KHOÁNG SÉT - ( TIẾP THEO ) CHƯƠNG 3 KHOÁNG SÉT TRONG NHÓM ĐẤT ĐỎ VÀNG VÙNG ĐỐI NÚI

Chia sẻ: Tran Nhu | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:15

1
361
lượt xem
172
download

KHOÁNG SÉT - ( TIẾP THEO ) CHƯƠNG 3 KHOÁNG SÉT TRONG NHÓM ĐẤT ĐỎ VÀNG VÙNG ĐỐI NÚI

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nhóm đất đỏ vàng chiếm một diện tích lớn ở vùng đồi núi nước ta, phân bố rộng từ vùng đồi núi phía Bắc đến tận vùng cao nguyên Tây Nguyên trên độ cao từ 200-1000m. Chúng hình thành trên các loại đá mẹ rất khác nhau, song nói chung đều chịu ảnh hưởng của quá trình Ferralit hóa mạnh ( rửa trôi cation kiềm+ kiềm thổ cùng axit silisic và tích lũy tương đối sắt nhôm) do địa hình cao dốc và khí hậu nhiệt đới nóng ẩm chi phối . Đây là nhóm đất được các nhà thổ...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: KHOÁNG SÉT - ( TIẾP THEO ) CHƯƠNG 3 KHOÁNG SÉT TRONG NHÓM ĐẤT ĐỎ VÀNG VÙNG ĐỐI NÚI

  1. Ch−¬ng III Kho¸ng sÐt trong nhãm ®Êt ®á vµng vïng ®åi nói Nhãm ®Êt ®á vµng chiÕm mét diÖn tÝch lín ë vïng ®åi nói n−íc ta, ph©n bè réng tõ vïng ®åi nói phÝa B¾c ®Õn tËn vïng cao nguyªn T©y Nguyªn trªn ®é cao tõ 200-1000 m. Chóng h×nh thµnh trªn c¸c lo¹i ®¸ mÑ rÊt kh¸c nhau, song nãi chung ®Òu chÞu ¶nh h−ëng cña qu¸ tr×nh Ferralit ho¸ m¹nh (röa tr«i cation kiÒm + kiÒm thæ cïng axit silicic vµ tÝch luü t−¬ng ®èi s¾t nh«m) do ®Þa h×nh cao dèc vµ khÝ hËu nhiÖt ®íi nãng Èm chi phèi. §©y lµ nhãm ®Êt ®−îc c¸c nhµ thæ nh−ìng n−íc ngoµi (G«cbonop 1965; Pagel 1962; Fridland 1973) còng nh− nh÷ng nhµ thæ nh−ìng ViÖt Nam ®iÒu tra nghiªn cøu vÒ ph¸t sinh, tÝnh chÊt vËt lý, ho¸ häc, sinh häc ®Êt kh¸ kü. Nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu cña c¸c t¸c gi¶ ®Òu ®i ®Õn thèng nhÊt r»ng nhãm ®Êt ®á vµng vïng ®åi nói ®Æc tr−ng cho líp vá phong ho¸ Ferralit ®iÓn h×nh cña vïng nhiÖt ®íi nãng Èm; tÝnh chÊt lý, ho¸ häc hay ®é ph× ®Êt nãi chung phô thuéc s©u s¾c vµo thµnh phÇn ®¸ mÑ, møc ®é phong ho¸ ®¸ mÑ vµ møc ®é Ferralit ho¸ cña ®Êt. KÕt qu¶ x¸c ®Þnh thµnh phÇn ho¸ häc cña mét sè lo¹i ®Êt ®á vµng (tõ 1-4 ë b¶ng 3) thÓ hiÖn kh¸ râ nÐt ®Æc tÝnh chung vµ riªng cña c¸c lo¹i ®Êt trong nhãm nµy. XÐt vÒ thµnh phÇn kho¸ng sÐt cña ®Êt, mét chØ tiªu mµ ®· ®−îc c¸c nhµ thæ nh−ìng kh¼ng ®Þnh lµ rÊt quan träng ®èi víi viÖc ®¸nh gi¸ líp vá phong ho¸ thæ nh−ìng còng nh− ®é ph× cña ®Êt, nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu b−íc ®Çu cña Fridland (1973); TrÇn Kh¶i - NguyÔn Vy (1969) cho thÊy r»ng kho¸ng sÐt Kalinit chiÕm −u thÕ trong nhãm ®Êt nµy. ChÝnh v× vËy khi nªu ®Æc ®iÓm cña qu¸ tr×nh Ferralit ë ®Êt ®åi nói n−íc ta, Cao Liªm (1969) ®· ®−a chØ tiªu kho¸ng sÐt kaolinit lµ mét trong nh÷ng ®Æc ®iÓm cña qu¸ tr×nh nµy. §Ó nghiªn cøu tiÕp vÊn ®Ò kho¸ng sÐt cña nhãm ®Êt nµy, chóng t«i ®· chän mét sè lo¹i ®Êt ®¹i diÖn cho nh÷ng lo¹i ®¸ mÑ ®iÓn h×nh t¹o thµnh c¸c lo¹i ®Êt Ferralit chñ yÕu cña n−íc ta ®ång thêi còng cã sù kh¸c nhau vÒ møc ®é phong ho¸, vÒ thµnh phÇn kho¸ng vËt vµ vÒ tÝnh chÊt ®Êt. - §Êt ®á n©u ph¸t triÓn trªn ®¸ Bazan - §Êt vµng ®á trªn ®¸ Granit - §Êt ®á vµng trªn ®¸ phiÕn sÐt vµ phiÕn Mica. I. §Êt ®á n©u trªn ®¸ Bazan Lo¹i ®Êt nµy tËp trung nhiÒu nhÊt ë vïng cao nguyªn T©y Nguyªn Gialai-Kontum; §¾c L¾c; L©m §ång; ë tØnh S«ng BÐ; §ång Nai; mét Ýt ë B×nh TrÞ Thiªn vµ Phó Quú- NghÖ TÜnh víi diÖn tÝch kho¶ng gÇn 2 triÖu ha (NguyÔn Vy- §ç §×nh ThuËn 1977). Theo tµi liÖu kh¶o s¸t vµ nghiªn cøu cña liªn ®oµn ®Þa chÊt ViÖt Nam (1979) th× Bazan ë ViÖt Nam lµ s¶n phÈm cña ho¹t ®éng nói löa phun trµo c¸ch ®©y mÊy chôc v¹n n¨m qua 4 giai ®o¹n: Neogien; Pleistoxen sím; Pleistoxen gi÷a vµ muén; Holoxen. Bazan phun trµo ë tuæi Neogen vµ Pleistoxen sím gäi lµ Bazan cæ, ë tuæi Pleistoxen gi÷a vµ muén vµ Holoxen gäi lµ Bazan trÎ. C¸c Bazan cæ ®−îc trµo ra theo c¸c khe nøt, ®øt g·y kÐo dµi vµ phñ trµn c¸c bÒ mÆt san b»ng vµ thung lòng cæ réng lín (S«ng BÐ, Ph−íc Long, Di Linh, B¶o Léc, Lª Thanh, Kon-Hanïng, VÜnh Linh, Gio Linh,...). Bazan trÎ ®−îc phun ra theo c¸c häng nói löa ®iÓn h×nh (Plªycu, Bu«n Mª Thuét, Xu©n Léc, Cån Tiªn, Phñ Quú, Cï lao RÐ, Hoµng Sa,...). PhÇn lín diÖn tÝch ®Êt ®á n©u trªn Bazan cã ®Þa h×nh cao nguyªn kh¸ b»ng ph¼ng hoÆc l−în sãng; ®¸ mÑ Bazan dÔ phong ho¸ cho tÇng ®Êt dµy ®ång nhÊt tõ vµi mÐt ®Õn vµi tr¨m mÐt (Cao Liªm 1975), thµnh phÇn c¬ giíi kh¸ nÆng, cÊp h¹t sÐt 70-80% (b¶ng 3). Do ®Þa h×nh kh¸ cao 200-1000 m so víi mÆt biÓn nªn ®Êt cã qu¸ tr×nh Ferralit ho¸ ®iÓn
  2. h×nh (b¶ng 3).Tû lÖ SiO2 < 2 pH = 4,2 - 4,4. R2O3 §Æc ®iÓm nµy ®· ¶nh h−ëng ®Õn sù h×nh thµnh vµ tån t¹i kho¸ng sÐt trong ®Êt nµy rÊt râ. Chóng t«i ®· x¸c ®Þnh kho¸ng sÐt cña mét sè mÉu ®Êt ®á n©u trªn Bazan cña vïng cao nguyªn T©y Nguyªn (vïng cã diÖn tÝch ®Êt nµy lín h¬n c¶) vµ thu ®−îc kÕt qu¶ sau: - B»ng ph−¬ng ph¸p nhiÖt sai (DTA): c¸c ®−êng nhiÖt sai cña mét sè mÉu ®Êt lÊy t¹i Plªycu, Kontum, Bu«n Mª Thuét ®Òu cho hiÖu øng thu nhiÖt 550-560°C vµ hiÖu øng to¶ nhiÖt 900-940°, ®Æc tr−ng cña Kaolinit rÊt s©u vµ nhän (h×nh 5). Ph©n tÝch nhiÖt sai theo c¸c tÇng ®Êt cña mét phÉu diÖn (0-120 cm) chóng t«i còng thu ®−îc hiÖu øng nhiÖt cña Kaolinit rÊt ®Æc tr−ng (h×nh 6), chøng tá Kaolinit chiÕm −u thÕ kh«ng chØ trªn líp mÆt mµ cßn ë suèt tÇng phÉu diÖn ®Êt. Ngoµi ra, trªn hÇu hÕt c¸c ®−êng DTA chóng t«i cßn thÊy hiÖu øng nhiÖt 300-340°C cña G¬tit. VËy trong cÊp h¹t sÐt cña ®Êt cßn cã hµm l−îng kho¸ng vËt thø sinh cã ®é ph©n t¸n cao ®¸ng kÓ. Trªn ®−êng TG (Thermogravimet) biÓu thÞ sù gi¶m träng l−îng n−íc trong kho¸ng sÐt theo nhiÖt ®é nung mÉu cña c¸c tÇng ®Êt chóng t«i thu ®−îc kÕt qu¶ theo b¶ng 5, thÊy r»ng tû lÖ % gi¶m träng l−îng n−íc ë c¸c kho¸ng sÐt 2 líp cña Kaolinit kh¸ lín tõ 6-8%. B¶ng 3: Thµnh phÇn ho¸ häc cña mét sè lo¹i ®Êt ViÖt Nam (d¸n b¶ng ngang vµo trang nµy)
  3. B¶ng 4: Thµnh phÇn c¬ giíi cña c¸c lo¹i ®Êt ®á vµng vµ ®Êt ®en cÊp h¹t ∅ mm Lo¹i ®Êt §é s©u 1 - 0,25 0,25 - 0,05 - 0,01 - 0,005 - < 0,001 0,05 0,01 0,005 0,001 §Êt ®á n©u 0 - 20 2,53 6,34 11,13 8,45 10,15 64,41 trªn Bazan 20 -40 3,22 9,40 8,35 5,07 9,34 65,67 60 - 80 1,75 7,12 8,34 6,20 6,85 69,65 100-120 1,47 6,55 8,27 7,15 6,43 70,58 §Êt ®á vµng 0 - 20 3,05 8,72 11,17 8,25 10,78 52,54 trªn phiÕn 20 - 35 2,30 7,43 10,40 4,65 4,18 47,25 Mica 35 - 70 2,35 6,57 12,40 8,30 14,08 35,60
  4. 70 - 85 1,70 9,34 17,50 7,28 11,37 37,20 §Êt vµng ®á 0 - 20 7,44 10,45 16,42 7,43 12,56 35,30 trªn Granit 30 -40 9,35 12,50 11,20 5,40 10,35 51,20 40 -60 10,55 14,60 10,32 8,19 11,64 42,70 §Êt ®en 0 - 20 1,95 2,74 16,13 15,31 26,62 28,44 trªn s¶n 20 - 43 3,9 5,69 10,04 11,39 11,43 49,91 phÈm ®äng 43 - 75 1,36 4,99 11,12 11,48 24,76 43,21 C¸cbon¸t 75 - 120 1,75 5,01 11,50 9,82 20,52 45,58 §Êt ®en 0 - 15 3,08 10,20 27,93 7,47 15,23 39,37 trªn ®¸ 15 - 35 1,21 11,24 30,14 4,43 16,78 48,60 Sepentinit 35 - 75 2,61 15,75 14,43 10,91 18,36 48,52 B¶ng 5: Ph©n tÝch nhiÖt (TG): Träng l−îng n−íc gi¶m cña c¸c kho¸ng sÐt ®Êt trªn Bazan. §é s©u tÇng ®Êt (cm) Kho¶ng nhiÖt ®é (0C) Träng l−îng gi¶m Tû lÖ % träng l−îng (mg) gi¶m 0 - 250 14 4,12 0 -20 450 - 590 22 6,29 0 - 1000 56 16,0 0 - 250 26 3,71 20 - 40 40 - 200 21 3,00 430 - 620 53 7,57 0 - 1000 112 16,00 0 - 250 27 4,5 40 - 60 60 - 180 23 3,8 460 - 620 43 7,17 0 - 1000 102 17,0
  5. 0 - 250 27 3,9 60 - 80 50 - 170 21 3,0 490 - 640 42 6,0 0 - 1000 106 15,1 0 - 250 26 3,71 80 - 100 30 - 160 20 2,86 400 - 640 56 8,00 0 - 1000 112 16,00 H.5: §Êt ®á n©u trªn Bazan H.6: DTA - ®Êt ®á n©u trªn Bazan - B»ng ph−¬ng ph¸p tia Runtgen cho thÊy r»ng trªn tÊt c¶ c¸c ®−êng XRD cña c¸c mÉu dÊt, hiÖu øng 7,14-7,20λ vµ 3,56λ cña Kaolinit kh¸ râ rÖt (h×nh 5). §−êng XRD cña c¸c tÇng ®Êt
  6. trong phÉu diÖn (h×nh 7) còng nh− trong c¸c cÊp h¹t kh¸c nhau tõ 56 µm ®Õn
  7. B¶ng 6: Hµm l−îng (%) cña mét sè kho¸ng sÐt vµ kho¸ng vËt trong ®Êt Bazan (trong cÊp h¹t sÐt) Lo¹i kho¸ng H: ChiÒu cao Pick (cm) V % V: ChiÒu cao Pick kho¸ng/chiÒu cao Pick Bohmit trung kho¸ng H1 V1 H2 V2 H3 V3 b×nh Bohimit 11,7 11,1 11,3 Kaolinit 3,8 0,32 4,1 0,36 3,8 0,34 0,34 16 (d=7,14) Th¹ch anh 1,8 0,15 2,5 0,22 2,7 0,24 0,20 RÊt Ýt (d=3,34) Kaolinit 4,5 0,38 4,1 0,36 3,7 0,33 0,36 20 (d=3,57) G¬tit 4,0 0,34 3,1 0,28 3,9 0,34 0,32 6,1 (d=2,69) - B»ng ph−¬ng ph¸p chôp kÝnh hiÓn vi ®iÖn tö tia xuyªn chôp th¼ng (¶nh 1) vµ chôp nèi Sterio (¶nh 2), chóng t«i còng thu ®−îc kÕt qu¶ kh¸ râ. ë ¶nh 1 cho thÊy c¸c tinh thÓ d¹ng phiÕn 6 c¹nh cña Kaolinit ph©n bè r¶i r¸c, kh«ng thÊy cã d¹ng vÈy to cña kho¸ng Mica hoÆc tinh thÓ th« cña th¹ch anh xen vµo. §Æc biÖt ë ¶nh chôp næi hiÖn t−îng tinh thÓ kho¸ng Kaolinit ®−îc kho¸ng sÐt G¬tit bao bäc sÇn su× rÊt râ. HiÖn t−îng nµy còng ®−îc c¸c nhµ kho¸ng sÐt häc CHDC §øc (Stërr, Schaumburg 1975) x¸c nhËn ë ®Êt ®åi nhiÖt ®íi cña Cuba. Nh− vËy b»ng c¸c ph−¬ng ph¸p kh¸c nhau, chóng t«i ®Òu ®i ®Õn kÕt qu¶ r»ng ë ®Êt ®á n©u Bazan cã qu¸ tr×nh Ferralit ®iÓn h×nh nhÊt ë n−íc ta, kho¸ng sÐt Kaolinit chiÕm −u thÕ tuyÖt ®èi. A1: HDVT - §Êt ®á n©u trªn ®¸ Bazan
  8. A2: HDVT (chôp næi) - ®Êt ®á n©u trªn ®¸ Bazan II. §Êt vµng ®á trªn Granit Granit lµ ®¸ macma axit x©m nhËp ®iÓn h×nh, cã thµnh phÇn kho¸ng vËt kh¸c h¼n ®¸ macma baz¬ bazan, gåm chñ yÕu Th¹ch anh, Benspat, Mica. V× vËy ®¸ cã c−êng ®é phong ho¸ kÐm, s¶n phÈm phong ho¸ th−êng th«. Granit l¹i th−êng ph©n bè ë c¸c ®Þa h×nh kh¸ cao, dèc cña vïng nói n−íc ta, nhiÒu n¬i ®Êt bÞ röa tr«i, xãi mßn m¹nh nªn tÇng ®Êt máng, thµnh phÇn c¬ giíi nhÑ, tû lÖ cÊp h¹t sÐt thÊp
  9. H.9: §Êt vµng ®á trªn Granit - Quan s¸t ¶nh chôp d−íi kÝnh hiÓn vi ®iÖn tö tia xuyªn, chóng t«i còng nhËn thÊy thµnh phÇn kho¸ng sÐt bao gåm c¶ Kaolinit víi tinh thÓ 6 c¹nh ®Òu vµ kho¸ng sÐt Mica víi nh÷ng tinh thÓ d¹ng vÈy to s¾p xÕp lén xén (¶nh 3). C¸c kÕt qu¶ x¸c ®Þnh trªn nh− vËy còng t−¬ng tù nh− kÕt qu¶ cña NguyÔn Vy lµm trªn mÉu ®Êt Granit vïng B¾c ViÖt Nam. Sù xuÊt hiÖn trong ®Êt trªn Granit c¶ 2 lo¹i kho¸ng sÐt chøng tá r»ng sù t¹o kho¸ng ë ®©y kh«ng chØ phô thuéc vµo qu¸ tr×nh Ferralit ho¸ mµ cßn chÞu ¶nh h−ëng s©u s¾c cña thµnh phÇn kho¸ng vËt còng nh− møc ®é ph¸ huû cña ®¸ mÑ. A3: HVDT - §Êt ®á vµng trªn ®¸ Granit III. §Êt ®á vµng trªn ®¸ phiÕn sÐt vµ phiÕn Mica §©y lµ c¸c lo¹i ®Êt thuéc lo¹i ph¸t triÓn trªn c¸c ®¸ trÇm tÝch vµ biÕn chÊt kh¸ phong phó vµ phæ biÕn ë n−íc ta. Chóng ph©n bè r¶i r¸c, xen kÏ kh¾p n¬i tõ vïng ®åi nói phÝa B¾c ®Õn Nam trung bé vµ còng ®· ®−îc con ng−êi khai ph¸ sö dông tõ l©u. Nh×n chung ®Êt trªn ®¸ phiÕn sÐt vµ phiÕn Mica cã qu¸ tr×nh phong ho¸ ho¸ häc m¹nh do kho¸ng vËt dÔ bÞ ph¸ huû d−íi ®iÒu kiÖn nãng Èm. V× vËy chóng th−êng cã tÇng ®Êt kh¸ dÇy vµ giµu sÐt (b¶ng 4). Song xÐt vÒ tÝnh chÊt ho¸ häc cña chóng th× kh¸ kh¸c nhau bëi ®Þa h×nh vµ thµnh phÇn kho¸ng vËt ®¸ mÑ chi phèi (b¶ng
  10. 3). Khi nghiªn cøu thµnh phÇn kho¸ng sÐt ë ®Êt nµy, c¸c t¸c gi¶ Fridland (1973); NguyÔn Vy - TrÇn Kh¶i (1976) ®· thÊy r»ng ®Êt trªn ®¸ sÐt th× kho¸ng Kaolinit cßn cã c¶ Hydromica, Vecmiculit. Nh− vËy ph¶i ch¨ng sù tån t¹i kho¸ng sÐt cña c¸c ®Êt trªn c¸c lo¹i ®¸ mÑ giµu Mica ®Òu kh¸c víi c¸c ®Êt trªn c¸c lo¹i ®¸ mÑ kh¸c trong cïng ®iÒu kiÖn Ferralit cña vïng ®åi nói nhiÖt ®íi ? §Ó nghiªn cøu thªm ®Æc ®iÓm nµy, chóng t«i ®· x¸c ®Þnh kho¸ng sÐt trªn mÉu ®Êt cña ®¸ phiÕn sÐt thuéc tØnh S¬n La - vïng T©y b¾c vµ ®Êt cña ®¸ phiÕn Mica vïng Tam thanh - VÜnh phó, kÕt qu¶ nh− sau: - Ph©n tÝch nhiÖt sai c¸c tÇng ®Êt cña phÉn diÖn ®Êt trªn phiÕn Mica (h×nh 10) chóng t«i thu ®−îc hiÖu øng thu nhiÖt ë 550-560°C vµ to¶ nhiÖt ë 900°C cña Kaolinit kh¸ râ, s©u nhÊt lµ ë líp ®Êt mÆt vµ yÕu dÇn xuèng c¸c líp d−íi; chøng tá ë ®©y sù t¹o kho¸ng sÐt chÞu ¶nh h−ëng cña qu¸ tr×nh Ferralit. HiÖu øng 300-340°C chøng tá ®Êt giµu kho¸ng G¬tit. Sù xuÊt hiÖn kho¸ng sÐt 3 líp cña Illit, Vecmiculit kh«ng ®¸ng kÓ. Trªn ®−êng TG cña phÉu diÖn ®Êt nµy tû lÖ % gi¶m träng l−îng cña Kaolinit còng nhiÒu h¬n c¶, kho¶ng tõ 4-5% (b¶ng 7). H.10: DTA - ®Êt ®á vµng trªn phiÕn Mica B¶ng 7: Ph©n tÝch nhiÖt (TG): Träng l−îng n−íc gi¶m cña c¸c kho¸ng sÐt trªn ®¸ sÐt. §é s©u tÇng ®Êt Kho¶ng nhiÖt ®é Träng l−îng gi¶m Tû lÖ % träng l−îng (cm) (0C) (mg) gi¶m 0 - 250 32 5,25 0 -20 30 - 180 24 3,93 240 - 370 33 5,41 400 - 600 28 4,49 0 - 1000 106 17,38 0 - 250 29 4,60 20 - 60 190 - 340 32 5,08 430 - 570 33 5,24
  11. 0 - 1000 110 17,40 0 - 250 26 3,71 60 - 80 230 - 350 39 5,57 460 - 600 27 3,86 0 - 1000 114 16,29 0 - 250 6 0,86 80 - 100 230 - 330 22 3,14 0 - 1000 50 7,14 0 - 250 15 2,38 100 - 120 240 - 360 11 1,75 470 - 590 8 1,27 0 - 1000 49 7,78 - Ph©n tÝch b»ng tia Runtgen thµnh phÇn kho¸ng sÐt cña c¸c cÊp h¹t 56µm ®Õn
  12. Th¹ch anh 9,7 0,42 11,9 0,54 9,7 0,40 0,45 15,8 (d=4,26) Kaolinit 2,7 0,24 2,3 0,20 2,6 0,23 0,22 12,7 (d=3,56) Th¹ch anh 26,6 02,29 28,3 2,48 25,9 2,21 2,32 17,3 (d=3,34) Illit (d=2,57) 3,9 0,17 3,70 0,15 3,5 0,13 0,14 4,5 - KÕt qu¶ x¸c ®Þnh kho¸ng sÐt b»ng tia Runtgen cña phÉu diÖn ®Êt trªn phiÕn Mica th× cho thÊy r»ng ë 2 líp ®Êt phÝa trªn (0-55 cm) cã c¶ Kaolinit (7,14 vµ 3,56λ) vµ kho¸ng sÐt mica Illit (10λ) Vecmiculit (4,95λ), trong ®ã kho¸ng Kaolinit cho hiÖu øng m¹nh h¬n (h×nh 12). Ng−îc l¹i xuèng c¸c tÇng d−íi (55 cm; s¶n phÈm phong ho¸) th× kho¸ng sÐt Mica l¹i tréi dÇn lªn, cßn Kaolinit th× Ýt h¼n ®i, chøng tá sù xuÊt hiÖn kho¸ng sÐt Mica ë ®©y lµ do ®¸ mÑ quyÕt ®Þnh vµ Kaolinit nhiÒu trªn líp mÆt lµ do qu¸ tr×nh Ferralit chuyÓn ho¸ Illit, Vecmiculit thµnh Kaolinit. - D−íi kÝnh hiÓn vi ®iÖn tö tia xuyªn chóng t«i còng nhËn thÊy râ (¶nh4) sù xuÊt hiÖn c¶ Kaolinit vµ kho¸ng sÐt Mica xen kÏ nhau; ¶nh 5 chôp næi (Sterio) mÉu kho¸ng sÐt cña ®Êt nµy. H.12: §Êt ®á vµng trªn phiÕn Mica
  13. A4: HVDT - §Êt ®á vµng trªn phiÕn Mica A5: HVDT (chôp næi) - §Êt ®á vµng trªn phiÕn Mica V. NhËn xÐt chung Tõ c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu trªn mét sè lo¹i ®Êt ®á vµng, chóng t«i còng ®i ®Õn nhËn xÐt thèng nhÊt víi c¸c t¸c gi¶ nh− NguyÔn Vy, TrÇn Kh¶i 1969, Cao Liªm 1975, Fridland 1973, Pagel 1967 ... r»ng kho¸ng sÐt Kaolinit chiÕm −u thÕ vµ lµ kho¸ng sÐt ®Æc tr−ng cho nhãm ®Êt ®á vµng nhiÖt ®íi ViÖt Nam. KÕt qu¶ nµy còng phï hîp víi quy luËt h×nh thµnh vµ chuyÓn ho¸ kho¸ng sÐt cña ®Êt Ferralit nhiÖt ®íi mµ nhiÒu nhµ kho¸ng sÐt vµ thæ nh−ìng thÕ giíi ®· nghiªn cøu vµ kh¼ng ®Þnh (Correns 1938; Caller 1950; Hardon 1950; Goocbunop 1974; Jackson 1968 ...). §ã lµ d−íi ®iÒu kiÖn khÝ hËu nãng Èm, m−a nhiÒu, ®Þa h×nh cao, dèc, ®¸ mÑ dÔ phong ho¸, ®Æc biÖt c¸c lo¹i ®¸ trung tÝnh (v«i) kiÒm (macma baz¬), trÇm tÝch phiÕn sÐt... bÞ ph¸ huû triÖt ®Ó; c¸c cation kiÒm, kiÒm thæ cïng axit silicic bÞ röa tr«i m¹nh (pH ®Êt chua) th× sù t¹o thµnh kho¸ng sÐt chñ yÕu lµ Kaolinit. ë ®©y Kaolinit cã thÓ h×nh thµnh trùc tiÕp tõ c¸c Silicat hoÆc Aluminsilicat cña c¸c ®¸ mÑ bÞ ph¸ huû m¹nh. Goocbunop 1974 ®· giíi thiÖu s¬ ®å h×nh thµnh kho¸ng Kaolinit tõ Plagioclaz (Fenspat Ca) cña Sanches vµ Furtato nh− sau: Gipxit -----> chÊt v« ®Þnh h×nh -----> Kaolinit Plagioclaz ChÊt v« ®Þnh h×nh -----> Kaolinit §iÒu kiÖn h×nh thµnh Kaolinit b»ng con ®−êng nµy kh«ng chØ bëi s¶n phÈm phong ho¸ cña ®¸ mÑ quyÕt ®Þnh mµ ®iÒu kiÖn Èm, m«i tr−êng chua liªn tôc còng rÊt quan träng. ChÝnh v× vËy ®Êt ®á n©u trªn ®¸ Bazan dÔ phong ho¸ song l¹i cã qu¸ tr×nh Ferralit m¹nh nªn Kaolinit chiÕm −u thÕ tuyÖt ®èi. Kaolinit cßn ®−îc h×nh thµnh tõ c¸c kho¸ng 3 líp nh− Illit, Vecmiculit, Montmenilonit, khi m«i tr−êng bÞ chua ho¸ hoÆc mÊt kali. HiÖn t−îng nµy chóng ta thÊy rÊt râ ë c¸c líp ®Êt mÆn cña c¸c ®Êt trªn ®¸ mÑ giµu kho¸ng vËt mica nh− Granit, phiÕn Mica. C¸c t¸c gi¶ Scherman 1962; Jackson 1968; Pagel 1967; Goocbunop 1978 ... gäi lµ qu¸ tr×nh Kaolinit ho¸ cña c¸c kho¸ng sÐt. Goocbunop (1969, 1974) ®· kh¸i qu¸t qu¸ tr×nh nµy theo mét s¬ ®å sau: Biotit → Vecmiculit ⇔ Montmenilonit ⇔ Hydromica → Kaolinit
  14. Muscovit → Vecmiculit ⇔ Montmenilonit ⇔ Hydromica → Kaolinit Fenspat → Allophan → Halluzit → Hydromica ⇔ Kaolinit ë mét sè vïng nhiÖt ®íi khi cã sù röa tr«i rÊt m¹nh cation vµ nhÊt lµ axit silicic, m«i tr−êng ®Êt chua m¹nh th× Kaolinit còng sÏ kh«ng bÕn v÷ng ®−îc do líp axit silicic cuèi cïng cña tinh thÓ kho¸ng bÞ ph¸ huû ®Ó h×nh thµnh nªn Gipxit hoÆc Hydragillit [Al(OH)3] (Vander Merwe vµ Meystek 1952; Sherman 1962; Jackson 1968). §©y còng lµ nguyªn nh©n gi¶i thÝch ë mét sè vïng ®Êt Ferralit m¹nh tr−íc kia, hiÖn nay ng−êi ta t×m thÊy c¸c má Boxit giµu nh«m, vÝ dô nh− trªn c¸c cao nguyªn Bazan cæ B¶o Léc - L©m §ång cña T©y Nguyªn. Nh− vËy, chóng t«i còng nhËn thÊy r»ng: con ®−êng t¹o kho¸ng sÐt vµ chuyÓn kho¸ng sÐt cña phÇn lín ®Êt Ferralit n−íc ta theo ®óng quy luËt mµ c¸c t¸c gi¶ Tamura 1955; Mehlich 1960; Jackson 1968 ®· m« t¶ ë s¬ ®å, nghÜa lµ: Kho¸ng 3 líp ---> kho¸ng 2 líp ---> kho¸ng oxyt tù do (Fe2O3; Al2O3) Tuy nhiªn, sù tån t¹i cña c¸c kho¸ng sÐt 3 líp Mica ë mét sè lo¹i ®Êt trªn ®¸ Mica ngay c¶ ë tÇng mÆt vµ cµy nhiÒu theo chiÒu s©u phÉu diÖn ®Õn líp ®¸ mÑ giµu Mica cßn chøng minh mét ®Æc ®iÓm t¹o kho¸ng sÐt vïng ®åi nói n−íc ta lµ thµnh phÇn kho¸ng sÐt ë c¸c ®Êt trªn ®¸ giµu Mica phô thuéc vµo thµnh phÇn kho¸ng vËt vµ møc ®é phong ho¸ cña ®¸, §ã lµ do c¸c ®¸ giµu kho¸ng Mica nguyªn sinh (Muscovit - Biotit - Fenspat kali) trong qu¸ tr×nh phong ho¸ t¹o ®Êt, c¸c kho¸ng nguyªn sinh khã ph¸ huû nµy vÉn tån t¹i trong ®Êt, ®ång thêi mét phÇn bÞ chuyÓn ho¸ theo con ®−êng sÐt ho¸ ®Õn Kaolinit do ®iÒu kiÖn Ferralit quyÕt ®Þnh, song mét phÇn theo con ®−êng chuyÓn ho¸ ®Õn c¸c kho¸ng Mica, Illit, Hydromica, Vecmiculit (Galve 1956; Chang vµ Lee 1958; Goocbunop 1974) theo s¬ ®å sau: Muscovit → Vecmiculit ⇔ Hydromica → Kaolinit → Illit hoÆc: Plagioclaz → Clorua s¾t Clorua hçn hîp → Vecmiculit Biotit → Clorua Magie KÕt qu¶ diÔn biÕn kho¸ng sÐt cña phÉu diÖn ®Êt trªn phiÕn Mica cho thÊy r»ng cµng xuèng s©u qu¸ tr×nh Ferralit yÕu dÇn, hµm l−îng kho¸ng Mica cµng nhiÒu do s¶n phÈm phong ho¸ ®¸ mÑ; do ®ã sù tån t¹i kho¸ng sÐt 3 líp ë ®©y lµ do ®¸ mÑ quyÕt ®Þnh, kho¸ng sÐt nµy ®· lµm cho c¸c ®Êt trªn ®¸ giµu Mica cã hµm l−îng kali cao h¬n h¼n c¸c ®Êt ®åi nói kh¸c, thÝch hîp cho viÖc trång s¾n, chÌ, døa, gai,... Kho¸ng sÐt Kaolinit chiÕm −u thÕ trong c¸c lo¹i ®Êt ®á vµng ®· ¶nh h−ëng nhiÒu ®Õn tÝnh chÊt vµ ®é ph× ®Êt. Dung tÝch hÊp thu T cña ®Êt nãi chung thÊp v× kho¸ng Kaolinit cã dung tÝch hÊp thu rÊt thÊp (6-8 ldl/100g keo), do ®ã kh¶ n¨ng hÊp phô vµ trao ®æi cation kÐm; ®é ph× cña ®Êt sÏ gi¶m nhanh nÕu hµm l−îng mïn cña ®Êt bÞ gi¶m; pH ®Êt chua, hµm l−îng kali trõ ®Êt trªn ®¸ giµu Mica nãi chung thÊp, hµm l−îng l©n tæng sè nãi chung kh¸ hoÆc do ®¸ mÑ hoÆc do sù hÊp phô cè ®Þnh l©n th«ng qua sù trao ®æi víi OH- cña khèi Gipxit hoÆc bÞ hÊp phô trùc tiÕp lªn bÒ mÆt phiÕn tinh thÓ Kaolinit hoÆc phÇn lín do liªn kÕt ho¸ häc víi Gipxit b¸m ngoµi Kaolinit (Rosler 1976; Pagel 1981). HiÖn t−îng gi÷ chÆt l©n nµy ¶nh h−ëng ®Õn chÕ ®é l©n cña c©y trång. Tuy nhiªn kho¸ng sÐt Kaolinit còng lµm cho ®Êt cã nh÷ng ®Æc tÝnh tèt (NguyÔn Vy 1976; Fridland 1973). Kaolinit kÕt hîp víi keo Setquyoxyt (R2O3) t¹o nªn kÕt cÊu viªn bÒn trong n−íc, t¬i xèp, thÊm tho¸t n−íc nhanh, chèng l¹i ®−îc c¸c röa tr«i, xãi mßn m¹nh trong mïa m−a nhiÖt ®íi. TÇng ®Êt dµy víi kÕt cÊu viªn gÇn suèt phÉu diÖn 100-200 cm lµ ®iÒu kiÖn sinh tr−ëng lý
  15. t−ëng cña c¸c c©y c«ng nghiÖp l©u n¨m. Søc hót Èm cña keo Kaolinit thÊp lµm cho ®Êt cã ®é Èm c©y hÐo thÊp h¬n ®Êt chøa nhiÒu Montmenilonit (NguyÔn Vy - TrÇn Kh¶i 1976) lµm cho c¸c c©y trång chÞu kh« h¹n kh¸ h¬n trong mïa kh«, tuy nhiªn do kÕt cÊu ®Êt t¬i xèp, líp ®Êt mÆt (1-40 cm) th−êng bèc h¬i nhanh vµo mïa kh« nªn cÇn chó ý gi÷ Èm, phñ ®Êt th−êng xuyªn ®Ó ®¶m b¶o ®−îc ®é Èm thÝch hîp cho c¸c lo¹i hoa mµu vµ c©y c«ng nghiÖp cßn non, nhÊt lµ ®èi víi vïng cao nguyªn T©y Nguyªn cã mét mïa kh« kÐo dµi. Mèi quan hÖ mËt thiÕt gi÷a kho¸ng sÐt víi mét sè ®Æc tÝnh lý ho¸ häc ®Êt sÏ ®−îc chóng t«i tr×nh bµy tiÕp, cô thÓ h¬n ë ch−¬ng 4 phÝa sau.

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản