Giáo trình quản trị học part 8

Chia sẻ: iiduongii5

Chức năng điều khiển là một chức năng chung của quản trị liên quan đến hoạt động hướng dẫn, đôn đốc, động viên, khuyến khích những người thuộc quyền thực hiện các quyết định của mình nhằm đạt đến mục tiêu của tổ chức. Như vậy, muốn thực hiện được các hoạt động nêu trên người lãnh đạo phải có quyền lực thực sự mới có thể điều khiển người khác được. Quyền lực ở đâu mà có? Hiện đang còn có nhiều ý kiến khác nhau về quyền lực quản trị. ...

Bạn đang xem 7 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: Giáo trình quản trị học part 8

 

  1. HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM Chöông V. CHÖÙC NAÊNG ÑIEÀU KHIEÅN Chöùc naêng ñieàu khieån laø moät chöùc naêng chung cuûa quaûn trò lieân quan ñeán hoaït ñoäng höôùng daãn, ñoân ñoác, ñoäng vieân, khuyeán khích nhöõng ngöôøi thuoäc quyeàn thöïc hieän caùc quyeát ñònh cuûa mình nhaèm ñaït ñeán muïc tieâu cuûa toå chöùc. Nhö vaäy, muoán thöïc hieän ñöôïc caùc hoaït ñoäng neâu treân ngöôøi laõnh ñaïo phaûi coù quyeàn löïc thöïc söï môùi coù theå ñieàu khieån ngöôøi khaùc ñöôïc. Quyeàn löïc ôû ñaâu maø coù? Hieän ñang coøn coù nhieàu yù kieán khaùc nhau veà quyeàn löïc quaûn trò. I. LYÙ THUYEÁT VEÀ QUYEÀN LÖÏC QUAÛN TRÒ 1. Khaùi nieäm veà quyeàn löïc quaûn trò - Theo Giaùo sö John Frennch vaø Bertram Ravew, ngöôøi Myõ thì quyeàn löïc quaûn trò laø “Söï sai khieán vaø kieåm soaùt maø moät nhaø quaûn trò coù ñöôïc vaø haønh xöû treân ngöôøi khaùc”. - Theo Giaùo sö Vuõ theá Phuù “Quyeàn löïc trong toå chöùc tröôùc heát theå hieän quyeàn ra quyeát ñònh hay ñöa ra caùc chæ thò. Quyeàn haønh chính laø naêng löïc cho pheùp chuùng ta yeâu caàu caáp döôùi phaûi haønh ñoäng theo söï chæ ñaïo cuûa mình”. - Theo TS. Buøi Duy Huaân “Quyeàn haønh laø naêng löïc quyeát ñònh, chæ huy, cöôõng böùc, khen thöôûng, tröøng phaït hay ra leänh ñoái vôùi thuoäc caáp vaø troâng ñôïi söï tieán haønh cuûa hoï”. Töø caùc khaùi nieâïm treân chuùng ta ruùt ra caùc ñaëc ñieåm chung cuûa quyeàn löïc: a. Ñaëc ñieåm 1: Nhaø quaûn trò söû duïng quyeàn löïc nhö coâng cuï ñeå thöïc hieän caùc chöùc naêng cuûa mình. Thaät vaäy, duø baát ôû ñaâu, baát cöù loaïi toå chöùc naøo ngöôøi quaûn trò ñeàu phaûi söû duïng “Quyeàn” cuûa mình ñeå chæ baûo, ñoân ñoác, ñoäng vieân khuyeán khích, baét buoäc, thuùc eùp, … ngöôøi khaùc laøm theo caùc quyeát ñònh cuûa mình. Tuy nhieân khoâng phaûi baát cöù moät meänh leänh naøo cuûa ngöôøi quaûn trò truyeàn ñi cuõng ñöôïc caáp döôùi chaáp haønh nghieâm chænh, chính vì vaäy maø coù ñaëc ñieåm thöù 2. b. Ñaëc ñieåm 2: Tính gaén boù göõa caùc thaønh vieân trong toå chöùc. Ñöôïc theå hieän moái quan heä quyeàn löïc, traùch nhieäm cuûa caùc beân trong quaù trình thöïc hieän caùc muïc tieâu chung cuûa toå chöùc. Moái quan heä töông taùc gaén boù giöõa caùc beân 71 Bieâ n soaï n: Thaân Toân Troï ng Tín HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM
  2. HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM trong toå chöùc ñaûm baûo cho quyeàn löïc ñöôïc thöïc thi moät caùch nghieâm tuùc, trieät ñeå. Chaát keo keát dính caùc thaønh vieân trong taäp theå thì coù nhieàu, nhöng tröôùc heát phaûi keå tôùi laø “Vaên hoùa cuûa toå chöùc” maø ngöôøi quaûn trò taïo laäp chuùng trong nhieàu naêm thaùng. 2. Lyù thuyeát veà quyeàn löïc quaûn trò Hieän coøn coù nhieàu lyù thuyeát veà löïc quaûn trò khaùc nhau vì coù nhieàu caùch tieáp caän veà quyeàn löïc quaûn trò khoâng gioáng nhau. Tuy nhieân lyù thuyeát quyeàn löïc veà quyeàn löïc quaûn trò tieáp caän töø nguoàn goác phaùt sinh ra chuùng ñang ñöôïc nhieàu ngöôøi uûng hoä vì noù coù tính thöïc tieãn cao. Sau ñaây laø noäi dung chuû yeáu veà quyeàn löïc quaûn trò theo caùch tieáp caän naøy. a. Quyeàn löïc chính thöùc. Laø quyeàn löïc phaùt sinh töø chöùc vuï maø caáp treân quyeát ñònh chính thöùc, caùc thaønh vieân trong taäp theå phaûi toân phuïc. Vì vaäy, neáu anh ta coù chöùc vuï caøng cao thì quyeàn löïc caøng lôùn, ngöôïc laïi chöùc vuï caøng nhoû thì quyeàn löïc caøng thaáp vaø khi khoâng coøn chöùc vuï naøo thì quyeàn löïc chính thöùc cuõng seõ khoâng coøn nöõa. Tuy nhieân, ñaây môùi chæ laø ñieàu kieän caàn nhöng chöa ñuû ñeå nhaø quaûn trò thöïc hieän ñaày ñuû caùc chöùc naêng cuûa mình hay noùi caùch khaùc ñaây môùi chæ coù “Quyeàn” nhöng chöa chaéc ñuû “Löïc” taùc ñoäng. Vì vaäy, ngöôøi quaûn trò caàn coù nhöõng quyeàn löïc khaùc. b. Quyeàn löïc chuyeân moân. Laø quyeàn löïc phaùt sinh töø naêng löïc chuyeân moân. Ngöôøi quaûn trò naøy coù moät naêng löïc chuyeân moân vöõng vaøng khieán ngöôøi khaùc phaûi toân phuïc anh ta, nghe vaø laøm theo anh ta ñoøi hoûi. Vì vaäy, quyeàn löïc naøy nhieàu hay ít phuï thuoäc vaøo trình ñoä chuyeân moân cao hay thaáp. c. Quyeàn löïc ñöôïc toân vinh. Ñoù laø quyeàn löïc cuûa nhaø quaûn trò phaùt sinh töø söï ngöôõng moä cuûa ngöôøi khaùc, vì anh ta coù nhöõng ñaëc ñieåm ñaëc bieät. Ngöôøi naøy thöôøng coù moät phaåm chaát ñaïo ñöùc vaø naêng löïc toát, khieán cho ngöôøi khaùc toân vinh, nghe vaø laøm theo anh ta ñoøi hoûi. Nhö vaäy, muoán coù quyeàn löïc cao ñoøi hoûi ngöôøi quaûn trò phaûi ra söùc phaán ñaáu tu döôõng toát. Ba loaïi quyeàn löïc treân taïo thaønh moät quyeàn löïc thöïc söï cuûa nhaø quaûn trò. Ngöôøi quaûn trò coù ñuû 3 loaïi quyeàn löïc naøy thì duø baát cöù ôû cöông vò naøo khi yeâu caàu ngöôøi khaùc laøm vieä gì cuõng seõ ñöôïc ngöôøi döôùi quyeàn chaáp haønh moät caùch nghieâm tuùc nhaát. II. KHÍCH ÑOÄNG QUAÛN TRÒ 72 Bieâ n soaï n: Thaân Toân Troï ng Tín HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM
  3. HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM Muoán ñieàu khieån ñöôïc ngöôøi khaùc khoâng chæ coù quyeàn thöïc söï maø coøn bieát söû duïng quyeàn cuûa mình nhö theá naøo ñeå taïo ñoäng löïc thuùc ñaåy maïnh meõ ñeán ñoái töôïng hoaøn thaønh xuaát saéc caùc nhieäm vuï cuûa mình. Khích ñoäng quaûn trò laø caùch thöùc maø nhaø quaûn trò thöïc hieän caùi quyeàn “ñieàu khieån“ ngöôøi khaùc nhaèm taïo ñoäng löïc thuùc ñaåy ngöôøi khaùc thöïc hieän caùc meänh leänh cuûa mình moät caùch maïnh meõ nhaát. Neáu coù ai ñoù chæ bieát duøng quyeàn ra leänh cho ngöôøi khaùc laøm maø khoâng caùch taïo ra moät ñoäng löïc nhaát ñònh ñeå thuùc ñaåy döôùi quyeàn laøm vieäc thì chaéc chaén laø hieäu quaû quaûn trò khoâng cao. Hieän coù nhieàu lyù thuyeát veà taïo ñoäng löïc thuùc ñaåy. Sau ñaây chæ toùm taét moät soá noäi dung cô baûn cuûa caùc lyù thuyeát taïo ñoäng löïc thuùc ñaåy thuoäc tröôøng phaùi Coå ñieån vaø tröôøng phaùi Taùc phong. 1. Theo tröôøng phaùi Coå ñieån Ñeå taïo ñoäng löïc thuùc ñaåy phaûi phaân coâng traùch nhieäm roõ raøng, taêng cöôøng kieåm tra, kieåm soaùt vaø khuyeán khích baèng lôïi ích vaät chaát. Bôûi vì hoï cho raèng, baûn chaát con ngöôøi laø löôøi bieáng traùnh naëng tìm nheï, khoâng töï giaùc thöïc hieän ñaày ñuû caùc traùch nhieäm cuûa mình maø caáp treân ñaõ giao phoù. Thöïc chaát lyù thuyeát naøy laø lyù thuyeát “Caây gaäy vaø cuû caø roát”. Söû duïng caây gaây ñeå ñe doïa tröøng phaït (phaân coâng traùch nhieäm, kieåm tra - kieåm soaùt) vaø söû duïng “cuû caø roát” ñeå khuyeán khích söï nhieät tình haêng haùi cuûa hoï baèng lôïi ích vaät chaát. Lyù thuyeát naøy ñaõ thöïc söï ñoùng goùp khoâng nhoû cho söï tieán boä cuûa nhaân loaïi veà lónh vöïc quaûn trò trong theá kyû XX maø ñaëc bieät noù laïi caøng coù yù nghóa to lôùn ñoái vôùi caùc nöôùc ñang phaùt trieån, möùc ñoä daân trí coøn thaáp vaø nhu caàu cô baûn cuûa ngöôøi lao ñoäng vaãn ñeà cao vai troø vaät chaát trong ñôøi soáng xaõ hoäi. 2. Tröôøng phaùi Taùc phong Traùi laïi vôùi tröôøng phaùi Coå ñieån, tröôøng phaùi Taùc phong chuû tröông taùc ñoäng veà maët tinh thaàn, hoï coi troïng caùc yeáu toá taâm lyù, caùc moái quan heä xaõ hoäi cuûa toå chöùc nhö: Traéc nghieäm taâm lyù khi tuyeån choïn nhaân vieân; thöøa nhaän söï ñoùng goùp cuûa caù nhaân trong toå chöùc; tìm hieåu nhu caàu ñeå ñaùp öùng nhu caàu cuûa caù nhaân; tìm hieåu taâm lyù caù nhaân vaø taâm lyù taäp theå ñeå taùc ñoäng phuø hôïp taâm lyù cuûa töøng ñoái töôïng… Töø nhöõng tö töôûng cuûa tröôøng phaùi naøy, ngaøy nay chuùng ñaõ ñöôïc phaùt trieån thaønh nhieàu moân khoa hoïc môùi nhö: Taâm lyù hoïc; xaõ hoäi hoïc. Vaø ñaõ ñöôïc caùc nhaø quaûn trò öùùng duïng chuùng vaøo thöïc haønh quaûn trò ñaït ñöôïc nhieàu thaønh quaû to lôùn. III. CAÙ NHAÂN VAØ TAÂM LYÙ CAÙ NHAÂN Quaûn trò suy cho ñeán cuøng laø quaûn trò con ngöôøi, muoán taùc ñoäng coù hieäu quaû caàn phaûi hieåu veà hoï. 1. Haønh vi caù nhaân 73 Bieâ n soaï n: Thaân Toân Troï ng Tín HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM
  4. HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM a. Caù nhaân vaø ñaëc ñieåm taâm lí caù nhaân a1. Khaùi nieäm caù nhaân: Laø moät con ngöôøi cuï theå (chöù khoâng phaûi con ngöôøi noùi chung) coù nhöõng ñaëc ñieåm taâm lí rieâng, laøm cho phaân bieät giöõa ngöôøi naøy vôùi ngöôøi khaùc, laøm cho hoï laø hoï chöù khoâng phaûi ngöôøi khaùc. a2. Khaùi nieäm taâm lí caù nhaân: - Theo GS. Vuõ Theá Phuù “Taâm lí con ngöôøi laø toaøn boä cuoäc soáng tinh thaàn, theá giôùi noäi taâm cuûa con ngöôøi”. - Theo TS.Buøi Ngoïc Oaùnh “… Taâm lí con ngöôøi luoân gaén boù vôùi hoaït ñoäng cuûa hoï. Baát cöù moät hoaït ñoäng naøo cuûa con ngöôøi ñeàu coù taâm lí caû. Nhö theá, caùc hieän töôïng taâm lí coù nhieàu, …” a3. Caùc ñaëc ñieåm taâm lí caù nhaân - Xu höôùng: Nhu caàu, ñoäng cô, lí töôûng, nieàm tin, theá giôùi quan cuûa caù nhaân quyeát ñònh haønh vi caù nhaân. Khi con ngöôøi coù lí töôûng, nieàm tin, … maõnh lieät seõ vöôït qua nhöõng gì khoù khaên thöû thaùch nhaát ñeå ñi ñeán muïc tieâu ñaõ choïn; ngöôïc laïi ngöôøi khoâng coù lí töôûng, nieàm tin, … thì khoâng theå laøm vieäc gì toát ñöôïc. Do vaäy, trong quaûn trò caàn khích leä, ñoäng vieân, giaùo duïc moïi ngöôøi soáng coù nieàm tin, hy voïng ñeå hoï coù theå soáng toát hôn, coáng hieán nhieàu hôn cho toå chöùc maø hoï ñang soáng vaø laøm . - Tính caùch: Thuoäc tính taâm lí phöùc hôïp cuûa caù nhaân bao goàm nhieàu thuoäc tính taâm lí rieâng bieät cuûa caù nhaân ñoù ñöôïc keát hôïp laïi vôùi nhau, bieåu hieän heä thoáng thaùi ñoä cuûa caù nhaân vôùi hieän thöïc vaø ñöôïc theå hieän trong heä thoáng caùc haønh vi, cöû chæ, caùch noùi naêng cuûa caù nhaân ñoù. Trong moãi con ngöôøi luoân coù hai tính caùch toát vaø xaáu. Tính caùch toát theå hieän nhö söï duõng caûm, chaân thaønh, chung thuûy, thuaän hieáu, …; ngöôïc laïi tính caùch xaáu theå hieän nhö söï heøn nhaùt, doái traù, phaûn boäi, … Trong quaûn trò, phaûi bieát chaêm soùc naâng niu töøng con ngöôøi toát vieäc toát, laøm cho noù ngaøy caøng sinh soâi naûy nôû caøng nhieàu, laán aùt ñi nhöõng tính caùch xaáu; ñoàng thôøi cuõng kieân quyeát leân aùn nhöõng ngöôøi xaáu vieäc xaáu ñeå ngaên chaën chuùng phaùt trieån nhieàu hôn. - Khí chaát: Laø thuoäc tính taâm lí phöùc hôïp, bieåu hieän cöôøng ñoä, toác ñoä vaø nhòp ñoä cuûa caùc hoaït ñoäng taâm lí, theå hieän saéc thaùi cuûa haønh vi, cöû chæ, caùch noùi naêng cuûa caù nhaân ñoù. Theo vieän só Vieän haøn laâm khoa hoïc Lieân xo PAPLOP thì xaõ hoäi loaøi ngöôøi coù 4 loaïi caên baûn: Ngöôøi coù khí chaát soâi noåi; Ngöôøi coù khí chaát linh hoaït; Ngöôøi coù khí chaát ñieàm tónh vaø Ngöôøi coù khí chaát öu tö. 74 Bieâ n soaï n: Thaân Toân Troï ng Tín HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM
  5. HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM Vôùi 4 loaïi ngöôøi treân, trong quaûn trò caàn phaûi ñöôïc ñieàu tra nghieân cöùu caån thaän, töø ñoù coù nhöõng bieän phaùp taùc ñoäng hay söû duïng hoï cho phuø hôïp trong töøng coâng vieäc cuï theå, nhaèm khai thaùc heát moïi khaû naêng tieàm aån ôû trong moãi con ngöôøi. Nguï ngoân Nga coù caâu “Anh thôï giaày ñi laøm baùnh, anh ñaàu beáp ñi vaù giaày thì ñöøøng mong chi coù thaønh quaû toát ñöôïc” - Naêng löïc: Laø toång hôïp nhöõng thuoäc tính ñoäc ñaùo cuûa caù nhaân, phuø hôïp vôùi nhöõng yeâu caàu ñaëc tröng cuûa moät hoaït ñoäng nhaát ñònh, baûo ñaûm hoaøn thaønh coù hieäu quaû nhaát trong lónh vöïc hoaït ñoäng ñoù. Naêng löïc do hai yeáu toá taïo neân, ñoù laø yeáu toá thaàn ñoàng (ñoä thoâng minh) do baåm sinh vaø do hoïc hoûi, reøn luyeän maø coù. Neáu naêng löïc cuûa moät con ngöôøi laø 100% thì do yeáu toá hoïc taäp, reøn luyeän taïo neân chieám 97% vaø chæ coù 3% do yeáu toá thaàn ñoàng. Ñieàu ñoù cho ta thaáy raèng, trong quaûn trò caàn phaûi taïo ñieàu kieän vaø cô hoäi cho moïi ngöôøi hoïc taäp, reøn luyeän vaø phaán ñaáu tröôûng thaønh, laø moät taøi saûn voâ giaù, moät nguoàn löïc cuûa moïi nguoàn löïc trong quaù trình phaùt trieån cuûa moät toå chöùc. b. Haønh vi caù nhaân. Haønh vi cuûa caù nhaân bieåu hieän treân nhieàu maët: theå hieän qua thaùi ñoä nhö baèng loøng hay khoâng baèng loøng, thích (vui veû taùn thöôûng) hay khoâng thích (buoàn chaùn, giaän döõ). Haønh vi theå hieän qua nhaân caùch nhö caùch ñoái nhaân xöû theá veà caùc söï vieäc, hieän thöïc cuûa theá giôùi xung quanh (noùi naêng teá nhò, chöôûi bôùi, taán coâng, choáng traû ngöôøi khaùc, …). Haønh vi caù nhaân theå hieän qua nhaän thöùc nhö phaân bieät söï ñuùng, sai; bieát beânh vöïc leõ phaûi vaø pheâ phaùn ñieàu traùi, … Nhöõng haønh vi bieåu hieän laø tính caùch toát caàn phaûi ñöôïc naâng niu, chaêm chuùt laøm cho noù ngaøy caøng phaùt trieån; ñoàng thôøi phaûi leân aùn nhöõng haønh vi vi phaïm ñaïo ñöùc, loái soáng, truyeàn thoáng toát ñeïp cuûa daân toäc cuõng nhö cuûa coâng ty mình. 2. Söï töï veä cuûa caù nhaân “Ñaáu tranh” ñeå töï veä, baûo ñaûm cho söï toàn taïi vaø phaùt trieån cuûa caù nhaân laø moät qui luaät phoå bieán treân moïi lónh vöïc hoaït ñoäng cuûa ñôøi soáng xaõ hoäi noùi chung vaø trong moât toå chöùc doanh nghieäp noùi rieâng vaø noù dieãn ra moät caùch töï nhieân, thöôøng xuyeân, lieân tuïc. Do coù nhieàu “söùc eùp” khaùc nhau vaø naêng löïc, nhaän thöùc cuûa moãi caù nhaân cuõng khoâng gioáng nhau, neân cô cheá töï veä cuõng dieãn ra muoân hình muoân veû, coù nhöõng caùch töï veä mang tính tích cöïc ñoàng thôøi cuõng coù caùch töï veä tieâu cöïc. a. Töï veä tích cöïc 75 Bieâ n soaï n: Thaân Toân Troï ng Tín HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM
  6. HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM Caù nhaân töï noå löïc laøm vieäc, hoïc taäp, reøn luyeän ñeå tieán leân naác thang cao hôn trong toå chöùc hoaëc töï khaúng ñònh vai troø cuûa mình trong toå chöùc ñeå khoâng phaûi söï “ñe doaï” hay tuït haäu, … Vaø, nhö vaäy hoï caûm thaáy töï baûo veä ñöôïc laáy mình ñeå toàn taïi vaø phaùt trieån. Ñaây laø caùch töï veä tích cöïc, trong quaûn trò caàn taïo ñieàu kieän thuaän lôïi ñeå caù nhaân töï khaúng ñònh mình trong toå chöùc. b. Töï veä tieâu cöïc Nhöõng ngöôøi naøy thöôøng coù maâu thuaãn vôùi toå chöùc maø tröôùc heát laø ngöôøi laõnh ñaïo cuûa hoï. Do nhaän thöùc vaø naêng löïc coù haïn maø hoï khoâng choïn caùc bieän phaùp töï veä tích cöïc maø coù theå choïn caùc bieän phaùp töï veä tieâu cöïc nhö sau: - Laõnh ñaïm thôø ô, khoâng quan taâm gì ñeán toå chöùc hoaëc trung bình chuû nghóa, khoâng uûng hoä ai hoaëc choáng ñoái ai, ai laøm gì maëc hoï, ï… - Duøng lôøi noùi hoaëc haønh ñoäng thoâ baïo, phaïm phaùp ñeå choáng traû laïi caáp treân hoaëc ngöôøi khaùc, … - Rôøi boû toå chöùc cuûa mình. 3. Söï hoäi nhaäp Do taùc ñoäng nhieàu yeáu toá ngoaïi caûnh vaø söï thay ñoåi veà maët nhaän thöùc daãn ñeán nhöõng caù nhaân coù maâu thuaãn vôùi nhau phaûi söû duïng caùc bieän phaùp töï veä tieâu cöïc thöôøng toàn taïi khoâng laâu maø daàn daàn hoäi nhaäp vaøo toå chöùc cuûa mình, neáu anh ta khoâng rôøi boû toå chöùc. Ñieàu kieän ñeå caùc thaønh vieân hoäi nhaäp ñoù laø: YÙ thöùc, muïc tieâu, lôïi ích chung, chòu söï taùc ñoäng vaø aûnh höôûng beân trong beân ngoaøi nhö nhau, töùc “Cuøng hoäi cuøng thuyeàn”. Vì vaäy trong quaûn trò tính coâng baèng trong toå chöùc caàn phaûi ñöôïc duy trì, laø ñieàu kieän laø moâi tröôøng toát cho söï hoäi nhaäp cuûa caù nhaân, giöõ vöõng khoái ñoaøn keát nhaát trí trong toå chöùc. IV. ÑOAØN NHOÙM VAØ TAÂM LYÙ ÑOAØN NHOÙM 1. Taâm lyù ñoaøn nhoùm - Ñoaøn nhoùm laø moät taäp hôïp ngöôøi, lieân keát vôùi nhau thaønh moät toå chöùc vôùi moät muïc ñích chung maø moãi caù nhaân rieâng reõ khoâng theå thöïc hieän ñöôïc. - Coù hai loaïi nhoùm: Nhoùm chính thöùc vaø khoâng chính thöùc. Nhoùm chính thöùc hình thaønh do toå chöùc qui ñònh nhö caùc phoøng, ban, phaân xöôûng, toå, … Nhoùm khoâng chính thöùc hình thaønh treân cô sôû taâm lí, thích hay khoâng thích, yeâu hay gheùt. “Moãi coâng ty ñeàu coù hai cô caáu toå chöùc. Moät laø cô caáu chính thöùc, ñöôïc ghi trong ñieàu leä. Coøn caùi kia laø quan heä haøng ngaøy giöõa nhöõng con ngöôøi trong toå chöùc – HAROLD GENEEN” (trích: “Lôøi vaøng cho caùc nhaø kinh doanh” – Nhaø xuaát baûn treû naêm 1994). 76 Bieâ n soaï n: Thaân Toân Troï ng Tín HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM
  7. HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM - Moãi loaïi ñoaøn nhoùm neâu treân coù nhöõng ñaëc ñieåm taâm lí khaùc nhau: +Nhoùm chính thöùc: Taâm lí thöøa haønh, caáp baäc, … +Nhoùm khoâng chính thöùc coù hai loaïi cô caáu: Cô caáu môû vaø cô caáu kheùp kín. Cô caáu môû nhö toå vaên ngheä, moât nhoùm boùng baøn bao goàm nhöõng ngöôøi thích vaên ngheä vaø theå thao vaø noäi dung hoaït ñoäng laønh maïnh coù lôïi cho toå chöùc; cô caáu kheùp kín laø cô caáu hình thaønh vì coù chung moät lôïi ích cuïc boä, hoï hoaït ñoäng khoâng coâng khai vaø thöôøng laø baát lôïi cho toå chöùc, trong quaûn lí caàn phaûi tìm hieåu kó muïc ñích, caùc thaønh vieân trong nhoùm ñaëc bieät laø thuû lónh cuûa nhoùm naøy ñeå coù nhöõng bieän phaùp ñoái phoù thích hôïp. 2. Haønh vi cuûa nhoùm a. Söï töï veä cuûa nhoùm. Cô caáu töï veä (phoøng veä)ä coù tính chaát caù nhaân cuïc boä. “Ñaáu tranh” choáng laïi nhöõng ñe doïa cuûa nhoùm ñeå ñaït tôùi muïc ñích chung cuûa nhoùm. Trong hai loaïi cô caáu chính thöùc vaø khoâng chính thöùc cô caáu töï veä cuõng coù phaàn khaùc nhau. - ÔÛ cô caáu chính thöùc thöôøng töï veä baèøng nhöõng bieän phaùp tích cöïc nhö: caùc thaønh vieân trong nhoùm coá gaéng vöôn leân (thi ñua) ñeå khaúng ñònh cuûa nhoùm mình so nhoùm khaùc, hoaëc ñoâi khi cuõng coù nhöõng bieän phaùp töï veä khoâng tích cöïc nhö: baùo caùo khoâng trung thöïc hoaëc duøng nhöõng maùnh khoeù nhaát ñònh hoaëc tranh thuû söï ñoàng tình cuûa nhöõng caù nhaân coù uy tín cao trong toå chöùc gaây aûnh höôûng cho nhoùm, … - ÔÛ cô caáu khoâng chính thöùc ñaëc bieät laø cô caáu kheùp, thöôøng söû duïng nhöõng bieän phaùp töï veä tieâu cöïc nhö : duøng thuû ñoaïn, nhöõng ñoäng taùc giaû ñeå choáng laïi söï ñe doïa, laøm phöông haïi ñeán toå chöùc. b. Tieán trình hoäi nhaäp. - Söï ñe doaï töø nhieàu phía khaùc nhau khieán cho nhöõng caù nhaân tìm caùch töï veä, nhöng neáu töï veä caù nhaân seõ khoâng coù keát quaû vì vaäy hoï thöôøng tìm nhöõng caù nhaân coù “ñoàng soá phaän” taäp hôïp thaønh nhoùm, döïa vaøo söùc maïnh taäp theå ñeå phoøng veä coù keát quaû hôn. Khi ñaõ ñaït ñöôïc muïc ñích cuûa nhoùm thì nhoùm seõ khoâng coøn nöõa hoaëc hoäi nhaäp vaøo nhoùm khoâng chính thöùc môùi hoaëc hoäi nhaäp vaøo nhoùm chính thöùc. - Neáu nhoùm chính thöùc coù chuaån möïc ñuùng ñaén; coù toå chöùc chaët cheõ; ôû ñoù ngöôøi thuû lónh laø ngöôøi maãu möïc; taïo ñöôïc söï ñoaøn keát nhaát trí trong nhoùm seõ aûnh höôûng toát ñeán tinh thaàn, thaùi ñoä cuûa caùc thaønh vieân trong nhoùm vaø ngoaøi nhoùm. Ngöôïc laïi, seõ taïo 77 Bieâ n soaï n: Thaân Toân Troï ng Tín HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM
  8. HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM ra nhieàu nhoùm khoâng chính thöùc phaùt sinh; daãn ñeán toå chöùc phaân hoaù, chia reõ, maát ñoaøn keát, … Vaø, trong tröôøng hôïp nhö vaäy thì nhoùm khoâng chính thöùc coù aûnh höôûng raát lôùn trong toå chöùc, laøm cho coâng taùc quaûn trò khoù khaên, phöùc taïp daãn ñeán hoaït ñoäng cuûa toå chöùc keùm hieäu quaû. V. LAÕNH ÑAÏO 1-Taâm lí laõnh ñaïo. a. Ngöôøi laõnh ñaïo: Laø ngöôøi coù chöùc vuï, quyeàn haïn vaø traùch nhieäm trong heä thoáng quaûn trò. Ngöôøi laõnh ñaïo tröôùc heát laø moät thaønh vieân trong toå chöùc, hoï laø ngöôøi sinh ra chöù khoâng phaûi taïo ra nhö thuyeát “vó nhaân” ñaõ noùi. Lao ñoäng cuûa hoï chuû yeáu laø lao ñoäng trí oùc, ñoøi hoûi söï saùng taïo vì khoâng coù khuoân maãu saün. Hoï laøm vieäc vôùi ngöôøi khaùc chöù khoâng phaûi laøm vieäc thay ngöôøi khaùc. b. Ngöôøi laõnh ñaïo höõu hieäu: thöôøng coù caù ñaëc ñieåm taâm lyù nhö sau: b1. Caù tính: - Luoân ñieàm tónh laøm chuû moïi tình huoáng. Caù tính naøy ñoøi hoûi ôû ngöôøi laõnh ñaïo khoâng bi quan dao ñoäng tröôùc nhöõng khoù khaên thöû thaùch, khoâng bò cuoán huùt bôûi nhöõng tình huoáng maø phaûi ñieàm tónh, chuû ñoäng ñoái phoù chuùng moät caùch toát nhaát, vì söï ñieàm tónh laø ñieàu kieän caàn thieát giuùp cho anh ta coù ñuû saùng suoát ñeà ra caùc quyeát ñònh chính xaùc giaûi quyeát toát trong caùc tình huoáng khoù khaên, phöùc taïp vaø nguy caáp nhaát, traùnh ñöôïc nhöõng hieän töôïng noùng voäi gaây nguy haïi cho toå chöùc. - Trung thöïc vôùi thuoäc caáp. Laø moät ñöùc tính heát söùc caàn thieát ñoái vôùi taát caû quaûn trò vieân ôû moïi caáp maø tröôùc heát laø ngöôøi laõnh ñaïo, vì tính trung thöïc cuûa ngöôøi laõnh ñaïo seõ chieám ñöôïc söï kính troïng vaø quí meán cuûa nhöõng thuoäc caáp, laø nguoàn ñoäng löïc thuùc ñaåy hoï ra söùc hoaøn thaønh taát caû nhöõng meänh leänh do anh ta ñoøi hoûi. - Côûi môû nhöng kieân quyeát khi caàn thieát. Ñöùc tính naøy theå hieän baûn lónh cuûa ngöôøi laõnh ñaïo, laø moät con ngöôøi luoân coù cuoäc soáng côûi môû vôùi moïi ngöôøi, khoâng ghim guùt, thaønh kieán caù nhaân nhöng luoân luoân laø moät con ngöôøi quyeát ñoaùn trong coâng vieäc, khoâng “theo ñuoâi” ngöôøi khaùc, anh ta bieát vieäc gì caàn neân laøm kieân quyeát laøm vieäc gì khoâng neân laøm, khoâng nghe lôøi nhöõng keû cô hoäi, xu nònh. “Neáu toâi phaûi toång hôïp thaønh moät töø ñeå noùi leân phaåm chaát cuûa moät giaùm ñoác gioûi, toâi seõ noùi raèng ñoù laø Tính quyeát ñònh – LEE IACOCCA” (trích: “Lôøi vaøng cho caùc nhaø kinh doanh” – Nhaø xuaát baûn treû naêm 1994) 78 Bieâ n soaï n: Thaân Toân Troï ng Tín HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM
  9. HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM - Giaûn dò nhöng khoâng xueà xoaø. Cuõng laø ñöùùc tính caàn thieát maø moãi ngöôøi laõnh ñaïo caàn phaûi coù, bôõi söï giaûn dò cuûa anh ta seõ laøm cho quaàn chuùng caûm meán vaø gaàn guõi, nhöng söï giaûn dò khoâng ñeán möùc xeà xoøa quaù ñaùng, quaù taàm thöôøng laøm giaûm ñi söï toân kính cuûa ngöôøi khaùc. - Nhieät tình vaø göông maãu. Bôõi ngöôøi laõnh ñaïo laø taám göông saùng ñeå moïi ngöôøi noi theo, neáu anh ta thieáu nhieät tình, göông maãu trong coâng vieäc, trong ñôøi soáng vaø trong sinh hoaït, … seõ gaây nhieàu khoù khaên trong coâng taùc laõnh ñaïo. - Trung taâm ñoaøn keá cuûa toå chöùc. Caù tính naøy khoâng nhöõng ñoøi hoûi ngöôøi laõnh ñaïo phaûi soáng ñoaøn keát vôùi moïi ngöôøi maø coøn laø trung taâm cuûa söï ñoaøn keát. ÔÛ caù nhaân vaø boä phaän naøo coù söï raïng nöùt veà söï ñoaøn keát, thoâng qua ngöôøi naøy seõ ñöôïc haøn gaén. - Laø ngöôøi luoân troïng chöõ tín. b2. Uy tín. - Uy tín coù yù nghóa ñaëc bieät trong coâng taùc laõnh ñaïo cuûa ngöôøi laõnh ñaïo. Ngöôøi laõnh ñaïo coù uy tín cao, nhöõng yù kieán cuûa hoï thöôøng coù troïng löôïng ñoái vôùi caáp döôùi vaø ngöôïc laïi thì bò thuoäc caáp ñaøm tieáu, chaáp haønh moät caùch mieãn cöôõng. - Uy tín cuûa ngöôøi laõnh ñaïo hình thaønh töø hai nguoàn: Töø “caùi uy” vaø chöõ “tín”. ”Caí uy” do chöùc vuï taïo neân, chöùc vuï caøng cao thì “caùi uy” caøng lôùn vaø ngöôïc laïi. Chöõ “tín” laø söï tín nhieäm cuûa ngöôøi khaùc ñoái vôùi ngöôøi laõnh ñaïo; tín nhieäm nhieàu hay ít laø do keát quaû quaù trình reøn luyeän phaán ñaáu cuûa baûn thaân ngöôøi ñoù; neáu keát quaû reøn luyeän, phaán ñaáu cao thì söï tín nhieäm cuûa quaàn chuùng nhieàu vaø ngöôïc laïi. Trong thöïc teá coù nhieàu ngöôøi do thieáu taøi vaø ñöùc ñaõ coá tình taïo nhöõng ñoäng taùc giaû ñeå hoøng taïo uy tín cho mình. Uy tín ñoù ngöôøi ta goïi laø uy tín giaû nhö: uy tín do sôï haõi cuûa caáp döôùi; uy tín do gia tröôûng; uy tín do khoaûn caùch; uy tín do coâng thaàn; uy tín do mò daân, … 2- Haønh vi laõnh ñaïo a. Bieåu töôïng Ngöôøi laõnh ñaïo laø ngöôøi ñöùng ñaàu toå chöùc hay moät nhoùm, moïi haønh vi cuûa anh ta coù aûnh höôûng to lôùn ñeán taäp theå. Anh ta laø bieåu töôïng laø taám göông saùng cho caùc thaønh vieân trong taäp theå noi theo. Trong coâng vieäc neáu anh ta laø ngöôøi taän tuïy thì nhaân vieân seõ chaêm chæ laøm vieäc; anh ta giöõ nghieâm kyû luaät lao ñoäng thì nhaân vieân khoâng daùm ñi treã veà sôùm. Trong ñôøi soáng anh ta lieâm chính, giaûn dò thì nhaân vieân khoâng daùm tham oâ, lôïi duïng. Trong sinh hoaït anh ta luoân maãu möïc thì nhaân vieân seõ baét chöôùc theo, … 79 Bieâ n soaï n: Thaân Toân Troï ng Tín HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM
  10. HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM b. Phong caùch laõnh ñaïo Coù nhieàu caùch tieáp caän phong caùch khaùc nhau neân cuõng coù nhieàu teân goïi phong caùch khaùc nhau: b1. Phong caùch tieáp caän theo heä thoáng Do giaùo sö Likert cuøng ñoàng nghieäp cuûa OÂng ôû tröôøng ñaïi hoïc Michigan (Myõ) ñaõ nghieân cöùu caùc kieåu maãu phong caùch cuûa caùc nhaø quaûn trò baèng sô ñoà 4 heä thoáng nhö sau: - Heä thoáng 1: Kieåu laõnh ñaïo “Quyeát ñoaùn – aùp cheá”. Kieåu naøy theå hieän söï chuyeân quyeàn cao, thuùc ñaåy ñoái töôïng baèng söï ñe doaï tröøng phaït, phaàn thöôûng hieám hoi; thoâng tin töø treân xuoáng; ra quyeát ñònh taâp trung ôû ngöôøi quaûn trò caáp cao. - Heä thoáng 2: Kieåu laõnh ñaïo “Quyeát ñoaùn – nhaân töø”. Kieåu laõnh ñaïo naøy coù theå hieän loøng tin caáp döôùi; thuùc ñaåy ñoái töôïng chuû yeáu laø kích thích, khen thöôûng; chaáp nhaän moät soá thoâng tin caáp döôùi; cho pheùp moät phaàn ra quyeát ñònh cuûa caáp döôùi. - Heä thoáng 3: Kieåu laõnh ñaïo “Tham vaán”. Theå hieän tin töôûng vaø hy voïng caáp döôùi; tröôùc khi quyeát ñònh veà moät vaán ñeà naøo ñoù thöôøng coù tham khaûo caáp döôùi. - Heä thoáng 4: Kieåu laõnh ñaïo “Tham gia theo nhoùm”. Theå hieän tin töôûng, hy voïng caáp döôùi; toå chöùc cho ñoái töôïng tham gia yù kieán theo nhoùm. Tieáp caän döïa theo quyeàn löïc quaûn trò, ta coù caùc phong caùch laõnh ñaïo nhö sau: b2. Phong caùch laõnh ñaïo ñoäc ñoaùn (Chuyeân quyeàn). Theå hieän, ra leänh cho caáp döôùi thi haønh; khoâng tham khaûo yù kieán ngöôøi khaùc khi quyeát ñònh. Phong caùch laõnh ñaïo naøy thöôøng thaáy söû duïng phoå bieán trong thôøi kyø quaân chuû, phong kieán “Quaân xöû thaàn töû, thaàn baát töû baát trung” vaø hieän nay vaãn coøn söû duïng raát haïn cheá trong quaûn trò doanh nghieäp vôùi nhöõng tình huoáng ñaëc bieät nhö: khaån caáp; nhöõng toå chöùc môùi hình thaønh; hoaëc noäi boä chia reõ, beø phaùi maát ñoaøn keát nghieâm trong thì ngöôøi laõnh ñaïo buoäc phaûi söû duïng phong caùch naøy ñeå duy trì caùc hoaït ñoäng cuûa toå chöùc nhöng cuõng chæ laø giaûi phaùp tình theá nhaát thôøi, khoâng theå söû duïng laâu daøi ñöôïc. 80 Bieâ n soaï n: Thaân Toân Troï ng Tín HTTP://SINHVIENNGANHANG.COM
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản