Giáo trình Thị trường tài chính - Phần 2

Chia sẻ: K Loi | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:84

0
8
lượt xem
5
download

Giáo trình Thị trường tài chính - Phần 2

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Giáo trình "Thị trường tài chính" gồm có 4 chương được biên soạn theo đề cương chi tiết học phần "Thị trường tài chính" (theo hệ thống tín chỉ) và tham khảo các tài liệu, giáo trình của một số nguồn, tác giả trong nước. Phần 2 trình bày nội dung chương 3 và chương 4 của giáo trình với các nội dung: thị trường ngoại hối, thị trường chứng khoán.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Giáo trình Thị trường tài chính - Phần 2

CHƢƠNG 3<br /> THỊ TRƢỜNG NGOẠI HỐI<br /> Mục tiêu<br /> Chương này trình bày những vấn đề cơ bản về thị trường ngoại hối như:<br /> - Sự ra đời và phát triển, khái niệm, đặc điểm, chức năng và các thành viên tham<br /> gia trên thị trường ngoại hối;<br /> - Những nội dung cơ bản trong kinh doanh ngoại hối như: các khái niệm và<br /> phương pháp yết tỷ giá và kinh doanh tỷ giá.<br /> Nội dung<br /> I. Khái quát về thị trƣờng ngoại hối<br /> 1. Lịch sử hình thành và phát triển thị trƣờng ngoại hối<br /> 1.1. Thời kỳ sơ khai<br /> Trao đổi thương mại hàng hoá và dịch vụ quốc tế đã được hình thành và phát triển<br /> cách đây hàng nghìn năm. Buổi ban đầu, phương thức trao đổi hàng lấy hàng là<br /> phương thức thanh toán đầu tiên và phổ biến, phương thức này đã giúp các quốc gia<br /> đạt được mục tiêu cơ bản là cho phép trao đổi hàng hoá và dịch vụ giữa các quốc gia<br /> với nhau trên thế giới.<br /> Cách đây chừng 4.000 năm đã diễn ra bước ngoặc trong phương thức thanh toán<br /> quốc tế, đó là việc xuất hiện sử dụng những đồng xu có dán tem của ngân hàng, của<br /> nhà buôn, của nhà vua... Việc sử dụng tiền kim loại dần dần trở thành phổ thông trong<br /> thương mại quốc tế. Những ngày đầu xuất hiện, giá trị của những đồng xu kim loại<br /> được xác định theo giá trị thực của kim loại làm nên chính đồng xu đó. Tuy nhiên khi<br /> khối lượng các đồng xu trong lưu thông tăng lên theo nhu cầu của thương mại và lòng<br /> tin của dân chúng và các giá trị của các đồng xu với vai trò phương tiện trao đổi tăng<br /> lên, thì bắt đầu xuất hiện những nhà đổi tiền chuyên nghiệp đầu tiên vào thời cổ ở<br /> Trung Đông. Những nhà đổi tiền chuyên nghiệp đã có thể đổi được một lượng nhất<br /> định các đồng xu này để lấy lượng tương ứng các đồng xu khác. Với sự phát triển ở<br /> dạng sơ khai này đã đánh dấu sự ra đời của việc kinh doanh ngoại hối và thị trường<br /> ngoại hối.<br /> Sau khi đế quốc Rom sụp đổ và trong suốt thời gian đầu thời kỳ Trung cổ, các giao<br /> dịch kinh doanh ngoại hối bị giảm sút đáng kể, bởi vì do các điều kiện về tài chính,<br /> chính trị không ổn định và khối lượng thương mại quốc tế giảm đáng kể. Vào thế kỷ<br /> XI, việc kinh doanh ngoại hối trở nên thịnh vượng trở lại. Khi các luồng thương mại<br /> và tư bản quốc tế tăng lên, việc trao đổi ngoại hối bằng các đồng xu trở nên không<br /> hiệu quả, do đó các giao dịch bằng tiền xu ngày càng giảm.<br /> Để đáp ứng được nhu cầu thương mại quốc tế ngày càng tăng, đã tạo điều kiện cho<br /> hình thức ngân hàng quốc tế ra đời và phát triển. Các ngân hàng này mở chi nhánh và<br /> phát triển các mối quan hệ với các ngân hàng đại lý ở các nước bạn hàng là đối tác.<br /> Các hối phiếu ra đời và trở thành các công cụ chuyển nhượng được. Khi người hưởng<br /> lợi hối phiếu chuyển nhượng hối phiếu cho bên thứ ba, thì một hình thức tiền tệ mới đã<br /> được tạo ra. Sự phát triển này đã giúp cho thị trường trở nên linh hoạt hơn và tăng<br /> được khối lượng kinh doanh ngoại hối (mua đi bán lại nhiều lần). Khi các giao dịch<br /> 32<br /> <br /> chuyển khoản giữa các ngân hàng trở nên nhanh hơn đã trở thành điều kiện thúc đẩy<br /> thị trường ngoại hối phát triển.<br /> 1.2. Thời kỳ sau đại chiến thế giới thứ nhất và cuộc đại suy thoái<br /> Trong khoảng thời gian đầu của thế kỷ XX, hai cuộc đại chiến thế giới đã làm gián<br /> đoạn sự phát triển của thị trường ngoại hối giữa các quốc gia thù địch, thị trường ngoại<br /> hối bị vỡ ra từng mảnh nhỏ. Trong những năm đầu sau Đại chiến thế giới lần thứ nhất,<br /> thị trường ngoại hối trở nên vô cùng biến động và trở thành đối tượng đầu cơ với quy<br /> mô lớn. Các giao dịch thương mại quốc tế kéo theo việc mua hay bán ngoại tệ thường<br /> có mức độ rủi ro rất cao và biện pháp tự bảo hiểm bằng hợp đồng kỳ hạn trở nên rất<br /> phổ biến. Trong thực tế, việc sử dụng hợp đồng kỳ hạn để bảo hiểm rủi ro trở nên phổ<br /> biến đến mức trong một số lĩnh vực nó đã trở thành một bộ phận cấu thành bắt buộc<br /> trong hợp đồng thương mại. Tuy nhiên, nhiều ngân hàng, những nhà chính trị và<br /> những nhà hoạch định chính sách trong một số lĩnh vực đã cho rằng các hợp đồng kỳ<br /> hạn có bản chất là hoạt động đầu cơ, nhưng xuất phát từ các nhu cầu thương mại quốc<br /> tế thì thị trường kỳ hạn vẫn phát triển.<br /> Sự đình chỉ chế độ bản vị vàng vào năm 1931 cùng với sự sụp đổ của các ngân hàng<br /> và các vấn đề khó khăn trong thanh toán đối với một số đồng tiền đã trở thành những<br /> trở ngại đáng kể cho sự phát triển thị trường ngoại hối. Tuy nhiên từ giữa những năm<br /> 1930 điều kiện hoạt động dần dần trở lại bình thường.<br /> 1.3. Thời kỳ sau đại chiến thế giới lần thứ hai<br /> Vị thế là trung tâm tài chính thế giới của nước Anh đã bị giảm sút rõ rệt trong<br /> khoảng thời gian đại chiến thế giới thứ hai. Sau chiến tranh, đồng tiền Mỹ là USD đã<br /> trở thành một trong những đồng tiền chính mang tính quốc tế. Đồng Bảng Anh vẫn<br /> tiếp tục đóng vai trò là đồng tiền chủ đạo. Sự tham gia của Chính phủ trên thị trường<br /> ngoại hối ngày càng rõ rệt vào các năm 1930 và càng trở nên thường xuyên hơn sau<br /> Đại chiến thế giới lần thứ 2 và được duy trì cho đến ngày nay.<br /> Điểm khởi đầu của thời kỳ sau Đại chiến thế giới lần thứ hai thực tế được diễn ra<br /> trước khi chiến tranh kết thúc, bằng cuộc họp của Liên hợp quốc. Thoả thuận Bretton<br /> Woods vào năm 1944 đã mang lại sự ổn định trên thị trường ngoại hối. Tỷ giá của các<br /> đồng tiền chính được neo cố định với USD và giá trị của USD được neo cố định với<br /> vàng với tỷ lệ 35 USD = 1 ounce. USD được các ngân hàng trung ương trên thế giới<br /> chọn làm đồng tiền dự trữ quốc tế, bởi vì nước Mỹ cam kết rằng sẽ chuyển đổi USD<br /> thành vàng không hạn chế theo tỷ giá cố định 35 USD = 1 ounce.<br /> Hệ thống tỷ giá cố định bị sụp đổ năm 1971, nguyên nhân chính là do tồn tại sự mất<br /> cân đối nghiêm trọng trong cán cân thanh toán giữa các quốc gia và người nước ngoài<br /> nắm giữ USD ngày càng nhiều. Sau nỗ lực nhằm phục hồi hệ thống này vào năm 1973<br /> không thành đã mở đầu cho thời kỳ chế độ thả nổi và được duy trì đến ngày nay.<br /> Những đồng tiền chính trên thị trường ngoại hối được thả nổi dưới sự giám sát của các<br /> ngân hàng trung ương. Các ngân hàng trung ương tham gia can thiệp trên thị trường<br /> mở thường xuyên nhằm duy trì các hoạt động trên thị trường ngoại hối có trật tự hơn<br /> hoặc nhằm mục đích điều chỉnh hướng biến động của tỷ giá theo mong muốn của<br /> mình. Các đồng tiền của các nước nhỏ hơn thường được neo cố định với một trong số<br /> đồng tiền chính chủ yếu là USD, hoặc với đồng tiền của nước bạn hàng thương mại<br /> lớn nhất. Hệ thống tỷ giá thả nổi đã làm cho công tác dự báo tỷ giá giao ngay trong<br /> tương lai trở nên cực kỳ khó khăn, nhưng nó lại trở thành công cụ linh hoạt hơn nhiều<br /> 33<br /> <br /> so với chế độ cố định trong việc xử lý các áp lực của thị trường và những cú sốc trên<br /> thị trường ngoại hối.<br /> Trong những năm 1970, 1980 và những năm đầu 1990 thị trường ngoại hối biến<br /> động không ngừng, điều này xuất phát từ những lý do sau:<br /> - Sự gia tăng đáng kể của các thành viên tham gia thị trường nhằm mục đích tìm<br /> kiếm các cơ hội sinh lời khi tỷ giá biến động. Ngoài ra, các nguồn lực về kỹ thuật và<br /> công nghệ sẵn có của các nhà kinh doanh, các nhà quản trị tài chính và các công ty tự<br /> bảo hiểm đã được cải tiến một cách cơ bản.<br /> Trong những năm đầu 1990, ngân hàng và những nhà kinh doanh đầu tư chuyên<br /> nghiệp vẫn tiếp tục là những người đóng vai trò chủ đạo trên thị trường ngoại hối. Các<br /> công ty thường xuyên tích cực tham gia thị trường nhằm quản lý rủi ro ngoại hối và<br /> thường sử dụng các chương trình bảo hiểm rủi ro ngoại hối có chọn lựa và trực tiếp<br /> tham gia kinh doanh ngoại hối. Các quyết định kinh doanh ngoại hối của các công ty<br /> có thể ảnh hưởng đáng kể lên thị trường ngoại hối cả ngắn hạn và dài hạn.<br /> - Các luồng di chuyển nhằm thanh atoán sự mất cân đối trong cán cân thanh toán<br /> quốc tế giữa các quốc gia là rất lớn. Vốn tư bản ngày nay được chu chuyển tương đối<br /> tự do giữa các đồng tiền chính nhằm cân đối các trạng thái dư thừa và thiếu hụt trong<br /> cán cân thương mại và cán cân dịch vụ; hơn nữa, các quỹ hưu trí cùng với các quỹ đầu<br /> tư khác ngày càng tăng đã tạo nên nguồn tài chính sẵn sàng di chuyển đầu tư vào<br /> những đồng tiền khác nhau để tìm kiếm lợi nhuận cao nhất. Hơn nữa những nhà đi vay<br /> tư nhân cũng có xu hướng tìm kiếm các nguồn vốn bằng các đồng tiền khác nhau để<br /> chi phí đi vay giảm xuống.<br /> 2. Khái niệm, đặc điểm và chức năng của thị trƣờng ngoại hối<br /> 2.1. Khái niệm<br /> - Ngoại hối (foreign exchange)<br /> Ngoại hối bao gồm các phương tiện thanh toán được sử dụng trong thanh toán quốc<br /> tế. Trong đó, phương tiện thanh toán là những thứ có sẵn để chi trả, thanh toán lẫn cho<br /> nhau.<br /> Đối với một quốc gia, ngoại hối bao gồm:<br /> + Ngoại tệ: là đồng tiền nước ngoài (bao gồm cả đồng tiền chung của các nước<br /> khác và quyền rút vốn đặc biệt SDR). Ngoại tệ có thể là tiền xu, tiền giấy, tiền trên tài<br /> khoản, séc du lịch, tiền điện tử và các phương tiện khác được xem như tiền.<br /> + Các giấy tờ có giá ghi bằng ngoại tệ như séc thương mại, chấp phiếu ngân<br /> hàng, kỳ phiếu, hối phiếu, trái phiếu, cổ phiếu và các giấy tờ có giá khác.<br /> + Vàng tiêu chuẩn quốc tế: đây là vàng được sử dụng với vai trò là tiền trong<br /> thanh toán quốc tế.<br /> + Đồng tiền quốc gia do người không cư trú nắm giữ.<br /> Trong thực tế thì chỉ có ngoại tệ và vàng theo tiêu chuẩn quốc tế là đối tượng mua<br /> bán thường xuyên trên thị trường ngoại hối. Còn các giấy tờ có giá ghi bằng ngoại tệ<br /> không được giao dịch trực tiếp trên thị trường ngoại hối. Muốn trở thành ngoại tệ để<br /> giao dịch trên thị trường ngoại hối, thì trước hết phải bán (chiết khấu) các giấy tờ có<br /> giá để có ngoại tệ, sau đó mới tiến hành mua bán ngoại tệ trên thị trường ngoại hối.<br /> Ngày nay, do vai trò tiền tệ của vàng giảm đáng kể, vì vậy, khi nói đến thị trường<br /> 34<br /> <br /> ngoại hối người ta thường hiểu đó là thị trường mua bán các đồng tiền khác nhau, hay<br /> mua bán ngoại tệ, nghĩa là thị trường ngoại hối thường được hiểu theo nghĩa thực tế là<br /> thị trường mua bán ngoại tệ.<br /> - Thị trƣờng ngoại hối (The Foreign Exchange Market- FX)<br /> Khái niệm thị trường ngoại hối được hiểu theo nhiều cách như sau:<br /> Theo nghĩa hẹp: Thị trường ngoại hối là nơi mua bán ngoại tệ giữa các ngân hàng,<br /> tức là thị trường liên ngân hàng (Interbank).<br /> Theo nghĩa rộng: Thị trường ngoại hối là nơi diễn ra việc mua bán các đồng tiền<br /> khác nhau.<br /> Một nhà nhập khẩu Mỹ thường được yêu cầu thanh toán cho nhà xuất khẩu Nhật<br /> bằng đồng Yên Nhật, cho nhà xuất khẩu Đức bằng đồng EUR, cho nhà xuất khẩu Anh<br /> bằng đồng bảng Anh. Với lý do này, để thanh toán tiền hàng, nhà nhập khẩu Mỹ phải<br /> mua các ngoại tệ thích hợp, tức bán nội tệ trên thị trường. Hoạt động mua bán các<br /> đồng tiền khác nhau được diễn ra trên thị trường, và thị trường này được gọi là thị<br /> trường ngoại hối.<br /> Vậy, thị trường ngoại hối là nơi diễn ra việc mua, bán các đồng tiền khác nhau.<br /> Tuy nhiên, trong thực tế do hoạt động mua bán tiền tệ xảy ra chủ yếu giữa các ngân<br /> hàng (chiếm khoảng 85% tổng doanh số giao dịch), chính vì vậy theo nghĩa hẹp thì thị<br /> trường ngoại hối là nơi mua bán ngoại tệ giữa các ngân hàng, tức là thị trường liên<br /> ngân hàng (Interbank).<br /> 2.2. Đặc điểm<br /> - Thị trường ngoại hối không có địa điểm cụ thể.<br /> - Thị trường ngoại hối hoạt động liên tục: Thị trường hối đoái hoạt động liên tục<br /> suốt ngày đêm 24giờ/ngày trên các khu vực khác nhau của thế giới. Đây là thị trường<br /> toàn cầu, do sự chênh lệch về múi giờ giữa các khu vực trên thế giới nên các giao dịch<br /> diễn ra suốt ngày đêm.<br /> - Thị trường ngoại hối mang tính quốc tế: phạm vi hoạt động của thị trường ngoại<br /> hối không chỉ dừng lại ở một quốc gia mà còn mở rộng trên phạm vi quốc tế nhằm<br /> phục vụ nhu cầu mua bán, giao dịch về ngoại tệ.<br /> - Các giao dịch mua bán được thực hiện thông qua các phương tiện thông tin liên<br /> lạc hiện đại như: điện thoại, telex, fax, máy tính.<br /> - Đây là thị trường rất nhạy cảm với các sự kiện chính trị, kinh tế, xã hội, tâm lý...<br /> nhất là với các chính sách tiền tệ của các nước phát triển.<br /> - Đây là thị trường lớn nhất và có doanh số giao dịch cao nhất. Doanh số giao dịch<br /> mua bán ròng toàn cầu (chỉ tính doanh số một chiều mua vào hoặc bán ra) tại thời<br /> điểm 4/2010 ước tính vào khoảng 4.000 tỷ USD/ngày7; thị trường hoạt động tích cực<br /> nhất là London, sau đó là New York, Tokyo, Singapore, Frankfurt,…<br /> <br /> 7<br /> <br /> Theo http://www.marketwatch.com/story/daily-currency-trading-turnover-hits-4-trillion-2010-09-01<br /> <br /> 35<br /> <br /> Bảng 2.1: Doanh thu thị trƣờng ngoại hối toàn cầu bởi cặp tiền tệ8<br /> <br /> Thị trường ngoại hối toàn cầu có tốc độ phát triển rất nhanh trong mấy thập kỷ qua,<br /> đặc biệt là từ cuối những năm 80 của thế kỷ XX do có những nguyên nhân chính sau:<br /> + Sau khi hệ thống tiền tệ Bretton Woods bị sụp đổ vào năm 1973, tỷ giá các<br /> đồng tiền trên thế giới được thả nổi và dao động mạnh đã buộc những nhà kinh doanh<br /> tiền tệ, xuất nhập khẩu và đầu tư quốc tế phải tìm kiếm các biện pháp phòng chống rủi<br /> ro thông qua thị trường ngoại hối; mặt khác, họ cũng tranh thủ thời cơ tỷ giá biến động<br /> mạnh để hoạt động đầu cơ kiếm lời. Điều đó làm tăng nhu cầu giao dịch mua bán<br /> ngoại tệ, góp phần thúc đẩy thị trường ngoại hối phát triển nhanh chóng.<br /> + Xu thế tự do hoá thương mại và đầu tư quốc tế diễn ra mạnh mẽ về chiều<br /> rộng lẫn chiều sâu, bao gồm cả các nước đang phát triển cũng đã và đang tích cực<br /> tham gia tiền trình hội nhập, là tiền đề để các nước tiến hành nới lỏng quy chế quản lý<br /> ngoại hối nhằm tạo điều kiện cho chu chuyển hàng hoá, dịch vụ và vốn quốc tế được<br /> hiệu quả. Điều này tạo nên một thị trường ngoại hối quốc tế ngày càng rộng lớn với<br /> doanh số giao dịch ngày càng cao.<br /> + Tiến bộ khoa học kỹ thuật đã góp phần làm giảm chi phí giao dịch, tăng tốc<br /> độ thanh toán, góp phần tích cực thúc đẩy thị trường ngoại hối phát triển như ngày<br /> nay.<br /> 2.3. Chức năng của thị trƣờng ngoại hối<br /> Thị trường ngoại hối có bốn chức năng cơ bản sau:<br /> - Cung cấp dịch vụ cho các khách hàng thực hiện các giao dịch thương mại quốc tế.<br /> - Giúp luân chuyển các khoản đầu tư, tín dụng quốc tế, các giao dịch tài chính quốc<br /> tế khác cũng như các giao lưu giữa các quốc gia.<br /> - Thông qua hoạt động của thị trường ngoại hối mà sức mua đối ngoại của tiền tệ<br /> được xác định một cách khách quan theo quy luật cung cầu của thị trường.<br /> - Thị trường ngoại hối là nơi kinh doanh và cung cấp các công cụ phòng ngừa rủi ro<br /> tỷ giá bằng các hợp đồng như kỳ hạn, hoán đổi, quyền chọn và tương lai.<br /> 8<br /> <br /> Theo http://www.marketoracle.co.uk/Article27906.html 1/12/2011<br /> <br /> 36<br /> <br />

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản