c trong i u tra th ng kê. ây là giai o n chuy n t hi n tư ng sang b n ch t, t cái riêng sang cái chung, t ng u nhiên sang t t nhiên. T giai o n này các m i lien h n i t i c a t ng th ư c xác l p. - Nhi m v : làm cho các c trưng riêng bi t c a t ng th m u bư c u chuy n thành các c trưng chung c a toàn b t ng th . 2. Nh ng v n ch y u c a t ng h p th ng kê M c ích c a t ng h p th ng kê: khái quát hoá nh ng c trưng chung, nh ng cơ c u t n t i khách quan theo các m t c a t ng th nghiên c u b ng các ch tiêu th ng kê. N i dung c a t ng h p là danh m c các bi u hi n c a nh ng tiêu th c mà chúng ư c xác nh trong n i dung i u tra. Ki m tra tư li u ư c th c hi n trong khâu i u tra. Tuy nhiên, khi t ng h p v n ph i ki m tra l i nh m m b o tính chính xác c a tài li u, lo i b h t hay m t ph n n i dung c a i u tra không úng, n u không, có i u ki n i u tra l i. Yêu c u quan tr ng nh t c a t ng h p: ph i nêu lên cơ c u theo các m t c a t ng th nghiên c u. áp ng yêu c u này ngư i ta s d ng phương pháp phân t th ng kê. 3. B ng th ng kê và th th ng kê 3.1 B ng th ng kê B ng th ng kê là hình th c bi u m u thông d ng nh t ư c thi t k v i m t s c t, s hàng trình bày nh ng k t qu t ng h p th ng kê bi u hi n b ng nh ng con s c th . C u t o b ng th ng kê g m 2 ph n: - Ph n hình th c: Trong các b ng th ng kê có hang lo t hàng ngang và c t d c, có các tiêu và ư c gi i thích b ng các ch tiêu th ng kê. Các hang và các c t t o thành các ô vuông ư c i n hình b ng nh ng con s th ng kê. M i con s ph n ánh m t c trưng v m t lư ng c a hi n tư ng nghiên c u. KHOA KINH T 8
  9. Trư ng Trung c p Tây B c - N i dung: Trong b ng th ng kê ngư i ta phân bi t ph n ch và ph n gi i thích. Ph n ch nêu lên t ng th hi n tư ng c trưng ho c các b ph n c a chúng ư c trình bày trong b ng th ng kê. Ph n gi i thích g m các ch tiêu gi i thích các c i m c a i tư ng nghiên c u, nghĩa là gi i thích ph n ch c a b ng. TÊN B NG TH NG KÊ Ph n Các ch tiêu gi i thích Gi i thích Ph n Ch A 1 2 3 4 T ng c ng 3.2 th th ng kê th th ng kê là các hình v ho c ư ng v hình h c mô t có tính quy ư c các s li u th ng kê t ng h p ư c, tính toán ư c. Hình v th bi u th khái quát c i m ch y u v b n ch t và quá trình phát tri n, xu hư ng phát tri n c a hi n tư ng nghiên c u. IV. Phân tích và d oán th ng kê 1. Khái ni m, ý nghĩa và nhi m v c a phân tích và d oán th ng kê Phân tích và d oán th ng kê là nêu lên m t cách t ng h p b n ch t c th và tính qui lu t c a hi n tư ng và quá trình kinh t xã h i trong i u ki n l ch s nh t nh qua bi u hi n b ng s lư ng, tính toán m c tương lai c a hi n tư ng nh m ưa ra nh ng căn c cho quy t nh qu n lý. Khác v i các lo i phân tích và d oán kinh t xã h i, phân tích và d oán th ng kê ph i l y các con s th ng kê làm tư li u, dùng các phương pháp th ng kê làm công c và d a vào các lý lu n kinh t xã h i. KHOA KINH T 9
  10. Trư ng Trung c p Tây B c Nhi m v c a phân tích và d báo th ng kê là ph i nêu rõ b n ch t c th , tính qui lu t, s phát tri n tương lai c a hi n tư ng kinh t nghiên c u. 2. Các yêu c u có tính ch t nguyên t c c n ư c tuân th trong phân tích và d óan th ng kê - Phân tích và d oán th ng kê ph i ư c ti n hành trên cơ s phân tích lý lu n kinh t xã h i. - Phân tích và d oán th ng kê ph i căn c vào toàn b s ki n và t chúng trong m i quan h v i nhau. - Phân tích và d oán th ng kê i v i các hi n tư ng có tính ch t và hình th c phát tri n khác nhau ph i áp d ng phương pháp khác nhau. - M c ích c th c a phân tích và d oán. - L a ch n, ánh giá tư li u dùng phân tích và d oán. - Xác nh các phương pháp và các ch tiêu . - So sánh i chi u ch tiêu - D oán m c tương lai c a hi n tư ng - xu t các quy t nh qu n lý. KHOA KINH T 10
  11. Trư ng Trung c p Tây B c CHƯƠNG III PHÂN T TH NG KÊ I. Khái ni m, ý nghĩa và nhi m v c a phân t th ng kê 1. Khái ni m Phân t th ng kê là căn c vào m t (hay m t s ) tiêu th c nào ó ti n hành phân chia các ơn v c a hi n tư ng nghiên c u thành các t có tính ch t khác nhau. Khi phân t th ng kê, các ơn v t ng th ư c l p thành m t s t , gi a các t có s khác nhau v tính ch t, trong ph m vi m i t các ơn v u có s gi ng nhau (ho c g n gi ng nhau) v tính ch t theo tiêu th c ư c dùng làm căn c phân t . 2. Ý nghĩa Các hi n tư ng và quá trình kinh t xã h i là nh ng t ng th vô cùng phong phú, ph c t p vì chúng t n t i và phát tri n dư i các lo i hình th c khác nhau. M i lo i hình có qui m và c i m phát tri n khác nhau. Do v y, mu n ph n ánh dư c úng n b n ch t và quy lu t phát tri n c a hi n tư ng nghiên c u, mà ch d a vào nh ng con s t ng c ng chung chung thì v n chưa . Trái l i ph i tìm m i cách nêu lên cho ư c c i m riêng c a t ng lo i hình, t ng b ph n c u thành nên t ng th , ph i ánh giá cho t m quan tr ng và m i liên h tác ng qua l i gi a chúng v i nhau, qua ó nh n th c ư c y c i m chung c a toàn b t ng th hi n tư ng nghiên c u. Do v y, c n thi t ph i phân t th ng kê. Phân t th ng kê ư c xem là phương pháp cơ b n t ng h p th ng kê. ng th i cũng là m t phương pháp quan tr ng c a phân tích th ng kê. 3. Nhi m v c a phân t th ng kê - Phân chia các lo i hình kinh t xã h i c a hi n tư ng nghiên c u - Bi u hi n k t c u c a hi n tư ng nghiên c u - Bi u hi n m i liên h gi a các tiêu th c II. Tiêu th c phân t th ng kê 1. Khái ni m Tiêu th c phân t là tiêu th c ư c ch n làm căn c ti n hành phân t th ng kê. 2. Căn c l a ch n tiêu th c phân t Mu n l a ch n tiêu th c phân t chính xác ph i d a theo nh ng yêu c u sau: - Ph i d a trên cơ s phân tích lý lu n sâu s c ch n ra tiêu th c b n ch t, phù h p v i m c ích nghiên c u. - Ph i căn c vào i u ki n l ch s c th c a hi n tư ng nghiên c u ch n ra tiêu th c phân t thích h p. KHOA KINH T 11
  12. Trư ng Trung c p Tây B c III. Phân t th ng kê 1. Phân t theo tiêu th c thu c tính Tiêu th c thu c tính là tiêu th c không có s o lư ng v s lư ng. Ví d : gi i tính, trình chuyên môn, trình văn hóa, lo i hình doanh nghi p... Các dãy s phân ph i ư c l p theo tiêu th c này ư c g i là dãy s phân ph i thu c tính. Xác nh s t c a m i dãy s phân ph i thu tính là do b n ch t c a hi n tư ng nghiên c u quy t nh. 2. Phân t theo tiêu th c s lư ng Tiêu th c s lư ng là lo i tiêu th c mà s bi u hi n c th c a nó là nh ng con s như: tu i, ti n lương, s lư ng công nhân.... các dãy s phân ph i ư c l p theo tiêu th c này g i là dãy s lư ng bi n. Theo tiêu th c này s khác nhau gi a các t th hi n khác nhau v tr s lư ng bi n, có 2 trư ng h p: • Tiêu th c s lư ng có ít tr s : ví d phân t các h gia ình theo nhân kh u, s con, i m thi c a m t môn h c.... Trong trư ng h p này thư ng c m i tr s là m t t . • Tiêu th c s lư ng có nhi u tr s : Ví d phân t theo tu i, phân t công nhân trong xí nghi p theo năng su t lao ng, tr ng lư ng c a m t lo i gia súc... ta không th th c hi n gi ng trư n h p trên, vì n u tương ng v i m i tr s là m t t thì s t quá nhi u và ngư i nghiên c u s khó quan sát và th y rõ s khác nhau gi a các t . Trong trư ng h p này ta phân t có kho ng cách t , m i t có gi h n trên và gi i h n dư i. Gi i h n dư i là tr s nh nh t c a t và gi i h n trên là tr s l n nh t c a t . Tr s chênh l ch gi a gi i h n trên và gi i h n dư i c a m i t g i là kho ng cách t (h).Tùy theo m c ích c th c a phân t và c i m bi n thiên c a lư ng bi n tiêu th c quy t nh xem phân t có kho ng cách u hay không u. Khi phân t có kho ng cách u nhau, tr s kho ng cách t ư c xác nh x max − x min i v i tr s quan sát liên t c: h = k h: tr s kho ng cách t k: s t Xmax: tr s quan sát l n nh t Xmin: tr s quan sát nh nh t Ví d : Phân t 100 h nông dân tr ng lúa theo m c năng su t lúa (t /ha). Gi s năng su t th p nh t 36 t /ha, cao nh t 48 t /ha. Phân thành 6 t . Như v y: h = (48-36)/6 = 2 t /ha KHOA KINH T 12
  13. Trư ng Trung c p Tây B c K t qu phân t ta ư c dãy s phân ph i như sau: M c năng su t lúa (t /ha) S h 36-38 6 38-40 13 49-42 25 42-44 40 44-46 11 46-48 5 T ng c ng 100 ( x max − x min ) − (k − 1) i v i tr s quan sát r i r c: h = k K t qu phân t ta ư c dãy phân ph i như sau: Tu i ngh S công nhân 5-7 80 8-10 210 11-13 360 14-16 225 17-19 125 T ng c ng 1000 Phân t có kh ang cách không u nhau: vi c ti n hành phân t theo kho ng cách t không b ng nhau ư c ti n hành r ng rãi trong th ng kê. Ví d : phân chia nhân kh u theo tu i có nh ng kho ng cách t không u nhau: Dư i 1 tu i T 1-3 tu i T 4-6 thu i T 7-16 tu i.... 3. Phân t m : Là phân t mà t u tiên không có gi i h n dư i, tô cu i cùng không có gi i h n trên, các t còn l i có th có kho ng cách t u ho c không u. M c ích c a vi c phân t m là t u tiên và t cu i cùng ch a các ơn v có tr s lư ng bi n t bi n và tránh vi c hình thành quá nhi u t . Ví d : M c năng su t lúa (t /ha) S h
  14. Trư ng Trung c p Tây B c 4. Phân t liên h Gi a các tieu th c mà th ng kê nghiên c u thư ng có m i quan h v i nhau. M i liên h này th hiên s thay i tr s tiêu th c này s d n n s thay i c a tiêu th c kia theo m t qui lu t nh t nh. tìm hi u tính ch t và hình th c c a m i liên h gi a các tiêu th c ta có th s d ng phương pháp phân t - phân t liên h . Vi c l a ch n các tiêu th c có m i liên h v i nhau ch y u d a vào s hi u bi t và phân tích lý lu n nghiên c u. Các tiêu th c liên h v i nhau ư c chia thành 2 lo i: tiêu th c nguyên nhân và tiêu th c k t qu . Ví d : nghiên c u 35 cơ s chăn nuôi heo thit, ta có k t qu phân t theo m c u tư th c ăn h n h p (kg/ con/ngày) và tăng tr ng bình quân (g/con/ngày): M c u tư th c S cơ s M c bình quân Tăng tr ng bình ăn (kg/con/ngày) t (kg/con/ngày) quân (g/con/ngày)
  15. Trư ng Trung c p Tây B c V. Dãy s phân ph i 1. Khái ni m: Sau khi phân t t ng th theo m t tiêu th c nào ó, các ơn v t ng th ư c phân ph i vào trong các t và s có m t dãy s phân ph i. 2. Các lo i dãy s phân ph i: Theo tiêu th c thu c tính: Ph n ánh k t c u t ng th theo m t tiêu th c thu c tính nào ó. Ví d : Dãy s phân ph i theo gi i tính, theo trình , theo lĩnh v c s n xu t Theo tiêu th c s lư ng: Ph n ánh k t c u t ng th theo tiêu th c s lư ng như năng su t lao ng, theo ti n lương, tu i ngh ... Dãy s lư ng bi n g m hai thành ph n: - Lư ng bi n: là các tr s bi u hi n c th c a tiêu th c s lư ng, thư ng ký hi u xi - T n s là ơn v nh n ư c phân ph i vào trong m i t , ký hi u fi, mi, ni . KHOA KINH T 15
  16. Trư ng Trung c p Tây B c CHƯƠNG IV CÁC M C C A HI N TƯ NG KINH T XÃ H I I. S tuy t i trong th ng kê 1. Khái ni m, ý nghĩa và c i m S tuy t i trong th ng kê bi u hi n qui mô, kh i lư ng c a hi n tư ng kinh t trong i u ki n th i gian và a i m c th . S tuy t i có th bi u hi n s ơn v c a t ng th hay b ph n (s xí nghi p, s công nhân,....) ho c tr s c a m t n nkinh t nào ó. S tuy t i có ý nghĩa quan tr ng i v i công tác quan lý kinh t - xã h i. Qua s tuy t i ta có th nh n th c rõ ràng tài nguyên t nư c, các kh năng ti m tàng c a n n kinh t qu c dân, các k t qu phát tri n kinh t , văn hóa xã h i. S tuy t i còn là căn c xây d ng các chi tiêu phát tri n kinh t xã h i. Khác v i s tuy t i toán h c, m i s tuy t i trong th ng kê u bao hàm m t nôi dung kinh t -xã h i c th , trong i u ki n th i gian và a i m nh t nh. Do v y, i u ki n có s tuy t i chính xác là ph i xác nh chính các n i dung kinh t -xã h i c a ch tiêu nghiên c u. 2. ơn v tính S tuy t i th ng kê bao gi cũng có ơn v tính toán c th . Tùy theo tính ch t c a hi n tư ng và m c ích nghiên c u, s tuy t i có th ư c tính b ng các ơn v khác nhau: ơn v tính hi n v t là ơn v tính phù h p v i c i m v t lý c a hi n tư ng. ư c s d ng r ng rãi khi xác nh qui mô, kh i lư ng s n ph m s n xu t và tiêu dùng. ơn v tính hi n v t bao g m: con, cái, chi c,.... ơn v hi n v t qui ư c: kg, t , t n, lít, mét,.... ơn v tính th i gian lao ng: (gi công, ngày công) thư ng tính lư ng lao ng hao phí s n xu t nh ng s n ph m không th t ng h p, so sánh b ng các ơn v tính khác h c nh n s n ph m ph c t p do nhi u ngư i th c hi n qua nhi u giai o n khác. ơn v ti n t : ư c s d ng r ng rãi nh t trong th ng kê bi u hi n giá tr s n ph m. Nó giúp cho vi c t ng h p và so sánh nhi u lo i s n ph m có giá tr s d ng khác nhau. 3. Các lo i s tuy t i Tùy theo tính ch t c a hi n tư ng nghiên c u, ta có th phân bi t 2 lo i s tuy t i: S tuy t i th i kỳ: ph n n qui mô, kh i lư ng c a hi n tư ng nghiên c u trong m t dài th i gian nh t nh. Nó hình thành thông qua s tích lũy v lư ng c a hi n tư ng su t trong th i gian nghiên c u. Các s tuy t i th i kỳ c a cùng m t ch tiêu có th c ng ư c v i nhau có tr s c a th i kỳ dài hơn, th i kỳ nghiên c u càng dài thì tr s ch tiêu càng l n. KHOA KINH T 16
  17. Trư ng Trung c p Tây B c S tuy t i th i i m: ph n ánh qui mô, kh i lư ng c a hi n tư ng nghiên c u t i m t th i i m nh t nh. S tuy t i th i i m ch ph n ánh tình hình c a hi n tư ng nghiên c u t i môt th i i m nào ó, trư c và sau th i i m ó tr ng thái c a hi n tư ng có th khác. Mu n có s tuy t i th i i m chính xác ph i qui nh th i i m h p lý và ph i t ch c i u tra h p lý. II. S tương i trong th ng kê 1. Khái ni m, ý nghĩa và c di m S tương i trong th ng kê là ch tiêu bi u hi n quan h so sánh gi a các m c c a hi n tư ng nghiên c u. S tương i trong th ng kê có ý nghĩa quan tr ng, nó là m t trong nh ng ch tiêu phân tích th ng kê, nó t o ra kh năng i sâu nghiên c u phân tích b n ch t và m i quan h c a các hi n tư ng và quá trình kinh t -xã h i. Nh ng m i quan h ó có th là k t c u, quan h t l , t c phát tri n, trình ph bi n, quan h so sánh... S tương i trong th ng kê la k t qu so sánh gi a 2 ch tiêu ã có. S tương i nào cũng có g c so sánh. Tùy theo cách so sánh, tùy theo n i dung dùng so sánh ta s thu ư c cac lo i s tương i khác nhau. 2. ơn v tính s tương i S tương i th ng kê ư c tính b ng các ơn v o lư ng khác nhau: s l n, ph n trăm hay ph n nghìn ho c ơn v o lư ng kép. 3. Các lo i s tương i 3.1 S tương i ng thái: S tương i ng thái (hay t c phát tri n) là quan h so sánh c a 2 m c c a cùng hi n tư ng, nhưng 2 kỳ khác nhau và ư c bi u hi n b ng s l n hay ph n trăm %. M c ư c em ra nghiên c u g i là m c kỳ nghiên c u hay kỳ báo cáo (y1). M c ư c dùng làm cơ s so sánh ư c g i là m c kỳ g c (y0), công th c tính: y1 t= ( VT: s l n) y0 y t = 1 .100 ( VT: %) y0 Trong ó: - t: s tương i ng thái - y1: m c kỳ nghiên c u (báo cáo) - y0: m c kỳ g c Ví d : Quí I năm 2006, công ty A t doanh thu năm 2004 là 3 t ng, năm 2005 t2t ng. V y s tươn i ng thái là: t= 3/2 = 1,5 l n hay 150%. KHOA KINH T 17
  18. Trư ng Trung c p Tây B c • N u tính các s tương i ng thái v i kỳ g c y0 thay i và k ngay trư c kỳ báo cáo, ta có các s ng thái tương i liên hoàn (hay t c phát tri n liên hoàn). Ví d : tình hình doanh thu bán hàng c a công ty B như sau: Năm 2002 2003 2004 2005 Doanh thu (t 10 12 14.4 15.84 ) Các s ng thái liên hoàn v doanh s c a công ty như sau: y 2002 12 = = 1.2 = 120% y 2003 10 y 2004 14.4 = = 1.2 = 120% y 2003 12 y 2005 15.84 = = 1.1 = 110% y 2004 14.4 • N u tính các s tương i ng thái v i kỳ g c y0 c nh, ta có các s tương i ng thái nh g c (hay t c phát tri n nh g c) Theo ví d trên n u ta ch n năm kỳ g c c nh là doanh s bán năm 2002. Các s tương i ng thái c nh v doanh s bán c a công ty như sau: y 2003 12 = = 1.2 = 120% y 2002 10 y 2004 14.4 = = 1.44 = 144% y 2002 10 y 2005 15.84 = = 1.84 = 184% y 2002 10 3.2 S tương i k ho ch • S tương i nhi m v k ho ch: S tương i nhi m v k ho ch là t l so sánh gi a m c k ho ch v i m c th c t c a ch tiêu y v i m c d kỳ g c yk Công th c: tNK = y0 tNK: s tương i k ho ch yk: m c k ho ch kỳ báo cáo y0: m c th c t kỳ g c • S tương i hoàn thành k ho ch S tương i hoàn hành k ho ch là t l so sánh gi a m c th c t t ư c trong kỳ nghiên c u v i m c k ho ch t ra cùng kỳ c a m t ch tiêu nào ó. y1 Công th c: tHK = yk tHK: s tương i hoàn thành k ho ch yk: m c k ho ch KHOA KINH T 18
  19. Trư ng Trung c p Tây B c yl: m c th c t kỳ nghiên c u Ví d : Daonh thu bán hàng th c t c a công ty Y năm 2004 là 2,4 t ng, k ho ch cho năm 2005 là 2,76 t ng, th c t năm 2005 t 2,88 t ng. Như v y: y1 2,88 - S tương i ng thái: t = = = 1,2 = 120% y0 2,4 y 2,76 - S tương i nhi m v k ho ch: tNK = k = = 1,15 = 115% y0 2,4 y 2,88 - S tương i hoàn thành k ho ch: tHK = 1 = = 1,04 = 104% y k 2,76 y y y Ta có m i quan h : 1 = k x 1 ⇔ 1,20 = 1,15 x1,04 y0 y0 y k 3.3 S tương i k t c u S tương i k t c u là quan h so sánh gi a các m c b ph n v i m c t ng th . Nó chính là t tr ng c a t ng b ph n c u thành trong t ng th hi n tư ng nghiên c u và thư ng ư c bi u hi n b ng ph n trăm( %). Công th c: ybp TKC = .100 ytt Trong ó: ybp: m c c a b ph n Ytt : m c c a t ng th Qua ch tiêu này có th phân tích ư c c i m c u thành c a hi n tư ng. Nghiên c u s thay i k t c u s th y ư c xu hư ng phát tri n c a hi n tư ng. 3.4 S tương i cư ng S tương i cư ng là k t qu so sánh m c c a hai hi n tư ng khác nhau nhưng có liên quan v i nhau. Ví d : m t dân s , GDP bình quân u ngư i... S tương i cư ng ph n ánh trình ph bi n c a hi n tư ng, nó ư c s d ng r ng rãi bi u hi n trình phát tri n s n xu t, trình b o m m c s ng v t ch t, văn hóa c a cư dân m t nư c. Các ch tiêu này thư ng ư c dùng so sánh trình phát tri n s n xu t, i s ng gi a các nư c khác nhau. 3.5 S tương i không gian S tương i không gian là k t qu so sánh gi a hai m c c a m t hi n tư ng nhưng khác nhau v không gian. Ví d : doanh thu c a công ty X năm 2005 so sánh v i doanh thu c a công ty Y năm 2005. III. S bình quân trong th ng kê 1. Khái ni m, ý nghĩa và c i m KHOA KINH T 19
  20. Trư ng Trung c p Tây B c S bình quân trong th ng kê là i lư ng bi u hi n m c chung nh t, i n hình nh t c a m t tiêu th c s lư ng nào ó c a m t t ng th bao g m nhi u ơn v cùng lo i. Do s bình quân bi u hi n c i m chung nh t c a t ng th nghiên c u cho nên các nét riêng có tính ng u nhiên c a t ng ơn v cá bi t ã b lo i tr , có nghĩa là s bình quân ã san b ng m i chênh l ch gi a các ơn v v tr s c a tiêu th c nghiên c u. S bình quân ư c dùng so sánh các hi n tư ng không cùng qui mô. Qua nghiên c u s bi n ng c a s bình quân có th th y ư c xu hư ng phát tri n ch y u c a hi n tư ng nghiên c u. 2. Các lo i s bình quân 2.1 S bình quân c ng S bình quân c ng ư c tính b ng cách em chia t ng t t c các tr s c a các ơn v cho s ơn v c a t ng th . • S bình quân c ng gi n ơn n ∑ Xi n=1 X1+ X2+X3.... Xn-1 +Xn X = = n n X : trung bình s h c Xi: Các tr s lư ng bi n n: S ơn v t ng th • S bình quân c ng gia quy n S trung bình c ng gia quy n (còn g i là s trung bình s h c có tr ng s ) áp d ng khi m i lư ng bi n ư c g p nhi u l n có các t n s fi khác nhau. Tính theo công th c: X1 f1 + X2 f2 + ......+ Xnfn X= f1 +f2 +... fn Hay ∑ Xi f i X = ∑fi Ví d : ti n lương tháng 5/2008 c a nhân viên m t công ty X như sau: Stt Ti n lương (1000 ) xi S công hân fi x i fi 1 2,400 15 36,000 2 2,550 24 61,200 3 2,600 15 39,000 4 2,650 16 42,400 KHOA KINH T 20

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản