Giáo trình Nhiếp ảnh kỹ thuật số

Chia sẻ: Ha Minh Anh | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:123

0
236
lượt xem
142
download

Giáo trình Nhiếp ảnh kỹ thuật số

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Giáo trình Nhiếp ảnh kỹ thuật số là cuốn sách hữu ích để khơi nguồn cảm hứng với bộ môn nhiếp ảnh, qua đó có thể lựa chọn thiết bị phù hợp để bắt đầu đam mê của mình. Trong nội dung sách sẽ gồm 14 chương, trong mỗi chương sẽ có những nội dung khác nhau xoay quanh thế giới ảnh kỹ thuật số cũng như những phương tiện hỗ trợ trong quá trình học nhiếp ảnh.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Giáo trình Nhiếp ảnh kỹ thuật số

  1. Nhiếp ảnh kỹ thuật số
  2. Lôøi noùi ñaàu Kyõ thuaät soá laø moät moät coâng ngheä môùi ñöôïc öùng duïng vaøo nhieáp aûnh vaø phaùt trieån raát nhanh choùng chæ trong möôøi naêm qua. Thaùng Chín 1992, tôø taïp chí nhieáp aûnh thaâm nieân nhaát cuûa Myõ laø tôø Popular Photography nhaân kyû nieäm 50 naêm ngaøy ra soá baùo ñaàu tieân ñaõ thay ñoåi luoân caû toân chæ cuûa mình. Khoâng caàn thoâng baùo tröôùc, Popular Photography ñaõ aâm thaàm thay caâu khaåu hieäu luoân xuaát hieän döôùi teân tôø baùo “The World’s Largest Photo Magazine” thaønh “The World’s Largest Imaging Magazine”. Tôø baùo cuûa nhieáp aûnh ñaõ trôû thaønh tôø baùo cuûa ngheä thuaät hình aûnh vaø töø ñoù, song song vôùi vieäc giôùi thieäu caùc loaïi maùy aûnh, oáng kính, phim... môùi ra ñôøi thì tôø baùo naøy cuõng giôùi thieäu luoân caû caùc phöông tieän kyõ thuaät soá nhö maùy aûnh soá, maùy queùt, oå ñóa vaø phaàn meàm xöû lyù aûnh. Baèng söï thay ñoåi naøy, Popular Photography ñaõ löôøng tröôùc nhieàu söï phaûn ñoái, thaäm chí cöï tuyeät cuûa moät boä phaän ñoäc giaû trung thaønh nhöng baûo thuû. Nhieáp aûnh ñaõ ñeán luùc caàn vaø phaûi theo moät con ñöôøng thoâng thoaùng hôn. Nhöõng saûn phaåm cuûa coâng ngheä thoâng tin aáy ñaõ trôû thaønh coâng cuï quen thuoäc vaø caàn thieát ñoái vôùi nhöõng ngöôøi ñeo ñuoåi nhieáp aûnh treân theá giôùi. Vaø vôùi kyõ thuaät soá khaùi nieäm nhieáp aûnh thuaàn tuùy cuõng ñaõ thay ñoåi hoaøn toaøn: Hình aûnh coù theå taïo döïng ra töø oùc töôûng töôïng chöù khoâng nhaát thieát phaûi chuïp baét trong ñôøi thöïc. Nhöng nhieáp aûnh kyõ thuaät soá chæ laø moät cuoäc caùch maïng coâng ngheä – heä quaû cuûa cuoäc caùch maïng coâng ngheä thoâng tin – gaây aûnh höôûng saâu saéc ñeán theá giôùi nhieáp aûnh chöù khoâng laøm ñaûo loän moïi lyù luaän myõ hoïc cuûa ngheä thuaät ñaïi chuùng naøy, nhö nhieàu ngöôøi ngoä nhaän. Theá giôùi nhieáp aûnh kyõ thuaät soá roäng môû cho ta nhöõng khaû naêng saùng taïo môùi maø khoâng theå thöïc hieän ñöôïc vôùi caùc phöông tieän truyeàn thoáng. Haõng Adobe hoaøn toaøn khoâng cöôøng ñieäu khi quaûng caùo cho phaàn meàm xöû lyù aûnh Photoshop noåi tieáng cuûa mình baèng caâu: “If you can dream it, you can do it” – Neáu baïn mô thaáy thì baïn laøm ñöôïc! Nhieáp aûnh kyõ thuaät soá cuõng ñaõ trôû thaønh moät laõnh vöïc thu huùt ñöôïc söï quan taâm cuûa nhieàu ngöôøi yeâu nhieáp aûnh ôû nöôùc ta, nhöng ngay caû giôùi chuyeân nghieäp cuõng khoâng maáy ngöôøi coù caùi nhìn toaøn cuïc veà söï phaùt trieån cuûa caùc kyõ thuaät môùi. Chöa heà coù moät taøi lieäu naøo mang tính khaùi quaùt ñeå laøm cô sôû tham khaûo cho giaûng vieân vaø sinh vieân Khoa Nhieáp aûnh cuûa Tröôøng Cao ñaúng Vaên hoùa- Ngheä thuaät cuûa Tp.HCM maëc duø nhieáp aûnh kyõ thuaät soá ñaõ trôû thaønh moät moân hoïc ñöa vaøo giaûng daïy thöû nghieäm taïi ñaây töø nieân khoùa 2000-2001. Nhieàu ngöôøi chôi aûnh nghieäp dö cuõng muoán tieáp caän vôùi kyõ thuaät soá theá nhöng raøo caûn chöa vöôït qua ñöôïc ñoái vôùi hoï laø nhöõng hieåu bieát cô baûn veà tin hoïc – baét ñaàu töø vieäc laøm quen vôùi nhöõng thieát bò. Cuoäc caùch maïng coâng ngheä maø kyõ thuaät soá ñem laïi cho nhieáp aûnh ngaøy nay ñaõ keùo theo cuøng vôùi noùi quaù nhieàu thieát bò phöùc taïp, nhöõng nguyeân lyù hoaït ñoäng môùi meû, vaø nhöõng khaùi nieäm kyõ thuaät hoaøn toaøn xa laï vôùi nhöõng ai ñaõ quaù thaønh thaïo vôùi nguyeân lyù ñôn giaûn veà toác ñoä, khaåu ñoä, vaø ñoä nhaïy phim cuûa chieác maùy aûnh truyeàn thoáng. Vôùi nhöõng ngöôøi yeâu nhieáp aûnh khoâng chuyeân tin hoïc, nhöõng khaùi nieäm nhö “ñoä phaân giaûi”, “soá hoùa”, “boä caûm bieán hình aûnh”, vv... cuøng voâ soá nhöõng thuaät ngöõ laï tai nhö “DPI”, “CCD”, “CYMK”, vv. döôøng nhö muoán treâu ngöôi, choïc giaän chuùng ta. Kyõ thuaät soá döôøng nhö ñaõ laøm phöùc taïp hoùa coâng vieäc chuïp aûnh chöù khoâng phaûi giaûi phoùng tieàm naêng saùng taïo cuûa chuùng ta nhö nhöõng gì ñaõ höùa heïn. Theâm vaøo ñoù, caùc thieát bò caàn thieát cho vieäc xöû lyù hình aûnh soá laïi raát ñaét tieàn. Nhieàu 1
  3. ngöôøi ñaõ khoâng ngaàn ngaïi toán keùm mua saém caùc thieát bò naøy nhöng chöa coù moät hieåu bieát thaáu ñaùo trong vieäc choïn löïa cuõng nhö söû duïng ñaõ gaëp phaûi nhieàu ruûi ro ñaùng tieác. Ñaây laø cuoán saùch ñaàu tieân ôû Vieät Nam vieát veà vaán ñeà naøy nhaèm giuùp nhöõng ngöôøi yeâu nhieáp aûnh quan taâm ñeán laõnh vöïc kyõ thuaät soá vöôït qua caùi raøo caûn ñaùng naûn loøng aáy. Nhaèm tôùi ñoái töôïng ngöôøi ñoïc khoâng chuyeân veà tin hoïc, cuoán saùch naøy seõ xem xeùt caùc coâng ngheä vaø thieát bò hình aûnh kyõ thuaät soá döôùi goùc ñoä ñoái chieáu vôùi nhieáp aûnh truyeàn thoáng. Caùc tieán trình vaø nguyeân lyù cuûa ñeán vieäc xöû lyù hình aûnh soá cuõng seõ ñöôïc trình baøy cuøng vôùi caùc thieát bò lieân quan. Nhöõng khaùi nieäm vaø thuaät ngöõ xa laï nhöng caàn thieát cuûa tin hoïc cuõng seõ ñöôïc ñeà caäp ñeán vaø giaûi thích sao cho deã hieåu ñoái vôùi ngöôøi khoâng am töôøng chuyeân ngaønh naøy. Mong muoán laø nhö vaäy nhöng thöïc hieän ñöôïc laø ñieàu khoâng deã daøng ñoái vôùi taùc giaû, vì ñaây laø moät cuoán saùch thuaàn tuùy veà kyõ thuaät – nhöng khoâng hoaøn toaøn tin hoïc maø cuõng khoâng hoaøn toaøn nhieáp aûnh. Vieäc choïn loïc nhöõng thoâng tin thaät coát yeáu, xaùc ñònh giôùi haïn cuûa vaán ñeà naøo neân ñeà caäp, vaø vieát sao cho deã hieåu ñoái vôùi moät ñoái töôïng ñoäc giaû nhaát ñònh, roõ raøng laø moät coâng vieäc khoù khaên. Ngay töø khi chöa thaûo nhöõng doøng ñaàu tieân, toâi ñaõ yù thöùc ñöôïc vieäc laøm cuûa mình gioáng nhö moät gaõ lieàu lónh ñi daây qua hai bôø vöïc, vöøa ñi vöøa coá giöõ thaêng baèng cho khoûi saåy chaân. Giôø ñaây, khi nhöõng doøng cuoái cuøng cuûa cuoán saùch ñaõ hoaøn taát, gaõ lieàu maïng kia ñaõ an toaøn ñeán ñích, nhöng nhöõng ñoäc giaû ñi theo böôùc chaân cuûa haén coù ai sa xuoáng vöïc? Neáu nhö cuoán saùch naøy giuùp cho baïn ñoïc naøo ñoù hình dung ñöôïc boä maët cuûa theá giôùi nhieáp aûnh kyõ thuaät soá, hay giuùp baïn coù theå löïa choïn nhöõng thieát bò phuø hôïp, giuùp khôi môû trong baïn nieàm vui hieåu bieát hay saùng taïo thì ñoù laø nguyeän voïng cuûa taùc giaû. Coøn khoâng ñaït ñöôïc ñieàu ñoù thì traùch nhieäm cuõng thuoäc veà ngöôøi vieát. Taùc giaû raát mong ñoùn nhaän caùc pheâ bình, chæ daãn vaø goùp yù nhö ñaõ töøng ñöôïc ñoäc giaû nhieät tình uûng hoä tröôùc ñaây. Xin vui loøng lieân laïc theo ñòa chæ: 7E Hai Baø Tröng – Ñaø Laït. Tel: (063)833146. E- mail: trductai@hcm.vnn.vn. Taùc giaû cuõng xin chaân thaønh caùm ôn Hoäi Ngheä só Nhieáp aûnh Vieät Nam ñaõ ñaàu tö taøi trôï cho vieäc bieân soaïn cuoán saùch naøy. Ñaø Laït 1/12/2000 TRAÀN ÑÖÙC TAØI 2
  4. Taøi lieäu tham khaûo 1. Adobe Ltd., Adobe Photoshop ® 5 Manual Guide, Adobe Press 1998 2. Curtis, Dennis, A Short Course in Digital Photography, Internet edition, 2000 3. Dayton, Linnea & Gosney, Michael, The Desktop Color Book, 2nd edition, MIS Press, 1996 4. Epson Ltd., EPSON Color Guide for Windows & Macintosh, CD-ROM edition 1998 5. Greenber, Adele Droblas & Seth, Digital Imaging, Osborne, 1997 6. Grotta, Sally Wierner & Daniel, Digital Imaging for Visual Artists, Windcrest/McGraw-Hill, 1996 7. Holzmann, Gerard J., Beyond Photography – The Digital Darkroom, Prentice-Hall, 1994 8. Huss, David, Corel Photo-Paint 9 Unleashed, SAMS Publishing, 1999 9. Caùc taïp chí POPULAR PHOTOGRAPHY, PETERSEN’S PHOTOGRAPHIC, AMERICAN PHOTO, PCWORLD töø naêm 1996 ñeán 2000 10. Thoâng tin töø Websites cuûa caùc haõng Canon, Epson, HP, Intel, Kodak, Minolta, Nikon, Olympus vaø caùc Websites khaùc. 3
  5. Muïc luïc Lôøi noùi ñaàu Taøi lieäu tham khaûo Chöông 1: Nhieáp aûnh kyõ thuaät soá laø gì? Toång quaùt Ba tieán trình cô baûn cuûa nhieáp aûnh kyõ thuaät soá Chöông 2: Theá giôùi aûnh kyõ thuaät soá ngaøy nay Nhieáp aûnh öùng duïng Phöông tieän ñeå theå hieän caûm xuùc thaåm myõ caù nhaân Chöông 3: Neàn taûng cuûa vieäc xöû lyù aûnh kyõ thuaät soá Pixel – Moïi hình aûnh ñeàu laø nhöõng chaám nhoû Ñoä phaân giaûi cuûa caùc thieát bò soá Ñoä phaân giaûi vaø kích thöôùc hình aûnh Chöông 4: Maøu vaø Traéng-ñen döôùi goùc ñoä kyõ thuaät soá Caáp ñoä maøu Hoaït ñoäng cuûa boä caûm bieán hình aûnh Maøu saéc vaø boä caûm bieán hình aûnh Khaùi nieäm traéng-ñen trong kyõ thuaät soá Chöông 5: Nguyeân lyù cuûa maùy aûnh kyõ thuaät soá Boä caûm bieán hình aûnh: Linh hoàn cuûa maùy aûnh soá Thieát keá maïch caûm bieán trong maùy aûnh soá Chöông 6: Caùc loaïi maùy aûnh kyõ thuaät soá Tìm hieåu caùc loaïi maùy aûnh kyõ thuaät soá Ñoâi ñieàu veà video kyõ thuaät soá Coù neân mua maùy aûnh kyõ thuaät soá? Söï thoûa hieäp tuyeät vôøi 4
  6. Chöông 7: Maùy aûnh soá vaø caùc yeáu toá kyõ thuaät Caùc ñaëc tính toång quaùt Boä caûm bieán hình aûnh Caùc cô cheá ñieàu khieån saùng taïo OÁng kính vaø caùc tieâu cöï Caùc ñaëc tính kyõ thuaät khaùc cuûa maùy aûnh soá Chöông 8: Soá hoùa hình aûnh khoâng caàn maùy aûnh soá Nguyeân lyù hoaït ñoäng cuûa caùc maùy queùt Caùc yeáu toá kyõ thuaät cuûa vieäc queùt hình Tìm hieåu caùc loaïi maùy queùt Chöông 9: Caùc phöông tieän löu tröõ vaø truyeàn taûi hình aûnh Thieát bò löu tröõ trong maùy aûnh Thieát bò löu tröõ trong maùy tính Caùc phöông tieän truyeàn taûi hình aûnh Chöông 10: Caùc ñònh daïng taäp tin hình aûnh kyõ thuaät soá AÛnh bitmap laø gì? Tieâu chuaån ñònh daïng aûnh: Ñoäc quyeàn hay chuyeån nhöôïng? Caùc ñònh daïng aûnh phoå thoâng Chöông 11: Phoøng toái kyõ thuaät soá Maùy vi tính Maùy vi tính vaø phaàn meàm Caùc chöông trình quaûn lyù hình aûnh Caùc chöông trình xöû lyù hình aûnh Chöông 12: Theá giôùi voâ taän cuûa kyõ xaûo Phaàn meàm xöû lyù aûnh vaø caùc kyõ thuaät phoøng toái cao caáp Nhöõng hieäu quaû ñaëc bieät Kyõ thuaät soá vaø tính trung thöïc cuûa hình aûnh Chöông 13: Töø taùc giaû ñeán ngöôøi xem Nguyeân taéc hoaït ñoäng cuûa maùy in Caùc loaïi maùy in maøu Maùy ghi phim laø gì? Taïi sao maøu saéc treân aûnh in khoâng gioáng maøu saéc treân maøn hình? 5
  7. Chöông 14: Nhieáp aûnh vaø Internet Hoïc hoûi kinh nghieäm quoác teá Trieån laõm cho toaøn theá giôùi xem Tieáp thò chính mình vôùi toaøn theá giôùi Phuï luïc: Caùc thuaät ngöõ caàn bieát veà nhieáp aûnh kyõ thuaät soá 6
  8. Chöông 1: Nhieáp aûnh kyõ thuaät soá laø gì? Nhöõng chieác maùy aûnh kyõ thuaät soá chæ môùi phoå thoâng trong khoaûng 5 naêm trôû laïi ñaây vaø nhanh choùng loãi thôøi ñeå ñöôïc thay theá baèng nhöõng chieác maùy aûnh soá môùi hôn, öu vieät hôn nhôø thöøa höôûng söï tieán boä vöôït baäc cuûa coâng ngheä tin hoïc. Maùy aûnh soá ñaõ baét ñaàu daán böôùc saâu roäng vaøo theá giôùi nhieáp aûnh vaø nhieáp aûnh kyõ thuaät soá ñaõ trôû thaønh laøn soùng cuûa töông lai. Duø chöa ñöôïc hoaøn toaøn chaáp nhaän bôûi caùc nhaø nhieáp aûnh hieän thôøi, chæ trong vaøi naêm nöõa thoâi chuùng ta seõ chöùng kieán theá kyû XXI laø theá kyû buøng noå cuûa nhieáp aûnh kyõ thuaät soá. Lyù do chính khieán nhieàu nhaø nhieáp aûnh hieän nay khoâng chaáp nhaän maùy aûnh kyõ thuaät soá laø vì hoï cho raèng chaát löôïng hình aûnh cuûa maùy aûnh soá noùi chung vaãn chöa baèng hình aûnh chuïp baèng phim nhöïa truyeàn thoáng. Theá nhöng haàu heát hoï ñeàu söû duïng maùy aûnh nhoû chuïp phim 35mm vaø ta cuõng coù theå noùi raèng chaát löôïng hình aûnh cuûa phim 35mm khoâng baèng hình aûnh chuïp vôùi caùc maùy aûnh lôùn duøng phim 10x15 cm. Vaø neáu hoï söû duïng maùy aûnh view chuïp phim 10x15 cm, ta cuõng coù theå noùi raèng chaát löôïng hình aûnh cuûa hoï khoâng baèng nhöõng böùc aûnh chuïp treân nhöõng taám kính aûnh khoång loà maø William Henry Jackson hay Eadwear Muybridge ñaõ söû duïng vaøo cuoái theá kyû XIX. Cô sôû cho vieäc phaûn baùc aûnh kyõ thuaät soá cuûa hoï chæ döïa treân moät yeáu toá duy nhaát laø chaát löôïng kyõ thuaät cuûa hình aûnh. Nhöng söï thaät ñaùng buoàn laø chaát löôïng hình aûnh haàu nhö chaúng caûi thieän bao nhieâu keå töø thôøi nhöõng taám aûnh ñoàng daguerreotype ñaàu tieân cuûa nhöõng naêm 1840 vaø nhöõng taám giaáy aûnh duøng hoãn hôïp loøng traéng tröùng vaø platin cuûa hôn 40 naêm keá tieáp. Trong giai ñoaïn nöûa theá kyû keå töø Daguerre, söï caûi tieán khoâng naèm ôû chaát löôïng hình aûnh maø ôû tieán trình laøm aûnh: caû maùy aûnh laãn caùc phöông phaùp traùng roïi ngaøy caøng deã daøng hôn vaø tieän lôïi hôn. Nhieáp aûnh kyõ thuaät soá ngaøy nay ñang ñi laïi con ñöôøng naøy. Hình aûnh chuïp caùc maùy aûnh soá khaùc nhau seõ cho chaát löôïng khaùc nhau nhöng khoù loøng chöùng minh raèng chuùng yeáu keùm veà chaát löôïng. Nhieàu lôøi phaûn baùc ñoái vôùi maùy aûnh soá chuùng ta nghe hoâm nay cuõng gioáng nhö tieáng voïng cuûa nhöõng caûm xuùc ta thaùn ñöôïc boäc loä khi chieác maùy aûnh 35mm Leica ñöôïc ñöa ra naêm 1925. Boãng nhieân, con ngöôøi coù ñöôïc moät loaïi maùy aûnh deã ñieàu khieån trong haàu heát moïi tình huoáng khoù khaên vôùi nhöõng cuoän phim daøi coù theå chuïp lieân tieáp heát hình aûnh naøy ñeán hình aûnh khaùc. Leica thôøi aáy duøng loaïi phim aâm baûn nhoû hôn vaø cuõng coù theå coi laø “keùm chaát löôïng” hôn, nhöng nhöõng nhaø nhieáp aûnh naøo baáu víu vaøo nhöõng hoäp maùy aûnh keành caøng, to lôùn chaúng maáy choác ñaõ bò lòch söû boû laïi sau löng. Toång quaùt Nhieáp aûnh kyõ thuaät soá laø moät phöông caùch chuïp aûnh môùi, söû duïng moät heä thoáng caûm bieán hình aûnh baèng chaát baùn daãn (solid-state image sensor) thay vì duøng phim nhöïa truyeàn thoáng. Nhieáp aûnh kyõ thuaät soá coù hai lôïi theá raát lôùn so vôùi nhieáp aûnh truyeàn thoáng: tính töùc thôøi vaø tính cô ñoäng. 7
  9.  Tính töùc thôøi: Vôùi maùy aûnh duøng kyõ thuaät soá, ta coù theå xem hình aûnh ngay khi vöøa chuïp xong qua moät maøn hình tinh theå loûng (LCD) nhoû ôû sau löng haàu heát caùc kieåu maùy aûnh soá, hoaëc noái maùy aûnh soá vôùi maøn hình TV vaø xem lieân tieáp haøng loaït aûnh ñaõ chuïp. Moät soá kieåu maùy aûnh soá coù khaû naêng noái vôùi moät maùy phoùng (display projector) ñeå chieáu treân nhöõng maøn hình lôùn. Noùi caùch khaùc nhieáp aûnh kyõ thuaät soá ñaõ tieáp noái truyeàn thoáng cuûa maùy aûnh chuïp laáy lieàn Polaroid maø khoâng phaûi toán phim!  Tính cô ñoäng: Hình aûnh chuïp baèng maùy aûnh kyõ thuaät soá ñöôïc löu giöõ theo moät ñònh daïng ngaøy caøng phoå thoâng khieán cho ta deã daøng thuyeân chuyeån hình aûnh giöõa caùc loaïi thieát bò vaø phaàn meàm öùng duïng khaùc nhau. Ví duï, ta coù theå cheøn nhöõng hình aûnh kyõ thuaät soá vaøo caùc taøi lieäu soaïn thaûo moät chöông trình xöû lyù vaên baûn, göûi hình aûnh baèng thö ñieän töû (e-mail) cho beø baïn, hay ñöa chuùng moät trang web treân Internet ñeå caû theá giôùi coù theå cuøng xem. Theâm vaøo ñoù, ta coù theå söû duïng moät chöông trình xöû lyù hình aûnh ñeå toâ ñieåm hay bieán ñoåi caùc hình aûnh soá ñaõ chuïp ñöôïc. Ta coù theå cuùp caét, thay ñoåi maøu saéc hay ñoä töông phaûn, hoaëc thaäm chí theâm bôùt nhöõng thaønh phaàn cuûa hình aûnh saün coù. Moät khi ta ñaõ chuïp moät hình aûnh döôùi daïng soá, ta coù theå deã daøng toâ ñieåm, phaân phaùt, hay saép xeáp vaø löu tröõ. Tuy caû tính töùc thôøi laãn tính cô ñoäng naøy khieán cho nhieáp aûnh kyõ thuaät soá trôû thaønh phoå bieán trong nhieàu laõnh vöïc, vaãn coù moät khía caïnh cuûa nhieáp aûnh kyõ thuaät soá caàn phaûi löu yù. Ñoù chính laø moät söï töï do môùi laï maø kyõ thuaät soá ñaõ ñem laïi ñeå chuùng ta thaêm doø vaø thöû nghieäm nhöõng bieân cöông môùi cuûa nhieáp aûnh. Vaøo nhöõng naêm 1870 khi William Henry Jackson ñang duøng löøa keùo nhöõng thuøng ñöïng nhöõng taám kính aûnh côõ 50x60 cm ñi khaép mieàn Taây nöôùc Myõ, chuùng ta coù theå ñoan chaéc raèng oâng ta phaûi raát do döï tröôùc khi quyeát ñònh chuïp moät böùc aûnh. Chuùng ta ngaøy nay khoâng phaûi mang vaùc nhöõng phöông tieän nhieáp aûnh coàng keành nhö theá nhöng caû baïn vaø toâi cuõng ñeàu löôõng löï tröôùc khi baám maùy. Chuùng ta luoân luoân nhaåm tính trong ñaàu xem “ñieàu ñoù coù ñaùng chuïp khoâng?” Trong tieàm thöùc, chuùng ta ñang thaàm lieät keâ bao nhieâu phí toån, thôøi gian, coâng söùc, vaân vaân vaø vaân vaân. Ngay trong caùi “khoaûnh khaéc quyeát ñònh” ñoù thì hình aûnh thöôøng laø vuoät qua, hoaëc chuùng ta ñaõ khoâng daùm thöû nghieäm nhöõng ñieàu môùi meû. Chuùng ta ñaõ ñaùnh maát cô hoäi ñeå phaùt trieån oùc saùng taïo vaø quyeát ñònh giöõ nguyeân höôùng ñi treân loái moøn quen thuoäc ñaõ vaïch saün cho ta töø tröôùc. 8
  10. Ñieàu ñaùng ngaïc nhieân laø nhaø nhieáp aûnh Jackson ngaøy xöa ñaõ coù moät lôïi theá maø sau moät theá kyû qua chuùng ta ñaõ ñaùnh maát. Thôøi ñoù, neáu nhö Jackson khoâng vöøa loøng vôùi hình aûnh naøo ñaõ chuïp, hoaëc oâng ta ñaõ caïn heát kính aûnh, Jackson coù theå caïo saïch lôùp nhuõ töông treân moät hình aûnh naøo ñoù maø oâng ta baèng loøng hy sinh, phuû moät lôùp nhuõ töông môùi leân kính aûnh, vaø chuïp laïi laàn nöõa. Nhieáp aûnh kyõ thuaät soá ngaøy nay ñaõ giuùp ta loaïi tröø caâu hoûi khoù chòu xem “ñieàu ñoù coù ñaùng chuïp khoâng?” ra khoûi taâm trí vaø giuùp quay laïi thôøi kyø cuûa loaïi phim coù theå taùi söû duïng voâ taän (vaø chuùng ta khoâng caàn löøa ñeå keùo hoä caû thuøng phim aáy). Ta coù theå giao maùy aûnh cho treû nhoû, thöû nghieäm chuïp vôùi nhöõng goùc ñoä quaùi laï hay dò thöôøng, chuïp aûnh khoâng caàn nhìn qua kính ngaém, vaø phôùt lôø taát caû nhöõng yù nieäm ñaõ coù saün veà vieäc chuïp aûnh. Coù theå chuùng ta seõ heát söùc kinh ngaïc tröôùc nhöõng hình aûnh coù ñöôïc neáu nhö ta khai thaùc, taän duïng öu theá cuûa thôøi ñaïi chuïp aûnh khoâng ngaïi toán phim maø kyõ thuaät soá ñaõ mang laïi. Ba tieán trình cô baûn cuûa nhieáp aûnh kyõ thuaät soá Caùc loaïi maùy aûnh kyõ thuaät soá chæ laø moät maét xích trong chuoãi daøi khôûi ñaàu töø caûnh trí nguyeân thuûy tröôùc maét cho ñeán hình aûnh cuoái cuøng maø ta tröng baøy hay chia seû. Thaäm chí ta coù theå khoâng caàn ñeán maùy aûnh soá trong tieán trình aáy. Yeáu toá then choát cuûa nhieáp aûnh kyõ thuaät soá laø moät hình aûnh döôùi daïng soá – ñöôïc hôïp thaønh töø haøng traêm ngaøn, thaäm chí haøng trieäu nhöõng oâ vuoâng nhoû goïi laø pixel. Maëc duø moät maùy aûnh kyõ thuaät soá chuïp aûnh döôùi daïng soá, ta cuõng coù theå bieán caùc loaïi phim aâm baûn, döông baûn hay aûnh in truyeàn thoáng thaønh cuøng moät daïng soá vôùi thieát bò queùt hình (scanner). Ñeå hieåu ñöôïc maùy aûnh soá ñoùng vai troø naøo trong toaøn boä heä thoáng nhieáp aûnh kyõ thuaät soá, ta caàn hieåu ñöôïc ba tieán trình cô baûn lieân quan ñeán vieäc saùng taïo vaø söû duïng hình aûnh. Ñoù laø: nhaäp (input), xöû lyù (process) vaø xuaát (output). Nhaäp hình aûnh Tieán trình nhaäp (input) ñöa hình aûnh hay caùc döõ lieäu khaùc vaøo maùy vi tính thoâng qua caùc thieát bò nhaäp (input device). Baøn phím noái lieàn vôùi maùy vi tính cuõng laø moät thieát bò nhaäp. Tuy nhieân, coøn coù haøng traêm thieát bò nhaäp khaùc bao goàm caùc loaïi chuoät (mouse), buùt veõ (digitized pen), caùc heä thoáng nhaän daïng tieáng noùi (voice recognition system), maùy queùt hình (scanner), vaø nhieàu thöù khaùc. Maùy aûnh soá cuõng laø moät thieát bò nhaäp maø thoâi. Trong nhieáp aûnh kyõ thuaät soá, maùy aûnh soá vaø maùy queùt hình laø hai thieát bò nhaäp phoå thoâng ñöôïc söû duïng ñeå cho ta nhöõng hình aûnh döôùi daïng soá. Ngoaøi ra ta cuõng coù theå duøng caùc loaïi card caét hình (frame grabber) ñeå laáy töøng khung hình rieâng bieät töø TV, video hay maùy quay taïo thaønh nhöõng hình aûnh soá. Ta thaäm chí coù theå mua nhöõng ñóa CD coù chöùa saün hình aûnh ñaõ soá hoùa. 9
  11. Xöû lyù hình aûnh Moät khi ñaõ coù hình aûnh döôùi daïng soá, ta coù theå löu tröõ trong maùy tính ñeå roài bieân taäp, hieäu chænh hay bieán ñoåi vôùi moät chöông trình xöû lyù hình aûnh (photo-editing program) chaúng haïn nhö Photoshop. Vôùi moät hình aûnh ñaõ soá hoùa vaø moät chöông trình xöû lyù hình aûnh, ta coù theå laøm voâ soá chuyeän. Trong moät soá tröôøng hôïp, ta duøng chöông trình xöû lyù naøy ñeå “caûi thieän” hình aûnh baèng caùch loaïi tröø hay giaûm thieåu nhöõng sai soùt khi chuïp. Trong moät soá tröôøng hôïp khaùc, ta coù theå duøng chöông trình xöû lyù ñeå thu nhoû kích thöôùc hình aûnh cho deã göûi qua e-mail hay ñöa leân Web. Cuoái cuøng, ta coù theå ñöa hình aûnh ñeán moät theá giôùi môùi, bieán ñoåi hình aûnh aáy thaønh ñieàu chöa töøng coù. Xuaát hình aûnh Khi ñaõ coù moät hình aûnh nhö yù, ta coù theå xuaát ra ñeå chia seû vôùi ngöôøi khaùc. Coù nhieàu phöông caùch ñeå laøm ñieàu naøy, nhöõng nhöõng phöông caùch lieät keâ döôùi ñaây laø phoå thoâng nhaát. Trong soá naøy, hai phöông caùch reû tieàn nhaát laø in ra maùy in vaø göûi qua e-mail. 10
  12. Hieän nay, moät soá kieåu maùy minilab hieän ñaïi cuûa Fuji vaø Kodak cho pheùp ta ñoïc tröïc tieáp hình aûnh töø caùc phöông tieän löu tröõ kyõ thuaät soá (nhö ñóa quang hoïc, ñóa CD, ñóa meàm...) vaø in thaúng ra giaáy aûnh – moät hình thöùc in phoùng aûnh khoâng caàn phim. Nhöõng maùy minilab kieåu naøy thöôøng laø keát hôïp giöõa maùy minilab thoâng thöôøng coïng vôùi moät maùy tính coâng suaát xöû lyù maïnh vaø moät maùy queùt hình. Do ñoù, nhöõng maùy minilab hieän ñaïi naøy coù theå nhaân baûn hình aûnh töø moät aûnh goác ñaõ maát phim, hoaëc chænh söûa moät hình aûnh goác keùm chaát löôïng tröôùc khi in ra giaáy aûnh. Caû 3 giai ñoaïn nhaäp, xöû lyù vaø xuaát hình ñeàu ñöôïc thöïc hieän treân nhöõng maùy minilab kieåu naøy khieán cho nhieáp aûnh kyõ thuaät soá ngaøy caøng phoå thoâng vaø quen thuoäc vôùi moïi ngöôøi. 11
  13. Chöông 2: Theá giôùi aûnh kyõ thuaät soá ngaøy nay Nhieáp aûnh kyõ thuaät soá chæ môùi phaùt trieån trong khoaûng 10 naêm trôû laïi ñaây nhöng ñaõ ñöôïc öùng duïng roäng raõi trong nhieàu laõnh vöïc cuûa ngheä thuaät nhieáp aûnh. Trong chöông naøy chuùng ta seõ ñieåm qua moät soá öùng duïng phoå bieán nhaát ñeå caùc baïn coù ñöôïc nhöõng khaùi nieäm cô baûn, giuùp ích cho vieäc tìm hieåu saâu hôn sau naøy. Nhieáp aûnh öùng duïng Phuïc vuï quaûng caùo Böùc aûnh tónh vaät naøy ñöôïc chuïp baèng maùy CMOS-PRO cuûa haõng Sound Vision, moät trong nhöõng maùy aûnh soá chaát löôïng cao ñaàu tieân thieát keá ñaëc bieät cho giôùi ñoà hoïa chuyeân nghieäp. Nhöõng nhaø nhieáp aûnh thöông maïi chuyeân chuïp aûnh quaûng caùo coù leõ laø nhöõng ngöôøi tieân phong trong vieäc coå voõ vaø söû duïng maùy aûnh kyõ thuaät soá. Ngay töø thuôû sô khai cuûa maùy aûnh soá, hoï ñaõ söû duïng nhöõng thieát bò ñaét tieàn nhaát thieát keá cho daân chuyeân nghieäp ñeå chuïp trong studio. Chuû ñeà chính cuûa hoï laø caùc saûn saûn phaåm quaûng caùo döôùi hình thöùc tôø gaáp hay taäp catalog. Hoï nhanh choùng öùng duïng kyõ thuaät soá vaøo nhieáp aûnh thöông maïi vì nhieàu lyù do. Ñaàu tieân laø vì caùc chuû ñeà aûnh quaûng caùo cuûa hoï toaøn laø nhöõng tónh vaät. Caùc maùy aûnh soá thôøi kyø ñaàu, keå caû nhöõng loaïi chuyeân duïng cho hình aûnh chaát löôïng cao nhaát phaûi chuïp ba laàn lieân tieáp, moãi laàn chuïp qua moät kính loïc ñoû, xanh laù caây vaø xanh döông môùi coù theå cho ra moät hình aûnh ñaày ñuû maøu saéc trung thöïc. Trong laõnh vöïc ñaày caïnh tranh khoác lieät naøy, caùc nhaø nhieáp aûnh quaûng caùo muoán toàn taïi phaûi theå hieän heát taøi naêng cuûa mình ñeå mang laïi moät söùc thu huùt vaø tình caûm cho nhöõng saûn phaåm thöông maïi voâ hoàn hay nhöõng yù töôûng tieáp thò tröøu töôïng. Maùy aûnh soá chuyeân duïng thôøi ñoù raát ñaét tieàn, nhöng vì khoâng toán phim vaø coâng in traùng, laøm aûnh neân veà laâu veà daøi seõ mang laïi hieäu quaû kinh teá. Nhôø söï tieát kieäm naøy, nhaø nhieáp aûnh coù theå thöû nghieäm vôùi moïi yù ñoà ñeå taïo ñöôïc hình aûnh ñoäc ñaùo laøm haøi loøng caùc coâng ty thueâ quaûng caùo maø khoâng ngaïi toán phim. Lyù 12
  14. do thöù hai laø aûnh quaûng caùo duøng cho caùc tôø gaáp hay taäp catalog khoâng ñoøi hoûi phaûi phoùng roïi lôùn neân nhöõng khieám khuyeát nhoû veà ñoä neùt (so vôùi phim nhöïa truyeàn thoáng) khoù loøng phaùt hieän baèng maét thöôøng. Cuoái cuøng, caùc cô sôû in quaûng caùo thích nhaän hình aûnh döôùi daïng soá ñeå ñôõ maát thôøi gian vaø tieàn baïc queùt hình. Chính nhöõng lyù do ñoù hôïp laïi ñaõ khieán ngaønh nhieáp aûnh quaûng caùo voán coù quan heä maät thieát vôùi ngheä thuaät ñoà hoïa trang trí ñaõ trôû thaønh laõnh vöïc ñaàu tieân maø nhieáp aûnh kyõ thuaät soá chöùng toû öu theá cuûa mình. Söû duïng nhöõng thieát bò soá cao caáp chuyeân duïng gaén vaøo löng nhöõng maùy aûnh view côõ lôùn hay nhöõng maùy aûnh medium-format côõ trung, Caùc nhaø nhieáp aûnh thöông maïi cuûa non 10 naêm tröôùc ñaõ coù theå taïo ra nhöõng böùc aûnh coù chaát löôïng kyõ thuaät ngang ngöûa vôùi ngöôøi anh em söû duïng phim nhöïa. Mike Berceanu ñaõ söû duïng loaïi maùy aûnh soá chuyeân duïng StudioCam cuûa haõng Agfa ñeå chuïp böùc aûnh naøy. Phuïc vuï xuaát baûn Caùc phoùng vieân aûnh quoác teá vaø caùc haõng thoâng taán cuõng laø nhöõng ngöôøi tieân phong trong vieäc öùng duïng maùy aûnh kyõ thuaät soá bôûi vì hoï coù theå truyeàn töùc thì hình aûnh chuïp ôû hieän tröôøng veà toøa soaïn hay vaên phoøng qua ñöôøng ñieän thoaïi hay qua veä tinh. Moät khi aûnh ñaõ ñeán nôi nhaän, toøa soaïn coù theå xem, bieân taäp vaø söû duïng ngay, khoâng caàn phaûi chôø lab in traùng. Vôùi nhöõng tôø baùo lôùn quoác teá moät ngaøy ra 2 aán baûn cho buoåi saùng vaø buoåi chieàu, thì vieäc baùo phaùt haønh ñaêng keøm hình aûnh töôøng thuaät moät söï kieän naøo ñoù khi söï kieän aáy vaãn chöa keát thuùc laø ñieàu bình thöôøng. Keát hôïp vôùi Internet vaø e-mail, nhieáp aûnh kyõ thuaät soá ñaõ goùp phaàn taïo ra cuoäc caùch maïng thoâng tin. Ngay töø thôøi kyø phoâi thai cuûa aûnh kyõ thuaät soá, ñoä neùt hay ñoä phaân giaûi thaáp cuûa caùc maùy aûnh soá (so vôùi phim nhöïa) khoâng phaûi laø vaán ñeà quan troïng vì caùc nhaät baùo bao giôø cuõng cuõng in ôû ñoä phaân giaûi thaáp. Moät soá tôø baùo lôùn ôû nöôùc ta töø vaøi naêm qua cuõng ñaõ baét söû duïng maùy aûnh soá trong vieäc töôøng thuaät. Khoâng chæ phuïc vuï cho baùo in, nhieáp aûnh kyõ thuaät soá coøn phoå thoâng hôn trong laõnh vöïc baùo ñieän töû – nhöõng tôø baùo phaùt haønh treân Internet cho ñoäc giaû söû duïng maùy vi tính. Vì aán baûn ñieän töû luoân luoân hieån thò treân maøn hình maùy tính, hay töø maùy tính roïi leân nhöõng maøn hình lôùn, caùc hình aûnh döôùi daïng soá laø ñieàu baét buoäc. Cho duø chuïp tröïc tieáp baèng maùy aûnh soá hay soá hoùa baèng caùch scan moät hình aûnh treân giaáy in, hình aûnh cuoái cuøng phaûi laø moät hình aûnh döôùi daïng soá. 13
  15. Baát oån ôû Indonesia – Moät caûnh saùt ñang loâi moät keû bieåu tình khi coá ngaên chaën cuoäc bieåu tình baïo ñoäng ngaøy 14/9/2000 taïi Jakarta. Nhöõng ngöôøi thieát keá trang Web hay nhöõng nhaø vieát chöông trình truyeàn thoâng ña phöông tieän (multimedia), ñaëc bieät thích söû duïng maùy aûnh soá vì hình aûnh saün saøng söû duïng ngay khi vöøa chuïp xong. Vì hình aûnh khoâng phaûi traùng roïi roài scan nhö chuïp baèng phim phoå thoâng, ñoä phaân giaûi thaáp cuûa nhöõng maùy aûnh soá reû tieàn khoâng aûnh höôûng ñeán nhu caàu naøy. Thöïc teá thì khi ñöa leân trang Web, ngöôøi ta phaûi giaûm bôùt ñoä phaân giaûi cuûa nhöõng hình aûnh soá coù chaát löôïng quaù cao. Moät khi hình aûnh ñaõ ôû daïng soá, ta coù theå ñöa chuùng vaøo nhöõng phaàn meàm trình baøy-daøn trang nhö PageMaker hay QuarkXPress ñeå xuaát baûn döôùi daïng aán phaåm in, cheøn vaøo nhöõng phaàn meàm xöû lyù vaên baûn nhö Microsoft Word ñeå in nhöõng aán phaåm löu haønh noäi boä. Baûn thaân cuoán saùch maø caùc baïn ñang ñoïc cuõng laø moät saûn phaåm hoaøn toaøn kyõ thuaät soá keå töø giai ñoaïn ñaàu tieân. Cuoán saùch naøy ñöôïc bieân soaïn tröïc tieáp treân maùy vi tính. Nhieàu thoâng tin vaø hình aûnh trong cuoán saùch naøy ñöôïc tham khaûo vaø thu thaäp tröïc tieáp töø Internet. Caùc hình aûnh minh hoïa ñöôïc soá hoùa baèng caùch queùt hình baèng maùy scanner tröïc tieáp töø caùc trang saùch baùo hay taïp chí. Khi hoaøn thaønh baûn thaûo, toaøn boä noäi dung vaø hình aûnh ñöôïc chuyeån sang moät phaàn meàm daøn trang ñeå trình baøy döôùi daïng cuoán saùch, tröôùc khi giao cho moät coâng ty cheá baûn vaø in aán. Toaøn boä quaù trình thöïc hieän ñeå cho ra ñôøi cuoán saùch maø caùc baïn ñang caàm treân tay laø moät quaù trình kyõ thuaät soá. Phuïc vuï nghieân cöùu khoa hoïc Nhieáp aûnh kyõ thuaät soá laø coâng cuï lyù töôûng ñeå phuïc vuï cho nhieàu ngaønh khoa hoïc Döôùi ñaây laø moät böùc aûnh chuïp tính chaát phaûn chieáu quang phoå cuûa caây coái qua ñoù nhaèm xaùc ñònh traïng thaùi cuûa moät vuøng canh noâng. Söû duïng nhöõng böùc aûnh nhö vaäy, noâng daân ngaøy nay coù theå quaûn lyù muøa maøng, saûn löôïng cuûa hoï toát hôn. Böùc aûnh naøy ñöôïc chuïp baèng maùy aûnh kyõ thuaät soá Dycam ADC. Nhìn nhöõng ñöôøng neùt vaø maûng ñaäm nhaït naøy, ai baûo khoâng coù ngheä thuaät toàn taïi trong khoa hoïc? 14
  16. Nhöõng thieát bò caûm bieán hình aûnh baèng kyõ thuaät soá ñaõ ñöôïc ngaønh thieân vaên hoïc söû duïng töø nhieàu naêm qua. AÛnh chuïp thieân vaên döôùi daïng soá hieän nay ñaõ thay theá haún aûnh chuïp baèng phim nhöïa. Ngay caû kính vieãn voïng Hubble cuûa cô quan NASA (Hoa Kyø) bay treân quyõ ñaïo cuõng chuïp aûnh khoâng gian baèng nhöõng thieát bò kyõ thuaät soá. AÛnh beân do kính vieãn voïng Hubble truyeàn veà. Ñoù laø hình aûnh cuûa moät trong nhöõng tinh vaân phöùc taïp nhaát maø con ngöôøi töøng bieát tôùi – tinh vaân NGC 6543 hay coøn mang bieät danh laø Tinh Vaân Maét Meøo. AÛnh chuïp cuûa kính Hubble ñaõ cho thaáy nhöõng caáu taïo heát söùc raéc roái bao goàm nhöõng vaønh ñai khí ñoàng taâm, nhöõng luoàng khí baén ra vôùi toác ñoä cöïc nhanh, vaø nhöõng khoái khí va chaïm, buøng noå hoãn ñoän. Tinh vaân naøy öôùc tính ñaõ 1000 naêm tuoåi, chöùng tích cuûa giai ñoaïn haáp hoái cuoái cuøng cuûa moät vì sao trong trong giaûi Ngaân Haø. Moät khi chuùng ta ñaõ ñöa moät caùi maùy aûnh vöôït qua khoâng gian vaø ñaùp xuoáng moät haønh tinh khaùc thì khoâng deã gì mang nhöõng phim ñaõ chuïp trôû veà traùi ñaát. Caùch giaûi quyeát toái öu laø duøng maùy aûnh soá vaø truyeàn hình aûnh veà baèng tín hieäu voâ tuyeán. Nhieàu chöông trình thaùm hieåm khoâng gian, trong ñoù coù caùc chöông trình thaùm hieåm Hoûa Tinh do NASA thöïc hieän ñeàu duøng phöông aùn naøy ñeå truyeàn hình aûnh veà. Khoâng coù caùc phöông tieän nhieáp aûnh kyõ thuaät soá thì tri thöùc cuûa con ngöôøi chaéc seõ coøn bò giôùi haïn hôn nöõa vaø nhieàu bí maät cuûa vuõ truï chaéc chaén seõ khoâng bao giôø coù theå giaûi thích ñöôïc. Khoâng nhöõng vöôn xa taän nhöõng haønh tinh maø khoaûng caùch phaûi ño baèng naêm aùnh saùng, nhieáp aûnh kyõ thuaät soá coøn ñi vaøo phoøng thí nghieäm, keát hôïp vôùi nhöõng kính hieån vi ñaëc bieät ñeå chuïp aûnh töøng teá baøo cuûa sinh vaät. Trong laõnh vöïc naøy, Roman Vishniac laø moät baäc thaày – moät nhaø khoa hoïc ngheä só. Phöông tieän kyõ thuaät soá vaãn laø giaûi phaùp toái öu trong phoøng thí nghieäm vì hình aûnh chuïp ñöôïc coù theå hieån thò töùc thì. Phöông tieän ñeå theå hieän caûm xuùc thaåm myõ caù nhaân Caùc kyõ thuaät vi tính ñöôïc öùng duïng vaøo saùng taïo nhieáp aûnh chæ trong khoaûng thaäp nieân cuoái cuøng cuûa theá kyû naøy nhöng ñaõ gaây nhieàu thay ñoåi lôùn trong boä maët nhieáp aûnh cuûa theá giôùi. Khôûi ñaàu laø öùng duïng cho quaûng caùo, roài ñeán trang trí ñoà hoïa vaø trình baøy aán phaåm, nhieáp aûnh vi tính hay aûnh kyõ thuaät soá giôø ñaây ñaõ töï mình khaúng ñònh nhö moät theå loaïi, moät thuû phaùp saùng taùc môùi cho nhieáp aûnh. Caùc cuoäc thi aûnh quoác teá trong nhöõng naêm gaàn ñaây ñeàu coù giaûi rieâng cho maûng aûnh kyõ thuaät soá. Nhieáp aûnh kyõ thuaät soá ngaøy nay laïi ñöôïc chia laøm 3 khuynh höôùng:  Khuynh höôùng thöù nhaát chæ söû duïng kyõ thuaät soá laøm coâng cuï phuï trôï, boå sung cho nhöõng haïn cheá cuûa caùc phöông tieän nhieáp aûnh vaø phoøng toái truyeàn thoáng. Thay vì söû duïng phoøng toái, hoï söû 15
  17. duïng moät maùy vi tính vaø moät phaàn meàm xöû lyù hình aûnh maïnh nhö Photoshop hoaëc PhotoPaint ñeå coù keát quaû nhö yù vaø chaéc chaén ñoàng thôøi tieát kieäm hôn laø söû duïng phöông tieän hoùa chaát vaø thao taùc thuû coâng truyeàn thoáng. Nhöõng hình aûnh kyõ thuaät soá theo phong caùch “coå ñieån” naøy thöôøng goïi döôùi caùi teân chung laø computer-enhanced image (hình aûnh ñaõ ñöôïc naâng cao baèng maùy tính).  Moät soá nhaø nhieáp aûnh kyõ thuaät soá khaùc laïi cho raèng ñaõ söû duïng vi tính nhö moät phöông tieän dieãn ñaït môùi thì hình aûnh phaûi theå hieän roõ tính chaát ñaëc thuø cuûa kyõ thuaät soá, töùc laø nhöõng gì maø caùc phöông tieän nhieáp aûnh truyeàn thoáng khoâng theå laøm ñöôïc. Nhoùm naøy ñi theo khuynh höôùng xöû lyù, cheá taùc hình aûnh baèng vi tính (computer-manipulated image) vaø saùng taùc cuûa hoï do ñoù mang ñaäm daáu aán sieâu thöïc. Khuynh höôùng naøy ñaõ ñöôïc khôûi xöôùng töø thôøi Oscar Rejlander vaø Henry Peach Robinson nöûa cuoái theá kyû XIX ôû Anh vaø sau naøy phaùt trieån vôùi John Heartfield ôû Ñöùc nhöõng naêm 1920 vaø tieáp noái vôùi Jerry Uelsman ôû Myõ vôùi kyõ thuaät photomontage gheùp noái nhieàu phim aâm baûn trong phoøng toái. Kyõ thuaät soá giuùp nhaø nhieáp aûnh töï do theå hieän nhöõng chuû ñeà khoâng theå chuïp baét trong ñôøi thöïc hay nhöõng yù töôûng khoâng theå naøo daøn döïng trong thöïc teá.  Khuynh höôùng thöù ba trieät ñeå ly khai vôùi caùc phöông tieän nhieáp aûnh truyeàn thoáng. Caùc "nhaø nhieáp aûnh" theo khuynh höôùng naøy laïi khoâng chuïp aûnh maø saùng taùc ra hình aûnh ngay treân maùy vi tính gioáng nhö caùc hoïa só saùng taùc tranh (computer-created image). Hình aûnh taïo ra coù theå gioáng vôùi hieän thöïc hay hoaøn toaøn phi hieän thöïc tuøy theo caûm höùng. Noåi tieáng nhaát trong khuynh höôùng naøy vôùi phong caùch taû thöïc phi nhieáp aûnh (non- photographic realism) laø Bert Monroy (Myõ). “Phoá Taøu” (Chinatown) ñöôïc Bert Monroy theå hieän hoaøn toaøn treân maùy vi tính. OÂng duøng phaàn meàm Adobe Illustrator ñeå döïng caûnh, sau ñoù ñöa hình aûnh vaøo phaàn meàm Photoshop ñeå taïo hieäu quaû aùnh saùng. Ñeán ñaây thì chaéc nhieàu ñoäc giaû haún seõ keâu leân: “Neáu nhö vaäy thì coù coøn laø nhieáp aûnh nöõa khoâng?” Ñaây laø moät thaéc maéc theo quaùn tính coù nguoàn goác töø khi nhieáp aûnh xuaát hieän ôû Vieät Nam. Ngay caùi teân goïi “nhieáp aûnh” baét nguoàn töø chöõ Haùn trong ñoù “nhieáp” coù nghóa laø “chuïp baét, thu giöõ”. Trong khi ñoù, töø “photography” do nhaø khoa hoïc Anh Quoác Sir John Herschel söû duïng laàn ñaàu tieân naêm 1839 laïi coù nguyeân nghóa goác La-tinh laø “veõ, vieát baèng aùnh saùng”. 16
  18. Töø nhöõng naêm 1920, caùc nhaø nhieáp aûnh tieân phong cuûa khuynh höôùng tröøu töôïng nhö Moholy-Nagy vaø Man Ray ñaõ töøng coù nhöõng taùc phaåm nhieáp aûnh khoâng caàn phaûi chuïp. Söû duïng kyõ thuaät photogram, hoï saép xeáp nhöõng vaät theå, caây laù, hay chính baøn tay vaø göông maët mình tröïc tieáp leân tôø giaáy aûnh trong phoøng toái vaø duøng aùnh saùng roïi leân giaáy aûnh ñeå taïo thaønh nhöõng taùc phaåm ngheä thuaät cho tôùi baây giôø vaãn coøn nguyeân veïn giaù trò. Nhieáp aûnh kyõ thuaät soá theo khuynh höôùng “phi nhieáp aûnh” chæ laø söï tieáp noái vaø phaùt trieån roäng hôn con ñöôøng maø Moholy-Nagy vaø Man Ray ñaõ khai phaù. Duø theo khuynh höôùng naøo, hình aûnh do maùy vi tính xöû lyù sau ñoù ñöôïc xuaát ra caùc phöông tieän nhieáp aûnh nhö phim, giaáy thuoác, hoaëc in baèng maùy in ñeå phuïc vuï cho vieäc tröng baøy, trieån laõm hoaëc ñöa ra maùy taùch maøu ñeå phuïc vuï cho vieäc aán loaùt. 17
  19. Chöông 3: Neàn taûng cuûa vieäc xöû lyù aûnh kyõ thuaät soá Muoán hieåu ñöôïc nguyeân lyù hoaït ñoäng vaø tính naêng cuûa caùc loaïi maùy aûnh soá, tröôùc heát ta phaûi hieåu ñöôïc nhöõng yeáu toá cô baûn cuûa laõnh vöïc nhieáp aûnh soá - ñoù laø caùc boä caûm bieán hình aûnh (image sensor), ñoä phaân giaûi (resolution) vaø tính chaát maøu saéc cuûa kyõ thuaät soá. Khaùc vôùi caùc loaïi maùy aûnh truyeàn thoáng duøng phim ñeå löu giöõ hình aûnh, caùc maùy aûnh soá duøng moät thieát bò baùn daãn goïi laø image sensor. Nhöõng con chip silicon nhoû baèng moùng tay naøy chöùa haøng traêm ngaøn hay haøng trieäu nhöõng ñi-oát nhaïy quang goïi laø photosite. Moãi photosite naøy ghi nhaän cöôøng ñoä cuûa aùnh saùng chieáu vaøo beà maët cuûa noù. Moãi photosite phaûn öùng theo aùnh saùng tieáp nhaän ñöôïc baèng caùch tích tuï moät löôïng ñieän; aùnh saùng caøng maïnh thì löôïng ñieän caøng cao. Löôïng saùng ghi nhaän ñöôïc sau ñoù ñöôïc löu tröõ döôùi daïng moät taäp hôïp caùc con soá vaø caùc con soá naøy coù theå taùi taïo laïi maøu saéc vaø ñoä saùng döôùi daïng nhöõng chaám (dot) treân maøn hình hay haït möïc treân giaáy in ñeå hôïp thaønh hình aûnh. Pixel – Moïi hình aûnh ñeàu laø nhöõng chaám nhoû Ta baät maùy tính leân vaø ñoïc moät laù thö ñieän töû hay vieát moät baûn vaên. Caàn nghieân cöùu ñieàu gì, ta noái maïng vaøo Internet vaø xem nhöõng tranh aûnh trieån laõm trong caùc vieän baûo taøng hay gallery treân maïng. Khi muoán thö giaõn, ta naïp moät chöông trình troø chôi ñieän töû vaø theo doõi nhöõng tình huoáng gay caán dieãn ra treân maøn hình. Cho duø nhöõng kinh nghieäm aáy coù khaùc bieät nhau, taát caû ñeàu coù moät ñieåm töông ñoàng – Chuùng ta ñang nhìn thaáy voâ soá nhöõng chaám nhoû li ti. Gioáng nhö caùc hoïa só tröôøng phaùi aán töôïng (impressionism) ñaõ taïo ra bieát bao böùc tranh phong caûnh tuyeät dieäu chæ baèng nhöõng chaám sôn nhoû, maøn hình vi tính vaø maùy in cuûa ta taïo ra hình aûnh baèng nhöõng chaám nhoû goïi laø picture elements (thaønh toá hình aûnh) hay thöôøng goïi taét laø pixel. Böùc aûnh chuïp göông maët (phaûi) troâng bình thöôøng, nhöng khi con maét (traùi) ñöôïc phoùng lôùn quaù möùc thì caùc pixel baét ñaàu loä ra. Caùc pixel ñöôïc taïo ra baèng caùch phaân chia hình aûnh thaønh nhieàu oâ vuoâng nhoû. Trong caùi khung keû oâ voâ hình naøy, maùy vi tính coù theå thay ñoåi ñoä saùng vaø maøu saéc cuûa töøng oâ vuoâng moät ñeå taïo thaønh chöõ vieát hay hình aûnh ñeå hieån thò 18
  20. treân maøn hình. Vieäc ñieàu khieån, bieán ñoåi töøng oâ vuoâng moät trong khung keû aáy goïi laø bit mapping (laäp baûn ñoà ñieåm). Do ñoù moïi hình aûnh taïo ra theo caùch naøy ñeàu goïi chung laø aûnh bitmap. Vôùi baát kyø hình aûnh naøo ñaõ soá hoùa, neáu ta quan saùt ôû ñoä khueách ñaïi ñuû lôùn thì ta seõ thaáy nhöõng pixel - ñaây laø moät tieán trình goïi laø pixelization (taïm dòch laø "phaân ñieåm"). Caáu truùc cuûa pixel bieán ñoåi tuøy theo pixel ñoù naèm trong maùy aûnh, treân maøn hình hay treân baûn in. Trong maùy aûnh, moãi photosite treân boä caûm bieán hình aûnh bieåu hieän moät pixel. Maøu saéc cuûa moãi pixel ñöôïc tính toaùn caên cöù theo nhöõng pixel bao quanh noù. Hình veõ naøy cho thaáy 9 pixel. Treân maøn hình. moãi pixel laø moät maøu duy nhaát ñöôïc pha troän baèng toå hôïp ba chaám hoaëc nhöõng tinh theå loûng coù maøu ñoû, xanh laù caây vaø xanh döông hôïp thaønh. Treân baûn in, moät pixel ñöôïc hình thaønh raát nhieàu chaám nhoû hôn hoøa laãn vaøo nhau ñeå taïo ra aán töôïng cuûa moät maøu duy nhaát. Hình veõ naøy cho thaáy 1 pixel. Ñoä phaân giaûi cuûa caùc thieát bò soá Chaát löôïng cuûa baát kyø hình aûnh soá naøo, duø ñöôïc in ra hay hieån thò treân maøn hình, phaàn lôùn ñeàu phuï thuoäc vaøo resolution (ñoä phaân giaûi) – Ñoù chính laø soá löôïng pixel ñöôïc duøng ñeå hôïp thaønh hình aûnh. Soá pixel caøng nhieàu vaø caøng nhoû caøng laøm taêng theâm chi tieát vaø ñoä saéc neùt. Baûn döôùi ñaây lieät keâ moät soá tieâu chuaån so saùnh: YEÁU TOÁ SO SAÙNH ÑOÄ PHAÂN GIAÛI TOÅNG SOÁ PIXEL TV maøu (NTSC) 320x525 168.000 Maét ngöôøi 11.000x11.000 120 trieäu Phim slide 35mm Taïp chí The Economist cho raèng coù ít nhaát 20 trieäu. Taïp chí CMOS Imaging News cho raèng coù töø 5 ñeán 10 trieäu tuøy theo loaïi phim. Chuyeân gia cuûa haõng SoundVision cho raèng phim maøu aâm baûn coù ñoä phaân giaûi 1000 pixel treân moät inch coøn phim maøu söông baûn laø 2000 pixels treân moät inch. Maùy aûnh soá Kodak Disc camera 1982 3 trieäu pixel – moãi pixel coù ñöôøng kính 0.0003 inch 19
Đồng bộ tài khoản