Hơi trong ruột (Phần 2)

Chia sẻ: Xu Ka | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:10

0
60
lượt xem
4
download

Hơi trong ruột (Phần 2)

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nguyên nhân gây nên chướng bụng từng cơn là gì? Tăng sản xuất khí quá mức: Vi khuẩn tăng sản xuất khí quá mức là nguyên nhân thường gặp của chướng bụng từng cơn (ngắt quãng). Vi khuẩn có thể sản xuất quá nhiều khí bằng ba cách. Thứ nhất, lượng khí do vi khuẩn tạo ra khác nhau đối với từng người. Nói cách khác, ở vài người vi khuẩn có thể sản xuất nhiều hơi hơn có thể cả do số lượng vi khuẩn nhiều hơn hay loại vi khuẩn ấy tạo ra nhiều hơi hơn. Thứ...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Hơi trong ruột (Phần 2)

  1. Hơi trong ruột (Phần 2)
  2. Nguyên nhân gây nên chướng bụng từng cơn là gì? Tăng sản xuất khí quá mức: Vi khuẩn tăng sản xuất khí quá mức là nguyên nhân thường gặp của chướng bụng từng cơn (ngắt quãng). Vi khuẩn có thể sản xuất quá nhiều khí bằng ba cách. Thứ nhất, lượng khí do vi khuẩn tạo ra khác nhau đối với từng người. Nói cách khác, ở vài người vi khuẩn có thể sản xuất nhiều hơi hơn có thể cả do số lượng vi khuẩn nhiều hơn hay loại vi khuẩn ấy tạo ra nhiều hơi hơn. Thứ hai, tiêu hoá hay hấp thu thức ăn kém sẽ cho lượng thức ăn không tiêu hoá gặp vi khuẩn ở đại tràng. Vi khuẩn càng có nhiều thức ăn thì sản xuất khí càng nhiều. Một ví dụ về bệnh lý có cả kém hấp thu và tiêu hoá kém kèm với không dung nạp lactose là thiểu năng tuỵ và bệnh tiểu chảy mỡ. Thứ ba, sự tăng trưởng quá mức của vi khuẩn có thể gặp ở ruột non. Ở điều kiện bình thường, vi khuẩn sản xuất ra khí được giới hạn tại đại tràng. Trong một số điều kiện y khoa, những vi khuẩn này lan lên ruột non. Do đó vi khuẩn ở ruột non có rất nhiều thức ăn chưa tiêu hoá để tạo ra khí. Tình trạng vi khuẩn tạo khí di chuyển lên ruột non được gọi là tăng sinh vi khuẩn ở ruột non. Sản xuất khí quá mức do vi khuẩn thường đi kèm với tăng đánh hơi. Tăng đánh hơi có thể không phải luôn luôn hiện diện, tuy nhiên do khí có thể loại bớt âm thầm bằng những cách khác - hấp thu vào cơ thể, loại vi khuẩn khác sử dụng, hay có thể loại ra vào ban đêm mà người đánh hơi không biết. Tắc nghẽn thực thể: Tắc nghẽn có thể xuât hiện bất cứ chỗ nào từ dạ dày đến trực tràng. Tắc tạm thời hay từng phần có thể gây ra chướng bụng từng cơn. Chẳng hạn, sẹo môn vị (hẹp môn vị) làm nghẽn lối từ dạ dày vào ruột do đó làm tắc nghẽn khả năng làm trống dạ dày. Sau khi ăn, dạ dày chứa đầy thức ăn và không khí được nuốt vào. Sau 1-2 giờ, dạ dày sẽ tiết ra acid và dịch vị trộn lẫn thức ăn và giúp tiêu
  3. hoá. Do đó, dạ dày sẽ căng nhiều hơn. Khi có tắc nghẽn không hoàn toàn, thức ăn, khí, và dịch cuối cùng cũng di chuyển vào ruột và hết chướng bụng. Tắc nghẽn ở ruột non, thường gặp nhất là do dính sau phẫu thuật trước đó, là nguyên nhân khác của chướng bụng từng cơn. Điều xấu hơn là tắc nghẽn thực thể kích thích cả dạ dày và ruột tiết dịch sẽ góp phần làm chướng bụng. Cuối cùng, táo bón nặng hay bất toàn về phân (phân đóng cứng trong trực tràng) cũng có thể gây hẹp lưu thông của các chất trong lòng ruột và gây nên chướng bụng. Tuy nhiên, trong trường hợp này, chướng bụng thường kéo dài và tăng dần, giảm khi đi tiêu hay lấy đi phân đóng cứng. Tắc nghẽn chức năng: Tắc nghẽn chức năng không do một cản trở thực thể nào gây nên mà là do giảm chức năng của cơ dạ dày hay ruột để đẩy các chất trong lòng ruột. Khi những cơ này không hoạt động bình thường, lòng ruột sẽ tích tụ lại và làm căng bụng. Các ví dụ về tắc nghẽn chức năng như: liệt dạ dày trong bệnh tiểu đường, hẹp ruột giả hiệu mạn tính (một tình trạng bất thường trong đó cơ ruột non mất khả năng hoạt động bình thường), bệnh Hirschprung (sợi căng của cơ đại tràng mất khả năng co thắt do thiếu thần kinh chi phối). Có chứng cứ khoa học về sự tích tụ ở vài bệnh nhân căng hơi và chướng bụng do hơi (và có lẽ ngay cả ở một số bệnh nhân có hội chứng ruột kích thích) cho rằng có bất thường chức năng các cơ ruột ngăn hơi di chuyển bình thường qua ruột rồi tống ra ngoài. Thay vào đó, các khí này tích tụ lại trong ruột. Chất béo trong thức ăn tác động lên ruột giống như một tắc nghẽn chức năng. Chất béo trong bữa ăn đến ruột non làm cho sự vận chuyển các thức ăn được tiêu hoá,
  4. hơi và chất lỏng trong ruột non chậm lại. Do đó chúng góp phần làm tích tụ thức ăn, hơi, dịch dẫn đến chướng hơi hay và chướng bụng. Quá mẫn ruột: Vài người rất nhạy cảm (quá mẫn cảm) đối với sự chướng bụng, và thậm chí có thể cảm thấy chướng bụng ngay cả với lượng thức ăn, khí và dịch tiêu hoá bình thường sau bữa ăn. Chướng hơi có thể kích thích hay thậm chí dẫn đến chướng bụng nếu trong thức ăn chứa một lượng chất béo bình thường. Đánh giá ợ hơi, chướng hơi/ chướng bụng và đánh hơi như thế nào? Bệnh sử: Bệnh sử rất quan trọng vì sẽ hướng đến đánh giá. Nếu chướng bụng/ chướng hơi liên tục thường xảy ra hơn là từng cơn thì nguyên nhân thường là lớn các tạng trong bụng, dịch trong bụng, hay béo phì. Nếu chế độ ăn có lượng lớn sữa hay các chế phẩm từ bơ (lactose), sorbitol hay fructose thì nguyên nhân gây nên chướng bụng có thể là rối loạn hấp thu loại các loại đường này. Khi có có vấn đề than phiền về đánh hơi thì đếm số lần tống hơi trong vài ngày là rất quan trọng. Đếm như thế giúp khẳng định có đánh hơi quá mức do số lần hơi tống qua ruột khá liên quan đến tổng lượng (hay thể tích) của khí thoát ra. Như bạn nghĩ, đếm số lần hơi thoát ra chẳng dễ chút nào. Hơi tống ra lên đến 20 lần một ngày cũng có thể là bình thường. (Thể tích hơi trung bình chuyển qua mỗi ngày được ước lượng khảng ¾ lít Anh) Nếu có người than phiền về lượng hơi quá mức nhưng số lần đánh hơi dưới 20 lần một ngày thì vấn đề có thể không phải là quá nhiều khí. Ví dụ, vấn đề có thể là mùi khí hôi (thường do thức ăn có chứa lưu huỳnh gây nên), thiếu khả năng kiểm soát (ngăn lại) đánh rắm, hay vết ố ở quần lót do có dính lượng phân nhỏ khi đánh rắm. Tất
  5. cả những vấn đề trên cũng giống như lượng hơi quá mức cũng là chuyện không hay trong xã hội và khiến người bệnh tìm bác sĩ tham vấn. Tuy nhiên, những vấn đề này không do sự quá sản hơi và điều trị cũng hoàn toàn khác biệt. X quang bụng không sửa soạn: X quang bụng không sửa soạn, đặc biệt chụp khi bệnh nhân đang trong giai đoạn chướng hơi hay chướng bụng thường khẳng định hơi là nguyên nhân gây chướng bụng khi nhìn thất lượng khí lớn trong dạ dày và ruột. Hơn nữa, có thể gợi ý nguyên nhân chướng bụng nhờ vị trí tích tụ hơi. Ví dụ: nếu thấy hơi trong dạ dày thì nguyên nhân có thể gặp là khả năng làm trống dạ dày. X quang ruột non: X quang ruột hon sử dụng barium để tráng và tạo nên hình dạng ruột non trên phim. Phim X quang ruột non giúp xác định có tắc nghẽn ruột rất hữu hiệu. Các xét nghiệm khả năng làm trống dạ dày: các xét nghiệm này sẽ đánh giá khả năng làm trống thức ăn trong lòng dạ dày. Xét nghiệm trong bữa ăn được đánh dấu bằng chất phóng xạ. Chất này sẽ được ăn vào và đặt một thiết bị đếm Geiter ở trên bụng. Thiết bị này sẽ đo tốc độ làm trống thức ăn của dạ dày. Phóng xạ chậm ra khỏi dạ dày có thể do bất kỳ nguyên nhân nào làm giảm khả năng làm trống dạ dày gây nên (ví dụ như hẹp môn vị, liệt dạ dày.) Siêu âm, chụp CT và MRI: Các xét nghiệm hình ảnh để đánh giá gồm có siêu âm, chụp CT (cắt lớp điện toán), chụp MRI (cộng hưởng từ nhân). Các xét nghiệm này đặc biệt hữu ích trong việc xác định nguyên nhân chướng bụng do lớn các tạng trong ổ bụng, dịch trong bụng và khối u gây nên.
  6. Các xét nghiệm rối loạn tiêu hoá và rối loạn hấp thu: Hai loại xét nghiệm được sử dụng để chẩn đoán kém tiêu hoá và kém hấp thu là các xét nghiệm thông thường và các xét nghiệm chuyên biệt. Xét nghiệm thông thường tốt nhất là lấy phân trong 72 giờ để đo mỡ trong phân. Nếu có kém hấp thu hay kém tiêu hoá do thiểu năng tuỵ hay bệnh lý của niêm mạc ruột non (như bệnh tiêu phân mỡ) thì lượng mỡ trong phân sẽ tăng lên. Các xét nghiệm chuyên biệt xác định loại đường thường gây kém hấp thu gồm có lactose (đường trong sữa) và sorbitol (chất ngọt trong thức ăn giảm calorie). Các xét nghiệm chuyên biệt cần ăn đường sau khi làm xét nghiệm khí hydro/ mê-tan trong hơi thở. (Xem bên dưới). Đường fructose (một loại chất ngọt thường dùng) cũng có thể gây chướng hơi, chướng bụng và đánh hơi như đường lactose và sorbitol. Tuy nhiên, triệu chứng xuất hiện ở đường fructose khác với đường lactose hay sorbitol. Hơn nữa, như đã nói ở trên đường lactose và sorbitol được tuỵ và ruột non tiêu hoá kém. Mặt khác, fructose có thể được tiêu hoá bình thường nhưng do di chuyển qua ruột non quá nhanh nên không đủ thời gian để thực hiện việc tiêu hoá và hấp thu. Xét nghiệm hơi thở hydro/ mê-tan: Cách tiện lợi nhất để xác định sự tăng trưởng của vi khuẩn trong ruột non là xét nghiệm hơi thở hydro/ mê-tan. Bình thường lượng hơi do vi khuẩn ở đại tràng được tổng hợp từ hydro hoặc mê-tan. Để thực hiện xét nghệm hơi thở hydro / mê-tan, người ta cho tiêu thụ một loại đường không tiêu hoá như lactulose.Trong thời gian tiêu hoá sau đó, mẫu hơi thở được lấy trong những khoảng thời gian nhất định để phân tích. Khi lactulose đến đại tràng thì vi khuẩn sẽ tạo thành hydro và mê-tan. Một lượng hydro hay mê tan được hấp thu vào máu rồi được thải ra hơi thở và được đo trong mẫu khí thở ra.
  7. Ở người bình thường khi lactulose đến đại tràng sẽ có một đỉnh hydro hay mê- tan. Còn ở những người có sự tăng trưởng quá mức của vi khuẩn thì có hai đỉnh hydro hay mê-tan. Đỉnh thứ nhất xuất hiện khi lactulose di chuyển qua ruột non và gặp các vi khuẩn tại đây. Đỉnh thứ hai xuất hiện khi lactulose vào đại tràng và tiếp xúc với các vi khuẩn tại đại tràng. Xét nghiệm hơi thở hydro tìm sự tăng trưởng quá mức của vi khuẩn cũng có thể sử dụng glucose như một xét nghiệm đường. Điều trị hơi trong ruột quá mức trong ruột như thế nào? Điều trị hơi trong ruột quá mức tuỳ thuộc vào nguyên nhân. Nếu có kém hấp thu các loại đường đặc biệt – lactose, sorbitol hay fructose – thì cần tránh loại đường gây rối loạn trong chế độ ăn. Trong trường hợp do đường lactose trong sữa thì có thể điều trị thay thế. Có thể thêm vào sữa các enzyme tương tự với lactose để phân cắt đường lactose ban đầu thành dạng có thể tiêu hoá được để có thể hấp thu bình thường. Vài người thấy rằng yaourt cho ít khí hơn sữa. Vì yauort là dạng lactose đã được vi khuẩn cắt thành nhiều phần. Cũng có vài loại rau quả nhất định chứa các dạng tinh bột được người tiêu hoá kém nhưng lại được vi khuẩn tiêu hoá tốt. Chúng gồm có đậu, đậu lăng, cải bắp, cải bruxen, hành, cà-rốt, chuối, mơ, mận. Giảm ăn những loại rau trái này cũng như thức ăn chế biến từ gạo lúa toàn phần có thể giảm lượng hơi và đánh hơi. Tuy nhiên, danh sách những thực phẩm tạo ra hơi còn dài và khó loại trừ hết chúng nếu không bằng chế độ ăn kiêng cực kỳ nghiêm ngặt. Nếu kém tiêu hoá do thiểu năng tuỵ thì có thể bổ sung loại ezyme tuỵ có thể tiêu hoá được với thức ăn để thay thế những enzyme thiếu. Nếu kém tiêu hoá hoặc kém hấp thu do bệnh lý niêm mạc ruột thì cần xác định bệnh đặc hiệu, thông thường nhất là nhờ sinh thiết ruột non. Khi đó điều trị sẽ nhắm đến tình trạng đó. Chẳng hạn,
  8. nếu tìm ra bệnh tiểu chảy mỡ sau sinh thiết, thì có thể bắt đầu chế độ ăn không chứa gluten. Một dạng điều trị quá thừa hơi rất thú vị là alpha-galactosidase. Chất này là enzyme do một loại nấm mốc sản xuất. Loại enzyme này có tên thương mại là Beano được dùng dưới dạng chất lỏng hay viên chung với bữa ăn. Enzyme này có khả năng phân cắt các polysaccharide khó tiêu trong rau, nhờ đó chúng có thể được hấp thu. Bởi vậy các chất này không đến được đại tràng nên không tạo ra luợng hơi không cần thiết. Beano được chứng tỏ có hiệu quả làm giảm xuất độ hơi trong ruột. Hai dạng mới được khuyến khích trong điều trị hơi trong ruột là simethicone và than hoạt. Không rõ simethicone có tác động trên hơi dạ dày hay không. Tuy nhiên chúng không có ảnh hưởng gì về sự hình thành hơi trong đại tràng. Hơn nữa, chỉ hy vọng simethicone có tác động trên khí nuốt vào, mà như đã đề cập ở trên, là nguyên nhân gây hơi trong ruột quá mức hiếm gặp. Trái lại, vài người quả quyết rằng simethicone giúp ích nhiều. Than hoạt được chứng minh làm giảm sự hình thành hơi trong đại tràng nhưng không rõ cách tác động. Nếu có tắc nghẽn thực thể khiến mất khả năng làm trống của dạ dày hay vận chuyển thức ăn, dịch và khí qua ruột non thì cần phẫu thuật giải quyết tắc nghẽn. Nếu là tắc nghẽn chức năng thì cần dùng thuốc tăng hoạt động cơ của dạ dày và ruột non. Các thuốc có thể dùng là erythromycine hay metoclopramide (Reglan, Motilium-M). Sự tăng trưởng quá mức của vi khuẩn trong ruột non thường được điều trị bằng kháng sinh tuy chỉ có tác dụng tạm thời hay không có tác dụng gì cả. Kháng sinh có dụng tạm thời có thể cần dùng điều trị cho những bệnh nhân chướng bụng từng cơn
  9. thậm chí cả liên tục. Nếu kháng sinh không có hiệu quả, thì có thể thử dùng khuẩn điều trị (lactobacillus) dầu chúng chưa được nghiên cứu tác dụng trên sự quá sản vi khuẩn. Đây là trường hợp điều trị khó khăn. Tóm lược về hơi trong ruột Nguyên nhân thường gặp của ợ hơi là hơi quá mức trong dạ dày do nuốt không khí. Tuy nhiên, rối loạn của bụng vì bất kỳ lý do nào cũng có thể gây ợ hơi. Do vậy, ợ hơi không phải lúc nào cũng chỉ điểm cho sự quá thừa hơi trong dạ dày. Đầy hơi là cảm giác chủ quan thấy rằng bụng lớn lên, mà thực tế bụng có thể không cần lớn. Chướng bụng là bụng lớn khách quan. Chướng bụng liên tục thường do dịch, khối u, lớn các tạng hay béo phì. Chướng bụng từng cơn có thể do sự hình thành hơi quá mức trong ruột, cũng như tắc nghẽn ruột thực thể hay chức năng. Đánh hơi là kết quả của sự sản xuất hơi do vi khuẩn trong ruột khi tiêu hoá đường và polysaccharide Tăng sản xuất hơi quá mức và tăng đánh hơi có thể do: (1) tăng khả năng sản xuất khí của vài loại vi khuẩn; (2) rối loạn tiêu hoá hay rối loạn hấp thu đường và polysaccharide và (3) vi khuẩn tăng phát triển ở ruột non. Ợ hơi, chướng bụng, chướng hơi và đánh hơi được đánh giá chẩn đoán bằng bệnh sử, X quang bụng không sửa soạn, X quang ruột non, các nghiên cứu khả năng làm trống dạ dày, siêu âm, chụp cắt lớp điện toán (CT). chụp cộng hưởng từ (MRI), các xét nghiệm kém tiêu hóa và kém hấp thu, và xét nghiệm hydro trong hơi thở.
  10. Điều trị hơi quá mức trong ruột tuỳ thuộc vào các nguyên nhân bên dưới gồm có thay đổi chế độ ăn, thuốc làm giảm lượng hơi, thuốc kích thích cơ ruột, hay kháng sinh.
Đồng bộ tài khoản