HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG PHẦN MỀM ELECTRONIC WORKBENCH 5.12

Chia sẻ: anhcuong789

Hiện nay, với sự hỗ trợ của máy tính việc thử nghiệm và chế tạo các mạch điện trở nên đơn giản hơn nhiều. Nhờ có những phần mềm hỗ trợ này, cho phép người chế tạo đỡ tốn thời gian cho việc thử nghiệm nhiều lần trên thực tế và việc thiết kế thuận lợi hơn nhiều. Có rất nhiều phầm mềm liên quan đến thiết kế và mô phỏng điện. Trong giới hạn bài này, xin giới thiệu với các bạn phần hướng dẫn sử dụng phần mềm ELECTRONIC WORKBENCH 5.12. Đây là một phần mềm mô phỏng trực quan về điện tử, dễ...

Bạn đang xem 20 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG PHẦN MỀM ELECTRONIC WORKBENCH 5.12

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG PHẦN
MỀM ELECTRONIC WORKBENCH
5.12
HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG PHẦN MỀM
ELECTRONIC WORKBENCH 5.12
Hiện nay, với sự hỗ trợ của máy tính việc thử nghiệm và chế tạo các mạch điện trở
nên đơn giản hơn nhiều. Nhờ có những phần mềm hỗ trợ này, cho phép người chế
tạo đỡ tốn thời gian cho việc thử nghiệm nhiều lần trên thực tế và việc thiết kế thuận
lợi hơn nhiều. Có rất nhiều phầm mềm liên quan đến thiết kế và mô phỏng điện.
Trong giới hạn bài này, xin giới thiệu với các bạn phần hướng dẫn sử dụng phần
mềm ELECTRONIC WORKBENCH 5.12. Đây là một phần mềm mô phỏng trực quan
về điện tử, dễ thao tác với người sử dụng. Đến hiện thời đã có phiên bản 10.0. Tuy
nhiên, chúng tôi vẫn giới thiệu phiên bản 5.12 vì vẫn có rất nhiều bạn sử dụng phiên
bản này, và những phiên bản sau này được nâng cấp từ các phiên bản trước đó, cho
nên từ phần cơ sở này bạn có thể tìm hiểu dễ dàng hơn đối với các phiên bản cao
hơn.

Tài liệu hướng dẫn gồm hai phần:

PHẦN TRA CỨU: Dùng tra cứu các chức năng của các công cụ làm việc của
phần mềm ELECTRONIC WORKBENCH 5.12. Gồm các loại sau:

• Các thanh chức năng
• Thư viện linh kiện
• Thiết bị đo kiểm

PHẦN THỰC HÀNH: Gồm

• Các bài thực hành cơ bản
• Các bài thực hành nâng cao



VỊ TRÍ CỦA EWB TRONG MÔN HỌC C.A.A

C.A.A. là tên của môn học Giải tích mạch với sự trợ giúp máy tính, viết tắt từ
thuật ngữ Computer Aided Analysis. Để tiện cho việc trình bày trong giáo trình, người
viết xin được phép dùng thuật ngữ viết tắt này thay thế cho tên môn học "Giải tích
mạch với sự trợ giúp máy tính" trong toàn bộ giáo trình điện tử. Đây là một môn học
được rất nhiều các trường đại học, cao đẳng trên toàn thế giới sử dụng. Nó trang bị
cho sinh viên các kiến thức cơ bản về máy tính, từ đó sinh viên có thể phân tích mạch,
hệ thống điện qua các công cụ mà môn học hỗ trợ. Xin đừng nhầm thuật ngữ "phân
tích mạch" ở đây theo nghĩa là "đọc được nguyên lý làm việc của mạch", mà hãy hiểu
theo hướng phân tích chi tiết từng linh kiện thành phần tham gia mạch... kể cả ý đồ
của người thiết kế, từ đó có thể phân tích ưu nhược điểm của mạch, giúp người sử
dụng công cụ dễ dàng hơn trong việc cải tiến mạch theo hướng mình muốn. Tuỳ vào
từng trường, từng ngành, từng cấp học, các công cụ được trang bị trong môn học cũng
khác đi. Cụ thể với các trường thiên về thiết kế, người ta sử dụng Matlab; các trường
chủ yếu thực hành có thể dùng Electronics Workbench (EWB), Pspice, CircuitMaker,
Orcad ... Tại bộ môn Điện tử trường Đại học sư phạm kỹ thuật Tp Hồ Chí Minh,
chúng tôi sử dụng EWB và Pspice. Tóm lại, phần mềm Electronics Workbench chính là
một công cụ mà môn học C.A.A muốn trang bị cho sinh viên. Ngoài công cụ là phần
mềm EWB, môn học C.A.A còn trang bị cho sinh viên ngành Điện tử các kiến thức về
mô hình toán học của các linh kiện điện tử, giới thiệu về cấu trúc phần cứng máy
tính ...

Đã là một công cụ, thì chính bản thân phần mềm này không thể tự nó thiết kế
nên mạch điện, mà nó chỉ trợ giúp người thiết kế trong việc tính toán: nghĩa là nếu
người sử dụng không biết thiết kế thì phần mềm này cũng chẳng thiết kế được gì
ngoài các ví dụ mẫu mang tính minh hoạ. Không nên hiểu thuật ngữ EDA (Electric and
Elecctronics Design Automation) là phần mềm có thể tự nó thiết kế được mạch điện.
Chính xác là nó chỉ làm cho việc thiết kế trở nên dễ dàng hơn nhờ vào tốc độ tính toán
cực nhanh của nó. Có một câu nói có vẻ dân dã nhưng diễn tả rất chính xác trường
hợp này, đó là:"Với máy tính, nếu ta đưa vào rác nó sẽ cho ra rác".

Trong các phần mềm mô phỏng hiện nay, EWB là một trong những phần mềm
thực dụng nhất. Do vậy sinh viên sẽ có nhiều thuận lợi khi tiếp cận với phần mềm
Electronics Workbench.

MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM

Nếu đem so sánh giữa Electronics Workbench (EWB) với Orcad (sau khi sát
nhập với MicroSim) hay Pspice về khả năng mô phỏng thì EWB không mạnh bằng.
Nhưng nếu chúng ta hiểu được tên gọi, thì cũng phần nào hiểu được đặc tính cơ bản
của phần mềm này và hiểu được vì sao nó vẫn có chỗ đứng nhất định trong thực tế!
Thuật ngữ "work-bench" trong tiếng Anh có nghĩa là bàn làm việc của thợ. Có nghĩa là:
khi thao tác trên EWB, ta có cảm giác giống như đang làm việc trên bàn thợ vậy... Nào
là lấy từng linh kiện cắm vào bảng mạch, rồi hàn nối dây giữa chúng lại với nhau theo
sơ đồ mà mình mong muốn, sau đó lắp các cơ cấu đo để đo các thông số cần khảo sát
và sau khi đã quan sát kỹ lưỡng thì ... cấp điện cho mạch để xem kết quả. Đến đây thì
bắt đầu có khác:
Nếu như mạch thực tế có thể bị "xịt khói" hay cháy nổ, hư linh kiện, cơ cấu đo...
nghĩa là tốn hao tiền của, thì ở đây chúng ta yên tâm. Chương trình EWB sẽ báo hiệu
cho chúng ta biết mà không hề có sự cố hỏng hóc, hư hao nào.
Trong mạch thực tế, ngoài tín hiệu thực nó còn chồng chập vào đó vô số
những tín hiệu nhiễu mà nếu là người thiếu kinh nghiệm trong thực tế khó lòng bạn
nhận ra được đâu là tín hiệu thật cần khảo sát. Trong khi với EWB thì tín hiệu nhận
được là tín hiệu thật 100%.
Với mạch thực tế, khi muốn mạch tạm đứng yên ở một trạng thái bất kỳ để ghi nhận
kết quả làm việc là chuyện khó thì với EWB rất đơn giản: bạn chỉ cần nhấn bên góc
phải của màn hình ngay dưới nút công-tắc nguồn thì mạch sẽ tạm dừng lại để bạn ghi
nhận kết quả. Muốn mạch chạy trở lại chỉ cần nhấn nút 'Pause" thêm một lần nữa.
Chương trình EWB có thể chồng chập nhiều kết quả phân tích lên một đồ thị
phân tích trong khi mạch thực tế đòi hỏi phải làm đi làm lại nhiều lần, mỗi lần đều
phải ghi kết nhận kết quả. Từ đây, việc phân tích mạch sẽ dễ dàng hơn khi sử dụng
EWB.
Các cơ cấu đo, thiết bị hiển thị trong EWB rất phong phú và chất lượng thì tuyệt vời,
nếu thực tế bạn muốn sở hữu đầy đủ các thiết bị trên thì ""hơi bị" khó! Các thiết bị
trên sẽ giúp bạn rất nhiều trong việc phân tích mạch. Bạn có cảm giác như được làm
việc trong một phòng thí nghiệm rất hiện đại.
Cũng như các phần mềm phân tích mạch khác, EWB có các công cụ thống kê tính toán
rất nhanh mà nếu tính bằng tay có lẽ phải tốn một thời gian khá dài để hoàn thành (đôi
lúc không tính được). Tất nhiên, yêu cầu nơi người sử dụng EWB phải có được một
trình độ cơ bản nhất định.
Nhưng nếu chỉ nêu những ưu điểm mà bỏ qua nhược điểm thì thật là phiến diện.
"Nhân vô thập toàn" nên sản phẩm con người tạo ra cũng không tránh khỏi những sai
sót nhất định. Chương trình EWB vẫn tồn tại một số nhược điểm sau:
Do EWB dùng phương pháp Newton-Raphson để giải quyết các mạch điện
phi tuyến, nghĩa là khi gặp các linh kiện phi tuyến EWB sẽ tuyến tính hoá chúng vì thế
sẽ dẫn đến các sai số. Khi các sai số này còn nằm trong dung sai được chỉ định trước
trong quá trình phân tích mạch (trong menu Analysis), thì kết quả vẫn được hiển thị.
Nếu sai số này vượt quá mức cho phép, thông tin báo lỗi (Error) sẽ hiện ra và việc
phân tích sẽ bị hủy bỏ, trong khi mạch thực tế có thể vẫn chạy tốt.
Do EWB chủ yếu định tính ít định lượng, ví dụ với một transistor BJT: Pspice cùng
thời điểm dùng đến 14 thông số để mô phỏng trong khi EWB chỉ có 10. Nên sai số xảy
ra khá lớn. Điều này cũng lý giải vì sao cùng một cấu hình máy tính, mạch điện, các
yêu cầu phân tích... EWB chạy nhanh và ít bị "treo" hơn Pspice.
Tính liên thông giữa các phần mềm của EWB chưa cao: nếu như Pspice và
Orcad (lúc chưa sát nhập) có thể dung nạp dễ dàng rất nhiều phần mềm vẽ và phân
tích mạch khác thì ở EWB không được dễ dàng như trên.
Với những đặc tính vừa phân tích ở trên, ta nhận thấy EWB rất thích hợp cho
các lớp thực tập, trung cấp hoặc công nhân lành nghề. Vì ở đây yêu cầu chính là định
tính; còn định lượng là không cao. Đặc biệt rất thích hợp đối với các kỹ thuật viên sửa
chữa điện tử (sơ, trung lẫn cao cấp), EWB có thể xem như một bàn thợ "cao cấp".




PHẦN I : CÁC THANH CHỨC NĂNG
Sau khi việc khởi động phần mềm EWB 5.12 hoàn tất, vào ph ần m ềm ta th ấy trên
màn hình máy tính có các thanh như sau:
THANH TRÌNH ĐƠN




THANH CÔNG CỤ




Để xem công dụng của các thanh trên, hãy click chuột trên các bi ểu t ượng t ương
ứng mà bạn muốn xem.




THANH TRÌNH ĐƠN
Thanh trình đơn chứa các lệnh menu chính. Trong lệnh menu chính có ch ứa các l ệnh
menu con hỗ trợ cho việc mô phỏng mạch điện.




1. File:
Trong trình đơn này chứa các lệnh như sau:


- New: Mở cửa sổ thiết kế mới chưa được đặt tên
(Untitled). Nếu chuyển sang một mạch điện khác, chương
trình sẽ nhắc lưu lại mạch điện trong màn hình thiết kế
trước khi mở màn hình thiết kế khác.
Khi khởi động chương trình, cửa sổ thiết kế mạch mới sẽ
tự động xuất hiện.

- Open: Mở một tập tin mạch điện đã được lưu trước đây.
Bình thường, hộp thoại Open sẽ xuất hiện. Nếu cần thiết
có thể chuyển đổi qua lại giữa các ổ đĩa hay các thư mục
có chứa tập tin cần mở. Chương trình chỉ mở những tập tin
có phần mở rộng là : *.CA*, * .Cd*, và *.Ewb (trong môi
trường Windows).

- Save: Lưu tập tin mạch điện hiện hành. Thông thường,
hộp thoại lưu trữ tập tin sẽ xuất hiện. Có thể chọn thư
mục hoặc chuyển đổi ổ đĩa trong hộp thoại lư trữ. Ðối với
người sử dụng hệ điều hành Windows, phần mở rộng c ủa
tập tin mạch điện sẽ là .EWB tự động cộng thêm vào. Ví
dụ : mạch điện có tên là DaoDong sẽ được lưu lại dưới
dạng tập tin của chương trình là : DaoDong.EWB.


- Save As: Khi muốn chuyển đổi tên tập tin từ tập tin gốc thì chọn lệnh Save As và
tập tin cũ sẽ khong thay đổi. Chú ý : tập tin trong phiên b ản 5.12 s ẽ không th ể m ở
được trong phiên bản 5.0. Ngược lại, các tập tin trong phiên bản 5.0 sau khi đã l ưu l ại
và chuyển vào danh sách những tập tin của phiên bản 5.12 sẽ đ ược c ương trình hi ểu
như là tập tin mặc định của phiên bản 5.12.

- Revert to Saved: Phục hồi mạch điện theo cách đã lưu cuối cùng.

- Import... : Chuyển tập tin của chương trình SPICE có phần mở rộng là *.Net hay
*.Cir trong hệ điều hành Windows thành dạng sơ đồ nguyên lý.
Chú ý : chương trình Electronics Workbench sẽ chỉ nhận di ện những đi ểm n ối nhau
trong mạch, nếu bằng số điểm nối cho phép của chương trình. Nếu vượt quá số
lương cho phép thì chương trình sẽ thay đổi tên những điểm nối và và cung c ấp nh ững
thông tin mới này trong hộp thoại.

- Export...: Ðối với những người sử dụng hệ điều hành Windows, bất kỳ m ột tập tin
mạch điện nào lưu trữ theo định dạng tập tin có phần mở rộng là *.Net, *.Scr, *.Cmp,
*.Cir, *.Plc. Chuyển sơ đổ nguyên lý của chương trình sang phần m ềm khác có h ỗ tr ợ
thiết kế mạch in.
- Print...:

In mạch điện hay một phần của mạch điện và kết quả của các d ụng
cụ đo ra giấy. Khi nhấp chuột vào biểu tượng máy in trên thanh công c ụ,
hộp thoại Print sẽ xuất hiện với các ô chọn lựa kiểu in :

In mạch điện : Circuit.
In sơ đồ nguyên lý : nhấp chuột vào ô Schematic.

For printing, zoom to : phóng lớn hay thu nhỏ phần cần in ra giấy,
chương trình hỗ trợ cho các kích thước từ 20% đến 500%. N ếu không
xác định được kích thước sơ đồ in thì chọn Fit to page chương trình sẽ
tự điều chỉnh sao cho sơ đồ sẽ được in ra đủ một trang giấy.
Description : in phần vẽ mạch điện.
Parts list : in một phần bảng kê khai các thông số mạch điện.
Model list : chọn kiểu bảng thống kê khai báo các thông số của mạch điện.
Subcircuit : in các thành phần mạch điện nhánh.
Instruments: In thông số của các dụng cụ đo .
Multimeter : in thông số đo của máy đo V.O.M.
Function Generator : in thông số đo của máy phát sóng.
Oscilloscope :in thông số đo của máy đo dạng sóng và dạng sóng tại đi ểm đang
kiểm tra.
Bode Ploter : in thông số đo của máy vẽ giản đồ Bode.
Word Generator : in các thông số của máy phát từ.
Logic Convertor : in các thông số của máy chuyển đổi Logic như bảng sự th ật (a
Truth Table), biểu thức Boolean.
Boolean Expresstion : chỉ in biểu thức Boolean trong máy chuyển đổi Logic.
XY Plot : chỉ in đồ thị theo hai trục X và Y trong các bảng thống kê thông số c ủa
mạch điện.
- Chú ý : Thứ tự trang in sẽ hiện ra khi nhấp chuột vào ô cần in. Chỉ những ô có chữ
hiện ra là có thể in được còn các chữ mờ thì không chọn in ra giấy được.


- Print setup: Sau khi chọn lệnh này, hộp thoại Print Setup sẽ xuất hiện với các
thông số in chuẩn từ đó có thể thay đổi lại các thông số cho máy in và đ ịnh d ạng cho
hình ảnh, khổ giấy, nguồn giấy và một số chọn lựa khác. Nếu m ạch đi ện quá lớn, nó
sẽ tự động trải rộng và in ra với số giấy nhiều hơn số giấy dự tính.




THANH CÔNG CỤ


Ngay dưới thanh trình đơn chính là thanh công cụ. Thanh này chứa các công cụ điều
khiến việc mô phỏng tương tự như khi click từ menu nhưng nhanh hơn. Do ý nghĩa
của các biểu tượng trong thanh này giống như trong thanh trình đơn nên ở đây giáo
trình chỉ nêu chức năng của từng nút trong bảng sau .


New: mở tập tin mới.

Open: mở một tin đã lưu.

Save: Lưu tập tin đang hiện hành.

Print: cho phép in.

Cut: cắt một phần tử đưa vào Clipboard

Copy: Sao chép tập tin.

Paste: Dán tập tin từ Clipboard vào màn hình hiện hành.

Rotate, Flip Horizontal, Flip Vertical: xoay chuyển linh kiện.

Create Subcircuit: Tạo mạch điện phụ trợ.

Display Graphs: cho phép hiển thị cái đã dấu.

Component Properties: Chỉnh sửa thuộc tính

Zoom In, Zoom out: phóng to thu nhỏ đối tượng.

Tỉ lệ xem mạch điện trên màn hình.

Help: hướng dẫn bằng tiếng Anh.




PHẦN II : THƯ VIỆN LINH KIỆN


Khi mở màn hình giao diện chính của EWB 5.12, ngay dưới thanh menu hiện hữu 

thanh thư viện linh kiện. Đạy chính là nơi EWB chứa các linh kiện  phục vụ cho 

việc mô phỏng. Thanh này có dạng như sau:
          Nội dung trong từng hộp công cụ trong thanh này trình bày qua bảng sau 

(Nhấp chuột vào biểu tượng của từng hộp linh kiện để xem chủng loại linh kiện):
Sources : chứa tất cả những bộ nguồn có sẵn trong chương trình Electronics 

WorkBench bao  gồm  nguồn  Pin (Battery), nguồn xoay chiều (AC voltage 

source), nguồn một chiều (Vcc source), nguồn phát sóng FM (FM source).
Basic : chứa những thành phần cơ bản có trong mạch điện tử được thiết kế 

sẵn trong chương trình bao gồm điện trở (Resistor), tụ điện (Capacitor), rơ­le 

(Relay), biến áp (Transformer), tiếp điểm...
Diode  :  chứa những kiểu Diode có sẵn trong Electronics WorkBench bao 

gồm   Diac,   Triac,   Diac,   Thyristor,   diode   Shockley,   Led,   Diode   zener,   cầu 

diode.
Transistors : chứa những linh kiện thuộc họ transistor bán dẫn có sẵn trong 

chương trình bao gồm transistor BJT; JFET kênh P, kênh N; MOSFET kênh 

N, kênh P; GaAS FET kênh N, kênh P.
Analog ICs : chứa những bộ khuếch đại thuật toán bao gồm bộ khuếch đại 

thuật toán 3, chân, 5 chân (5­terminal opamp), 9 chân (9­terminal opamp), 

bộ so sánh (Comparator), mạch vòng khoá pha (phase­locked loop).
Mixer ICs : chứa các vi mạch lai bao gồm những bộ chuyển đổi Analog sang 

Digital và từ Digital sang Analog, mạch đơn ổn (Monostable), vi mạch 555.
Digital ICs : chứa những vi mạch số cho chương trình EWB 5.12. Bao gồm 

những vi mạch thuộc họ 74XX, 741XX, 742XX, 4XXX.
Logic Gate : chứa các cổng logic có trong chương trình mô phỏng như cổng 

NOT,   AND   và   các   IC   chứa   những   cổng   logic   như   IC   cổng   NAND,   cổng 

EXOR.
Digital : chứa những thành phần liên quan đến mạch số như mạch công bán 

phần (Half ­ Adder), các Flip ­ Flop (Flip­Flops), bộ dồn kênh (multiplexer), 

thanh ghi dịch (shift register), bộ mã hoá (encode).
Indicators : chứa những thành phần hiển thị có trong chương trình bao gồm 

đồng hồ đo điện áp (Voltmeter), đo dòng điện (Ammeter), bóng đèn (Bulb), 

Led 7 đoạn (7­segment display), bộ hiển thị dải ( bargraph Display).
Control : chứa những khối sử dụng trong tự động điều khiển bao gồm bộ vi 

phân điện áp (voltage differentiator), khối tăng độ lợi điện áp (voltage gain 

block),   bộ   nhân   (multiplier),   giới   hạn   điện   áp   (voltage   limiter),   bộ   chia 
PHẦN III: THIẾT BỊ ĐO KIỂM


Thiết bị đo lường được cất giữ trên thanh công cụ linh kiện và nằm trong biểu tượng
cuối cùng của thanh, biểu tượng ấy được mang tên : Instruments.




Khi biểu tượng được kích chọn. Lúc này, cửa sổ Instruments hiện ra: chứa
7 biểu tượng của các thiết bị đo lường.




Để lấy thiết bị sử dụng trong việc khảo sát dạng sóng hoặc đo đạc các thông số kỹ
thuật của mạch điện, hãy di chuyển con trỏ đến một biểu tượng, bảng tên của thiết bị
sẽ hiên ra. Nếu đúng thiết bị cần chọn, ta chỉ việc click và rê chuột đến vị trí dự định
đặt thiết bị.




Để tìm hiểu tính năng của từng thiết bị đo kiểm, hãy click vào từng biểu tượng
trong bảng sau:
Multimeter: Đồng hồ đo vạn năng (V; O; A; dB).

Function Generator: Máy phát sóng: sin, răng cưa, vuông.

Oscilloscope: Dao động ký hai tia.

Bode Ploter: Máy vẽ giản đổ Bode.

Word Generator: Máy phát từ (từ 16 bits).

Logic Analyser: Máy phân tích mạch logic.

Logic converter: Bộ chuyển đổi logic.




BÀI THỰC HÀNH CƠ BẢN: ELECTRONIC WORKBENCH 5.12.


Các phần trong phần này là các bài thực hành cơ bản để các bạn làm quen với các sử
dụng chương trình, các bài tập đơn giản với 6 bài như sau

• Bài 1: Mạch chỉnh lưu
• Bài 2: Mạch khuếch đại
• Bài 3: Mạch dao động 555
• Bài 4: Thanh ghi dịch
• Bài 5: Mạch đếm
• Bài 6: Đèn giao thông



BÀI 1: MẠCH CHỈNH LƯU




Khảo sát mạch chỉnh lưu bán 

kỳ như hình vẽ 

sau:                         
1.Mục đích ­ yêu cầu :

­ Giúp cho các bạn củng cố kiến thức về mạch chỉnh lưu . Nắm vững nguyên lý hoạt 

động và cách thiết kế mạch chỉnh lưu theo sơ đồ nguyên lý . Biết cách lựa chọn các 

linh kiện từ thanh công cụ và đo đạc các thông số kỹ thuật của mạch nhờ vào các 

thiết bị đo.

­ Làm quen dần với các nút công cụ trong phần mềm EWB 5.12.

­ Hiểu sâu hơn về mạch chỉnh lưu thông qua bài tập.


2.Các bước tiến hành :

    Ðể thiết kế mạch điện trên, các bạn cần phải khởi động chương trình Electronics 

WorkBench bằng cách chọn lệnh Start > Programs > Electronics WorkBench > 

Electronics WorkBench.

    Sau khi đã khởi động chương trình EWB, màn hình EWB  xuất hiện và chúng ta 

sẽ tiến hành mô phỏng mạch điện này theo các bước như sau :


Bước 1:  Lấy linh kiện.
   Các bạn hãy dùng chuột nhấp vào 

biểu tượng linh kiện diode để mở hộp 

linh kiện này.

     Trong hộp linh kiện này, nhấn chuột vào nút Diode, kéo nó vào màn hình thiết kế 

và đặt tại vị trí thích hợp. Sau đó nhấn vào nút  bên trên góc phải của hộp linh 

kiện để đóng hộp linh kiện này lại.

    Tiếp theo bạn hãy nhấp chuột vào hộp linh kiện Basic, để mở cửa sổ Basic. 

Trong cửa sổ Basic vừa mở, bạn hãy chọn nút có biểu tượng điện trở và lấy nó ra màn

hình tương tự như lấy diode (xem các bước này ở phần thực hành).

    Do chương trình mặc định đối với điện trở là nằm ngang vì vậy, cần phải xoay cho 

điện trở nằm dọc bằng cách nhấp chuột chọn điện trở cần xoay sao cho điện trở 

biến thành màu đỏ, và sau đó nhấp chuột vào nút Rotate (Phím tắt Ctrl + R) trên 

thanh công cụ (lệnh này sẽ xoay linh kiện một góc 900 theo chiều ngược chiều kim 

đồng hồ).




      Sau khi nhấp vào nút Rotate, điện trở sẽ xoay một góc 900 so với lúc đầu. 

      Trong  hộp linh kiện Basic, chọn tụ điện không cực tính (Capacitor), nhấn và kéo 

nó vào màn hình thiết kế, đặt vào vị trí thích hợp và thả chuột.

     Cũng như đối với điện trở, tụ điện cũng nằm ngang theo chế độ mặc định của 

chương trình và các bạn hãy dùng lệnh Rotate xoay tụ điện này theo chiều dọc 

tương tự như cách xoay điện trở đã trình bày ở trên.
     Và cũng chính trong cửa sổ Basic, các bạn dùng chuột nhấp và giữ vào biểu 

tượng biến thế. Nhưng trong mạch chỉnh lưu bán kỳ thì các bạn phải lấy biến thế 

không có điểm giữa. Rồi sau đó, kéo biểu tượng vào trong màn hình thiết kế và đặt 

tại vị trí thích hợp và thả chuột ra. Sau đó, đóng cửa sổ này lại bằng cách nhấp vào 

nút Close có hình  ở góc trên bên phải của cửa sổ 

Basic.                                                   

    Ðể lấy nguồn cung cấp cho mạch thì các bạn hãy dùng chuột nhấp vào biểu 

tượng nguồn Sources. Lúc này , cửa sổ Sources hiện ra.

    Khi cửa sổ nguồn hiện ra, các bạn chỉ cần nhấp và giữ chuột vào biểu tượng 

nguồn AC Voltage Source. Sau đó, kéo biểu tượng nguồn đó và đặt vào vị trí mà 

các bạn cần thiết kế, rồi thả chuột. Trong hộp linh kiện Sources còn mở, bạn hãy 

chọn Ground và kéo nó vào cửa sổ thiết kế, đặt vào vị trí thích hợp và thả chuột.

 Bước 2 :  Sắp xếp các linh kiện theo như sơ đồ nguyên lý.

    Muốn di chuyển linh kiện thì các bạn làm như sau : dùng chuột nhấp và giữ  linh 

kiện cần di chuyển. Sau đó, rê chuột tới một vị trí mà mong muốn, rồi thả chuột ra. 

Bạn có thể chỉnh sửa vị trí cho các linh kiện theo dạng sau:

 




 

Bước 3 :  Chọn trị số và nhãn cho linh kiện .
    Trong bài tập này, giá trị của các linh kiện là: R = 1K, C = 50mF, V = 24V/50Hz/0 

Deg, Diode loại D1N4001.

     Nhấp chuột phải vào linh kiện thụ động (R,L,C...), một trình đơn trải xuống sẽ 

xuất hiện, nhấp chuột vào lệnh Component Properties.

    Cửa sổ Properties của linh kiện tương ứng sẽ xuất hiện, trong bảng Label hãy 

nhập tên R vào ô Label, giá trị vào bảng Value.




    

     Nhấp chuột vào nút OK khi đã 

nhập xong.

 

    
    




    Nhấp chuột phải vào Diode, một trình đơn sẽ sổ xuống. Trong trình đơn này, bạn 

hãy nhấn chuột chọn lệnh Component Propeties.

    Cửa sổ Diode Properties xuất hiện. Trong cửa sổ này, hầu hết các linh kiện đều 

được đặt ở chế độ mặc định (default) là lý tưởng (ideal).  Do đó, để chọn loại Diode 

D1N4001 thì các bạn hãy chọn lệnh Models và chọn tên nhà sản xuất linh kiện là 

internat trong cột Library . Sau đó, hãy chọn loại D1N4001 trong cột Model.




    Cuối cùng, để chọn nhấp chuột vào nút OK.

    Nhấp chuột phải vào nguồn AC Voltage Source, trong trình đơn sổ xuống hãy 

chọn lệnh Component Properties.
    Sau khi chọn lệnh Component Properties, cửa sổ AC Voltage Source 

Properties xuất hiện. Trong cửa sổ này, bạn hãy chọn lệnh Value và tiến hành thay 

đổi giá trị của nguồn bằng cách nhập giá trị 24 (đơn vị V) trong ô Voltage(V); nhập 

giá trị 50 vào ô Frequency (đơn vị Hz). Sau đó hãy nhấn OK để chấp nhận các 

thông số vừa nhập vào.

 




Bước 4 : Nối mạch theo sơ đồ nguyên lý
    Ðể có thể nối mạch được dễ dàng và nhanh chóng  thì các bạn hãy tiến hành như 
sau.
    Ðặt mũi tên con trỏ ngay tại một chân của cuộn sơ cấp biến áp sao cho xuất hiện 

một chấm đen, lúc này nhấp và giữ  chuột rồi kéo đến đầu dương của nguồn điện. 
Khi thấy tại đây cũng xuất hiện một chấm đen thì các bạn hãy thả chuột ra. Kết quả 

là ta đã có một đường nối mạch.




    Ðặt con trỏ ngay tại chân còn lại của cuộc sơ cấp biến áp sao cho xuất hiện chấm 

đen, rồi kéo chuột đến đầu âm của nguồn điện. Khi thấy xuất hiện chấm đen thì hãy 

thả chuột ra.




    Ðặt mũi tên con trỏ ngay tại chân Anode của Diode, sao cho xuất hiện dấu chấm 

đen. Sau đó bạn hãy kéo chuột đến một đầu thứ cấp của biến áp, khi thấy xuất hiện 

chấm đen thì hãy thả chuột ra.




   Ðặt mũi tên con trỏ chuột ngay tại chân Catode của Diode sao cho xuất hiện chấm 

đen, rồi kéo chuột đến chân dương của tụ điện. Ðến khi thấy xuất hiện chấm đen tại 

chân dương thì bạn hãy thả chuột ra.




   
Ðặt con trỏ chuột ngay tại chân điện trở, khi xuất hiện chấm đen thì hãy kéo chuột 
đến nối với điểm giữa của đoạn dây nối Diode và tụ điện sao cho xuất hiện chấm 
tròn nhỏ rồi thả chuột.




   Ðặt mũi tên con trỏ chuột tại chân còn lại của điện trở sao cho xuất hiện chấm đen 

rồi kéo chuột đến nối với mass.




    `Ðặt mũi tên con trỏ ngay tại chân còn lại chưa nối dây của tụ điện, sau khi xuất 

hiện chấm đen thì nhấp chuột và kéo đến điểm giữa đoạn dây nối của điện trở và 

Mass. Khi thấy xuất hiện một vòng tròn nhỏ thì bạn hãy thả chuột ra.




   Ðặt mũi tên con trỏ chuột tại đầu còn lại của cuộn thứ cấp biến áp, khi xuất hiện 

dấu chấm đen thì nhấp chuột và kéo đến điểm nối Mass chung của tụ điện và điện 

trở.
Lưu ý :

    Có đôi khi, các bạn cũng thực hiện cách nối mạch như trên, nhưng đường nối 

mạch không được kết dính lại với nhau. Lúc này, các bạn phải lưu ý đến việc kết nối 

của chân linh kiện, đối với một chân linh kiện chỉ cho phép các bạn kết nối được một 

lần. Cho nên, khi các bạn nối thêm một chân linh kiện khác vào giữa 2 chân linh kiện 

đã nối để tạo thành một nút có 3 ngã ( hoặc 4 ngã ) thì phải đảm bảo khoảng cách 

giữa 2 chân linh kiện đủ lớn, để có thể thực hiện việc  kết nối.

         Mỗi một nút chỉ có thể kết nối được tối đa 4 đường dây.
        Nếu trong quá trình kết nối mà các dây nối không được ngay thẳng thì các bạn 

chỉ cần: dùng chuột nhấp vào đường dây đang nối (đường dây không ngay thẳng) và 

giữ chuột, rồi sau đó kéo chuột để điều chỉnh lại sao cho thẳng hàng và thả chuột 

(như hình 1,2,3,4 bên dưới).




1 2




3 4
    Sau khi thực hiện giai đoạn nối dây, ta sẽ có một mạch điện hoàn chỉnh như sau:
       Ngoài ra, các bạn còn có thể chọn màu sắc cho đường dây nối bằng cách như 

sau: chọn đường dây cần đổi màu sắc và nhấp đúp chuột (nhấp 2 lần liên tiếp) vào 

đường dây. Lúc này, có một cửa sổ hiện ra. Sau đó, các bạn chọn màu sắc như ý 

muốn và nhấp vào OK. Kết quả là đường dây nối sẽ hiện ra đúng màu mà các bạn 

đã chọn




Bước 4 :   Khảo sát mạch chỉnh lưu bán kỳ.
    Sau khi các bạn đã kết nối mạch hoàn chỉnh, để tiến hành việc khảo sát dạng 
sóng của mạch điện thì các bạn cần phải lấy các thiết bị đo kiểm và nối vào trong sơ 
đồ mạch điện như sau
 
        Trong quá trình khảo sát mạch, muốn xem được dạng sóng chỉ cần các bạn 

nhấp đúp chuột vào ngay tại thiết bị đo, lúc này thiết bị đo sẽ được phóng to và cụ 

thể trong mạch dao động này thiết bị đo là dao động ký. Kết quả sẽ có được một 

màn hình dao động ký kích cỡ lớn để tiện cho việc khảo sát dạng sóng. Mặt khác 

muốn tăng kích cỡ của màn hình dao động ký lớn hơn nữa thì các bạn  nhấp chuột 

vào nút Expand, nút này ở phía trên của màn hình dao động ký.

         Muốn thu nhỏ lại giống như hình dáng ban đầu, các bạn hãy nhấp chuột vào 

nút Reduce.

        Sau khi tất cả đã được chuẩn bị hoàn chỉnh thì các bạn 

bắt đầu cho mạch hoạt động. Ðể mạch hoạt động được các 

bạn nhấp nút Activate simulation (nút này nằm bên góc phải 

của màn hình EWB).
         Sau khi mạch đã hoạt động thì các bạn tiến hành đến việc lưu lại sơ đồ mạch 

điện, do đó để lưu được sơ đồ mạch điện này thì ta phải thực hiện như sau.

         Các bạn có thể lưu lại bằng cách nhấn chuột vào nút Save trên thanh công cụ 
     
3. Ghi nhận kết quả:
 

        Ở bán kỳ dương, tại đầu anode điện áp dương hơn đầu Catode nên Diode dẫn. 

Ở bán kỳ âm thì diode ngưng dẫn.

         Sóng ngõ ra của mạch chỉnh lưu bán kỳ có dạng như sau:
Khi giá trị tụ điện nhỏ:




Khi tăng giá trị của tụ:




       Từ những kết quả ghi nhận được như trên, dễ dàng rút ra nhận xét: diode chỉnh 

lưu chuyển nguồn xoay chiều thành một chiều; giá trị t5 điện càng lớn  sóng dạng 

điện áp ngõ ra càng phẳng. Ðiện áp trung bình trên tải có thể đo được 

bằng Voltmeter.
Từ những kết quả ghi nhận được như trên, dễ dàng rút ra nhận xét: diode chỉnh lưu 
chuyển nguồn xoay chiều thành một chiều; giá trị tụ điện càng lớn  sóng dạng điện 
áp ngõ ra càng phẳng. Ðiện áp trung bình trên tải có thể đo được bằng Voltmeter.




4. Bài tập củng cố:

    Hãy thiết kế mạch chỉnh lưu toàn sóng sử dụng biến áp có điểm giữa có sử dụng 

bộ lọc L, C. Nhận xét về độ lọc phẳng sóng dạng điện áp trên tải khi:

­ Tải công suất lớn.

­ Tải công suất bé.

BÀI 2:MẠCH KHUẾCH ĐẠI

    Hãy mô phỏng  mạch khuếch đại sau : 
1.Mục đích ­ yêu cầu:

­ Củng cố kiến thức về mạch khuếch đại, nắm vững nguyên lý hoạt động và cách 

thiết kế mạch điện theo sơ đồ lý thuyết. Biết cách lựa chọn linh kiện từ thanh 

công cụ và đo đạc các thông số kỹ thuật của mạch nhờ vào các thiết bị đo.

­ Sử dụng tốt các công cụ đo kiểm.


2.Các bước tiến hành :

    Trước tiên ta cần phải khởi động chương trình EWB bằng cách: chọn lệnh 

Start > Programs > Electronics WorkBench > Electronics WorkBench. Lúc 

này trên màn hình sẽ xuất hiện giao diện chính của chương trình EWB 5.12.



Bước 1:    Lấy linh kiện

    Khi lấy Transistor các bạn dùng chuột nhấp vào biểu tượng linh kiện transistor.
 

    Sau khi cửa sổ Transistor hiện ra. Các bạn hãy dùng chuột nhấp và giữ vào 

biểu tượng Transistor  loại NPN. Và sau đó, kéo biểu tượng linh kiện Transistor 

vào trong màn hình thiết kế mạch, rồi đặt linh kiện tại vị trí thích hợp nơi thiết kế 

và thả chuột.  Lúc này, các bạn sẽ có được một linh kiện Transistor. 




 

    Nhấp chuột vào hộp công cụ Basic có hình điện trở. Lúc này, cửa sổ Basic 

hiện ra. Các bạn hãy nhấp và giữ chuột vào biểu tượng linh kiện điện trở bên 

trong cửa sổ Basic. Sau đó, các bạn kéo biểu tượng linh kiện điện trở và đặt vào 

tại vị trí thích hợp trong màn hình  thiết kế, rồi thả chuột. Lúc này, các bạn sẽ có 

được một linh kiện điện trở. Cứ tiếp tục thực hiện như cách trên thì các bạn sẽ có 

được  5 điện trở. 

    Cũng trong cửa sổ Basic trên, các bạn hãy nhấp và giữ chuột vào biểu tượng 

linh kiện tụ điện. Cụ thể trong mạch khuếch đại này, các bạn phải lấy tụ điện có 

cực tính (Polarized Capacitor), sau đó các bạn kéo biểu tượng linh kiện tụ điện và 

đặt vào vị trí thích hợp trong màn hình thiết kế, rồi thả chuột. Kết quả các bạn có 

được tụ điện. Thực hiện tương tự, ta sẽ có 3 tụ điện. 

 

    Ðể lấy đèn hiển thị cho mạch khuếch đại thì các bạn hãy nhấp chuột vào biểu 

tượng led 7 đoạn (Indicators).  
    Lúc này, cửa sổ Indicators hiện ra. Bạn hãy di chuyển con trỏ vào biểu tượng 

đèn hiển thị mang tên: Decoded Bragraph  Display và nhấp giữ  chuột vào biểu 

tượng; kéo biểu tượng vào màn hình thiết kế và đặt đúng vị trí thích hợp; rồi thả 

chuột. Kết quả là các bạn đã có được một đèn hiển thị.




    Sau khi đã lấy xong tất cả các linh kiện thì các bạn tiến hành tới việc lấy nguồn 

cung cấp cho mạch hoạt động. Nhấp chuột vào biểu tượng nguồn Source.




  

    Khi cửa sổ nguồn Source hiện ra,  các bạn hãy nhấp và giữ chuột vào biểu 

tượng nguồn Battery và kéo biểu tượng đó vào màn hình thiết kế và đặt tại vị trí 

thích hợp, rồi thả chuột ra. Sau đó các bạn cũng nhấp và giữ chuột vào biểu 

tượng nguồn điện áp xoay chiều (mang tên: AC Voltage Source) rồi kéo biểu 

tượng ấy vào màn hình thiết kế; đặt tại vị trí thích hợp và thả chuột ra.

    Cũng chính ở cửa sổ Sources, các bạn lấy luôn đường Ground như sau: nhấp 

và giữ vào biểu tượng Mass. Sau đó kéo biểu tượng vào trong màn hình thiết kế 

mạch và đặt tại vị trí thích hợp, rồi thả chuột. Thực hiện tương tự để có 5 điểm 

 Mass.
    Sau khi lấy và sắp xếp linh kiện như đã trình bày bài tập 1 thì các bạn có sơ đồ 

mạch điện hình vẽ như sau :  




                  



    ­ Bước 2 :    Chọn trị số và nhãn cho linh kiện .

    Cách chọn lại trị số và nhãn cho từng linh kiện của mạch điện sao cho các giá 

trị đó phù hợp với yêu cầu của mạch cần thiết kế. Do đó, cách chọn trị số và 

nhãn này đã được trình bày trong các bài tập trước, cho nên người thực hiện 

không trình bày lại. Bên cạnh đó, sẽ trình bày cho các bạn cách gõ chữ tiếng việt 

trong Workbench và cách chọn trị số điện áp cho đèn hiển thị, để giúp cho sáng 

hết led trong đèn hiển thị.

        Cách gõ chữ tiếng việt trong Workbench :

    Ðể gõ chữ tiếng việt trong Workbench thì các bạn hãy làm như sau: Ở mạch 

điện, trên đèn hiển thị có ghi chữ Hiển thị, nhằm chú thích cho người xem biết 

được trong mạch điện linh kiện đó là cái gì. Cách thực hiện như sau: Các bạn hãy 
di chuyển con trỏ đến biểu tượng có ký hiệu chữ M và nhấp chuột (ký hiệu mang 

tên: Miscelaneous).




    Lúc này, cửa sổ hiện ra ngay phía dưới biểu tượng, chỉ cần các bạn nhấp và 

giữ chuột vào biểu tượng ký hiệu chữ A nằm bên trong cửa sổ (ký hiệu mang tên : 

Textbox), sau đó kéo biểu tượng vào màn hình thiết kế, rồi thả chuột. 

    Kế tiếp đó, các bạn nhấn nút phải chuột vào chữ A, trong trình đơn sổ xuống 

hãy chọn lệnh  Component Properties và kết quả là có một cửa sổ Textbox 

hiện ra như sau :




      




  
    Trong ô Textbox, bạn hãy đánh chữ HIỂN THỊ vào chọn lại phong chữ bằng 

nhấp chuột vào nút Set Font. Khi này, lại 

có thêm một cửa sổ Font hiện ra: các 

bạn chọn Font VNI­Times, Font style: 

Bold, Size:16. Cuối cùng, di chuyển con 

trỏ vào nút OK và nhấp chuột.  

               




Lưu ý :  Mặc dù khi chọn Set Font rồi nhưng chữ của bạn sẽ hiện ra dưới dạng 

một Font khác. Khi này các bạn vẫn cứ nhấn OK để thoát ra khỏi hộp Textbox, 

sau đó nhấp và giữ chuột vào biểu tượng chữ A; kéo chữ HIỂN THỊ ra; đặt vào 

màn hình thiết kế; thả chuột. Kết quả sẽ có được chữ với Font VNI ­ Times.
    Muốn di chuyển các chữ thì giống như cách di chuyển các linh kiện vậy.


    Cách chọn trị số điện áp cho đèn hiển thị :

    Ðể làm được điều này thì các bạn hãy nhấp đúp chuột vào ngay đèn hiển thị. 

Lúc này, sẽ có một cửa sổ Decoded Bargraph Display Properties. 



    Các bạn hãy lưu ý đến biên độ tín hiệu tại ngõ ra cao nhất là bao nhiêu để từ 

đó có chia cho 10.Và lấy giá trị một phần để điền vào cho mục mang tên: 

Lomest segment turn­on voltage(VL). Ðây chính là mức điện áp nhỏ nhất cho 

phép một đèn led trong đèn hiển thị sáng. Còn mục mang tên Highest segment 

turn­on voltage(VH), chính là mức điện áp cao nhất để cho 10 đèn led sáng 

trong đèn hiển thị. Trong mạch điện này, biên độ tín hiệu ra cao nhất là khoảng 

21 mV đến 22 mV. Do đó,các bạn cần phải điền vào mục VL: 2 mv và mục VH: 

21 mV, nhằm mục đích để cho 10 bóng đèn led của đèn hiển thị đều sáng hết 

theo sự biến thiên của biên độ tín hiệu tại ngõ ra.


Bước 3 :  Nối mạch theo sơ đồ nguyên lý

    Ðể có thể nối mạch được dễ dàng và nhanh chóng  thì các bạn hãy tiến hành 

như sau :

    Các bạn đặt mũi tên con trỏ ngay tại vị trí chân linh kiện, sao cho ở chân linh 

kiện có xuất hiện dấu chấm đen. Lúc này, nhấp và giữ chuột, sau đó các bạn kéo 

chuột tới chân linh kiện cần nối và để cho tại chân linh kiện đó cũng xuất hiện 

dấu chấm đen thì các bạn thả chuột, kết quả các bạn sẽ được một đường 

nối mạch .
    Các bạn hãy dựa vào cách nối dây, để lần lượt tạo thành một mạch điện như 

hình vẽ trên của bài toán.

 ­ Bước 4 :   Khảo sát mạch khuếch đại dùng transistor.

    Sau khi các bạn đã kết nối mạch hoàn chỉnh và để tiến hành đến việc khảo sát dạng sóng của mạch điện thì các bạn 

cần phải lấy các thiết bị đo kiểm theo cách lấy linh kiện như đã trình bày ở trên, và nối vào trong sơ đồ nguyên lý như 

mạch điện yêu cầu


   Trong quá trình khảo sát mạch, muốn xem được dạng sóng chỉ cần các bạn 

nhấp đúp chuột vào ngay tại thiết bị đo, lúc này thiết bị đo sẽ được phóng to và 

cụ thể trong mạch schmitt trigger này thiết bị đo là dao động ký. Kết quả sẽ có 

được một màn hình dao động ký kích cỡ lớn để tiện cho việc khảo sát dạng sóng.

    Mặt khác muốn tăng kích cỡ của màn hình dao động ký lớn hơn nữa thì các 

bạn  nhấp chuột vào nút Expand. Muốn thu nhỏ lại giống như hình dáng ban 

đầu, bạn hãy nhấp chuột vào nút Reduce.

    Sau khi tất cả đã được chuẩn bị hoàn chỉnh thì các bạn bắt 

đầu cho mạch hoạt động . Ðể mạch hoạt động được các bạn 

nhấp nút Activate simulation (nút này nằm bên góc phải 

của màn hình EWB).
    Sau khi mạch đã hoạt động thì các bạn tiến hành đến việc lưu lại sơ đồ mạch 

điện bằng cách nhấn chuột vào nút Save trên thanh công cụ. Khi đó cửa sổ Save 

Circuit File xuất hiện.
  

    Ðặt tên cho mạch điện bạn vừa thiết kế vào khung File name. Sau đó nhấp 

vào nút Save, vậy là mạch điện của bạn đã được đặt tên là Amplifier.ewb và tên 

này sẽ nằm ở góc trên bên trái của màn hình thiết kế.


3. Kết luận :

    Ðiện áp ngõ ra của mạch khuếch đại như sau




  


    Sóng ngõ ra của mạch khuếch đại dùng transistor có dạng như sau:
4/ Bài tập củng cố:

    Thiết kế mạch khuếch đại đẩy­kéo (push­pull) chế độ B và AB. Nhận xét về độ 

sái dạng sóng điện áp và độ nhạy của mạch.


BÀI 3: MẠCH DAO ĐỘNG (555)


Khảo sát mạch dao động sử dụng IC 555 có sơ đồ nguyên lý như sau:
1.Mục đích ­ yêu cầu :

­ Củng cố kiến thức về vi mạch 555, một vi mạch lai (hybrid) rất nổi tiếng về tính 

phổ dụng của nó. Nắm vững nguyên lý hoạt động và cách thiết kế mạch sử dụng 

IC 555 . Biết cách lựa chọn các linh kiện từ thanh công cụ và đo đạc các thông số 

kỹ thuật của mạch nhờ vào các thiết bị đo.

­ Sử dụng thông thạo các thiết bị đo kiểm phần tương tự.


 
2.Các bước tiế 
 n hành :
 

    Ðể thiết kế mạch điện trên, các bạn cần phải khởi động chương trình 

Electronics WorkBench bằng cách chọn lệnh Start > Programs > Electronics 

WorkBench > Electronics WorkBench.

    Sau khi đã khởi động chương trình EWB, màn hình EWB  xuất hiện và chúng 

ta sẽ tiến hành vẽ sơ đồ mạch điện này theo các bước như sau :


 ­Bước 1 :  Lấy linh kiện.

     Các bạn hãy dùng chuột nhấp vào thư 

viện vi mạch lai để mở hộp linh kiện chứa 

IC 555.

    Trong hộp linh kiện này, nhấn 

chuột vào nút 555; kéo nó vào màn 

hình thiết kế và đặt tại vị trí thích hợp.

     Sau đó nhấn vào nút Close (có hình 

dấu X) bên trên góc phải của hộp linh kiện 
để đóng hộp linh kiện này lại. Tiếp theo 

bạn hãy nhấp chuột vào hộp linh kiện 

Basic  để mở cửa sổ Basic.

     Trong cửa sổ Basic vừa mở, bạn hãy chọn nút có biểu tượng điện trở 

(Resistor)

    Do chương trình mặc định đối với điện trở là nằm ngang vì vậy, cần phải xoay 

cho điện trở nằm dọc bằng cách nhấp chuột chọn điện trở cần xoay sao cho điện 

trở biến thành màu đỏ, và sau đó nhấp chuột vào nút Rotate (Phím tắt Ctrl + R) 

trên thanh công cụ (lệnh này sẽ xoay linh kiện một góc 900 theo chiều ngược 

chiều kim đồng hồ).




    Sau khi nhấp vào nút Rotate, điện trở sẽ xoay một góc 900 so với lúc đầu. 

Trong  hộp linh kiện Basic còn đang mở, chọn tụ điện không cực tính 

(Capacitor), nhấn và kéo nó vào màn hình thiết kế, đặt vào vị trí thích hợp và thả 

chuột.




  

    Cũng như đối với điện trở, tụ điện cũng nằm ngang theo chế độ mặc định của 

chương trình và các bạn hãy dùng lệnh Rotate xoay tụ điện này theo chiều dọc 

tương tự như cách xoay điện trở đã trình bày ở trên .
    Và cũng chính trong cửa sổ Basic, các bạn dùng chuột nhấp vào biểu tượng 

biến thế (lấy biến thế không có điểm giữa). Rồi sau đó, kéo biểu tượng vào trong 

màn hình thiết kế và đặt tại vị trí thích hợp và thả chuột ra. 

Sau đó, đóng của sổ này lại bằng cách nhấp vào nút Close có hình chữ X ở góc 

trên bên phải của cửa sổ Basic.

                                                   




   

    Ðể lấy nguồn cung cấp cho mạch thì các bạn hãy dùng chuột nhấp vào biểu 

tượng nguồn Sources.




                   

    Lúc này, cửa sổ Sources hiện ra . 




                          

    Khi cửa sổ nguồn hiện ra, các bạn chỉ cần nhấp và giữ chuột vào biểu tượng 

nguồn Battery. Sau đó, kéo biểu tượng nguồn đó và đặt vào vị trí mà các bạn 

cần thiết kế, rồi thả chuột. Trong hộp linh kiện Sources còn mở, bạn hãy chọn 
điểm nối đất có biểu tượng nối đất (Ground) và kéo nó vào cửa sổ thiết kế, đặt 

vào vị trí thích hợp và thả chuột.


Bước 2 :  Sắp xếp các linh kiện theo như sơ đồ nguyên lý.

    Muốn di chuyển linh kiện thì các bạn làm như sau : dùng chuột nhấp và giữ  

linh kiện cần di chuyển. Sau đó, kéo chuột tới một vị trí mà mong muốn, rồi thả 

chuột ra.

 




 

Bước 3 :  Chọn trị số và nhãn cho linh kiện.

    Trong bài tập này, giá trị của các linh kiện là: R1= 6,8K; R2=3,3K; C = 0,1uF; 

C2 = 0,01uF; R3 = 12K; V = 5VDC. Để điều chỉnh giá trị cho các linh kiện, ta lần 

lượt thực hiện như sau:
    Nhấp chuột phải vào điện trở R1, một trình đơn sổ sẽ xuất hiện, nhấp chuột 

vào lệnh Component Properties. Cửa sổ Resistor Properties sẽ xuất hiện, 

trong bảng Label hãy nhập tên R vào ô Label.




    Nhấp chuột vào nút OK khi đã nhập xong. Nhấp chuột phải vào tụ điện C, 

trong trình đơn sổ xuống hãy nhấp chuột chọn lệnh Component Properties 

nhập tương tự như trên.

    Nhấp chuột phải vào nguồn Battery, trong trình đơn sổ xuống hãy chọn lệnh 

Component Properties.     
    Sau khi chọn lệnh Component Properties,trong cửa sổ này, bạn hãy chọn 

lệnh Value và tiến hành thay đổi giá trị của nguồn bằng cách nhập giá trị 5 (đơn 

vị V) trong ô Voltage(V). Sau đó hãy nhấn OK để chấp nhận các thông số vừa 

nhập vào.

 




Bước 4 : Nối mạch theo sơ đồ nguyên lý.          

    Sau khi thực hiện giai đoạn nối dây, ta sẽ có một mạch điện hoàn chỉnh như 

sau:
Ngoài ra, các bạn còn có thể chọn màu sắc cho đường dây nối bằng cách như 

sau: chọn đường dây cần đổi màu sắc và nhấp đúp chuột (nhấp 2 lần liên tiếp) 

vào đường dây. Lúc này, có một cửa sổ hiện ra. Sau đó, các bạn chọn màu sắc 

như ý muốn và nhấp vào OK. Kết quả là đường dây nối sẽ hiện ra đúng màu mà 

các bạn đã chọn.




Bước 4 :   Khảo sát mạch chỉnh lưu bán kỳ.

       Sau khi các bạn đã kết nối mạch hoàn chỉnh, để tiến hành việc khảo sát 

dạng sóng của mạch điện thì các bạn cần phải lấy các thiết bị đo kiểm và nối vào 

trong sơ đồ mạch điện như sau
    Trong quá trình khảo sát mạch, muốn xem được dạng sóng chỉ cần các bạn 

nhấp đúp chuột vào ngay tại thiết bị đo, lúc này thiết bị đo sẽ được phóng to và 

cụ thể trong mạch dao động này thiết bị đo là dao động ký. Kết quả sẽ có được 

một màn hình dao động ký kích cỡ lớn để tiện cho việc khảo sát dạng sóng. Mặt 

khác muốn tăng kích cỡ của màn hình dao động ký lớn hơn nữa thì các bạn  

nhấp chuột vào nút Expand, nút này ở phía trên của màn hình dao động ký. 

Muốn thu nhỏ lại giống như hình dáng ban đầu, các bạn hãy nhấp chuột vào nút 

Reduce.


     Sau khi tất cả đã được chuẩn bị hoàn chỉnh thì các 

bạn bắt đầu cho mạch hoạt động. Ðể mạch hoạt động 

được các bạn nhấp nút Activate simulation (nút này 
nằm bên góc phải của màn hình EWB). 
    Sau khi mạch đã hoạt động thì các bạn tiến hành đến việc lưu lại sơ đồ mạch 

điện, do đó để lưu được sơ đồ mạch điện này thì ta phải thực hiện như sau.

    Các bạn có thể lưu lại bằng cách nhấn chuột vào nút Save trên thanh công cụ 

(xem trong phần thực hành).

    Ðặt tên cho mạch điện vừa thiết kế vào khung File name, sau đó nhấp vào nút 

Save, vậy là mạch điện của bạn đã được đặt tên là Rectifier.ewb và tên này sẽ 

nằm ở góc trên bên trái của màn hình thiết kế.


3. Kết luận :


    Sóng ngõ ra của mạch chỉnh lưu bán kỳ có dạng như sau :




    Để dễ dàng hơn trong việc tính toán và quan sát, click nút Expand để phóng to 

màn hình dao động ký.
 

    Ðiện áp trên tụ dao động giữa hai trị số Vcc/3 và 2Vcc/3.


4. Bài tập củng cố :

Hãy thiết kế mạch dao động đa hài dùng vi mạch 555 có tần số sóng dạng ngõ 

ra không đổi nhưng điều khiển được tỉ lệ giữa Ton và Toff ( thời gian ngõ ra ở 

mức cao và thời gian ngõ ra ở mức thấp)




BÀI 4: THANH GHI DỊCH
Mô phỏng thanh ghi dịch dùng Flip­Flop D như hình vẽ sau:




1. Mục đích­Yêu cầu: 

­ Làm quen dần với việc vẽ mạch điện cần mô phỏng cụ thể như cách lấy các 

linh kiện từ thanh công cụ, cách nối dây trong chương trình Electronics 

WorkBench và tiến hành mô phỏng. Từ đó củng cố kiến thức về mạch ghi 

chuyển mô phỏng theo IC 74164.

­ Sử dụng được các thư viện linh kiện số và các thiết bị phân tích số.

2. Trình tự mô phỏng: 

    Khởi động chương trình Electronics WorkBench bằng cách chọn lệnh Start > 

Programs > Electronics WorkBench > Electronics WorkBench. Ngay sau đó 

màn hình làm việc của chương trình xuất hiện với một cửa sổ thiết kế còn trống.

    Tiến hành thiết kế mạch điện trên trong cửa sổ thiết kế theo các bước như 

sau :

  
BƯỚC 1:
  Lấy linh kiện ra màn hình thiết kế. 
    Trước tiên bạn cần có 4 Flip ­ Flop D loại D Flip­Flop with Ative Low Asynch 

Input chọn trên thanh công cụ hộp linh kiện Digital. Nhấp chuột vào để mở hộp 

linh kiện này ra.




 


    Trong cửa sổ Digital hãy chọn D Flip­Flop with Ative Low Asynch Input. 




    Nhấp chuột lên linh kiện này sao cho tại con trỏ xuất hiện biểu tượng của linh 

kiện thì bạn kéo nó vào trong cửa sổ thiết kế và thả chuột ra.

    Sau đó bạn lặp lại theo cách trên 3 lần nữa để có đủ 4 Flip ­ Flop D loại D 

Flip­Flop with Ative Low Asynch Input.

        Tiếp theo bạn cần phải lấy 4 bóng đèn bằng cách đưa con trỏ chuột chọn 

hộp linh kiện Indicator trên thanh công cụ.  




    Nhấp chuột vào hộp linh kiện này để mở cửa sổ Indicator. Trong cửa sổ vừa 

mở, bạn hãy con trỏ chọn Red Probe có hình biểu tượng của bóng đèn.
    Nhấn chuột và kéo bóng đèn vào cửa sổ thiết kế,  đặt vào vị trí thích hợp và 

thả chuột.    

    Thực hiện tương tự với 3 flip­flop còn lại.

    Sau đó lấy các cổng NOT trong hộp linh kiện Logic Gate (có biểu tượng cổng 

NAND), bạn hãy chọn nó trên thanh công cụ bằng cách đưa con trỏ đặt vào các 

hộp linh kiện và tên của hộp linh kiện Logic Gate sẽ xuất hiện ngay dưới con trỏ.




    Nhấp chuột vào hộp linh kiện này để mở cửa sổ Logic Gate và chọn NOT 

Gate.




    Nhấn chuột và kéo vào trong màn hình thiết kế, đặt vào vị trí thích hợp và thả 

chuột. 

    Kế đến lấy 3 công tắc Switch trong hộp linh kiện Basic (có biểu tượng hình 

điện trở), bạn hãy chọn nó trên thanh công cụ bằng cách đưa con trỏ đặt vào các 

hộp linh kiện và tên của hộp linh kiện sẽ xuất hiện ngay dưới con trỏ.

    Nhấp vào hộp linh kiện này để mở 

cửa sổ Basic.
    Tìm công tắc Switch trong cửa sổ vừa mở và kéo nó vào trong màn hình thiết 

kế, đặt vào vị trí thích hợp và thả chuột.




    Tiếp tục lấy thêm ba công tắc nữa theo cách tương tự.

    Lấy nguồn và Mass giống như các bài tập trước.

    

    Trong màn hình thiết kế bây giờ đã có đủ các linh kiện cần thiết cho mạch điện 

chúng ta cần thiết kế.


BƯỚC 2: Đặt tên và các thuộc tính cho các linh kiện.         

    Bạn chọn linh kiện để đặt tên bằng cách đưa con trỏ chuột đến và nhấp chuột 

lên linh kiện này sao cho linh kiện chuyển thành màu đỏ.




    Sau đó chọn nút lệnh Component Properties trên thanh công cụ.

Kế đến bạn hãy chọn vào bảng Label bằng cách nhấp chuột vào tên bảng 

Label.
    Trong bảng Label bạn sẽ thấy hai khung màu trắng, khung thứ nhất dùng để 

đặt tên cho linh kiện sinh viên đang chọn, hãy đưa chuột nhấp vào khung này 

sao cho có một thanh màu đen nhấp nháy trong khung, lúc này bạn hãy đánh 

vào : FF1.




    Sau khi đánh tên cho linh kiện xong, bạn nhấp vào nút OK để kết thúc quá 

trình đặt tên. Sau khi nhấp nút OK thì Flip ­ Flop D thứ nhất sẽ có tên là FF1. 

Thực hiện tương tự với các bảng Models, Fault, Display (xem hướng dẫn ở các 

Phụ lục).

    Tương tự như các Flip ­ Flop D, hãy nhấp nút phải vào cổng NOT để mở cửa 

sổ NOT Gate Properties đặt tên cho cổng NOT trong bảng Label và trong bảng 

Models chọn Default trong ô Library; chọn ideal trong ô Model. Và kết thúc 

bằng cách nhấp vào nút OK.

     Tương tự cách làm trên đối với 4 bóng đèn: L1, L2, L3, L4. 
     Ðối với các công tắc, hãy mở của sổ Switch Properties như cách trên.

    Ở bảng giá trị (Value) trong ô Key có chữ Space do chương trình mặc định, 

đây là phím dùng để điều khiển công tắc nên bạn có thể thay đổi bằng cách đưa 

con trỏ chuột nhấp vào ô trắng rồi đánh chồng lên giá trị cũ. Ví dụ đánh kí tự A, 

sau đó nhấp chuột vào bảng Label đặt tên cho công tắc. Trong bảng Label, bạn 

đánh chữ Preset vào ô trống Label và nhấp vào nút OK để kết thúc quá trình đặt 

tên cho công tắc. Sau khi nhấp nút OK, công tắc đã được đặt tên sẽ có tên là 

Preset và phím điều khiển là A (khi bạn nhấn phím A trên bàn phím, tiếp điểm 

này sẽ thay đổi trạng thái).

    Kế đến bạn đặt tên cho công tắc thứ hai là Clock và phím điều khiển là S, 

công tắc thứ ba là Clear và phím điều khiển là D. Sau đó kiểm tra như công tắc 

Preset. 

    Bộ nguồn pin đã được mặc định là 12 V, bạn có thể thay đổi giá trị này bằng 

cách mở cửa sổ Battery Properties như đối với các linh kiện trên đã được trình 

bày.

    Trong bảng Value ( giá trị ) bạn có thể thay đổi giá trị điện áp bằng cách thay 

giá trị khác trong ô Voltage. Ví dụ như chọn giá trị là 5.




    Bạn cũng có thể thay đổi đơn vị của điện áp bằng cách nhấp chuột vào một 

trong hai nút mũi tên lên hoặc xuống để chọn đơn vị phù hợp cho mạch điện. 

Trong ô này có 4 mức đơn vị : mV, mV, V và kV.
    Trong mạch điện này chúng ta sẽ chọn nguồn Pin là 5V. Sau khi chọn xong, 

bạn chọn OK để kết thúc. Xem trên màn hình nguồn đã được thay đổi giá trị là 

5V.

 

BƯỚC 3: Tiến hành nối mạch điện.

    Bắt đầu từ các Flip ­ Flop D với các chân Preset nối chung với nhau bằng 

cách đưa con trỏ chuột đến chân Preset của FF1 sao cho đầu con trỏ xuất hiện 

một chấm đen.




    Nhấn chuột và kéo đến chân Preset của 

FF2 sao cho tại đây cũng xuất hiện một 

chấm đen và đường mạch nối hai chân lại 

với nhau.

   Thả chuột, chương trình sẽ tự 

động nối mạch.
    Ðường mạch không được thẳng do đó ta có thể chỉnh sửa lại cho thẳng bằng 

cách chuyển con trỏ tới nhấp vào điểm nối màu đen, con trỏ sẽ biến thành hình 

bàn tay.




    Giữ chuột và kéo điểm nối này lên phía trên và thả chuột ra. Ðường mạch sẽ 

được sửa lại  thẳng.




    Trong quá trình nối dây nếu nối sai chân, ví dụ như nối chân Q của FF1 với 

chân D  của FF2 mà lại nối sai với chân Ck của FF2. 




    Bạn có thể gỡ ra bằng cách sau : đưa chuột nhấp vào đường mạch nối sai, khi 

đó đường mạch sẽ được tô đậm.
    Sau đó nhấp vào nút Delete trên bàn phím, chương trình sẽ hỏi bạn là : Delete 

selected items? (Xoá biểu tượng đã chọn?) và bạn chọn: Yes (Ðồng ý); hoặc 

No (không đồng ý) để chọn lại.




    Nếu chọn Yes đường mạch sẽ bị xoá và bạn tiến hành nối lại.

    Nối các chân Clear và Ck lại với nhau bằng các cách nối dây như trên.

    Ðường mạch nối khó quan sát do đó bạn có thể chỉnh sửa lại bằng cách đưa 

con trỏ nhấp vào đường mạch và giữ chuột, khi đó con trỏ sẽ biến thành dấu hiệu 

mũi tên hai chiều.




    Nếu đường mạch nằm ngang thì mũi tên chỉ hướng lên xuống, đường mạch 

nằm dọc thì mũi tên chỉ hướng trái phải. Sau khi điền chỉnh lại bạn tiếp tục thực 

hiện cho các chân Ck còn lại. Nối chân Q của FF4 với ngõ vào của cổng NOT và 

ngõ ra của cổng NOT nối với chân D của FF1. Nối các bóng đèn và các công tắc 

vào các vị trí như hình sau :

    
    




    Nối nguồn dương của pin với các chân chung của các công tắc và đầu còn lại 

của nguồn nối với Mass.  

    Tới đây là hoàn tất bước nối mạch. Bạn có thể lưu lại bằng cách chọn File (Alt 

+ F) trên thanh trình đơn. Trong trình đơn File bạn chọn và nhấp chuột vào Save 

A. Cửa sổ Save Circuit File xuất hiện. Sau đó nhấp vào nút Save, vậy là mạch 

điện của bạn đã được đặt tên là mạch 74164.ewb.



+ Bước 4 : Kiểm tra mạch.

    Ðể kiểm tra mạch có hoạt động hay không bạn hãy nhấp chuột vào công tắc 

nguồn ở phía bên phải trên thanh công cụ (Activate simulation). Mạch điện đã 

được cấp nguồn, lúc này ngõ ra lên 1 làm đèn sáng (màu đỏ), còn nếu ở mức 0 

đèn không sáng (giữ nguyên trạng thái).
    Bạn hãy bật các công tắc theo bảng sau và điền vào bảng những trạng thái 

của các bóng đèn. Công tắc bật lên là mức cao và bật xuống là mức thấp ( Mức 

cao = 1, mức thấp = 0, xung Clock tác động cạnh lên ). 

Preset Clear Clock L1 L2 L3 L4
0 0 ?        
0 1 ?        
1 0 ?        
1 1 ?        
1 1 ?        
1 1 ?        
1 1 ?        
1 1 ?        
1 1 ?        
1 1 ?        
1 1 ?        
1 1 ?        
1 1 ?        
 

3. Kết luận:

    Với mạch điện thanh ghi dịch trên bạn có thể thiết kế một mạch đèn quảng cáo 

đơn giản có chương trình thay đổi được thông qua việc thay đổi cách phản hồi từ 

các ngõ ra về lại ngõ vào. Cho mạch hoạt động để hiểu rõ hơn nguyên lý hoạt 

động của IC 74164.

4. Bài tập củng cố:

Hãy thiết kế mạch đếm nhị phân không đồng bộ MOD 10, đếm lên, sử dụng FF 

D có xung clock tác động theo cạnh lên.
BÀI 5: MẠCH ĐẾM


    Mô phỏng mạch đếm như hình sau:




1. Mục đích ­ Yêu cầu :

    Làm quen với việc sử dụng phím phải của chuột để làm tắt trong EWB 5.12, cụ 

thể trong bài dùng để gọi nhiều linh kiện cùng một chủng loại.

    Củng cố lại những kiến thức về IC đếm 7490 và IC giải mã 7447.            

2. Các bước tiến hành mô phỏng mạch điện :

    Khởi động chương trình Electronics WorkBench bằng cách nhấp chuột vào 

nút Start > Programs > Electronics WorkBench> Electronics WorkBench.

­ Bước 1 : Lấy linh kiện vào màn hình thiết kế . 

   Nhấp chuột vào hộp linh kiện Digital ICs để mở hộp linh kiện này.
    Nhấp chuột vào IC 7490 (Decade Counter) trong thư viện sao cho thanh sáng 

màu xanh xuất hiện, nhấp chuột vào nút Accept để lấy IC 7490.

    IC 7490 sẽ xuất hiện ngay dưới hộp linh kiện Digital ICs và có 

màu đỏ.




     Nhấn chuột vào  IC 7490; kéo vào màn hình thiết 

kế; đặt vào vị trí thích hợp và thả chuột.

    IC 7447 sẽ xuất hiện dưới hộp linh kiện Digital ICs; nhấn chuột vào, kéo vào 

màn hình thiết kế, đặt vào vị trí tích hợp và thả chuột.

    Nhấp chuột vào hộp linh kiện Indicators để mở hộp linh kiện này.
Làm theo cách này để lấy thêm 5 cổng NOT vào màn hình thiết kế.




Tiếp theo lấy 2 nguồn +Vcc vào màn hình thiết kế.



    Trong cửa sổ Sources, lấy 2 nguồn +Vcc, điểm nối đất Ground; kéo nó vào 

màn hình thiết kế,  đặt vào vị trí thích hợp và thả chuột.
    Sau khi đã lấy đầy đủ các linh kiện vào màn hình thiết kế, màn hình sẽ có 

dạng sau:




­ Bước 2 : Tiến hành nối dây các linh kiện theo sơ đồ nguyên lý ở trên.

­ Bước 3 : Do tính chất của mạch điện, việc cần chỉnh ở đây chủ yếu ở các thiết 

bị đo kiểm. Cụ thể:

Giúp việc quan sát sự chuyển trạng thái trong mạch đếm được dễ dàng, chỉnh máy
phát sóng dạng như sau:




­ Bước 4 : Ghi nhận kết quả.

Qua bài tập trên, các bạn có thể thấy được hoạt động của IC 7447 và IC 7490 

thông qua bảng trạng thái và mạch điện cụ thể.
3/ Bài tập củng cố:

Hãy thiết kế mạch đếm sản phẩm với yêu cầu cụ thể như sau:

­ Đếm tối đa 1000 sản phẩm.

­ Xoá được số "số 0" vô nghĩa. Ví dụ: 007 chỉ hiển thị số 7.

­ Reset được mạch đếm.




BÀI 6: ĐÈN GIAO THÔNG


Hãy mô phỏng mạch điện điều khiển đèn giao thông sau.




 1. Mục đích ­Yêu cầu :

­ Củng cố lại kiến thức về mạch dao động tạo xung vuông dùng IC  555, Flip­Flop 

D và các cổng logic.  

­ Giới thiệu về các thiết bị phân tích mạch logic.
­ Thông thạo cách lấy linh kiện trong EWB 5.12.              

2. Các bước tiến hành:  

    Khởi động chương trình Electronics WorkBench bằng cách nhấp chuột vào 

nút Start > Programs > Electronics WorkBench > Electronics WorkBench.




­ Bước 1 :  Lấy linh kiện.

     Các bạn sẽ lấy IC 555 bằng cách chọn hộp linh kiện  Mixed ICs  trên thanh 

công cụ. Nhấp chuột vào hộp linh kiện này và chọn 555 Timer có biểu tượng IC 

555.




    Nhấn chuột và kéo IC 555 vào màn hình thiết kế, đặt vào vị trí thích hợp trong 

màn hình thiết kế và thả chuột.

    Tiếp theo hãy nhấp chuột vào hộp linh kiện Digital để mở hộp linh kiện này.




    Trong hộp linh kiện này, nhấn chuột 

vào nút D Flip­Flop with Ative Low 

Asynch Inputs, kéo nó vào màn hình 

thiết kế, đặt vào màn hình thiết kế và thả 
chuột.
    Trong hộp linh kiện này, nhấn chuột vào nút 2­Input AND Gate, kéo nó vào 

màn hình thiết kế, đặt vào vị trí thích hợp và thả chuột. Hãy lấy 4 cổng AND vào 

màn hình thiết kế.




    Trong hộp linh kiện Digital còn đang mở hãy nhấn chuột vào nút NOT Gate, 

kéo vào màn hình thiết kế, đặt vào vị trí thích hợp và thả chuột.




    Nhấp chuột vào hộp linh kiện Basic để mở hộp linh kiện này.




    Trong hộp linh kiện này, nhấn chuột vào nút Resistor, kéo nó vào màn hình 

thiết kế, đặt vào vị trí thích hợp và thả chuột. Hãy kéo vào màn hình 8 điện trở. 

Trong   hộp   linh   kiện  Basic  còn   đang   mở,   chọn   tụ   điện   không   cực   tính 

(Capacitor), nhấn và kéo nó vào màn hình thiết kế, đặt vào vị trí thích hợp và thả 

chuột, các bạn  sẽ cần có 2 tụ điện.

    Trên thanh công cụ các bạn hãy chọn hộp linh kiện Sources có biểu tượng 

nguồn Pin và nhấp chuột vào nó để mở hộp linh kiện.
    Trong hộp linh kiện Sources, các bạn hãy nhấn chuột vào biểu tượng nguồn 

Pin (Battery) và kéo nó vào cửa sổ thiết kế đặt vào vị trí thích hợp và thả chuột.

     Trong hộp linh kiện Sources còn mở, bạn hãy chọn MASS có biểu tượng nối 

đất (Ground) và kéo nó vào cửa sổ thiết kế, đặt vào vị trí thích hợp và thả chuột. 

Các bạn sẽ cần đến hai Ground.

      Nhấp chuột vào hộp linh kiện  Indicators  để mở hộp linh kiện này. kế đến 

nhấn chuột vào nút Red Probe, kéo nó vào màn hình thiết kế, đặt vào vị trí thích 

hợp và thả chuột. Hãy lấy 6 bóng đèn Red Probe. (Tất cả các linh kiện thụ động 

vừa nêu đã hướng dẫn cách lấy ở các bài tập trước) 

      Xoay chân của bóng đèn lại cho phù hợp với mạch điện bằng cách nhấn 

chuột vào một vị trí phía trên bên trái của bóng đèn trên cùng, kéo đến vị trí phía 

dưới của bóng đèn cuối cùng, một hình chữ nhật bao lấy tất cả các bóng đèn 

xuất hiện, hãy thả chuột để chọn tất cả các bóng đèn cùng một lúc.



      Các   bóng   đèn   đã   được   chọn   sẽ   có   màu   đỏ,   nhấp   chuột   lên   nút  Flip 

Horizontal để xoay linh kiện theo chiều ngang đối diện.




     Trong   hộp   dụng   cụ,   hãy   nhấn   chuột   vào   nút  Logic   Analyser  và 

Oscilloscope, kéo vào màn hình thiết kế, đặt vào vị trí thích hợp và thả chuột.



­ Bước 2:  Ðặt tên và thay đổi giá trị cho các linh kiện.
    Mạch dao động sẽ tạo ra thời gian xung dương là t+=8s và thời gian xung âm 

là t­=2s. Từ công thức trên ta chọn tụ C1=470mF; R2=6K;  R1=18K; C2 = 0.01mF.

    Nhấp chuột phải vào điện trở R1, một trình đơn sẽ sổ xuống, nhấp chuột vào 

lệnh  Component Properties. Cửa sổ  Resistor Properties  sẽ xuất hiện, trong 

bảng Value hãy nhập số 18 vào ô Resistance và ô đơn vị chọn K.

    Nhấp chuột vào nút OK khi đã nhập xong các thông số trên để chấp nhận. 

    Sau khi điện trở R1 được thay trị số mới là 18K. Tương tự như điện trở R1, hãy 

thay trị số của R2 = 6K.

    Các điện trở còn lại vẫn để ở giá trị mặc định là 1K.

    Nhấp chuột phải vào tụ điện C1, trong trình đơn sổ xuống hãy nhấp chuột chọn 

lệnh Component Properties.




     Trong cửa sổ  Capacitor Properties  nhập giá trị  470  vào ô  Capacitance  và 

trong ô đơn vị là mF.
    Nhấp vào nút OK khi đã chấp nhận các thông số vừa nhập.

    Thực hiện tương tự đối với tụ C2 = 0.01mF

     Nhấp chuột phải vào cổng  NOT  để mở trình đơn sổ. Nhấp chuột chọn lệnh 

Component Properties (tương tự như trên).

    Trong cửa sổ NOT Gate Properties, chọn loại cmos trong ô Library và chọn 

HC trong ô Model. Ðiều này có nghĩa là IC thuộc họ Cmos và có tốc độ cao H.




    Nhấp chuột vào bảng Label để mở bảng Label.
    Trong bảng Label nhập tên của cổng NOT vào ô Label. Nhấp chuột vào nút 

OK để chấp nhận những thông số đã nhập vào. 




    Hãy làm tương tự đối với Flip­ Flop D. Trong bảng Label  hãy nhập tên FF và 

trong   bảng  Model  hãy  chọn   loại  cmos  trong   ô  Library  và   chọn  HC  trong   ô 

Model.

    Hãy làm tương tự đối với Flip­ Flop D. Trong 

bảng Label  hãy nhập tên FF và trong bảng 

Model hãy chọn loại cmos trong ô Library và 

chọn HC trong ô Model.
     Các cổng AND hãy làm tương tự như trên 

trong cửa sổ 2­Input AND Gate . Ðặt tên cho 

các cổng AND theo thứ tự từ trên xuống cho 

từng cổng AND là G1, G2, G3, G4 trong bảng 

Label; chọn cmos trong ô Library và chọn HC 

trong ô Model của bảng Model trong cửa sổ 2­

Input AND Gate.

    Mở cửa sổ Red Probe Properties bằng cách nhấp nút phải chuột vào bóng 

đèn đầu tiên trên cùng và chọn Component Properties trong trình đơn sổ 

xuống. Trong cửa sổ Red Probe Properties hãy nhập tên của bóng đèn này là 

X1 (xanh thứ 1) trong bảng Label. Nhấp chuột vào bảng Model, chọn cmos 

trong ô Library và HC trong ô Model.




    Nhấp chuột vào bảng Choose Probe và chọn loại đèn hiển thị, trong bảng này 

có ba loại màu theo thứ tự từ trên xuống là màu: Red (Ðỏ); Green (xanh lá); Blue 

(xanh dương). Ðối với bóng đèn này thì chọn loại xanh dương, hãy nhấp chuột 

vào chữ Blue Probe sao cho một dấu chấm xuất hiện trong ô tròn bên cạnh.

    Sau khi đã chọn xong các thông số cần thiết thì nhấp chuột vào nút OK. Với 

các bóng đèn còn lại hãy làm tương tự và theo thứ tự từ trên xuống.

Bảng Label Bảng Model
Bảng 
Bóng 
Label Library Model Choose 
thứ
Probe
1 X1 Cmos HC Blue
2 V1 Cmos HC Green
3 Ð1 Cmos HC Red
4 X2 Cmos HC Blue
5 V2 Cmos HC Green
6 Ð2 Cmos HC Red
            

­ Bước 3 :  Nối dây


     Hãy bắt đầu từ chân số 1 của IC 555, 

chân này có ký hiệu là GND (Ground) vì 

vậy đây là chân nối đất của IC, đưa con 

trỏ chuột đến chân số 1 sao cho tại đây 

xuất hiện 1 chấm đen.
      Nhấn và kéo đến vị trí của điểm nối 

đất sao cho tại đây cũng xuất hiện 1 

chấm đen và đường dây nối hai điểm 

hiện ra.
      Khi thấy chấm đen ở điểm nối đất 

xuất hiện thì hãy thả chuột, hai điểm sẽ 

tự nối với nhau.
      Kế đến là chân số 2 (TRI) của IC, 

hãy nối chân số 2 với tụ C1 bằng cách 

nhấn chuột vào chân số 2 sao cho tại 

đây xuất hiện 1 chấm đen.
    Sau khi đã nối dây, mạch điện IC 555 sẽ có hình như sau:




                              

    Nhấn chuột vào chân số 3 của IC 555 và kéo điểm này đến ngõ vào của cổng 

NOT.




Và nhả chuột
    Nhấn chuột vào chân Ck của Flip­Flop D và kéo điểm này đến đoạn dây vừa 

nối chân số 3 của IC 555 với ngõ vào của cổng NOT và thả chuột.




    Nhấn chuột vào một chân của cổng AND _ G1; kéo điểm này đến điểm nối tại 

ngõ vào của cổng NOT; thả chuột.




    Nhấn chuột vào chân còn lại của G1; kéo điểm này đến chân Q của FF; và thả 

chuột.
Cứ tuần tự nối dây như trên cho đến khi được mạch điện như sau:




 

    Để lưu tập tin ta thực hiện tương tự như các bài tập trước.

    

­ Bước 4 :  Phân tích mạch.

    Nhấp đúp chuột vào máy đo dạng sóng Oscilloscope để mở màn hình hiển 

thị của máy đo. Chỉnh Time base ở mức 1s/div và hệ số điện áp tại kênh A là 

5V/Div
    Nhấp đúp chuột vào máy phân tích Logic (Logic Analyzer) để mở màn hình 

hiển thị của máy. Trong màn hình hiển thị hãy chỉnh Clocks per division ở giá 

trị là 1. Nhấp chuột vào nút Set trong khung Clock để mở cửa sổ Clock Setup.

    Trong cửa sổ Clock Setup, nhập số 1 vào ô Internal clock rate và ô đơn vị 

chọn là Hz. Các giá trị khác đặt ở chế độ mặc định. Sau đó nhấp chuột vào nút 

Accept để chấp nhận những thông số trong cửa số.




    Nhấp chuột vào thanh tiêu đề của máy đo trên màn hình hiển thị (thanh có ghi 

tên của máy đo) để di chuyển màn hình đến vị trí thích hợp và thả chuột.

    Tương tự như vậy đối với máy đo dạng sóng Oscilloscope. Sau khi di chuyển 

các máy đo sao cho dễ quan sát mạch điện nhất thì màn hình thiết kế có dạng 

như hình trên.

     Nhấp chuột vào nút  Activate simulation  trên thanh công cụ để cấp nguồn 

cho mạch hoạt động (tương tự các bài trước).
     Căn cứ vào máy phân tích  Logic  ta thấy được dạng sóng tại các đèn được 

điều khiển bởi các cổng Logic và qua mạch điện ta dễ dạng tìm được biểu thức 

hàm cho mỗi đèn.

 

    Thời gian đèn xanh dương sẽ bằng 8s và đèn xanh lục (đại diện cho đèn vàng) 

sẽ là 2s và thời gian cho đèn đỏ sẽ là tổng thời gian sáng của hai đèn xanh 

dương và xang lục bằng 10s.


3. Kết luận :

     Mạch điện hoạt động dựa trên các biểu thức hàm của các cổng AND và 

NOT, điện áp ngõ ra sẽ cấp cho các bóng đèn sáng.

    Thời gian của đèn xanh dương sẽ bằng thời gian của xung dương của IC 555 

tại ngõ ra.

    Thời gian của đèn xanh lục sẽ bằng thời gian của mức 0 của IC 555 tại ngõ 

ra. 

    Dựa vào công thức tính thời gian của xung dương và mức 0 của IC 555 có 

thể tăng hoặc giảm thời gian sáng của các bóng đèn.


4. Bài tập củng cố:

    Hãy thiết kế mạch đèn giao thông có thể ứng dụng ra thực tế tại một ngã tư 

giao lộ với yêu cầu cụ thể như sau:

­ Có thể chọn được 1 trong 4 chế độ làm việc sau:
    * Đồng quyền: Thời gian dành cho tín hiệu đèn xanh và đỏ cho hai đường như 

nhau.

    * Ưu tiên 1: Đèn đỏ A = 2/3 đỏ B (tính về thời gian).

    * Ưu tiên 2: Đèn đỏ A = 1/2 đỏ B (tính về thời gian).

    * Về khuya: từ 21h đến 6h sáng hôm sau, chỉ có đèn vàng nhấp nháy.

­ Thời gian trễ ở các đèn có thể chỉnh trong một khoảng rộng và trơn (chỉnh 

nhưng vẫn tuân thủ theo tỉ lệ điều khiển trên).

­ Thiết kế thêm 2 đèn dành cho người đi bộ: đèn này chỉ sáng khi đèn đỏ ở lộ đó 

sáng.


THỰC HÀNH NÂNG CAO
Bài 1: Mạch điều khiển độ rộng xung
Bài 2: Mạch đàn Organ
Bài 3: Mạch đèn quảng cáo
Bài 4: Thanh ghi dịch
Bài 5: Mạch đếm
Bài 6: Đèn giao thông

BÀI 1: MẠCH ĐIỀU KHIỂN ĐỘ RỘNG XUNG


Thiết kế mạch điều khiển độ rộng xung sử dụng trong điều khiển thyristor.


1/ Bài giải:
Trong các ứng dụng không yêu cầu về độ tuyến tính khi kích dẫn thyristor, người ta
thường nghĩ ngay đến UJT, PUT hay hai transistor tương đương... Nhưng trong m ột số
ứng dụng có tính tự động hoá cao, các sơ đồ trên thường không thoả mãn. Lúc này có
thể có nhiều giải pháp khác nhau và một trong các giải pháp đó là ứng dụng mạch
điện đơn giản sau.
Với mạch điện trên, việc điều tiết góc kích dẫn thyristor được điều tiết thông qua
việc điều khiển điện áp ngõ vào V- của OP-AMPS 741. Ngõ ra của OP-AMPS này có
thể thông qua mạch đệm để kích dẫn thyristor.

Khi lắp mạch điện trên, bạn cần lưu ý nguyên lý làm việc của các khối để việc cân
chỉnh được dễ dàng.


Khối bên trái của sơ đồ chính là khối
tạo xung răng cưa. Khối này giữ chức
năng đồng bộ hoá việc kích dẫn thyristor.
Điều chỉnh giá trị của điện trở và tụ
trong mạch sẽ thay đổi độ dốc sườn
xung lên và xuống của xung răng cưa.
Điện áp nguồn xoay chiều lấy ngay trên
lưới xoay chiều mà bạn lắp thyristor (cụ
thể trong mạch lưới điện 50 Hz). Hai
diode không có yêu cầu đặc biệt.
Nếu bạn lắp đúng, kiểm tra sóng dạng
trên mạch sẽ có dạng như hình bên trái
(đường màu đỏ là sóng sine 12VAC/50Hz/0
độ, đồng bộ với điện áp lưới và đường
màu xanh là sóng răng cưa mà bạn cần tạo
ra có tần số trùng khít với tần số lưới.



OP-AMPS ở đây giữ chức năng so sánh
hai tín hiệu điện áp ngõ vào: một của sóng
răng cưa; một của điện áp điều khiển DC




Tuỳ vào mức điện áp DC điều khiển, góc kích dẫn thyristor sẽ thay đổi theo. Cụ
thể:

- Hình a: ta chỉnh V- = 3VDC (thông qua việc cân chỉnh tỉ số giữa hai điện trở).
- Hình b: ta chỉnh V- = 6VDC.




Hình a Hình b

Rõ ràng việc dịch mức đường màu đỏ (mức DC) đã làm thay đổi Ton và Toff của
sóng dạng ngõ ra OP-AMPS. Từ đó sẽ thay đổi góc kích dẫn thyristor.


1/ Bài tập mở rộng:

Hãy lắp thêm Thyristor cùng phụ tải và khảo sát sóng dạng, kiểm tra độ tuyến tính
giữa điện áp điều khiển đặt vào V- với Vtải.
BÀI 2: MẠCH ĐÀN ORGAN


Thiết kế mạch mô phỏng một cây đàn organ sử dụng bàn phím làm phím nhấn.

1/ Bài giải:

Phần mềm EWB 5.12 cho phép tạo một cây đàn organ bằng chính bàn phím máy tính
của bạn. Tuỳ vào tần số âm thanh mà bạn gán cho mỗi phím nhấn mà khi bạn nhấn
vào mạch sẽ cho phép phát ra từng âm thanh với âm sắc khác nhau tương ứng với
phím số mà bạn đã định trước.

Giả sử bạn muốn gán cho các phím từ số 1 đến số 0, mỗi phím một tần số tương
ứng: 330Hz; 440Hz; 550Hz; 770Hz; 880Hz; 990Hz ... Trước tiên phải thiết kế một
mạch dao động ở tần số 330Hz và lưu lại dưới tên Pulse-01. Sau đó dùng lệnh
Subcircuit đổi mạch dao động này thành một mạch tích hợp chỉ đưa ra các chân điều
khiển rồi lưu lại dưới tên khác, ví dụ như "Pulse".


Tuần tự dùng lệnh Copy và Paste để sao chép và dán mạch Pulse-01 có sự thay đổi
vài tham số của tụ điện và điện trở để mạch dao động ở một tần số riêng biệt như đã
nêu ở trên và lưu lại với các tên khác nhau ví dụ như pulse-02; pulse-03 .... Cứ tiếp tục
cho đến mạch thứ chín.

Mở trang thiết kế mới và dùng lệnh Copy và Paste để dán tất cả các mạch điện phụ
từ Pulse-01 đến Pulse-09 vào cửa sổ làm việc này. Cũng trong trang này, lấy thêm các
công tắc có định thời (định thời gian phát ra mỗi khi nhấn phím), bằng cách click vào
cửa sổ công cụ Basic, gọi Time-Delay Switch.
Sau đó gọi tiếp bộ chuông từ hộp công cụ Indicators:




Sau khi lấy đủ chín bộ công tắc và chín bộ chuông, nối mạch chúng lại với nhau và
hiệu chỉnh thông số cho các linh kiện, ta có cửa sổ thiết kế như sau:




Cuối cùng bật công tắc nguồn. Mỗi khi bạn nhấn vào một phím từ 1 đến 9 mạch sẽ
phát ra các bíp với âm sắc tương ứng với tần số mà bạn cài đặt.

Lưu ý: Với phần mềm EWB 5.12, loa máy tính của bạn sẽ không phát ra âm thanh
nếu bạn sử dụng Win NT hay Win XP.



2/ Bài tập mở rộng:

Hãy thành lập một chuỗi 8 âm thanh liên tiếp có cao độ tăng dần phát ra trên máy
của bạn mỗi khi nhấn phím a.




BÀI 3: MẠCH ĐÈN QUẢNG CÁO
Thiết kế mạch đèn quảng cáo sử dụng EPROM.




1/ Bài giải:

Trong thư viện của EWB 5.12 không có EPROM nhưng có máy phát từ chức năng
tương tự như các IC nhớ: có thể nạp chương trình vào và chọn mode chạy cho các
chương trình.


Với bài toán này, trước tiên ta gọi máy
phát từ trong hộp công cụ Instruments.


Sau đó gọi tiếp các bóng đèn trong hộp công cụ Indicators và lắp vào màn hình mô
phỏng như hình.




Click đúp lên biển tượng của máy phát thư để nạp dữ liệu và chọn chế độ làm việc
cho máy phát từ (tương đương EPROM). Tuỳ vào sở thích cá nhân, bạn có thể nạp vào
đó các chương trình mà bạn thích. Ở đây giáo trình xin đề cử chương trình điều khiển
các bóng đèn sáng lan dần từ trải sang phải (xem hình dưới).
Ngoài ra, trong máy phát từ bạn cũng có thể ghi vào rồi cất để dành hoặc gọi các
chương trình có sẵn trong EWB 5.12. Muốn vậy ban hãy click vào ô Pattern.Một hộp
thoại như sau sẽ hiện ra:




Nếu bạn chọn và click vào Shift right, một mảng dữ liệu điều khiển các đèn dịch
phải tự động nạp vào máy phát từ.
Sau khi đã nạp xong dữ liệu, hiệu chỉnh lại các thông số về địa chỉ, các chế độ
Cycle, Burst, Step và Breakpoint (xem trong phần Phụ lục) để chương trình chạy theo
ý muốn của bạn.

2/ Bài tập mở rộng:

Hãy thiết kế một đồng hồ báo giờ hiện đủ 24 giờ trong ngày.




BÀI 4: XÚC XẮC ĐIỆN TỬ


Thiết kế bộ xúc xắc điện tử.




1/ Bài giải:

Các dịp lễ tết, hội hè, khi vui chơi với bạn bè đôi lúc các bạn sử dụng con xúc xắc
(xí ngầu) trong các trò chơi như cờ cá ngựa, cờ tỉ phú ... Ưu điểm của bộ xúc xắc này
có lẽ ai cũng rõ, nhưng nhược điểm xác suất không đồng đều giữa 6 số và thời gian
giữa các lần quay số quá lớn của chúng có thể hoàn toàn được khắc phục nếu như
bạn sử dụng bộ xúc xắc điện tử sau.

Bộ xúc xắc sẽ hiển thị ngay lập tức một số mới ngay sau khi bạn nhấn nút lắc xúc
xắc. Nút này chính là nút Pause trên màn hình của bạn.

Trước tiên, bạn phải gọi ra 7 bóng đèn mô phỏng một bộ hiển thị từ số 1 đến số 6
giống như xúc xắc thật bằng cách gọi các đèn từ hộp công cụ Indicators.




Sau đó xếp chúng theo dạng sau:



Gọi máy phát từ nối
với 7 bóng đèn vào các
ngõ ra tín hiệu của máy
phát từ (không nhất thiết
phải theo thứ tự).

Sau đó nạp dữ liệu vào máy sao cho mỗi từ trong máy phát từ khi phát ra điều khiển
7 bóng trên hiển thị một trong sáu số từ 1 đến 6 của hột xúc xắc như hình sau (chương
trình nạp các bạn tự viết, nếu không viết được hãy xem bài giải ở Phần Phụ lục):




Để chạy chương trình, đầu tiên bạn chỉnh máy phát từ chạy từ địa chỉ từ 0000H đến
0005H và chọn ở mode step (chạy từng bước để dễ dàng kiểm tra các sai sót có khả
năng xảy ra). Sau khi không còn sai sót, chọn mode cycle ở tần số 1KHz. Ở một thời
điểm bất kỳ, sẽ có một trong sáu số của bộ hiển thị xuất hiện trên màn hình. Do tốc
độ dịch chuyển tuần tự giữa các số hiển thị quá cao nên ta không thể nhận ra được con
số đang hiển thị. Nhưng khi bạn nhấn Pause, máy phát từ ngừng phát và dừng ở một
số bất kỳ. Do vậy, con số mà bạn thấy trên màn hình mang tính ngẫu nhiên, xác suất
đúng 1/6. Để thuận tiện trong việc sử dụng, bạn có thể phóng to hết cỡ giao diện của
xúc xắc để dễ quan sát.


Giao diện của hột xúc xắc lúc bạn
chưa nhấn nút Pause trên EWB 5.12.

Mỗi khi bạn tác động vào nút Pause trên màn hình EWB 5.12, giao diện của hột xúc
xắc sẽ dừng lại ở một số bất kỳ trong sáu số ở trên, nếu nhấp tiếp vào Pause giao
diện lại tiếp tục luân chuyển giữa các số...Cứ như vậy, bạn sẽ một hột xúc xắc vừa
to (bằng cả màn hình máy tính), vừa nhanh có số (ngay lập tức sau mỗi lần nhấp
chuột), xác suất chính xác 1/6. Bạn hãy thử xem... chúc cuộc chơi vui vẻ.

2/ Bài tập mở rộng:

Bạn hãy thiết kế "chiếc nón kỳ diệu" như trên VTV3 thử xem, không khó đâu!




BÀI 5: MẠCH BÌNH BẦU DÂN Ý


Thiết kế mạch biểu quyết lấy ý kiến đa số cho 5 thành viên tham gia.


1/ Bài giải:

Đây là một bài toán dạng thiết kế mạch logic tổ hợp, với 5 biến ngõ vào được đặt
tên A, B, C, D, E và một hàm ngõ ra Y. Ngõ ra này sẽ lên 1 nếu đa số ngõ vào lên 1
hoặc ngược lại.
Với dạng mạch này, trước tiên bạn hãy gọi bộ chuyển đổi logic (Logic Converter)
từ hộp công cụ Instruments.




Chọn 5 ngõ vào bất kỳ trên bộ chuyển đổi logic (Logic Converter) tương ứng với 5
biến ngõ vào A, B, C, D, E. Màn hình sẽ hiện ra như sau:




Click chuột vào trạng thái ngõ ra Y đầu tiên trong bảng trạng thái trên.




Rồi tuần tự điền cho đủ tất cả các trạng thái hiện hữu trong mạch.
Sau đó click vào




Ta sẽ thấy hàm logic của mạch điện trên xuất hiện ở cửa sổ màu trắng bên dưới bộ
chuyển đổi logic. Nhưng hàm logic này chưa được tối giản. Để hàm được gọn hơn,
tiếp tục click .
Đến đây nếu bạn chỉ muốn lấy hàm logic thì có thể tô đậm lên kết quả của hàm
vừa tìm được nhấn Ctrl+C rồi mở tài liệu cần lưu kết quả này nhấn Ctrl+V.




Ta lưu được kết quả sau:

Y = ACE+ACD+ABE+ABD+BDE+ABC+BCE+BCD+CDE.

Nhưng nếu đề bài yêu cần phải có mạch logic, bạn chỉ việc click
hay .




Màn hình sẽ hiện cho bạn mạch logic của hàm trên bằng các cổng logic riêng lẻ
(trong trường hợp hình dưới thì tất cả đều là cổng NAND).
Mạch logic trên sẽ gọn hơn nếu vẽ lại bằng PAL (Programmable Array Logic).

1/ Bài tập mở rộng:

Hãy thiết kế một mạch đèn cầu thang điều khiển từ 4 vị trí độc lập nhau.




BÀI 6: MẠCH CHUYỂN ĐỔI ADC-DAC


Thành lập mạch chuyển đổi tương tự - số rồi số - tương tự. Từ đó tìm hiểu
mối liên quan giữa hai thế giới số và tương tự.


1/ Bài giải:
Thế nào là một máy tăng âm kỹ thuật số, độ trung thực của nó lệ thuộc vào các yếu
tố gì? Bài tập này sẽ giúp các bạn có điều kiện hiểu hơn về những vấn đề trên.

Mở chương trình EWB 5.12 và thành lập mạch điện sau (đây là một ví dụ có sẵn
trong thư mục COMPLEX ở các bài ví dụ mẫu)
Linh kiện chủ lực trong bài tập này chính là hai vi mạch ADC và DAC, chúng có sơ
đồ chân như sau:




Vi mạch ADC được phân cực để chuyển tín hiệu tương tự từ đầu vào Vin ( lấy từ
nguồn điện áp hình sine sang tín hiệu số 8 bit với chân nhận tần số lấy mẫu SOC
(Sampling Oscillation) lấy từ máy phát xung.
Nguồn Vref được cấp
bằng nguồn 15VDC.

Vi mạch cho phép dữ
liệu xuất ra liên tục
nhờ chân OE (Outputs
Enable).

Đèn báo gắn vào chân
EOC báo hiệu hoàn tất
một chu kỳ lấy mẫu.
ADC được nối thẳng với DAC. Để kiểm chứng việc xuất tín hiệu trên ADC người
ta lắp vào mạch hai LED 7 đoạn đã được giải mã sẵn hiển thị nội dung của dữ liệu số
xuất ra trên ADC.




DAC nhận tín hiệu từ ADC xuất tín hiệu ra OP-AMPS và vi mạch thuật toán này
đệm tín hiệu ra máy dao động ký.
Sau khi đã lắp xong mạch điện trên, cấp nguồn cho mạch và quan sát trên dao động
ký ta nhận thấy:

- Khi chỉnh tần số lấy mẫu (thay đổi tần số của máy phát sóng) ở 1 KHz, sóng dạng
điện áp ở ngõ ra (hiển thị trên dao động ký) như sau:

Lưu ý: đường đỏ là sóng dạng điện áp ngõ vào và đường xanh là sóng dạng điện áp
ngõ ra.




- Chỉnh tần số lấy mẫu lên 3KHz, kết quả dạng sóng ngõ ra là:
- Khi chỉnh xuống chỉ còn 500Hz, sóng dạng điện áp ngõ ra sẽ:




Như vậy, bạn có nhận xét gì khi gia tăng tần số lấy mẫu của ADC? Tần số này
càng cao càng tốt có phải không? và cơ sở để chọn lựa. Nếu bạn nghĩ không ra mời
xem giải đáp ở Phần Phụ lục.


1/ Bài tập mở rộng:

Hãy thiết kế một mạch phát sóng sine, răng cưa, vuông ... có tần số phát xung chỉnh
được trong một khoảng rộng và trơn.

Gợi ý: Bạn có thể dùng Máy phát từ phối hợp với DAC. Xem máy phát từ như một
EPROM: thay đổi nội dung trong máy phát từ để thay đổi dạng sóng.
BÀI 6: MẠCH CHUYỂN ĐỔI ADC-DAC


Thành lập mạch chuyển đổi tương tự - số rồi số - tương tự. Từ đó tìm hiểu
mối liên quan giữa hai thế giới số và tương tự.


1/ Bài giải:
Thế nào là một máy tăng âm kỹ thuật số, độ trung thực của nó lệ thuộc vào các yếu
tố gì? Bài tập này sẽ giúp các bạn có điều kiện hiểu hơn về những vấn đề trên.

Mở chương trình EWB 5.12 và thành lập mạch điện sau (đây là một ví dụ có sẵn
trong thư mục COMPLEX ở các bài ví dụ mẫu)




Linh kiện chủ lực trong bài tập này chính là hai vi mạch ADC và DAC, chúng có sơ
đồ chân như sau:
Vi mạch ADC được phân cực để chuyển tín hiệu tương tự từ đầu vào Vin ( lấy từ
nguồn điện áp hình sine sang tín hiệu số 8 bit với chân nhận tần số lấy mẫu SOC
(Sampling Oscillation) lấy từ máy phát xung.

Nguồn Vref được cấp
bằng nguồn 15VDC.

Vi mạch cho phép dữ
liệu xuất ra liên tục
nhờ chân OE (Outputs
Enable).

Đèn báo gắn vào chân
EOC báo hiệu hoàn tất
một chu kỳ lấy mẫu.
ADC được nối thẳng với DAC. Để kiểm chứng việc xuất tín hiệu trên ADC người
ta lắp vào mạch hai LED 7 đoạn đã được giải mã sẵn hiển thị nội dung của dữ liệu số
xuất ra trên ADC.




DAC nhận tín hiệu từ ADC xuất tín hiệu ra OP-AMPS và vi mạch thuật toán này
đệm tín hiệu ra máy dao động ký.
Sau khi đã lắp xong mạch điện trên, cấp nguồn cho mạch và quan sát trên dao động
ký ta nhận thấy:

- Khi chỉnh tần số lấy mẫu (thay đổi tần số của máy phát sóng) ở 1 KHz, sóng dạng
điện áp ở ngõ ra (hiển thị trên dao động ký) như sau:

Lưu ý: đường đỏ là sóng dạng điện áp ngõ vào và đường xanh là sóng dạng điện áp
ngõ ra.




- Chỉnh tần số lấy mẫu lên 3KHz, kết quả dạng sóng ngõ ra là:
- Khi chỉnh xuống chỉ còn 500Hz, sóng dạng điện áp ngõ ra sẽ:




Như vậy, bạn có nhận xét gì khi gia tăng tần số lấy mẫu của ADC? Tần số này
càng cao càng tốt có phải không? và cơ sở để chọn lựa. Nếu bạn nghĩ không ra mời
xem giải đáp ở Phần Phụ lục.


1/ Bài tập mở rộng:

Hãy thiết kế một mạch phát sóng sine, răng cưa, vuông ... có tần số phát xung chỉnh
được trong một khoảng rộng và trơn.

Gợi ý: Bạn có thể dùng Máy phát từ phối hợp với DAC. Xem máy phát từ như một
EPROM: thay đổi nội dung trong máy phát từ để thay đổi dạng sóng.
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản