Gợi ý về sự thể hiện giá trị hiện thực trong truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao

Chia sẻ: abcdef_41

Phơi bày bộ mặt của giai cấp thống trị và định kiến xã hội nặng nề trong xã hội cũ  Bè lũ thống trị Có thể nói làng Vũ Đại là bức tranh xã hội nông thôn thu nhỏ vì tồn tại 2 mâu thuẫn cơ bản: Mâu thuẫn giữa nông dân và địa chủ và mâu thuẫn giữa nội bộ giai cấp thống trị. Mâu thuẫn giữa nội bộ giai cấp thống trị với nhau chẳng phải do thế đất “quần ngư tranh thực” như thày địa lí nói mà là do cường hào chia làm năm bè...

Nội dung Text: Gợi ý về sự thể hiện giá trị hiện thực trong truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao

 

  1. Công ty Cổ phần Đầu tư công nghệ Giáo dục IDJ Gợi ý về sự thể hiện giá trị hiện thực trong truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao 1. Phơi bày bộ mặt của giai cấp thống trị và định kiến xã hội nặng nề trong xã hội cũ Bè lũ thống trị  Có thể nói làng Vũ Đại là bức tranh xã hội nông thôn thu nhỏ vì tồn tại 2 mâu thuẫn cơ bản: Mâu thuẫn giữa nông dân và địa chủ và mâu thuẫn giữa nội bộ giai cấp thống trị. Mâu thuẫn giữa nội bộ giai cấp thống trị với nhau chẳng phải do thế đất “quần ngư tranh thực” như thày địa lí nói mà là do cường hào chia làm năm bè bảy bối, chờ nhau lụn bại mà trị nhau. Đây là mâu thuẫn gay gắt, khá phổ biến, và cũng là nguyên nhân của những số phận như Năm Thọ, Binh Chức, Chí Phèo. Mâu thuẫn giữa nông dân và địa chủ được cụ thể hoá bằng quan hệ Chí Phèo- Bá Kiến. Chí Phèo là nạn nhân đau khổ nhất của Bá Kiến. Bá kiến là tên địa chủ phong kiến xảo quyệt trong phép trị dân, dâm ô như bất kì tên thống trị nào. Hắn có quyền lực, gian hùng, nham hiểm. Thì đây, cứ nhìn cái cách hắn nói, cười và xử trí trước bất kì tình huống nào: hắn có tiếng quát rất sang, có cái cười Tào Tháo mà y vẫ tự phụ là hơn người. Khi Bá Kiến đến nhà ăn vạ, Bá Kiến rất bình tĩnh, thoáng nhìn qua đã hiểu cơ sự. Hắn quát hao bà vợ và dân làng để cô lập Chí Phèo, rồi xoa dịu cơn giận của Chí bằng cách ngọt nhạt, cười nói thân thiện, lại còn nhận họ hàng với Chí. Nam Cao đã rất tài tình khi qua một cảnh nhỏ mà đã miêu tả được bản chất khôn róc đời, lọc lõi của Bá Kiến. Ở đây không phải Bá Kiến đang lép vế mà là đang xử thế theo phương châm: “Thứ nhất sợ kẻ anh hùng, thứ hai sợ kẻ cố cùng liều thân”. Trong lần Chí Phèo đến xin ở tù, Bá Kiến không chỉ xoa dịu Chí Phèo mà còn hướng nỗi căm giận của Chí lên những kẻ thù của Bá Kiến. Bá Kiến đã đẩy người nông dân vào con đường tội lỗi. Cái gian hùng ở đây là biết thu dụng những thằng bạt mạng liều lĩnh, những thằng tứ cố vô thân. Bên cạnh thói gian hùng, Bá Kiến cũng dâm ô như bao kẻ thống trị khác. Nhưng cái tài của Nam Cao là không đi vào đời tư nhem nhuốc của Bá Kiến mà chỉ kể một vài chi tiết. Chỉ riêng thói ghen tuông thảm hại của một lão già háo sắc đã đẩy một con người lương thiện vào tù để nhà tù biến con người thành một kẻ lưu manh. Chừng nào còn những Bá Kiến như thế thì còn những Chí Phèo, còn những bi kịch người nông dân bị tha hoá. Qua đó, Nam Cao đã lên tiếng tố cáo mạnh mẽ môi trường xã hội đẩy con người vào bi kịch. Dân làng Vũ Đại:  1 Dân làng Vũ Đại đã có sẵn định kiến về Chí Phèo kể từ ngày hắn bước chân ra khỏi nhà tù. “Hắn về lớp này trông khác hẳn, mới đầu chẳng ai biết hắn là ai. Trông đặc như thằng săng đá! Cái đầu thì trọc lốc, cái răng cạo trắng hớn, cái mặt thì đen mà rất cơng Biên tập viên : Trần Hải Tú | Nội dung môn Ngữ văn
  2. Công ty Cổ phần Đầu tư công nghệ Giáo dục IDJ cơng, hai mắt gườm gườm trông gớm chết! Hắn mặc quần áo nái đen với cái áo tây vàng. Cái ngực phanh, đầy những nét chạm trổ rồng phượng với một ông tướng cầm chuỳ, cả hai cánh tây cũng thế. Trông gớm chết!”. Ta có cảm tưởng rõ ràng rằng những con người ấy đang xúm xít nhau lại, vừa tò mò, len lét nhìn kẻ tha hương trở về với hình thù kỳ dị vừ a thì thầm bàn tán, bình phẩm với nhau. Và đây, cái cách họ để ý chuyện xung quanh: “Phải ông lý Cường thử có nhà xem nào! Quả nhiên họ nói có sai đâu! Đấy, có tiếng người nói sang sảng quát: “Mày muốn lôi thôi gì?... Cái thằng không cha không mẹ này! Mày muốn lôi thôi gì?...”. Đã bảo mà! Cái tiếng quát tháo kia là tiếng lý Cường . Lý Cường đã về! Lý Cường đã về! Phải biết… A ha! Một cái tát rất kêu. Ôi! Cái gì thế này? Tiếng đấm, tiếng đá nhau bịch bịch. Thôi cứ gọi là tan xương! Bỗng “choang” một cái, thôi phải rồi, hắn đập cái chai vào cột cổng… Ồ hắn kêu! Hắn vừa chửi vừa kêu làng như bị người ta cắt họng. Ồ hắn kêu!”. Đám đông ấy dường như đang núp trong nhà thập thò, căng tai ra nghe ngóng, vừa đoán tình hình vừa thì thầm truyền tai nhau nghe những diễn biến gay cấn của vụ việc bên nhà ông Bá Kiến. Đó là đám đông sống lãnh đạm, thờ ơ với những nỗi đau của con người nhưng lại giỏi xen ngang, bình phẩm, tò mò, kháo chuyện. Ngoài bàn tay của bè lũ thống trị, thì chính định kiến nặng nề của đám đông đã khép lại cánh cửa để Chí Phèo trở về làm người lương thiện. Bà cô Thị Nở chính là đại diện, là người phát ngôn cho định kiến ấy. Trong con mắt của dân làng, Chí Phèo mãi mãi là “con quỷ dữ của làng Vũ Đại” mà thôi. 2. Phản ánh bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người của người nông dân Số phận vốn đã không ưu đãi cho Chí ngay từ khi sinh ra. Bị bỏ lại bên cái lò gạch cũ trong một cái váy đụp, từ tuổi thơ Chí “bơ vơ hết đi ở nhà này lại đi ở cho nhà khác”. Chí lớn lên nhờ sự cưu mang của những người nông dân nghèo khổ. Năm hai mươi tuổi, Chí làm canh điền cho nhà Bá Kiến. Bỗng nhiên chỉ vì cơn ghen tuông vu vơ của cụ Bá, anh canh điền chất phác ấy bị đẩy vào tù. Trước đó, Chí cũng đã từng có những ao ước vô cùng giản dị về “một gia đình nho nhỏ, chồng cuốc mướn, cày thuê, vợ dệt vải”, ước mơ ấy sẽ được xây dựng bằng chính công sức của Chí chứ không phải bằng cướp giật - ước mơ ấy đáng thương nhưng cũng thật đáng trọng. Khi ở nhà Bá Kiến, Chí là một thanh niên khoẻ mạnh và giàu lòng tự trọng. Bị bà Ba Bá Kiến sai bóp chân “mà lại bóp lên trên, trên nữa”, Chí chỉ cảm thấy “nhục hơn là thích”. Chẳng phải Chí “vừa bóp đùi cho bà Ba vừa run run” hay sao? Hơn thế, Chí đủ sáng suốt để nhận ra bản chất dâm ô của “con quỷ cái” ấy. Vậy là cái bản thân tội nghiệp của Chí đâu có gì đáng để bị đẩy vào tù. Nhưng Chí nghiễm nhiên đã trở thành cái gai trong mắt cụ Bá, chẳng có lý do gì mà cụ lại không bỏ tù “thằng trai trẻ” vô tình được bà Ba trẻ đẹp sai ban cho cái ưu ái bóp đùi cho bà. Vậy là nguồn cơn cuộc đời tha hóa của Chí Phèo có cú hích là 2 do cơn ghen tuông của Bá Kiến, do bàn tay thao túng tác oai tác quái của tên ác bá làng Vũ Đại! Biên tập viên : Trần Hải Tú | Nội dung môn Ngữ văn
  3. Công ty Cổ phần Đầu tư công nghệ Giáo dục IDJ Chí đã từng bước trở thành con quỷ dữ sau khi ở tù về, chẳng còn ai nhận ra anh canh điền của bảy tám năm về trước nữa. Hắn làm tay sai cho Bá Kiến, gây ra bao nhiêu đau thương cho dân làng Vũ Đại này. Điều gì có thể khiến một con người chân chất, hiền lành thay đổi đến vậy. Thời gian chăng? Không, thời gian chỉ làm cho con người già đi chứ không hề tạo ra cho con người cái “đầu trọc lốc”, sự cơng cơng trên khuôn mặt hay “những nét trạm trổ rồng, phượng…” trên mình. Tuy Nam Cao không trực tiếp nói ra nhưng ai cũng có thể lờ mờ đoán ra cái thế lực đầu tiên đã làm tha hóa anh canh điền, đó chính là nhà tù thực dân. Chí cũng thật đáng thương khi hắn bị tất cả mọi người xa lánh, “ tất cả mọi người đều sợ và tránh mặt hắn mỗi lần hắn qua”. Ngay từ chi tiết đầu truyện, Nam Cao đã để cho Chí vừa đi vừa chửi, hắn chửi trời, chửi đời, chửi cả làng Vũ Đại, ấy thế mà có ai thèm trả lời hắn. Ai cũng tự nhủ “chắc nó trừ mình ra”. Tiếng chửi của Chí Phèo thật thảm hại vì những âm thanh của Chí xét ra cũng chỉ là âm thanh “ù xẹt” bên tai dân làng Vũ Đại này, một âm thanh vô nghĩa trong muôn vạn âm thanh của vũ trụ. Thật đáng thương thay cho Chí Phèo vì hắn đã mất đi quyền giao tiếp với mọi người, mà khi đã mất đi quyền ấy rồi thì cho dù Chí có chửi hay khóc, uống rượu hay kêu làng phỏng có khác gì nhau? Thậm chí, khi “bám bíu” lấy Thị Nở lúc đêm khuya, Chí Phèo “kêu làng” thì cả làng cũng “không ai động dạng”, “đáp lại lời hắn cũng chỉ có mấy con chó cắn xốn xang trong làng”. Đó chẳng phải là nỗi cô độc bị đồng loại không thừa nhận đó sao? Nhiều khi chính sự thiếu vắng tình thương, niềm cảm thông của những người xung quanh cũng làm cho con người ta dấn sâu hơn vào vũng bùn tha hoá. Một kiếp người sống trong sự cô đơn, Chí Phèo tưởng như đã nắm được một chút ánh sáng hy vọng cho một tương lai tươi sáng hơn khi Thị Nở bước vào cuộc đời hắn. Thế nhưng, dường như ông trời không muốn dành cho Chí một sự ưu ái nào hết. Có lẽ khi viết “Chí Phèo”, Nam Cao đã muốn bày cho người đọc thấy cái sự cùng cực lớn nhất của một người nông dân bị tha hoá bằng cách để cho Chí Phèo bị cự tuyệt quyền làm người. Ngay sau cái đêm được làm “việc yêu” với Thị Nở, rồi được ăn bát cháo hành, s au bao nhiêu năm, lần đầu tiên, Chí nghe thấy và cảm nhận những âm thanh rộn ràng của cuộc sống, tiếng chim hót vui vẻ, tiếng cười nói của mấy bà đi chợ về, tiếng anh thuyền chèo gõ mái chèo gọi cá…Tâm hồn Chí như bừng tỉnh, tựa như từ bấy lâu nay, bao nhiêu niềm vui giản dị của cuộc sống đều bị Chí chôn vùi trong men rượu, trong những cơn say triền miên. Hắn “muốn làm hoà vời mọi người”, muốn tha thiết trở lại với cuộc sống của những người lương thiện. “Thị Nở sẽ mở đường cho hắn”. Nhưng trong một xã hội với những định kiến hẹp hòi ràng buộc thì mọi điều “muốn” của Chí Phèo sẽ chẳng bao giờ trở thành hiện thực. Những định kiến mà đại diện là bà cô của Thị Nở đã ngăn không cho Chí quay trở lại con đường làm người. Chí còn không thể có được người đàn bà xấu “ma chê quỷ hờn” mà cả làng ghê tởm. Những lời lẽ cuối cùng của Chí Phèo trong phút giây tuyệt vọng đã bộc lộ tất cả bi 3 kịch nộI tâm đau đớn : “Tao muốn làm ngườI lương thiện (…) Không được ! Ai cho tao lương thiện ? Làm thế nào cho mất được những vết mảnh chai trên mặt này? Tao không thể là người lương thiện được nữa. Biết không !”. Chừng nào còn Bá Kiến, còn định kiến nặng nề của xã hội, thì Chí Phèo không thể sống yên ổn. Sau khi đâm chết Bá Kiến, Chí Phèo chỉ Biên tập viên : Trần Hải Tú | Nội dung môn Ngữ văn
  4. Công ty Cổ phần Đầu tư công nghệ Giáo dục IDJ còn một cách là tự sát. Trước đây, để bám lấy sự sống, Chí Phèo đã từ bỏ nhân phẩm, bán linh hồn cho quỷ; giờ đây ý thức về nhân phẩm thức dậy, linh hồn đã trở về, Chí Phèo lại phải tự huỷ diệt cuộc sống của mình. 3. Đánh giá  Bằng một cái nhìn tinh tế, một trí tuệ sâu sắc và tinh thần sáng tạo của người nghệ sĩ, Nam Cao đã khắc hoạ thành công một thực tế đã trở thành quy luật ở nông thôn Việt Nam trước Cách mạng: một bộ phận nông dân bị tha hoá, lưu manh hoá, tức là bị các thế lực tàn bạo cướp đi cả nhân hình lẫn nhân tính. (so sánh với Ngô Tất Tố, Vũ Trọng Phụng)  Đồng thời, Nam Cao đã phát hiện và khẳng định thiên tính đẹp đẽ, sức sống tiềm tàng, mãnh liệt của con người ngay cả khi họ bị xã hội phi nhân tính chà đạp, cướp đi hồn người. Nhà văn khẳng định một chân lí: Dù ở t rong hoàn cảnh nào thì bản chất lương thiện của con người vẫn tồn tại. Hướng thiện và tìm đến những điều tốt đẹp- đó là bản tính tự nhiên và ước muốn vĩnh hằng của loài người. Tuy nhiên, Nam Cao chưa thể hiện được sự đổi đời của người nông dân mà bi quan về tiền đề của họ. Đây là hạn chế chung của thời đại và văn học hiện thực trước năm 1945. 4 Biên tập viên : Trần Hải Tú | Nội dung môn Ngữ văn
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản