Vui lòng download xuống để xem tài liệu đầy đủ.

HỘI CHỨNG (THIẾU MÁU, XUẤT HUYẾT, HẠCH TO, LÁCH TO, TAN MÁU)

Chia sẻ: Luongvan Manh | Ngày: | Loại File: doc | 5 trang

0
276
lượt xem
79
download

Là hiện tượng giảm số lượng HST và số lượng HC ở máu ngoại vi dẫn đến thiếu oxy cung cấp cho các mô tế bào, quan trọng nhất là thiếu HST. HC và HCT dễ thay đổi theo tính chất thiếu máu và những yếu tố khác: cô đặc, hòa loãng

HỘI CHỨNG (THIẾU MÁU, XUẤT HUYẾT, HẠCH TO, LÁCH TO, TAN MÁU)
Nội dung Text

  1. HỘI CHỨNG THIẾU MÁU 1. Khái niệm ­ Là hiện tượng giảm số lượng HST và số lượng HC ở máu ngoại vi dẫn đến thiếu oxy cung cấp cho các mô tế bào, quan trọng nhất là thiếu HST. ­ HC và HCT dễ thay đổi theo tính chất thiếu máu và những yếu tố khác: cô đặc, hòa loãng 2. Triệu 1. chứng lâm sàng. Cơ năng: biểu hiện sự thiếu máu ở các cơ quan: não bộ, tuần hoàn, tiêu hóa. Thực thể. 2. ­ Da xanh xao niêm mạch nhợt nhạt: khám niêm mạch chính xác hơn, khám ở vùng da mỏng trắng. ­ Lưỡi: gai lưỡi mất làm lưỡi bóng, có vết ấn răng. ­ Tóc dễ rụng, móng ròn dễ gãy, chân móng bẹt hoặc lõm màu đục. ­ Mạch nhanh, tim có thể có tiếng thổi tâm thu cơ năng do máu loãng ra. Thiếu máu lâu có thể suy tim. Xét nghiệm. 3. ­ Số lượng HC: thiếu máu < 3.8T/l. Đa HC trên 5.5. ­ HST: 140 - 160 g/l. Thiếu máu nam HST < 130, nữ < 120g/l, phụ nữ có mang < 110g/l. ­ HCT: 0.45 - 0.5 l/l. ­ Hồng cầu lưới bình thường 0.5 - 1% hoặc 0.025 - 0.050 T/l. Tính toán các chỉ số HC. a) ­ Ý nghĩa: xác định tính chất thiếu máu. ­ Cách tính cụ thể. b) Chỉ số Công thức tính Đơn vị Giá trị bình Bệnh lý thường > 100 là thiếu máu HC to. HCT (l/l) x 103/HC (T/l) Femtolit = 10-15l MCV - mean corpuscular 90 ± 5 volume. < 80 là thiếu máu HC nhỏ. Tăng: thiếu máu ưu sắc. -12 MCH - mean corpuscular HST (g/l)/HC (T/l) Picrogam = 10 g 30 ±3pg hemoglobin Giảm: thiếu máu nhược sắc. Không có ưu sắc tuyệt đối. MCHC - mean corpuscular HST (g/l)/HCT (l/l) g/l 290 - 360 hemoglobin concetration. Dưới 290 thiếu máu nhược sắc Chỉ số HC cổ điển. Mức độ thiếu máu dựa vào HST. c) Nặng. HST ≤ 60G/L. Trung bình. 70 - 90g/l. Nhẹ. 90 < HST < bình thường. Tủy đồ. ­ Chỉ định chọc tủy: + Thiếu máu không thấy nguyên nhân cụ thể. + Thiếu máu dai dẳng khó hồi phục. + Giảm BC hay tăng BC không rõ nguyên nhân vi khuẩn hoặc virus. + Các bệnh máu ác tính, hạch ác tính, trạng thái rối loạn glubolin máu, ung thư… + Xuất huyết do giảm tiểu cầu. ­ Chống chỉ định (không có chống chỉ định tuyệt đối) + Trạng thái đe dọa chảy máu nặng. + Suy tim. + Sợ hãi quá mức. 3. Phân loại Phân loại theo nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh: thiếu máu. ­ Thiếu máu do chảy máu.cờp: Sau chấn thương,chảy máu dạ dày... Mạn:giun móc,trĩ... ­ Thiếu máu do thiếu yếu tố tạo máu:sắt,sinh tố b12,sinh tố C,protein, nội tiết... ­ Thiếu máu do rối loạn tạo máu:suy tủy xương,loạn sản tủy,tủy bị lấn át bởi các tế bào ác tính... ­ Thiếu máu do huyêt tán :Tại hồng cầu , ngoài hồng cầu 4. Những nội ­ Hỏi bệnh: dung lưu ý khi + Nghề nghiệp. khám. + Chế độ ăn uống. + Hóa chất thuốc đã sử dụng. + Gia đình có ai mắc bệnh tương tự không? + Các bệnh lý đã mắc. ­ Khám cần lưu ý. + Cơ quan tạo máu. + Gan lách. + Bệnh lý của thận. + Bệnh lý dạ dày tá tràng. + Bệnh lý phụ khoa… HỘI CHỨNG XUẤT HUYẾT Khái niệm 1. ­ Khi máu thoát ra khỏi thành mạch do mạch máu bị tổn thương hoặc do tính thấm thành mạch gây nên xuất huyết. 1
  2. 2. Những - Thời gian xuất hiện xuất huyết. lưu ý khi hỏi. - Xuất huyết ở đâu: chú ý rong kinh, đái ra máu, ỉa phân đen. Tính chất: tím, nổi cục phồng, đau.. - Xuất huyết tự nhiên hay va chạm, khi thay đổi thời tiết, sau quá trình viêm nhiễm… - Các triệu chứng kèm theo. - Hay dùng thuốc gì? đã điều trị thuốc gì trị xuất huyết? - Tiền sử mắc bệnh. - Tiền sử gia đình. 3. Triệu Xuất huyết dưới da. a) chứng. - Hình thái xuất huyết. + Nốt xuất huyết đường kính < 1cm, đỏ phẳng ấn phiến kính không mất. Phân biệt với nốt muỗi đốt, nốt ruồi son. + Mảng xuất huyết: đường kính > 1cm: màu sắc thay đổi theo thời gian, phẳng, ấn phiến kính không mất. Phân biệt với: Ban dị ứng: đỏ hồng, ngứa, nổi gờ lên mặt da, căng da ấn phiến kính mất màu. Ban nhiễm sắc cố định: tồn tại nhiều tháng nhiều năm. U mạch máu phẳng: tồn tại lâu, ấn phiến kính mất màu. + Ổ máu tụ dưới da: nổi gờ đau, trong chứa đầy máu. - Xác định vị trí xuất huyết. + Xuất huyêt dưới da. + Xuất huyết trong khớp, ổ máu tụ trong cơ. + Xuất huyết niêm mạc. - Tính chất xuất huyết. + Xuất huyết đối xứng là đặc điểm của viêm thành mạch dị ứng. + Màu sắc các nốt có đồng đều không. - Kiểm tra sức bền thành mạch.. + Nghiệm pháp áp lực dương: nghiệm pháp dây thắt. Mục đính: đánh giá sức bền thành mạch. Nguyên lý: làm tăng áp lực lòng TM thay đổi một cách đột ngột thành mạch kém bền vững HC sẽ bị đẩy ra ngoài. Cách tiến hành: duy trì áp lực trung bình trong 10 phút tháo hơi nhanh, quan sát phần dưới dây thắt Kết quả: nếu xuất huyết mới phần dưới dây là nghiệm pháp dương tính. + Nghiệm pháp áp lực âm: nghiệm pháp giác hút. Đặt giác hút vào vùng cẳng tay cánh tay với áp lực tăng dần đến khi xuất hiện nốt xuất huyết thì ngừng. Bình thường 20 cm Hg, nếu dưới 15 cm Hg là sức bền thành mạch giảm. Xuất huyết niêm mạc nội tạng. b) 4. Cơ chế - Do tổn thương thành mạch. gây xuất huyết. - Do giảm chất lượng và số lượng tiểu cầu. - Do rối loạn đông máu. 5. Các xét xét nghiệm Bình thường nghiệm cần làm. Ý nghĩa Thời gian máu chảy ≥ 6 phút là kéo dài trong bệnh lý tiểu cầu, bệnh của thàn mạch 3 - 4 phút < 150 là giảm trong giảm tiểu cầu miễn dịch, bệnh BC, suy Số lượng tiểu cầu 150 - 300 G/l tủy… Hình thái bát thường > 10% là có bệnh lý. Chất lượng tiểu Độ tập trung bình thường > 10 TC/1 vi trường, nếu dưới là bệnh lý. cầu Thời gian co cục máu bình thường ở 370 sau 1 - 3 giờ cục máu co hoàn toàn dưới tác dụng của men retractozyme của tiểu cầu. Bệnh lý cục máu không co hoặc co không hoàn toàn. Thời gian máu đông Thăm dò các yếu tố đông máu 7 - 10 phút Thời gian đông của huyết tương đã lấy Bình thường 1p30, - 2p15. Bệnh lý khi kéo dài quá 15% so với Thời gian Howell người bình thường. Là xét nghiệm thăm dò yếu tố đông máu. canxi nay canxi hóa trở lại Như trên nhưng Bình thường Qick 11 - 16 giây, tỷ lệ prothombin 80 - 100%, dưới Thời gian Quick và tỉ trong môi trường dư 75% là giảm. Mục đích thăm dò các yếu tố đông máu ngoại sinh: lệ prothrombin thừa thromboplastin. II, V, VII và X. Là test thăm dò các yếu tố đông máu nội sinh: IX, XI, XIII. Thời Thời gian aPTT 50 - 55 giây gian aTPP kéo dài trong bệnh hemophilie. Định lượng Dưới 2g/l là giảm. Trong đông máu rải rác lòng mạch, xơ gan, … 2 - 4g/l fibrinogen Huyết thanh cho thêm cồn ethylic 700 và đặt ở 40 C thì phức hợp fibrinmonomer và các Nghiệm pháp rượu sản phẩm thoái biến fibrin/fibrinogen đang ở dạng hòa tan sẽ trở lên không hòa tan nữa bị gen hóa. Nghiệm pháp (+) trong đông máu rải rác lòng mạch. HỘI CHỨNG HẠCH TO 1. Nguyên tắc - Thăm khám có hệ thống từ vùng đầu cổ tới vùng bẹn, khoeo chân. khám 2
  3. - Kết hợp vừa nhìn ,vừa sờ nắn và hỏi. - Các cân, cơ của người bệnh ở vùng định khám phải ở tư thế chùng. - Không được dùng một ngón tay để sờ nắn mà phải dùng nhiều ngón mới phát hiện được chính xác tính chất của các hạch. 2. Các vị trí - Vùng chẩm, trước và sau tai, cạnh xương chũm. hạch ngoại vi - Vùng dọc theo bờ trước và sau cơ ức- đòn- chũm. cần khám. - Vùng dưới hàm, dưới cằm. - Vùng hố trên đòn và dưới đòn. - Vùng hố nách. - Vùng khuỷu tay dọc theo bờ trong cơ nhị đầu. - Vùng bẹn. - Vùng khoeo chân. Hạch sâu: hạch trung thất, trong ổ bụng, dọc theo động mạch chủ bụng... chỉ phát hiện đư ợc bằng các biện pháp cận lâm sàng (X quang, lymphography, CT, siêu âm, cộng hưởng từ...) hoặc mổ thăm dò. 3. Các tính - Vị trí. chất của hạch - Số lượng. cần phát hiện. - Kích thước. - Mật độ. - Mức độ di động. - Đau. - Sự biến đổi da phủ ngoài hạch. - Sự phát triển của hạch 4. Thao tác Vị trí Cách khám khám. - Bn: đàu quay xang một bên. Vùng đầu cổ - Thầy thuốc: một tay đặt lên đỉnh đầu BN một tay sờ nắn. - BN: để hai tay lên đầu. Vùng hố nách - Thầy thuốc: ngồi hoặc đứng đối diện dùng hai tay sờ nắn hai hố nách tìm hạch. - BN ngồi đối diện tay duỗi ngửa. Vùng khuỷu, bờ - trong cơ nhị đầu Thầy thuốc: một tay nắm cổ tay BN tay kia sờ nắn tìm hạch. - BN: nằm ngửa hai chân duỗi thẳng. Khám vùng bẹn - Thầy thuốc bộc lộ vùng khám lần lượt nắm vùng nếp bẹn và vùng tam giác Scarpar. ­ BN nằm ngửa khám bên nào chân bên đó tạo một góc 1200 ở khoeo. Khám vùng khoeo - Thầy thuốc một tay giữ cẳng chân bệnh nhân, tay kia sờ nắn khoeo chân tìm hạch. 5. Các biện - Chụp XQ: phổi và trung thất. pháp CLS. - Chụp cắt lớp vi tính. - Chụp bạch mạch. - Siêu âm. - Chọc hạch làm hạch đồ. - Sinh thiết hạch. - Xét nghiệm huyết thanh học. 6. Các bệnh - Hạch viêm cấp do nhiễm trùng vùng lân cận. thường có hạch - Hạch viêm cấp trong một số bệnh truyền nhiễm: bạch hầu, sởi, dịch hạch thể hạch, xoắn khuẩn lepto. to. - Hạch to trong bệnh hoa liễu: giang mai thường ở hạch bẹn, hạ cam vùng bẹn đau dễ vỡ do trực khuẩn Ducrevi. - Hạch lao. - Hạch ác tính: Hodgkin, non - Hodgkin, di căn, bệnh BC. HỘI CHỨNG LÁCH TO 1. Giải phẫu - Giải phẫu. và chức năng + Trọng lượng 120 - 150g. sinh lý. + Hình chiếu lên thành ngực: trục là xương sườn X, giới hạn trên dưới là gian sườn IX - XI. Cực sau cách gai sống 3 - 4 cm, cực trước gần sát đường lách sau. + Liên quan: phía dưới với góc trái đại tràng, trước với bờ cong lớn dạ dày thùy trái gan, phía sau với thận tuyến thượng thận, phía trong với thân và đuôi tụy. - Chức năng sinh lý. + Tham gia sản xuất tế bào lympho. + Phá hủy tế bào máu già cỗi. + Dự trữ máu. + Chống nhiễm trùng bằng cách thanh lọc vi khuẩn và vật thể lạ ở máu. 2. Thao tác Tư thế bệnh nhân nằm ngửa. a. khám lách. ­ Bệnh nhân: nằm ngửa chân hai chân co 450, đầu quay xang bên trái thở bong. 3
  4. ­ Thầy thuốc. + Ngồi bên phải bệnh nhân. + Tay trái áp sát mạng sườn trái bệnh nhân, tay phải sờ theo nhịp thở theo 3 đường: Từ hố chậu phải hướng lên hạ sườn trái. Hạ sườn phải hướng xang hạ sườn trái. Hố chậu trái lên hạ sườn trái. + Đánh dấu các điểm trên thành bong và vẽ giới hạn của lách lên thành bong. + Thông thường lách to theo dường nách rốn. Khi nách to theo hướng xang phải gọi là lách ngang, nếu to theo hướng xuống hỗ chậu trái gọi là lách dọc. ­ Cách xác định độ lớn của lách. + Cực trước của lách: điểm xa nhất trên thành bụng so với bờ sườn trái, từ đó kẻ đường vuông góc với bờ sườn tính bằng cm là độ lớn của lách trên thành bụng. + Cực sau: gõ dọc theo xương sườn X về phía sau tới giới hạn trong của phổi. + Trục của lách là đường nối cực trước và cực sau, cần tính chiều dài của trục. + Diện đục của lách lên thành ngực: gõ theo các đường nách bên trái từ trên xuống dưới. ­ Xác định tính chất của lách. + Sờ thấy bờ răng cưa. + Bề mặt. + Mật độ, đau hay không. + Tính chất di động theo nhịp thở, có di động theo các phía không để phân biệt với u trong ổ bụng. + Kiểm tra dấu hiệu chạm thắt lưng phân biệt khối u ngoài phúc mạc hoặc thận to. b. Tư thế bệnh nhân nằm nghiêng: khi nằm ngửa không sờ thấy lách khi đó lách đổ ra truớc xuống dưới nhiều hơn. ­ BN: nằm nghiêng phải, chân phải duỗi, chân trái co tay để lên đầu. ­ Thầy thuốc. + Sờ nách để phát hiện lách. + Gõ lách theo xương sườn X và gian sườn IX - X trái từ gai sống ra trước, giao giữa vùng trong của phổi và vùng đục của lách là cực sau, gõ tiếp tục xuống phia dưới tới ranh giới đục của lách và trong của phổi là cực trước của lách. Nếu cực trước vượt quá đường nách sau thì xác định nách to. + Nghe lách: phát hiện tiếng thổi (thông động tĩnhh mạch) tiếng cọ màng lách (viêm quanh lách) 3. Chẩn đoán ­ Sờ thấy ở vùng hạ sườn trái. lách to. ­ Sở thấy bờ răng cưa. ­ Di động theo nhịp thở, không di động tự do các phía. ­ Gõ đục và đục liên tục với vùng đục sinh lý của lách. ­ Dấu hiệu chạm thắt lưng âm tính. ­ Kèm tính chất khi sờ lách. 4. Các bệnh a. Bệnh truyền nhiễm KST và viêm. thường gặp lách ­ Sốt rét. to. ­ Lao lách. ­ Kala - azar: do KST Leishmania, lách rất to. Cần chọc tủy và lách tìm KST. ­ Nhiễm khuẩn huyết. ­ Nhiễm virus. ­ Bệnh tự miễn: lupus ban đỏ, viêm khớp dạng thấp. b. Trong bệnh máu và cơ quan tạo máu. ­ BC tủy mạn. ­ BC lympho mạn. ­ BC cấp. ­ Thiếu máu huyết tán. ­ Đa hồng cầu. ­ Cường lách. c. Trong bệnh của hệ thống tĩnh mạch cửa. ­ Xơ gan. ­ Bệnh Banti (xơ lách nguyên phát). ­ Tăng áp lực tĩnh mạch cửa có lách to: + Trên gan: viêm màng tim co thắt, hội chứng Budd Chiarri (tắc tĩnh mạch trên gan) + Dưới gan: tắc tĩnh mạch cửa, hội chứng Banti (xơ tĩnh mạch lách, tĩnh mạch cửa trước sau đó mới xơ lách) d. U nang lách. ­ U lành: u máu. ­ U ác: ung thư nguyên phát, ung thư di căn. ­ Nang sau chấn thương hoặc vỡ lách trong bao. e. Rối loạn chuyển hóa: bệnh Gaucher (rối loạn chuyển hóa glycozylxeramid) 4
  5. HỘI CHỨNG TAN MÁU 1. Định nghĩa. - Là tình trạng hồng cầu vỡ quá nhanh quá nhiều so với mức vỡ sinh lý của hồng cầu và đời sống hồng cầu bị ngắn lại 2. Cơ chế - Tan máu trong lòng mạch: do hình thái không bình thường hoặc do tác nhân bám vào màng phá vỡ hồng cầu.. bệnh sinh. - Tan máu trong tổ chức: trong lách, gan và tổ chức liên võng. Nguyên nhân do HC có thể bị biến đổi hình thể hoặc ở trạng thái bị ngưng kết dễ bị bắt giữ bởi đại thực bào và tế bào miễn dịch trong tổ chức liên võng, gan, lách… 3. Phân loại. - Do nguyên nhân HC: + Bât thường màng HC. + Do bất thường men HC: thiếu men G6PD, PK + Do bất thường HST. - Nguyên nhân ngoài HC. + Nhóm không do miễn dịch: do độc thuốc, do nhiễm trùng và KST + Nhóm do miễn dịch: tan máu do đồng miễn dịch (truyền nhầm nhóm máu, bất động nhóm máu mẹ con) do miễn dịch tự miễn. 4. Triệu - Lâm sàng: chứng chung. + Hội chứng thiếu máu. + Có hội chứng vàng da. + Lách to. + Có thể có sốt, có thể có gan to. - Xét nghiệm: + Triệu chứng do phá hủy HC quá mức: HC, HST giảm, bilirubin gián tiếp và hemoglobin tự do máu tăng, sắt huyết thanh tăng, lách to gấp 1.5 - 2 lần bình thường, có nhiều đại thực bào, ứ đọng nhiều hemosiderin. + Triệu chứng do tủy xương tăng hoạt động: hồng cầu lưới tăng (hơn 30% ~ 50 - 100 G/l) có nguyên HC trong máu ngoại vi, tủy xương tăng mạnh, nguyên HC tủy lớn hơn 30 - 40% chủ yếu là nguyên HC đa sắc và ái toan. 5
Đồng bộ tài khoản