Kiểm định thực chất là gì?

Chia sẻ: Quanghoa Quanghoa | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:7

0
230
lượt xem
51
download

Kiểm định thực chất là gì?

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Kiểm định (accreditation, tôi muốn dùng thuật ngữ chỉ có chữ “kiềm định” của tiếng Anh mà không kèm chữ “chất lượng”) là một khái niệm tương đối mới ở Việt Nam, và ở ngay cả các nước phát triển không dùng biện pháp kiểm định cho chất lượng giáo dục đại học của mình thì nội hàm của khái niệm này cũng không phải là phổ biến. Kiểm định là một quá trình đánh giá toàn diện từ cung cách quản lý, cơ sở vật chất, nội dung giảng dạy đến chất lượng sinh viên tốt nghiệp. Chính sự bao......

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Kiểm định thực chất là gì?

  1. KIỂM ĐỊNH THỰC CHẤT LÀ GÌ? PGS. TS. Lưu Tiến Hiệp Trường Cao đẳng Hoa Sen, TP.HCM Kiểm định (accreditation, tôi muốn dùng thuật ngữ chỉ có chữ “kiềm định” của tiếng Anh mà không kèm chữ “chất lượng”) là một khái niệm tương đối mới ở Việt Nam, và ở ngay cả các nước phát triển không dùng biện pháp kiểm định cho chất lượng giáo dục đại học của mình thì nội hàm của khái niệm này cũng không phải là phổ biến. Kiểm định là một quá trình đánh giá toàn diện từ cung cách quản lý, cơ sở vật chất, nội dung giảng dạy đến chất lượng sinh viên tốt nghiệp. Chính sự bao trùm này làm chúng ta dễ sa vào trận đồ của các quan niệm, tiêu chuẩn, tiêu chí, chỉ số, quy định, chính sách…mà có thể bỏ qua bản chất của kiểm định. Do đó trong báo cáo này tôi mong muốn phân tích một số nhận định mang tính bản chất của kiểm định sau khi đã tìm hiểu về kiểm định ở các trường đại học ở Mỹ. Kiểm định trước hết phải là một quá trình tự nguyện của một trường đại học. Kiểm định quá trình trường tự nhìn lại mình để nhận ra mặt mạnh và mặt yếu của mình, qua đó đưa ra một lộ trình phát triển cho tương lai. Đó là một quá trình tự thân vận động theo hướng tích cực nhất, nó không phải là cứu cánh. Kiểm định còn là “sự tự chịu trách nhiệm” (tạm dịch accountability) của quá trình giáo dục và đào tạo của trường đối với những người có lợi ích (stakeholders) đến sự hiện hữu của trường như nhà đầu tư, xã hội. Nếu làm được như vậy trường đã tăng cường được tính minh bạch (transparency) của trường đối với xã hội. Nếu hiểu bản chất kiểm định là như vậy, tôi nghĩ chúng ta sẽ tránh được sự đối phó trong quá trình kiểm định, tăng cường không chỉ chất lượng giáo dục mà còn làm cho nhà trường thành một môi trường tiến bộ và lương thiện. Kết quả cuối cùng là trường, sau khi kiểm định là tạo sự an tâm cho lãnh đạo ngành giáo dục, người học, phụ huynh, và rộng ra là xã hội. “Kiểm định chất lượng” như cách hiểu hiện nay là cách đánh giá một trường đại học hay cao đẳng xem có đủ các tài nguyên, các chương trình giáo dục – đào tạo, và dịch vụ để thực hiện và duy trì những mục tiêu nhất quán với với sứ mệnh của trường đề ra. Đánh giá bao gồm tự đánh giá, đánh giá của chuyên gia và Hội đồng kiểm định quốc gia. Đó là cách hiểu của kiểm định theo nghĩa hẹp, trong đó những người liên quan chỉ quan tâm đến khía cạnh chất lượng của một trường. Thực chất đó mới chỉ là sự quan tâm đến khía cạnh kỹ thuật của kiểm định.
  2. Do đó, trước hết chỉ nên dùng thuật ngữ “kiểm định” thay vì “kiểm định chất lượng” có nghĩa hẹp hơn kiểm định. Kiểm định chất lượng là một phần rất quan trọng của kiểm định nhưng không bao hàm hết những nội hàm của kiểm định. Những nội hàm phải tìm từ khái niệm “accreditation” trong tiếng Anh vì ngữ căn của “accreditation” có chữ “credit” nghĩa là “tin tưởng”, mà trong ngân hàng chúng ta dịch là “tín dụng”. Chúng ta cũng phải tìm các nội hàm khác từ các nước (chủ yếu là Mỹ) áp dụng kiểm định này cho các trường đại học của họ. Báo cáo này mong muốn trình bày bản chất sâu xa của kiểm định, những yếu tố vuợt ra khỏi vấn đề kỹ thuật của kiểm định chất lượng để qua chúng ta có một cái nhìn bao quát về kiểm định và tin tưởng hơn về chủ trương kiểm định. Lợi ích nội sinh Kiểm định theo nghĩa thông thường trên sẽ làm gia tăng chất lượng giáo dục. Trường sẽ hoạt động hiệu quả hơn vì trường phải luôn luôn phấn đấu để duy trì sự công nhận này hay vuơn tới sự công nhận cao hơn. Đó là một quá trình trường tự khẳng định mình thông qua các biện pháp kỹ thuật và quản lý liên tục nâng cao chất lượng giáo dục của trường. Đây là ý nghĩa lợi ích nội sinh của kiểm định đối với một trường. Nhưng điều này chưa cần nhưng chưa đủ. Kiểm định còn là một trạng thái Trong quá trình kiểm định trường phải làm gì, bên ngoài trường phải làm gì…Như vậy kiểm định thôi thúc trường phải hành động để đạt đến các chuẩn mực nào đó. Ý nghĩa của kiểm định như vậy mới chỉ nói lên một một “hành động” (action).
  3. Tuy nhiên tất cả những hành động đó sẽ dẫn đến sự công nhận một cơ sở đào tạo là đã đạt những chuẩn mực nhất định. Phải chăng khi đạt được là hoàn tất kiểm định và trường sẽ sống với thành quả này? Kiểm định không phải là cứu cánh của trường. Nó chỉ là tiên đề hoạt động của một trường. Như vậy kiểm định còn nói lên trạng thái (state) của một trường sau khi kiểm định. Trạng thái “được kiểm định” và được công nhận mới quan trọng với trường vì nó mang lại cho nhà trường những lợi ích to lớn, cũng như những ràng buộc cùng là sự phấn đấu liên tục để giữa trạng thái này. Lợi ích ngoại sinh Trước hết là những lợi ích ngoại sinh. Đó là những lợi ích đến từ bên ngoài trường khi được công nhận. Những yếu tố này tuy chỉ có ảnh hưởng gián tiếp và mang tính khuyến cáo, nhưng tác dụng của chúng có thể rất lớn. Nhờ những lợi ích ngoại sinh trường tự nguyện đưa mình vào khuôn phép để được lợi từ những yếu tố bên ngoài này. Đó là cách quản lý mà người bị quản lý có cảm giác mình không bị quản lý. Cách quản lý này chúng ta thấy ngày càng nhiều trong đời sống kinh tế của Việt nam. Tại sao các xí nghiệp phải bỏ ra công sức và tiền bạc để lấy chứng nhận các chứng nhận ISO như ISO2000? Vì các xí nghiệp hiểu rất rõ là không có ISO này thì không xuất được hàng cho nước khác, và cũng nhờ có chứng nhận ISO mà xí nghiệp làm ăn hiệu quả hơn. ISO buớc đầu là mang tới lợi ích ngoại sinh nhưng sau đó nó tác dụng ngay đến cung cách quản lý hiệu quả công ty có ISO. Nhất cử lưỡng tiện. Một thí dụ nữa về lợi ích ngoại sinh là việc Việt Nam xin gia nhập WTO. Dần dần chúng ta đi vào quỹ đạo của một phong cách làm ăn mới hiệu quả hơn mà chẳng cần ai bắt buộc cả. Lợi ích ngoại sinh của một trường được kiểm định là gì? Hiện nay những lợi ích này chưa có hay chưa được làm rõ. Mục tiêu của kiểm định
  4. hiện nay ở Việt nam là Nhà nước muốn kiểm tra chất lượng giáo dục, muốn trường đạt những chuẩn mực nào đó và đặc biệt muốn nâng cao chất lượng giáo dục. Những đòi hỏi này không sai, nhưng chưa đủ. Nếu chỉ dừng lại ở mục tiêu như vậy thì quá trình kiểm định sẽ dẫn tới tình trạng đối phó với kiểm định. Không thể coi kiểm định chỉ là một hành động để đi đến chất lượng, và các trường tự thấy lợi ích của mình nếu được được công nhận đạt chuẩn. Ngay cả như vậy, thực tế Việt nam cũng không làm được vì kiểm định là một quá trình gian khổ và tốn kém, nhất là lần đầu thực hiện. Các trường sẽ khó tự nguyện kiểm định và nếu làm thì cũng là một biện pháp đối phó. Nhà nước phải tạo ra những lợi ích cụ thể và khả thi. Vì vậy song song với việc ban hành quy chế kiểm định Nhà nước cần tiếp tục ban hành những lợi ích ngoại sinh (đối với các trường), nghĩa là ban hành các chế độ chính sách mà các trường sẽ được hưởng khi đạt chuẩn kiểm định nào đó. Như đối với Mỹ khi trường đạt chuẩn kiểm định nào đó thì lập tức trường nhận được những hỗ trợ kinh phí từ phía Nhà nước vào công tác giảng dạy, nghiên cứu khoa học và học bổng cho sinh viên. Tôi được biết có trường Mỹ vì lợi ích duy nhất này mà họ thấy cần tham gia vào quá trình kiểm định. Nhưng điều này không có nghĩa Nhà nước chỉ có chi mà không nhận được gì lại. Nếu sự hỗ trợ đến từ Nhà nước thì cũng có nghĩa là Nhà nuớc có “vũ khí” để tác động đến các trường. Ở Mỹ kiểm định là người gác cổng (gatekeeper) cho cho các cơ quan quản lý giáo dục Liên bang hay Bang. Tự chịu trách nhiệm Kiểm định còn là biện pháp để cho trường giải thích và chịu trách nhiệm cho những quyết định và hành động của trường. Đó là tính tự chịu trách nhiệm (tạm dịch từ accountability).
  5. Tính tự chịu trách nhiệm của nhà trường đối với sinh viên là khả năng trường cung cấp cho sinh viên những chuẩn bị về kiến thức thích hợp và hoàn chỉnh để khi tốt nghiệp có thể làm việc thành thạo với mức lương tương xứng. Đây là cách lý giải thông thường về chất lượng đào tạo. Ấy là chiều xuôi, chiều ngược là trường phải có trách nhiệm bảo đảm với người “chủ” (employer, hiểu theo nghĩa rộng), nhà tuyển dụng năng lực của sinh viên một khi nhận sinh viên vào làm việc trong xí nghiệp, công ty. Trường còn tự chịu trách nhiệm trong mối tương quan đến trường khác. Trường tôi so với trường khác như thế nào? Qua kiểm định làm nghiêm túc, các trường đã hình thành bậc thang so sánh trường này với trường khác, không phải thông qua cảm tính hay ngộ nhận, thành kiến. Chẳng hạn, phải chăng trường tư và dân lập luôn luôn thua kém về chất lượng đối với trường công, nên sinh viên có khuynh hướng ưu tiên chọn trường công trước? Mặc cảm tự ty này hình như vẫn tồn tại trong đầu óc một số nhà quản lý đại học ngoài công lập. Mối tương quan giữa các trường này còn thể hiện trong sự liên thông. Sự liên thông giữa các trường hiện nay tiến triển khá chậm. Sự chậm trễ này cũng một phần là do sự so sánh giữa các trường mang cảm tính và thành kiến. Vậy quá trình kiểm định phải làm rõ được mối quan hệ về đẳng cấp giữa các trường, nhằm xóa đi được mặc cảm tự ty và cả tự tôn giữa các trường. Ở một mức cao hơn, một trường đã kiểm định phải chịu trách nhiệm về những khoản tài chính mà trường đó nhận được từ Nhà nuớc vì suy cho cùng đó cũng là tiền thuế của nhân dân. Trường phải lý giải được những khoản chi tiêu của trường. Ở nhiều nuớc phát triển các trường, dù công hay tư, đều có trách nhiệm công bố hàng năm báo cáo tài chánh đã được kiểm toán. Việc công bố này có khi bắt buộc bởi luật pháp (thường áp dụng với các trường
  6. nhận ngân sách của chính phủ), có khi không, nhưng thường các trường vẫn công bố vì trường nhìn thấy lợi ích trong việc công bố này. Trường công bố vì muốn công chúng nhìn thấy sự minh bạch về tài chánh của trường. Ngoài ra nếu chịu khó đọc kỹ các báo cáo tài chánh này, công chúng sẽ thấy ưu tiên của trường ở đâu, phục vụ chất lượng giảng dạy hay phục vụ lợi ích cá nhân. Do đó một chỉ tiêu quan trọng là các trường phải có trách nhiệm công bố báo cáo tài chánh. Thực hiện được chỉ tiêu này thì chỉ có lợi cho trường mà thôi. Một trách nhiệm có vẻ “vô hình” là trường phải đào tạo ra những con người mà xã hội có niềm tin vào sự an toàn và thành thạo của sinh viên khi hành nghề. Chẳng hạn trường phải đào tạo luật sư, bác sĩ có lương tâm; kỹ sư xây dựng xây nhà, xây cầu không sập, kế toán viên phải liêm chính…Tạo sự an tâm cho xã hội là trách nhiệm thiêng liêng của trường, tuy không dễ quy định thành văn bản, nhưng công chúng cũng phải nhìn thấy được những kết quả này từ kiểm định. Như vậy đằng sau quá trình kiểm định chất lượng của một trường đại học là tạo cho trường chịu trách nhiệm với những người liên quan đến trường (sinh viên, nhà tuyển dụng, trường bạn và cao hơn nhà nước và dân chúng) về những quyết định và hành động của trường, và khi cần hay nếu được hỏi, trường có thể giải thích được những quyết định này và hành động này. Đó là tính tự chịu trách nhiệm (accountability), mà trong kế toán là “tính hạch toán”, của trường học. Nó cao hơn một bậc tinh thần trách nhiệm (responsibilty) quen thuộc. Như đã nói ở trên, kiểm định không phải là cứu cánh của một quá trình đạt đến chất lượng mà nó là một trạng thái của một trường. Trạng thái này là một bản tuyên ngôn với nhà nước và công chúng rằng trường đã đạt đến
  7. những chuẩn mực nhất định về mọi mặt hoạt động của trường, không hẳn chỉ có chất lượng giáo dục. Qua kiểm định trường tăng cường tính minh bạch (tranparency) và tính trung thực – lương thiện (integrity) của trường đối với xã hội, thuộc tính mà các hoạt động kinh tế - xã hội Việt Nam cần hơn lúc nào hết. “Sản phẩm” của kiểm định là nhà trường đã công khai tuyên bố cho các thành viên trực tiếp của trường như sinh viên, giảng viên, nhân viên, người góp vốn (tư nhân và Nhà nước), cho đến những người liên hệ gián tiếp với trường như dân chúng, các trường bạn, đều có cảm giác, hay đúng hơn, tin tưởng là họ có một lợi ích đến sự thành công của trường, nghĩa là toàn thể xã hội là những stakeholder♦ của trường. Chúng ta còn mong muốn gì hơn nữa! Để kết luận, kiểm định là một quá trình giúp một trường đại học nhìn lại mình để tự đánh giá theo những tiêu chí nào đó. Quá trình đánh giá phải tự nguyện vì trường thấy được những lợi ích cụ thể trước hết từ chế độ chính sách của Nhà nước ban hành (hình như chưa ban hành). Nhưng kiểm định còn nói lên một trạng thái của trường. Nhờ trạng thái này trường hoàn thiện tính tự chịu trách nhiệm, tính minh bạch. Kết quả cuối cùng là trường là tạo sự an tâm và tin tưởng (trở lại với từ credit đề cập ở đầu báo cáo) cho lãnh đạo ngành giáo dục, người học, phụ huynh, và rộng ra là xã hội. Đó là thực chất chất lượng giáo dục đại học và thực chất của kiểm định. ♦ Trong tiếng Anh stakeholder là người hay tập thể có lợi ích hay quyền lợi trong một tổ chức.

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản