Kiến thức, công thức sinh học lớp 12

Chia sẻ: trungkiens

I . Tính số nuclêôtit của ADN hoặc của gen 1. Đối với mỗi mạch của gen : - Trong ADN , 2 mạch bổ sung nhau , nên số nu và chiều dài của 2 mạch bằng nhau . A1 + T1 + G1 + X1 = T2 + A2 + X2 + G2 = - Trong cùng một mạch , A và T cũng như G và X , không liên kết bổ sung nên không nhất thiết phải bằng nhau . Sự bổ sung chỉ có giữa 2 mạch : A của mạch...

Bạn đang xem 10 trang mẫu tài liệu này, vui lòng download file gốc để xem toàn bộ.

Nội dung Text: Kiến thức, công thức sinh học lớp 12

NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

HEÄ THOÁNG TOAØN BOÄ KIEÁN THÖÙC SINH HOÏC PHOÅ THOÂNG
*********************
A. CÔ SÔÛ VAÄT CHAÁT VAØ CÔ CHEÁ DI TRUYEÀN ÔÛ CAÁP ÑOÄ
PHAÂN TÖÛ (ADN – ARN – PROÂTEÂIN )

PHAÀN I . CAÁU TRUÙC ADN

I . Tính soá nucleâoâtit cuûa ADN hoaëc cuûa gen
1. Ñoái vôùi moãi maïch cuûa gen :
- TrongADN , 2 maïchboå sungnhau, neânsoánu vaø chieàudaøi cuûa2 maïchbaèngnhau.

N
A1 + T1 + G1 + X1 = T2 + A2 + X2 + G2 =
2
- Trongcuøngmoätmaïch, A vaø T cuõngnhö G vaø X , khoânglieânkeátboåsungneân
khoângnhaátthieátphaûi baèngnhau. Söï boåsungchæcoù giöõa2 maïch: A cuûamaïchnaøy
boåsung vôùi T cuûamaïchkia , G cuûamaïchnaøyboåsung vôùi X cuûamaïchkia . Vì vaäy,
soánu moãi loaïi ôû maïch1 baèngsoánu loaïi boåsungmaïch2 .

A1 = T2 ; T1 = A2 ; G1 = X2 ; X1 = G2
2. Ñoái vôùi caû 2 maïch :
- Soánu moãi loaïi cuûaADN laø soánu loaïi ñoùôû caû2 maïch:
A = T = A1 + A2 = T1 + T2 = A1 + T1 = A2 + T2
G = X = G1 + G2 = X1 + X2 = G1 + X1 = G2 + X2
Chuùyù :khi tính tæleä %
% A1 + % A2 %T 1 + %T 2
%A = % T = = = …..
2 2
%G1 + %G 2 % X 1 + % X 2
%G = % X = = =…….
2 2
Ghi nhôù : Toång2 loaïi nu khaùcnhoùmboåsungluoânluoânbaèngnöûasoánu cuûaADN
hoaëcbaèng50%soánu cuûaADN : Ngöôïc laïi neáubieát:
+Toång2 loaïi nu =N / 2 hoaëcbaèng50%thì 2 loaïi nu ñoùphaûi khaùc nhoùmboåsung

+Toång 2 loaïi nu khaùcN/ 2 hoaëckhaùc50% thì 2 loaïi nu ñoùphaûi cuøngnhoùmboåsung

3. Toång soá nu cuûa ADN (N)
Toångsoánu cuûaADN laø toångsoácuûa4 loaïi nu A +T +G+X . Nhöngtheonguyeântaéc
boåsung(NTBS) A= T , G=X . Vì vaäy, toångsoánu cuûaADN ñöôïc tính laø :

N = 2A + 2G = 2T + 2X hay N = 2( A+ G)
N
Do ñoùA + G = hoaëc %A + %G = 50%
2

- 1-
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

4. Tính soá chu kì xoaén ( C )
Moät chukì xoaéngoàm10 caëpnu =20 nu . khi bieáttoångsoánu ( N) cuûaADN :

N
N = C x 20 => C=
20
5. Tính khoái löôïng phaân töû ADN (M ) :
Moät nu coù khoái löôïngtrungbình laø 300ñvc . khi bieáttoångsoánu suy ra

M = N x 300 ñvc
6. Tính chieàu daøi cuûa phaân töû ADN ( L ) :
Phaân töû ADN laø 1 chuoãi goàm 2 maïch ñôn chaïy song song vaø xoaén ñeàu
truïc . vì vaäy chieàu daøi cuûa ADN laø chieàu daøi cuûa 1 maïch vaø baèng
0 N
cuûa noù . Moãi maïch coù
nucleâoâtit, ñoä daøi cuûa 1 nu laø 3,4 A
2

N
L= . 3,4A0
2
Ñôn vò thöôøngduøng:
4
• 1 microâmet = 10 angstron ( A0 )
• 1 microâmet = 103 nanoâmet ( nm)
• 1 mm = 103 microâmet = 106 nm = 107 A0
II. Tính soá lieân keát Hiñroâ vaø lieân keát Hoùa Trò Ñ – P
1. Soá lieân keát Hiñroâ ( H )
+ A cuûamaïchnaøynoái vôùi T ôû maïchkia baèng2 lieânkeáthiñroâ

+G cuûamaïchnaøynoái vôùi X ôû maïchkia baèng3 lieânkeáthiñroâ

Vaäy soálieânkeáthiñroâcuûagenlaø :
H = 2A + 3 G hoaëc H = 2T + 3X

2. Soá lieân keát hoaù trò ( HT )
N
a) Soá lieânkeáthoaùtrò noái caùcnu treân1 maïchgen: -1
2

Trongmoãi maïchñôncuûagen, 2 nu noái vôùi nhaubaèng1 lk hoaùtrò , 3 nu noái
N
nhaubaèng2 lk hoaùtrò … nu noái nhaubaèng -1
2
N
2
N
b) Soálieânkeáthoaùtrò noái caùcnu treân2 maïchgen : 2( -1)
2


- 2-
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

N
Do soálieânkeáthoaùtrò noái giöõacaùcnu treân2 maïchcuûaADN : 2( -1)
2

c) Soá lieân keát hoaù trò ñöôøng – photphaùt trong gen ( HT
Ñ-P)


Ngoaøi caùc lieân keát hoaù trò noái giöõa caùc nu trong gen thì
trong moãi nu coù 1 lk hoaù trò gaén thaønh phaàn cuûa H3PO4
vaøo thaønh phaàn ñöôøng . Do ñoù soá lieân keát hoaù trò Ñ – P
trong caû ADN laø :
N
HTÑ-P = 2( - 1 ) + N = 2 (N – 1)
2




PHAÀN II. CÔ CHEÁ TÖÏ NHAÂN ÑOÂI CUÛADN

I . TÍNH SOÁ NUCLEÂOÂTIT TÖÏ DO CAÀN DUØNG
1.Qua 1 laàn töï nhaân ñoâi ( töï sao , taùi sinh , taùi baûn )
+ Khi ADN töï nhaânñoâi hoaøntoaøn2 maïchñeàulieânkeátcaùcnu töï do theo
NTBS : A ADN noái vôùi TTöï do vaø ngöôïc laïi ; GADN noái vôùi X Töï do vaø
ngöôïc laïi . Vì vaây soá nu töï do moãi loaïi caàn duøng baèng soá
nu maø loaïi noù boå sung
Atd =Ttd = A = T ; Gtd = Xtd = G = X
+Soánu töï do caànduøngbaèngsoánu cuûaADN
Ntd = N
2. Qua nhieàu ñôït töï nhaân ñoâi ( x ñôït )
+Tính soá ADN con
1
- 1 ADN meï qua 1 ñôït töï nhaân ñoâi taïo 2con ADN = 2
- 1 ADN meï qua 2 ñôït töï nhaân ñoâi taïo 4 = 22 ADN con
- 1 ADN meï qua3 ñôït töï nhaân ñoâi taïo 8 = 23 ADN con
- 1 ADN meï qua x ñôït töï nhaân ñoâi taïo 2x ADN con
Vaäy : Toång soá ADN con = 2x

- Duø ôû ñôït töï nhaânñoâi naøo, trongsoáADN con taïo ra töø 1 ADN ban
ñaàu, vaãncoù 2 ADN con maømoãi ADN con naøycoù chöùa1 maïchcuõ cuûa
ADN meï . Vì vaäysoáADN con coønlaïi laø coù caû2 maïchcaáuthaønhhoaøn
toaøntöø nu môùi cuûamoâi tröôøngnoäi baøo.
x
Soá ADN con coù 2 maïch ñeàu môùi = 2 –2
+ Tính soá nu töï do caàn duøng :
- Soánu töï do caànduøngthì ADN traûi quax ñôït töï nhaânñoâi baèngtoång
soánu saucuøngcouptrongcaùcADN con tröø soánu banñaàucuûaADN meï
- 3-
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC
x
• Toång soá nu sau cuøng trong trong caùc ADN con : N.2
• Soá nu ban ñaàu cuûa ADN meï :N
Vì vaäy toång soá nu töï do caàn duøng cho 1 ADN qua x ñôït töï
nhaân ñoâi :
∑ N td = N .2x – N = N( 2X -1)
- Soánu töï do moãi loaïi caànduønglaø:
∑ A td = ∑ T td = A( 2X -1)
∑ G td = ∑ X td = G( 2X -1)
+Neáutính soánu töï do cuûaADN con maøcoù 2 maïchhoaøntoøanmôùi :
∑ N td hoaøn toaøn môùi = N( 2X - 2)
∑ A td hoaøn toaøn môùi = ∑ T td = A( 2X -2)
∑ G td hoaøn toaøn môùi = ∑ X td = G( 2X 2)
II .TÍNH SOÁ LIEÂN KEÁT HIÑROÂ ; HOAÙ TRÒ Ñ- P ÑÖÔÏC HÌNH
THAØNH HOAËC BÒ PHAÙ VÔÕ
1. Qua 1 ñôït töï nhaân ñoâi
a. Tính soá lieân keát hiñroâbò phaù vôõ vaø soá lieân keát hiñroâ
ñöôïc hình thaønh
Khi ADN töï nhaânñoâi hoaøntoaøn:
- 2 maïchADN taùchra , caùclieânkeáthiñroâgiöõa2 maïchñeàubò phaùvôõ
neânsoálieânkeáthiñroâbò phaùvôõ baèngsoálieânkeáthiñroâcuûaADN
H bò ñöùt = H ADN
- Moãi maïch ADN ñeàu noái caùc nu töï do theo NTBS baèng
caùc lieân keát hiñroâ neân soá lieân keát hiñroâ ñöôïc hình thaønh
laø toång soá lieân keát hiñroâ cuûa 2 ADN con
H hình thaønh = 2 . HADN
b. Soá lieân keát hoaù trò ñöôïc hình thaønh :
Trongquaùtrìnhtöï nhaânñoâi cuûaADN , lieânkeáthoaùtrò Ñ –P noái caùcnu
trong moãi maïchcuûaADN khoângbò phaùvôõ . Nhöngcaùcnu töï do ñeánboå
sungthì döôïc noái vôùi nhaubaènglieânkeáthoaùtrò ñeåhình thaønh2 maïchmôùi
Vì vaäysoálieânkeáthoaùtrò ñöôïc hình thaønhbaèngsoálieânkeáthoaùtrò
noái caùcnu vôùi nhautrong2 maïchcuûaADN
N
HT ñöôïc hình thaønh = 2 ( - 1 ) = N- 2
2
2 .Qua nhieàu ñôït töï nhaân ñoâi ( x ñôït )
a. Tính toång soá lieân keát hidroâ bò phaù vôõ vaø toång soá
lieân keát hidroâ hình thaønh :
-Toångsoálieânkeáthidroâbò phaùvôõ :
∑ H bò phaù vôõ = H (2x – 1)
- Toångsoálieânkeáthidroâñöôïc hình thaønh:
∑ H hình thaønh = H 2x
- 4-
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

b. Toång soá lieân keát hoaù trò ñöôïc hình thaønh :
Lieânkeáthoaùtrò ñöôïc hình thaønhlaø nhöõnglieânkeáthoaùtrò noái caùcnu
töï do laïi thaønhchuoãimaïchpolinucleâoâtitmôùi
N
Soálieânkeáthoaùtrò noái caùcnu trongmoãi maïchñôn: -1
2
- TrongtoångsoámaïchñôncuûacaùcADN con coøncoù 2 maïchcuõ cuûa
ADN meï ñöôïc giöõ laïi
x
- Do ñoù soá maïch môùi trong caùc ADN con 2 , vì vaây toång
- laø 2.2
soá lieân keát hoaù trò ñöôïc hình thaønh laø :
N
- ∑ HT hình thaønh = (
2
- 1) (2.2x – 2) = (N-2) (2x – 1)
III. TÍNH THÔØI GIAN SAO MAÕ
Coù theåquannieämsöï lieânkeátcaùcnu töï do vaøo2 maïchcuûaADN laø
ñoàngthôøi , khi maïchnaøytieápnhaânvaø ñoùnggoùpdöôïc baonhieâunu thì
maïchkia cuõnglieânkeátñöôïc bay nhieâunu
Toác ñoä töï sao : Soánu döôïc tieápnhaänvaø lieánkeáttrong1
giaây
1. Tính thôøi gian töï nhaân ñoâi (töï sao )
Thôøi gianñeå2 maïchcuûaADN tieápnhaänvaø kieânkeátnu töï do
- Khi bieátthôøi gianñeåtieápnhaänvaø l ieânkeáttrong1 nu laø dt , thôøi gian
töï saodöôïc tính laø :
N
TG töï sao = dt .
2
- Khi bieát toácñoätöï sao(moãi giaâylieânkeátñöôïc baonhieâunu )thì thôøi
giantöï nhaânñoâi cuûaADN laø :
TG töï sao = N : toác ñoä töï sao

PHAÀN III . CAÁU TRUÙC ARN

I.TÍNH SOÁ RIBOÂNUCLEÂOÂTIT CUÛA ARN :
- ARN thöôøng goàm4 loaïi riboânu: A ,U , G , X vaø ñöôïc toånghôïp töø 1
maïchADN theoNTBS . Vì vaâî soáriboânucuûaARN baèngsoánu 1 maïchcuûa
ADN
N
rN = rA + rU + rG + rX =
2
- TrongARN A vaø U cuõngnhö G vaø X khoânglieânkeátboåsungneânkhoâng
nhaátthieátphaûi baèngnhau. Söï boåsungchæcoù giöõaA, U , G, X cuûaARN
laànlöôït vôùi T, A , X , G cuûamaïchgoácADN . Vì vaäysoáriboânumoãi loaïi
cuûaARN baèngsoánu boåsungôû maïchgoácADN .
rA = T goác ; rU = A goác
rG = X goác ; rX = Ggoác

- 5-
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

* Chuù yù : Ngöôïc laïi , soálöôïngvaø tæleä % töøngloaïi nu cuûaADN ñöôïc tính
nhö sau:
+Soálöôïng:
A = T = rA + rU
G = X = rR + rX
+Tæleä % :
%rA + %rU
% A = %T =
2
%rG + %rX
%G = % X =
2
II. TÍNH KHOÁI LÖÔÏNG PHAÂN TÖÛ ARN (MARN)
Moät riboânucoù khoái löôïng trungbình laø 300ñvc , neân:
N
MARN = rN . 300ñvc = . 300 ñvc
2
III. TÍNH CHIEÀU DAØI VAØ SOÁ LIEÂN KEÁT HOAÙ TRÒ Ñ – P CUÛA
ARN
1 Tính chieàu daøi :
- ARN goàm coù maïch rN riboânu vôùi ñoä daøi 1 0nu laø 3,4 A
. Vì vaäy
chieàu daøi ARN baèng chieàu daøi ADN toång hôïp neân ARN ñoù
N
- Vì vaäy LADN = LARN = rN . 3,4A0 = . 3,4 A0
2
2 . Tính soá lieân keát hoaù trò Ñ –P:
+ Trongchuoãi maïchARN : 2 riboânunoái nhaubaèng1 lieânkeáthoaùtrò , 3
riboânunoái nhaubaèng2 lieânkeáthoaùtrò …Do ñoùsoálieânkeáthoaùtrò noái
caùcriboânutrongmaïchARN laø rN – 1
+ Trong moãi riboânu coù 1 lieân keát hoaù trò gaén thaønh phaàn axit H
3PO4 vaøo
thaønh phaàn ñöôøng . Do ñoù soá lieân keát hoùa trò loaïi naøy coù
trong rN riboânu laø rN
Vaäy soá lieân keát hoaù trò Ñ –P cuûa ARN :
HT ARN = rN – 1 + rN = 2 .rN -1

PHAÀN IV . CÔ CHEÁ TOÅNG HÔÏP ARN

I . TÍNH SOÁ RIBOÂNUCLEÂOTIT TÖÏ DO CAÀN DUØNG
1 . Qua 1 laàn sao maõ :
Khi toånghôïp ARN , chæmaïchgoáccuûaADN laømkhuoânmaãulieâncaùc
riboânutöï do theoNTBS :
AADN noái U ARN ; TADN noái A ARN
GADN noái X ARN ; XADN noái G ARN
Vì vaäy:
+Soáriboânutöï do moãi loaïi caànduøngbaèngsoánu loaïi maønoùboåsung
treânmaïchgoáccuûaADN
- 6-
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

rAtd = Tgoác ; rUtd = Agoác
rGtd = Xgoác; rXtd = Ggoác
+Soáriboânutöï do caùcloaïi caànduøngbaèngsoánu cuûa1 maïchADN
N
rNtd =
2
2. Qua nhieàu laàn sao maõ ( k laàn )
Moãi laànsaomaõtaïo neân1 phaântöûARN neânsoáphaântöû ARN sinh ra
töø 1 genbaèngsoálaànsaomaõcuûagenñoù.
Soáphaântöû ARN =Soálaànsaomaõ =K
+Soáriboânutöï do caànduønglaø soáriboânucaáuthaønhcaùcphaântöû
ARN . Vì vaäyquaK laànsaomaõtaïo thaønhcaùcphaântöûARN thì toångsoá
riboânutöï do caànduønglaø:
∑ rNtd = K . rN
+Suy luaäntöôngtöï , soáriboânutöï do moãi loaïi caànduønglaø :
∑ rAtd = K. rA = K . Tgoác ; ∑ rUtd = K. rU = K . Agoác
∑ rGtd = K. rG = K . Xgoác ; ∑ rXtd = K. rX = K . Ggoác
* Chuùyù : Khi bieátsoáriboânutöï do caànduøngcuûa1 loaïi :
+Muoánxaùcñònhmaïchkhuoânmaãuvaø soálaànsaomaõ thì chia soá
riboânuñoùcho soánu loaïi boåsungôû maïch1 vaø maïch2 cuûaADN =>Soálaàn
saomaõphaûi laø öôùcsoágiöõasoáribboânuñoùvaø soánu loaïi boåsungôû maïch
khuoânmaãu.
+Trongtröôønghôïp caêncöù vaøo1 loaïi riboânutöï do caànduøngmaøchöa
ñuûxaùcñònhmaïchgoác, caàncoù soáriboânutöï do loaïi khaùcthì soálaànsao
maõphaûi laø öôùcsoáchunggiöõasoùriboânutöï do moãi loaïi caànduøngvôùi soá
nu loaïi boåsungcuûamaïchgoác
II. TÍNH SOÁ LIEÂN KEÁT HIÑROÂ VAØ LIEÂN KEÁT HOAÙ TRÒ Ñ – P :
1 . Qua 1 laàn sao maõ :
a. Soá lieânkeáthidro :
H ñöùt = ADNH
H hình thaønh = H ADN
=> H ñöùt = H hình thaønh = H ADN

b. Soálieânkeáthoaùtrò :
HT hình thaønh = rN – 1
2. Qua nhieàu laàn sao maõ ( K laàn ) :
a. Toångsoálieânkeáthidroâbò phaùvôõ
∑ H phaù vôõ = K . H
b. Toångsoálieânkeáthoaùtrò hình thaønh:
∑ HT hình thaønh = K ( rN – 1)
III. TÍNH THÔØI GIAN SAO MAÕ :

- 7-
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

* Toác ñoä sao maõ : Soáriboânuñöôïc tieápnhaänvaø lieânkeátnhautrong1
giaây.
*Thôøi gian sao maõ :
- Ñoái vôùi moãi laàn sao maõ : laø thôøi gianñeåmaïchgoáccuûagentieáp
nhaänvaø lieânkeátcaùcriboânutöï do thaønhcaùcphaântöûARN
+Khi bieátthôøi gianñeåtieápnhaän1 riboânulaø dt thì thôøi giansaomaõ
laø :
TG sao maõ = dt . rN
+Khi bieáttoácñoäsaomaõ( moãi giaâylieânkeátñöôïc baonhieâuriboânu)
thì thôøi giansaomaõlaø :
TG sao maõ = r N : toác ñoä sao maõ

- Ñoái vôùi nhieàulaànsaomaõ ( K laàn) :
+Neáuthôøi gianchuyeåntieápgiöõa2 laànsaomaõmaøkhoângñaùngkeå
thi thôøi giansaomaõnhieàulaànlaø :
TG saomaõnhieàulaàn =K TG saomaõ1 laàn
+NeáuTG chuyeåntieápgiöõa2 laànsaomaõlieântieápñaùngkeålaø ∆t
thôøi giansaomaõnhieàulaànlaø :
TG saomaõnhieàulaàn =K TG saomaõ1 laàn +(K-1) ∆t
PHAÀN IV . CAÁU TRUÙC PROÂTEÂIN
I . TÍNH SOÁ BOÄ BA MAÄT MAÕ - SOÁ AXIT AMIN
+Cöù 3 nu keátieápnhautreânmaïchgoáccuûagenhôïp thaønh1 boäba
maõgoác, 3 riboânukeátieápcuûamaïchARN thoângtin ( mARN) hôïp thaønh
1 boäba maõsao. Vì soáriboânucuûamARN baèngvôùi soánu cuûamaïchgoác
, neânsoáboäba maõgoáctrong gen baèngsoáboäba maõsaotrongmARN .
N rN
Soá boä ba maät maõ = =
2.3 3
+ Trongmaïchgoáccuûagencuõngnhö trongsoámaõsaocuûa
mARN thì coù 1 boäba maõkeátthuùckhoângmaõhoaùa amin. Caùc boäbacoøn
laïi co maõhoaùa.amin
N rN
Soá boä ba coù maõ hoaù a amin (a.amin chuoãi polipeptit)= -1 =
2.3 3
-1
+ Ngoaøi maõkeátthuùckhoângmaõhoùaa amin, maõmôûñaàu
tuy coù maõhoùaa amin, nhönga aminnaøybò caétboûkhoângthamgia vaøocaáu
truùcproâteâin
Soá a amin cuûa phaân töû proâteâin (a.amin proâ hoaøn chænh )=
N rN
-2 = -2
2.3 3
II. TÍNH SOÁ LIEÂN KEÁT PEPTIT
- Soá lieân keát peptit hình thaønh = soá phaân töû H
2O taïo ra


-8-
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

- Hai a aminnoái nhaubaèng1 lieânkeátpeùptit, 3 a amincoù 2 lieânkeát
peptit ……..chuoãipolipeptitcoù m laø a aminthì soálieânkeátpeptitlaø :

Soá lieân keát peptit = m -1

III. TÍNH SOÁ CAÙCH MAÕ HOÙA CUÛA ARN VAØ SOÁ CAÙCH SAÉP
ÑAËT A AMIN TRONG CHUOÃI POLIPEPTIT
Caùc loaïi a aminvaø caùcboäba maõhoaù:Coù 20 loaïi a aminthöôønggaëptrong
caùcphaântöûproâteâinnhö sau:
1) Glixeârin: Gly 2) Alanin : Ala 3) Valin : Val 4)
Lôxin : Leu
5) Izolôxin : Ile 6 ) Xerin : Ser 7 ) Treonin: Thr 8 ) Xistein :
Cys
9) Metionin : Met 10) A. aspartic: Asp 11)Asparagin: Asn 12) A glutamic:
Glu
13) Glutamin:Gln 14) Arginin : Arg 15) Lizin : Lys 16) Phenilalanin
:Phe
17) Tirozin: Tyr 18) Histidin : His 19) Triptofan: Trp 20) Proâlin : pro
Baûng boä ba maät maõ



U X A G
UUU UXU U A U Tyr UGU U
U U X phe UXX UAX U G X Cys X
U UUA U X A Ser U A A ** U G A ** A
U U G Leu UXG U A G ** UGG G
Trp
XUU XXU XAU His X G U
U
XUX XXX XAX XGX
X
Pro XAA XGA
X A
Leu XXA XAG Gln Arg
G
XUA XXG XGG
XUG
AUA AXU AAU AGU
AUX He AXX Asn AGX U
AUA Thr AAX Ser X
A
A U G * Met AXA AAA AGA A
AXG AAG AGG G
Lys Arg
G GUU GXU GAU GGU U
GUX GXX GAX GGX X
- 9-
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

Val GXA Asp GGA Gli
GUA Ala GAA GGG A
G U G * Val G X G GAG G
Glu

Kí hieäu : * maõ môû ñaàu ; ** maõ keát thuùc




PHAÀN V . CÔ CHEÁ TOÅNG HÔÏP PROÂTEÂIN

I .TÍNH SOÁ AXIT AMIN TÖÏ DO CAÀN DUØNG :
Trongquaùtình giaûi maõ, toånghôïp proâtein,chæboäbanaøocuûamARN coù
maõhoaùa aminthì môùi ñöôïc ARN manga aminñeángiaûi maõ.
1 ) Giaûi maõtaïo thaønh1 phaântöûproâtein:
• Khi riboâxoâmchuyeåndòchtöø ñaàunaøyñeánñaàunoï cuûamARN ñeå
hình thaønhchuoãipolipeptitthì soáa amintöï do caànduøngñöôïc ARN vaän
chuyeånmangñeánlaø ñeågiaûi maõmôûñaàuvaø caùcmaõkeátieáp, maõ
cuoái cuøngkhoângñöôïc giaûi . Vì vaäysoáa amintöï do caànduønghcho
moãi laàntoånghôïp chuoãi polipeptitlaø :
N rN
Soáa amintöï do caànduøng: Soá aa =
td -1 = -1
2.3 3
• Khi rôøi khoûi riboâxoâm, trongchuoãi polipeptitkhoângcoøna amintöông
öùngvôùi maõmôûñaàu.Do ñoù, soáa amintöï do caànduøngñeåcaáu
thaønhphaântöû proâteâin ( thamgia vaøocaáutruùcproâteâinñeåthöïc hieän
chöùcnaêngsinh hoïc ) laø :
Soá a amin töï do caàn duøng ñeå caáu thaønh proâteâin hoaøn chænh :
N rN
Soá aap = -2 = -2
2.3 3

2 ) Giaûi maõtaïo thaønhnhieàuphaântöûproâteâin:

• Trongquaùtrìnhgiaûi maõ, toånghôïp proâteâin, moãi löôït chuyeåndòch
cuûariboâxoâmtreânmARN seõtaïo thaønh1 chuoãi polipeptit.

- Coù n riboxomchuyeåndòchquamARN vaø khoângtrôûlaïi laø coù n löôït
tröôït cuûariboâxoâm. Do ñoùsoáphaântöû proâteâin( goàm1 chuoãi
polipeptit) =soálöôït tröôït cuûariboâxoâm.

- Moät gensaomaõnhieàulaàn,taïo nhieàuphaântöû mARN cuøngloaïi . Moãi
mARN ñeàucoù n löôït riboâxoâmtröôït quathì quaùtrình giaûmaõbôûi K
phaântöû mARN seõtaïo ra soáphaântöûproâteâin:
- 10 -
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

∑ soá P = toång soá löôït tröôït RB = K .n

• Toångsoáaxit amintöï do thuñöôïc hayhuy ñoängvöøañeåthamgia vaøo
caáutruùccaùcphaàntöø proteinvöøañeåthamgia maõmôûñaàu.Vì vaäy:

-Toångsoáaxit amintöï do ñöôïc duøngcho quaùtrình giaûi maõlaø
soáaxit aminthamgia vaøocaáutruùcphaàntöû proteinvaø soáaxit amin
thjamgia vaøovieäcgiaûi maõmôûñaàu(ñöôïc duøng1 laànmôûmaø
thoâi ).
rN rN
∑ aatd = Soá P . (
3
- 1) = Kn (
3
- 1)

- Toångsoáa aminthamgia caáutruùcproâteâinñeåthöïc hieänchöùc
naêngsinh hoïc ( khoângkeåa aminmôûñaàu) :
rN
∑ aaP = Soá P . (
3
-2)

II . TÍNH SOÁ PHAÂN TÖÛ NÖÔÙC VAØ SOÁ LIEÂN KEÁT PEPTIT

Trongquaùtrìnhgiaûi maõkhi chuoãi polipeptitñanghình thaønhthì cöù 2 axit
aminkeátieápnoái nhaubaènglieânkeátpeptitthì ñoàngthôøi giaûi phoùng1
phaântöû nöôùc,3 axit aminnoái nhaubaèng2 lieânkeátpaptit, ñoàngthôøi giaûi
phoùng2 phaântöû nöôùc… Vì vaäy:
• Soáphaântöû nöùôcñöôïc giaûi phoùngtrongquaùtrìnhgiaûi maõtaïo1
chuoãi polipeptitlaø
rN
Soáphaântöû H2O giaûi phoùng = -2
3
• Toångsoáphaântöû nöôùcñöôïc giaûi phoùngtrongquaùtrình toånghôïp
nhieàuphaântöû protein(moãi phaântöûproteinlaø 1 chuoãi polipeptit) .
rN
∑ H2O giaûi phoùng = soá phaân töû proâteâin .
3
-2
• Khi chuoãipolipeptitrôøi khoûi riboxomthamgia chöùcnaêngsinh hoïc thì
axit aminmôûñaàutaùchra 1 moái lieânkeátpeptitvôùi axit aminñoùkhoâng
rN
coønsoálieânkeátpeptitthöïc söï taïo laäpñöôïc laø -3 = soá aaP -1 . vì
3
vaäytoångsoálieânkeátpeptitthöïc söï hình thaønhtrongcaùcphaântöû
proteinlaø :
rN
∑ peptit = Toång soá phaân töû protein . (
3
- 3 ) = Soá P(soá aaP - 1 )
III. TÍNH SOÁ ARN VAÄN CHUYEÅN ( tARN)


- 11 -
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

Trongquaùtrìnhtoånghôïp protein,tARN nangaxit aminñeángiaûi maõ.Moãi löôït
giaûi naõ,tARN cungcaáp1 axit amin moätphaàntöû ARN giaûi maõbaonhieâu
löôït thì cungcaápbaynhieâuaxit amin.
Söï giaûi maõcuûatARN coù theåkhoânggioángnhau: coù loaïi giaûi maõ3 laàn,
coù loaïi 2 laàn,1 laàn.
- Neáucoù x phaântöû giaûi maõ3 laàn soáaadochuùngcungcaáplaø 3x.
y phaântöû giaûi maõ2 laàn … laø 2 y .
z phaântö’ giaûi maõ1 laàn … laø z

-Vaäy toångsoáaxit amincaànduønglaø do caùcphaântöû tARN vaänchuyeån3
loaïi ñoùcungcaáp phöôngtrình.

3x + 2y + z = ∑ aa töï do caàn duøng
IV. SÖÏ DÒCH CHUYEÅN CUÛA RIBOXOM TREÂN ARN THOÂNG TIN

1.Vaän toác tröôït cuûa riboxom treân mARN
- Laø ñoädaøi mARN maøriboxomchuyeåndòchñöôïc tron1 giaây.
- Coù theåtính vaäntoáctröôït baèngcaùchcia chieàudaøi mARN cho thôøi
gianriboxomtröôït töø ñaàunoï ñeánñaàukia. (tröôït heátMarn )

l
v = (A0/s )
t
* Toác ñoägiaûi maõcuûaRB :
- Laø soáaxit amincuûachuoãi polipeptitkeùodaøi trong1 giaây(soáboä
bañöôïc giaûi trong1 giaây) =SoáboäbamaøRB tröôït trong1 giaây.
- Coù theåtính baèngcaùchchia soáboäbacuûamARN cho thôøi gianRB
tröôït heátmARN.

Toác ñoä giaûi maõ = soá boä cuûa mARN : t
2. Thôøi gian toång hôïp 1 phaân töû protein (phaân töû protein goàm 1
chuoãi polipeptit )
- Khi riboxomtröôït quamaõkeátthuùc,rôøi khoûi mARN thì söï toånghôïp
phaântöû proteincuûariboxomñoùñöôïc xemlaø hoaøntaát.Vì vaäythôøi gianhình
thaønh1 phaântöû proteincuõnglaø thôøi gianriboxomtröôït heátchieàudaøi
mARN ( töø ñaàunoïñeánñaàukia ) .
l
t =
t
3. Thôøi gian moãi riboxom tröôït qua heát mARN ( keå töø luùc
riboâxoâm 1 baét ñaàu tröôït )
Goïi ∆t : khoaûngthôøi gianriboâxoâmsautröôït chaämhônriboâxoâmtröôùc
- Ñoái vôùi RB 1 : t
- 12 -
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

- Ñoái vôùi RB 2 : t +∆t
- Ñoái vôùi RB 3 : t +2∆t
- Töôngtöï ñoái vôùi caùcRB coønlaïi
VI. TÍNH SOÁ A AMIN TÖÏ DO CAÀN DUØNG ÑOÁI VÔÙI CAÙC
RIBOÂXOÂM COØN TIEÁP XUÙC VÔÙI mARN
Toångsoá a amintöï do caànduøngñoái vôùi caùcriboxomcoù tieápxuùcvôùi 1
mARN laø toångcuûacaùcdaõypolipepti maømoãi riboxomñoùgiaûi maõñöôïc :
∑ aatd = a1 + a2 + ……+ ax
Trong ñoù : x =soáriboâxoâm ; a1 , a2 … = soá a amin cuûa chuoãi
polipeptit cuûa RB1 , RB2 ….
* Neáu trong caùc riboxom caùch ñeàu nhau thì soá a amin trong
chuoãi polipeptit cuûa moãi riboxom ñoù laàn löôït hôn nhau laø 1
haèng soá :  soá a amin cuûa töøng riboxom hoïp thaønh 1 daõy
caáp soá coäng :
- Soá haïng ñaàu a1 = soá 1 a amin cuûa RB1
- Coâng sai d = soá a amin ôû RB sau keùm hôn soá a amin
tröôùc ñoù .
- Soá haïng cuûa daõy x = soá riboxom coù tieáp xuùc mARN
( ñang tröôït treân mARN )
Toång soá a amin töï do caàn duøng laø toång cuûa daõy
caáp soá coäng ñoù:
x
Sx = [2a1 + (x – 1 ) d ]
2




B .CÔ SÔÛ VAÄT CHAÁT VAØ CÔ CHEÁ DI TRUYEÀN ÔÛ CAÁP ÑOÄ
TEÁ BAØO (NST)

PHAÀN I . NHIEÃM SAÉC THEÅ VAØ CÔ CHEÁ NGUYEÂN PHAÂN

I. TÍNH SOÁ TEÁ BAØO CON TAÏO THAØNH
Teá baøosinh saûnbaèngcaùchphaânñoâi trôûthaønh2 teábaøocon  soáteábaøo
ôû theáheäsaugaápñoâi soáteábaøo ôû theáheätröôùc
• Töø 1 teábaøobanñaàu:
1
+ Qua 1 ñôït phaân baøo teá baøo con
taïo 2
+ Qua 2 ñôït phaân baøo taïo 22 teá baøo con
=>Soá teá baøo con taïo thaønh töø 1 teá baøo ban ñaàu
quax ñôït phaânbaøo A= 2x
• Töø nhieàuteábaøobanñaàu:
- 13 -
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

• + a teá baøo qua x1 ñôït phaân baøo  teá baøo con a1.2x1
1
+ a2 teá baøo qua x2 ñôït phaân baøo  teá baøo con a2.2x2
=>Toångsoáteábaøocon sinh ra ∑ A = a1 .2x1 + a2 . 2x2 + …..
II . TÍNH SOÁ NHIEÃM SAÉC THEÅ TÖÔNG ÑÖÔNG VÔÙI NGUYEÂN
LIEÄU ÑÖÔÏC CUNG CAÁP TRONG QUAÙ TRÌNH TÖÏ NHAÂN ÑOÂI
CUÛA NHIEÃM SAÉC THEÅ
Khi töï nhaânñoâi, moãi nöõacuûanhieãmsaéctheåbanñaàutaïo theâmnöõamôùi
töø nguyeânlieäucuûamoâi tröôøngnoäi baøoñeåtrôûthaønh2 nhieãmsaéctheã
gioángheätnoù. (Do ñoùcoù theåquannieämlaø moätnhieãmsaéctheåcuõ taïo
theâmmoätnhieãmsaéctheåmôùi ).
Moãi ñôït nguyeânphaâncoù 1 dôït töï nhaânñoâi cuûacaùcnhieãmsaéc
theåtrongteábaøomeï soáñôït töï nhaânñoâi cuûanhieãmsaéctheå=soáñoät
nguyeânphaâncuûateábaøo.
• Soá NST töông ñöông vôùi nguyeân lieäu ñöôïc moâi tröôøng noäi baøo cung
caáp baèngtoångsoáNST saucuøngtrongtaátcaûteábaøocon tröø soáNST
banñaàuteábaøomeï
- ToångsoáNST saucuøngtrongtaátcaûteábaøocon : 2n .2x
- SoáNST banñaàutrongteábaøomeï : 2n
Vaäy toångsoáNST töôngñöôngvôùi nguyeânlieäuñöôïc cungcaápkhi 1 teá
baøo2n phaûi quax ñôït nguyeânphaânlaø :
∑ NST = 2n . 2x - 2n = 2n (2x – 1)
• Soá NST chöùa hoaøn toaøn nguyeân lieäu môùi
Duø ôû ñôït nguyeânphaânnaøo, trongsoáNST cuûateábaøocon cuõngcoù 2
NST mang1/2 NST cuõ cuûa1 NST banñaàu soáNST coù chöùa1/ 2 NST
cuõ =2 laànsoáNST banñaàu. Vì vaäy, soáNST trongteábaøocon maømoãi
NST naøyñeàuñöôïc caáuthaønhtöø nguyeânlieäumôùi do moâi tröôøngnoäi
baøocungcaáplaø :
∑ NST môùi = 2n . 2x - 2. 2n = 2n (2x – 2 )
III. TÍNH THÔØI GIAN NGUYEÂN PHAÂN
1. Thôøi gian cuûa 1 chu kì nguyeân phaân :
Laø thôøi giancuûa5 giai ñoïan, coù theåñöôïc tính töø ñaàukì tröôùcñeánheát
kì trunggian hoaëctöø ñaàukì trunggianñeánheátkì cuoái
2. Thôøi gian qua caùc ñôït nguyeân phaân
Laø toångthôøi giancuûacaùcñôït nguyeânphaânlieântieáp
• Toác ñoä nguyeân phaân khoâng thay ñoåi :
Khi thôøi giancuûañôït nguyeânphaânsauluoânluoânbaèngthôøi giancuûa
ñôït nguyeânphaântröôùc.
∑ TG = thôøi gian moãi ñôït x soá ñôït nguyeân phaân
• Toác ñoä nguyeân phaân thay ñoåi


- 14 -
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

Nhanhdaànñeàu: khi thôøi giancuûañôït phaânbaøosauít hônthôøi giancuûa
ñôït phaânbaøotröôùclaø 1 haèngsoá( ngöôïc laïi , thôøi giancuûanguyeân
phaângiaûmdaànñeàu)
Ví duï :
Thôøi giancuûañôït nguyeânphaân1 : 30 phuùt 30 phuùt
Thôøi giancuûañôït nguyeânphaân2 : 28 phuùt 32 phuùt
Thôøi giancuûañôït nguyeânphaân3 : 36 phuùt 34 phuùt
Nhanhdaànñeàu
chaämdaànñeàu
Vaäy : Thôøi gianquacaùcñôït phaânbaøolieântieáplaø toångcuûadaõycaáp
soácoängmaømoãi soáhaïnglaø thôøi giancuûa1 ñôït nguyeânphaân
x x
∑ TG =
2
( a1 +ax ) = [ 2a1 + ( x – 1 ) d ]
2

PHAÀN 2 . CÔ CHEÁ GIAÛM PHAÂN VAØ THUÏ TINH

I. TÍNH SOÁ GIAO TÖÛ HÌNH THAØNH VAØ SOÁ HÔÏP TÖÛ TAÏO RA
1.Taïo giao töû ( Kieåu NST giôùi tính : ñöïc XY ; caùi XX)
• Ô û vuøngchín , moãi teábaøosinh duïc sô khai ( teábaøosinh tinh ) qua
giaûmphaâncho 4 tinh truøngvaø goàm2 loaïi X vaø Y coù tæleä baèng
nhau.
- Soá tinh truøng hình thaønh = Soá teá baøo sinh tinh x 4
- Soá tinh truøng X hình thaønh = Soá teá baøo Y hình thaønh
• Ôû vuøngchín , moãi teábaøosinh duïc sô khai ( teábaøosinh tröùng)
quagiaûmphaânchæcho 1 teábaøotröùnggoàm1 loaïi X , 3 teábaøo
kia laø theåñònhhöôùng( veàsaubò tieâubieán)
- Soá tröùng hình thaønh = Soá teá baøo tröùng x 1
- Soá theå ñònh höôùng = Soá teá baøo sinh tröùng x 3
2 .Taïo hôïp töû
• Moät tinh truøngloaïi X keáthôïp vôùi tröùngtaïo thaønh1 hôïp töû XX,
coøntinh truøngloaïi Y keáthôïp vôùi tröùngtaïo thaønh1 hôïp töûXY

- Tinh truøngX x Tröùng X  Hôïp töûXX ( caùi )
- Tinh truøngY x Tröùng X  Hôïp töûXY (ñöïc )
• Moãi teábaøotröùngchækeáthôïp vôùi moättinh truøngñeåtaïo thaønh
1 hôïp töû.
Soá hôïp töû taïo thaønh = Soá tinh truøng thuï tinh = Soá tröùng
thuï tinh
3 Tæ leä thuï tinh ( hieäu suaát thuï tinh ) :
• Tæ leä thuï tinh cuûa tinh truøng = Soá tinh truøng thuï tinh : Toång
soá tinh tröùng hình thaønh
- 15 -
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

• Tæ leä thuï tinh cua tröùng = Soá tröùng thuï tinh : Toång soá
tröùng hình thaønh
III. TÍNH SOÁ LOAÏI GIAO TÖÛ VAØ HÔÏP TÖÛ KHAÙC NHAU VEÀ
NGUOÀN GOÁC VAØ CAÁU TRUÙC NST
1. Söï phaân li vaø toå hôïp cuûa NST trong quaù trình giaûm phaân
a)Ôû phaânbaøoI :
- Töø kì sauñeánkì cuoái , moãi NST keùptrongcaëptöôngñoàngphaân
li veà1 teábaøo, coù khaûnaêngtoånghôïp töï do vôùi caùcNST keùp
cuûacaùccaëpkhaùctheonhieàukieåu.
- Neáucoù traoñoåi ñoaïntrongcaëpNST thì chæthayñoåi daïngtrong
soákieåuñoù, chöùkhoânglaømtaêngsoákieåutoåhôïp
+Soá kieåu toå hôïp : 2n ( n soá caëp NST töông ñoàng )
+ Caùc daïng toå hôïp : duøng sô doà phaân nhaùnh hoaëc caùch
nhaân ñaïi soá
b) ÔÛ phaânbaøoII
- Töø kì sauñeánkì cuoái , moãi NST ñôntrongNST keùpphaânli veà1
giao töû vaø coù khaûnaêngtoåhôïp töï do vôùi caùcNST ñôncuûa
nhöõngcaëpkhaùctaïo thaønhnhieàukieåutoåhôïp , do ñoùphaùtsinh
nhieàuloaïi giao töû
- Neáucoù traoñoåi ñoïanxaûyra taïi 1 ñieåmtrongcaëpNST thì cöù
moãi caëpcoù traoñoåi ñoaïnseõlaømsoáloaïi giao töûtaênggaápñoâi
+Soá kieåu giao töû : 2 n + m ( m : soá caëp NST coù trao ñoåi ñoaïn )
+ Daïng toå hôïp : duøng sô ñoà phaân nhaùnh hoaëc caùch nhaân
ñaïi soá


C . CAÙC QUY LUAÄT DI TRUYEÀN
PHAÀN I . CAÙC ÑÒNH LUAÄT CUÛA MENDEN
A. TOÙM TAÉT LÍ THUYEÁT
I .MOÄT SOÁ KHAÙI NIEÄM VAØ THUAÄT NGÖÕ
1. Alen : laø caùctraïngthaùi khaùcnhaucuûacuøngmoätgen. Caùcalen
coù vò trí töôngöùngtreân1 caëpNST töôngñoàng(loâcut). VD: gen quy ñònh
maøu haït coù 2 alen: A ->haït vaøng; a ->haït xanh .
2. Caëp alen : laø 2 alen gioáng nhau hay khaùc nhau thuoäc cuøng moät
gen naèm treân 1 caëp NST töông ñoàng ôû vò trí töôngöùngtrongteábaøolöôõng
boäi . DV : AA , Aa , aa
- Neáu2 alencoù caáutruùcgioángnhau->Caëp gen ñoàng hôïp . VD :
AA, aa
- Neáu2 alencoù caáutruùckhaùc nhau->Caëp gen dò hôïp . VD
di5Aa , Bb
3 .Theå ñoàng hôïp : laø caù theå mang 2 alen gioáng nhau thuoäc
cuøng 1 gen .
- 16 -
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

VD : aa, AA , BB, bb
4 Theå dò hôïp : laø caù theå mang 2 alen khaùc nhau thuoäc cuøng 1
gen .
VD : Aa , Bb , AaBb
5 . Tính traïng töông phaûn : laø 2 traïng thaùi khaùc nhau cuûa cuøng
moät tính traïng nhöng bieåu hieän traùi ngöôïc nhau
VD : thaâncao vaø thaânthaáplaø 2 traïngthaùi cuûatính traïng
chieàucao thaân, thaønhcaëptính traïngtöôngphaûn
6 . Kieåu gen : laø toå hôïp toaøn boä caùc gen trong teá baøo cuûa cô
theå sinh vaät
AB BV Bv
VD : Aa , Bb , , ,
Ab bv bV
7 . Kieåu hình : Laø toå hôïp toaøn boä caùc tính traïng vaø ñaëc tính cô
theå
Vd : ruoài daámcoù kieåuhình thaânxaùmcaùnhdaøi hoaëc
thaânñencaùnhngaén
II CAÙC ÑÒNH LUAÄT CUÛA MEN DEN
A. PHÖÔNG PHAÙP NGHIEÂN CÖÙU DI TRUYEÀN CUÛA MENDEN :
coù 2 phöông phaùp
1 . Phöông phaùp phaân tích cô theå lai :
a. Choïn doøng thuaàn : troàngrieângvaø ñeåtöï thuï phaán, neáu
ñôøi con hoaøntoaøngioángboámeï thì thöùñaäuñoùthuaànchuûngveàtính traïng
nghieâncöùu.
b. Lai caùc caëp boá meï thuaàn chuûng khaùc nhau veà moät hoaëc
vaøi caëp tính traïng töông phaûn . VD : Pt/c : vaøng x xanh
c . Söû duïng thoáng keâ toaùn hoïc treân soá löôïng lôùn caù theå lai
ñeåphaântích quy luaätdi truyeàntöø P -> F
2. Lai phaân tích : laø pheùplai giöõacô theåmangtính trangtroäi vôùi
cô theåmangtính traïnglaënñeåkieåmtrakieåugencuûa caùtheåmangtính traïng
troäi laø ñoànghôïp haydò hôïp
- Neáutheáheälai sinh ra ñoàngtính thì cô theå coù kieåuhình troäi coù
kieåugenñoànghôïp
- Neáutheáheälai sinh ra phaân tính thì cô theå coù kieåuhình troäi coù
kieåugendò hôïp
VD : Lai phaântích ñaäuhaït vaøng(coùKG AA hoaëcAa ) vôùi ñaâuhaït
xanh(KG : aa)
+NeáuFa ñoàng tính haït vaøngthì caâyñaäuhaït vaøng muoántìm
KG coù KG ñoànghôïp troäi (AA )
+NeáuFa phaân tính ( 1 vaøng : 1 xanh) thì caâyñaäuhaït vaøng
muoántìm KG coù KG dò hôïp troäi (Aa )
B . LAI MOÄT CAËP TÍNH TRAÏNG

- 17 -
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

1 . Khaùi nieäm : pheùplai trongñoùcaëpboámeï thuaànchuûngkhaùc
nhauveà1 caëptính traïngtöôngphaûn ñemlai
2 .Thí nghieäm : Lai 2 thöùñaäuHaø Lan thuaànchuûngkhaùcnhauveà1
caëptín h traïngtöôngphaûnlaø haït vaøngvôùi haït luïc , thuñöôïc F1 ñoàng loaït
haït vaøng . Cho F1 töï thuï , F2 thu ñöôïc ¾ haït vaøng ; ¼ haït xanh

3. Noäi dung ñònh luaät :
a. Ñònh luaät ñoàng tính : Khi lai boámeï khaùcnhauveà1 caëptính
traïngtöôngphaûn, thì F1 coù kieåu hình ñoàng nhaát bieåu hieän tính
traïng 1 beân cuûa boá hoaëc meï . Tính traïng bieåu hieän ôû F 1 laø
tính traïng troäi , tính traïng khoâng bieåu hieän ôû F 1 laø tính traïng
laën
b. Ñònh luaät phaân tính : Khi cho caùccô theålai F1 töï thuï phaán
hoaëc giao phaán thì F2 coù söï phaân li kieåu hình theo tæ leä xaáp
xæ 3 troäi : 1 laën
4 . Giaûi thích ñònh luaät :
a. Theo Menden : theáheälai F1 khoâng sinh giao töû lai maø
chæ sinh ra giao töû thuaàn khieát
b. Theo thuyeát NST ( cô sôûteábaøohoïc cuûañònhluaätñoàngtính
vaø phaântính )
5 . Ñieàu kieän nghieäm ñuùng cuûa ñònh luaät ñoàng tính vaø phaân
tính :
- Boá meï phaûi thuaànchuûngvaø khaùcnhau1 caëptính traïngtöông
phaûnñemlai
- Tính traïngtroäi phaûi troäi hoaøntoaøn
- Soácaùtheåphaântích phaûi lôùn
6. YÙ nghóa :
- Ñònh luaät ñoàng tính : lai caùcgioángthuaànchuûngtaïo öu theálai
ôû F 1 do caùc caëp gen dò hôïp quy ñònh .
-Ñònh luaät phaân tính : khoângduøngF1 laøm gioáng vì F2
xuaát hieän tính traïng laën khoâng coù lôïi
- ÖÙng duïng ñònh luaät ñoàng tính vaø phaân tính trong pheùp lai
phaân tích : cho pheùplai xaùcñònhñöôïc kieåugencuûacô theåmangtính traïng
troäi laø theåñoànghôïp haydò hôïp
C . LAI HAI VAØ NHIEÀU CAËP TÍNH TRAÏNG
1. Khaùi nieäm : Laø pheùplai trongñoùcaëpboámeï thuaànchuûngñem
lai phaânbieätnhauveà2 haynhieàucaëptính traïngtöôngphaûn. VD : Lai giöõa
ñaäuHaø Lan haït vaøng,trônvôùi haït xanh,nhaên
2 Thí nghieäm cuûa Menden
a. thí nghieäm vaø keát quaû :


- 18 -
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

- Lai giöõa2 thöùñaäuthuaànchuûngkhaùcnhau2 caëptính traïng
töôngphaûn: haït vaøngvoû trônvôùi haït xanhvoû nhaên, thuñöôïc F1 ñoàng
loaït haït vaøng trôn .
- Cho caùc caây F1 vaøng trôn töï thuï phaán hoaëc giao
phaán vôùi nhau , F2 thu ñöôïc tæ leä xaáp xæ : 9 vaøng , trôn ; 3
vaøng ,nhaên ; 3 xanh trôn ; 1 xanh , nhaên .
b. Nhaän xeùt :
- F2 xuaát hieän 2 loaïi kieåu hình môùi khaùc boá meï laø vaøng
nhaênvaø xanhtrôn ñöôïc goïi laø bieán dò toå hôïp
- Moãi tính traïngxeùtrieângtuaântheoñònhluaätñoàngtính ôû F1
vaø phaân tính ôû F2
+ Xeùt rieâng :
* F1 :100% haït vaøng  F2 :haït vaøng / haït
xanh = 9+ 3 /3+1 = 3 / 1
* F1 : 100% haït trôn  F2 : haït trôn / haït nhaên
= 9+3 / 3+1 = 3 /1
+ Xeùt chung 2 tính traïng :
Ôû F2 = (3V :1X) ( 3T : 1N) = ( 9 V-T : 3V – N :
3 X-T : 1 X-N )
Vaäy moãi caëp tính traïng di truyeàn khoâng phuï
thuoäc vaøo nhau
3. Noäi dung ñònh luaät phaân li ñoäc laäp : Khi lai 2 boámeï thuaàn
chuûng, khaùcnhauveà2 hay nhieàucaëptính traïngtöôngphaûnthì söï di truyeàn
cuûacaëptính traïngnaøykhoângphuï thuoäcvaøosöï di truyeàncuûacaëptính
traïngkia , do ñoù ôû F2 xuaát hieän nhöõng toå hôïp tính traïng khaùc boá meï
goïi laø bieán dò toå hôïp
4 . Giaûi thích ñònh luaät phaân li ñoäc laäp cuûa Menden theo thuyeát
NST ( cô sôûTB hoïc )
-Gen troäi A : haït vaøng; genlaëna : haït xanh . Gen troäi B : haït trôn;
genlaën b : haït nhaên
- Moãi caëpgenqui ñònh1 caëptính traïng vaø naèmtreân1 caëpNST
töôngñoàng rieâng
- P t/c : vaøng trôn x xanh nhaên  F1 : 100% vaøng trôn . F1
x F1 -> F 2 goàm :
+ 9 kieåu gen : 1AABB: 2 AaBB : 2 AABb : 4 AaBb : 1AAbb
: 2 Aabb: 1aaBB :2aaBb: 1aabb.
+ 4 kieåu hình : 9 vaøng trôn : 3 vaøng nhaên : 3 xanh
trôn : 1 xanh nhaên
5 . Ñieàu kieän nghieäm ñuùng :
- Boá meï phaûi thuaànchuûngvaø khaùcnhauveàcaùccaëptính traïng
töôngphaûnñemlai

- 19 -
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

- Tính traïngtroäi phaûi troäi hoaøntoaøn.
- Soácaùtheåphaântích phaûi lôùn .
- Caùc caëpgenxaùcñònhcaùccaëptính traïngtöôngphaûnnaèmtreân
caùccaëpNST töôngñoàngkhaùcnhau.
- Caùc caëpgenphaûi taùcñoängrieângreõ leânsöï hình thaønhtính
traïng
6 . YÙ nghóa : : Söï phaânli ñoäclaäpvaø toåhôïp töï do cuûaNST vaø
gentronggiaûmphaân, thuï tinh laømtaêngbieándò toåhôïp laø nguoànnguyeân
lieäucho choïn gioángvaø tieánhoaù, giaûi thíchsöï ña daïngcuûasinh vaät
D. DI TRUYEÀN TÍNH TRAÏNG TRUNG GIAN ( troäi khoânghoaøntoaøn)
1 . Thí nghieäm : Lai 2 thöùhoaDaï Lan thuaànchuûng: hoadoû: AA
vôùi hoatraéng aa, ñöôïc caùccaâyF1 ñeàu coù hoa maøu hoàng (Aa) .
Cho caùc caây F1 töï thuï phaán ( hoaëc giao phaán ) , ôû F2 phaân li
theo tæ leä : 1 ñoû : 2 hoàng : 1 traéng
* Nhaän xeùt : Theåñoànghôïp vaø dò hôïp coù kieåuhình khaùcnhau
2 . Noäi dung ñònh luaät : Khi lai 2 cô theåboámeï khaùcnhauveà1 caëp
tính traïng,,thì F1 ñoàng loaït mang tính traïng trung gian giöõ boá vaø
meï .
3 . Giaûi thích :
- Tính traïngmaøuhoado moätcaëpgenquy ñònh, AA : hoañoû; aa:
hoatraéng; Aa : hoahoàng.
- Sô ñoà lai : P : AA ( hoañoû) x aa( hoatraéng)
Gp : A a
F1 : Aa ( 100% hoa hoàng )
F1 x F1 : Aa (hoa hoàng ) x Aa (hoa hoàng )
GF1 : A ,a A,a
F 2 : AA ( 1 ñoû ) : 2 Aa (2 hoàng ) :
aa ( 1 traéng )
B. PHÖÔNG PHAÙP GIAÛI
I . TÍNH SOÁ LOAÏI VAØ THAØNH PHAÀN GEN GIAO TÖÛ
1. Soá loaïi giao töû :
Khoâng tuyø thuoäc vaøo kieåu gen trong KG maø tuyø thuoäc vaøo soá caëp gen
dò hôïp trong ñoù :
1
+ Trong KG coù 1 caëp gen dò hôïploaïi giao töû
 2
+ Trong KG coù 2 caëp gen dò hôïp  22 loaïi giao töû
+ Trong KG coù 3 caëp gen dò hôïp  23 loaïi giao töû
+ Trong KG coù n caëp gen dò hôïp  2n loaïi giao töû
2 . Thaønh phaàn gen (KG) cuûa giao töû :
Trong teá baøo (2n) cuûa cô theå gen toàn taïi thaønh töøng caëp töông
ñoàng , coøn trong giao töû (n) chæ coøn mang 1 gen trong caëp


- 20 -
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

+Ñoái vôùi caëpgenñoànghôïp AA ( hoaëc aa) : cho 1 loaïi giao töû A
( hoaëc1 loaïi giao töûa )
+Ñoái vôùi caëpgendò hôïp Aa:cho2 loaïi giao töû vôùi tæleä baèng
nhau giao tö A vaø giao töû a
+ Suy luaäntöôngtöï ñoái vôùi nhieàucaëpgendò hôïp nametreâncaùc
caëpNST khaùcnhau, thaønhphaànkieåugencuûacaùc loaïi giao töû ñöôïc ghi
theosô ñoàphaânnhaùnh( sô ñoàAuerbac) hoaëcbaèngcaùchnhaânñaïi soá
Ví duï : Kieåu gen:AaBbDd  giao töû : ABD, ABd , AbD, Abd
aBD, aBd , abD , abd
II . TÍNH SOÁ KIEÅU TOÅ HÔÏP , KIEÅU GEN , KIEÅU HÌNH VAØ CAÙC
TÆ LEÄ PHAÂN LI ÔÛ ÑÔØI CON
1. Soá kieåu toå hôïp :
Moãi loaïi giao töû ñöïc toåhôïp töï do vôùi caùcloaïi giao töû caùi taïo thaønh
nhieàukieåutoåhôïp trongcaùchôïp töû. Vì vaäysoákieåutoåhôïp giöõa
caùcloaïi giao töûñöïc vaø caùi laø :
Soá kieåu toå hôïp = soá loaïi giao töû ñöïc x soá loaïi giao töû caùi
Chuù yù :
+Bieátkieåutoåhôïp =>bieátsoáloaïi giao töûñöïc , giao töû
caùi =>bieátñöôïc caëpgendò hôïp trongkieåugencuûachameï
+Kieåu toåhôïp khaùcnhaunhöngcoù theåñöañeánkieåugen
gioángnhau => soáKG söï toåhôïp töï do
giöõacaùccaëpgencuõngnhö giöõacaùccaëptính traïng.Vì vaäy, keátquûa
veàkieåugencuõngnhö veàkieåuhình ôû ñôøi con ñöôïc tính nhö sau:
+Tæleä KG chungcuûanhieàucaëpgen =caùctæleä KG rieâng
reõ cuûamoãi caêpgen nhaânvôùi nhau
=> Soá KG tính chung = soá KG rieâng cuûa moãi caëp gen nhaân vôùi
nhau
+Tæleä KH chungcuûanhieàucaëptính traïng =caùctæleä KH
rieângreõ cuûamoãi caëptính traïngnhaânvôùi nhau
III. TÌM KIEÅU GEN CUÛA BOÁ MEÏ
1. Kieåu gen rieâng cuûa töøng loaïi tính traïng :
Xeùt rieâng keát quaû ñôøi con lai F töøng loaïi tính traïng
1 cuûa
a) F1 ñoàng tính :
+ Neáu boá me (P)ï coù KH khaùc nhau thì F ñuùng
1 nghieäm
ÑL ñoàng tính cuûa Menden => tính traïng bieåu hieän ôû F 1
laø tính traïng troäi vaø theá heä P ñeàu thuaàn chuûng : AA x
aa .


- 21 -
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

+ Neáu P cuøng kieåu hình vaø F tính traïng troäi thì
1 mang
1 trong 2P coù KG ñoàng hôïp troäi AA, P coøn laïi coù theå laø
AA hoaëc Aa
+ Neáu P khoâng roõ KH vaø F1 mang tính traïng
troäi , thì 1 trong 2 P laø ñoàng hôïp troäi AA ,P coøn laïi tuyø
yù : AA , Aa hoaëc aa .
b) F1 phaân tính neáu coù tæ leä :
• F1 phaân tính theo tæ leä 3:1
F1 nghieäm ñuùng ñònh luaät phaân tính cuûa Menden =>
3 1
tính traïng laø tính traïng troäi , laø tính traïng laën vaø
4 4
P ñeàu dò hôïp Aa xAa
Chuù yù : Trongtröôøpnghôïp troäi khoânghoaøntoaønthì tæleä F1 laø 1:2: 1 .
Trong tröôøng hôïp coù gen gaây cheat ôû traïng thaùi ñoàng hôïp
thì tæ leä F1 laø 2:1 .
• F1 phaân tính theo tæ leä 1 :1
F1 laø keát quûa ñaëc tröng cuûa pheùp lai phaân tích theå
dò hôïp => 1beân P coù KG dò hôïp Aa , P coøn laïi ñoàng
hôïp aa
• F1 phaân tính khoâng roõ tæ leä
Döïa vaøo caù theå mang tính traïng 1 laø aa => P ñeàu
laën ôû F
chöùa gen laën a , phoái hôïp vôùi KH cuûa P suy ra KG
cuûa P
2. Kieåu gen chung cuûa nhieàu loaïi tính traïng
a) Trong pheùp lai khoâng phaûi laø pheùp lai phaân tích.
Keát hôïp keátquaûveàKG rieângcuûatöøngloaïi tính traïngvôùi nhau.
Ví duï : ÔÛ caø chua A : quaûñoû ; a quaûvaøng
B : quaûtroøn; b quaûbaàuduïc
Cho lai 2 caây chöa roõ KG vaø KH vôùi nhau thu ñöôïc: F caây
1 goàm 3
ñoû troøn ;3 ñoû baàu duïc ;1 vaøng troøn ; 1 vaøng baàu duïc .
Caùc caëp gen naèm treân caùc caëp NST khaùc nhau .Tìm KG 2
caây thuoäc theá heä P
- Xeùt rieâng töøng caëp tính traïng :
+ F1goàm (3+3) ñoû : ( 1 + 1) vaøng = 3 ñoû : 1 vaøng
( theo ÑL ñoàng tính ) =>P : Aa x Aa
+ F1goàm (3 +1 ) troøn : (3 + 1 ) baàu duïc = 1 troøn : 1 baàu
duïc ( lai phaân tích dò hôïp ) => P : Bb x bb
- Xeùt chung : Keát hôïp keát quûa veà KG rieâng cuûa moãi
loaïi tính traïng ôû treân => KG cuûa P laø : AaBb x AaBb .
b) Trong pheùp lai phaân tích .


- 22 -
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

Khoângxeùtrieângtöøngloaïi tính traïngmaøphaûi döïa vaøokeátquaûcuûa
pheùplai ñeåxaùcñònhtæleä vaø thaønhphaàngencuûamoãi loaïi giao töû sinh ra
=>KG cuûacaùtheåñoù
IV CAÙCH NHAÄN ÑÒNH QUY LUAÄT DI TRUYEÀN
1 ) Caên cöù vaøo pheùp lai khoâng phaûi laø pheùp lai phaân tích :
- Tìm tæleä phaântính veà KH ôû theáheäcon ñoái vôùi moãi loaïi tính traïng
- Nhaântæleä KH rieângreõ cuûaloaïi tính traïngnaøyvôùi vôùi tæleä KH
rieângcuûaloaïi tính traïngkia . Neáuthaáykeátquaûtính ñöôïc phuøhôïp vôùi keát
quûapheùplai => 2 caëpgenquy ñònh2 loaïi tính traïngñoùnaèmtreân2 caëpNST
khaùcnhau, di truyeàntheoquy luaätphaânli ñoäclaäpcuûaMenden( tröø tæleä
1:1 nhaânvôùi nhau)
Ví duï : Cho lai 2 thöùcaø chua: quaûñoûthaâncao vôùi quaûñoûthaânthaáp
thuñöôïc 37,5%quaûñoûthaâncao : 37,5%quaûñoûthaânthaáp:12,5%quaûvaøng
thaâncao , 12,5%quaûvaøngthaânthaáp. Bieátraèngmoãi tính traïngdo 1 genquy
ñònh
Giaûi
+Xeùt rieângtöøngtính traïngôû theáheäcon
-( 37,5%+37,5%) ñoû: ( 12,5%+12,5%) vaøng =3 ñoû : 1 vaøng
-( 37,5% +12,5%) cao : ( 37,5% +12,5%) thaáp =1 cao : 1 thaáp
+Nhaân2 tæleä naøy( 3 ñoû: 1 vaøng) ( 1 cao : 1 thaáp) =3 ñoûcao : 3 ñoûthaáp:
1 vaøngcao : 1 vaøngthaáp. phuøhôïp vôùi pheùp lai trongñeàbaøi . Vaäy 2 caëp
genquy ñònh2 caëpnaèmtreân2 caëpNST khaùcnhau
2) Caên cöù vaøo pheùp lai phaân tích :
Khoângxeùtrieângtöøngloaïi tính traïngmaødöïa vaøokeátquaûpheùplai ñeåxaùc
ñònhtæleä vaø loaïi giao töû sinh ra cuûacaùccaùtheåcaàntìm .
Neáukeátquaûlai chöùngtoû caù theådò hôïp keùpcho ra 4 loaïi giao töû tæ
leä baèngnhau=> 2caëpgenñoùnaèmtreân2 caëpNST khaùcnhau.


PHAÀN II LIEÂN KEÁT GEN - HOAÙN VÒ GEN
A . TOÙM TAÉT LÍ THUYEÁT
I . LIEÂN KEÁT GEN HOAØN TOAØN :
1. Thí nghieäm cuûa Mocgan :
a. Ñoái töôïng nghieân cöùu : Ruoài giaámcoù nhöõngñieåmthuaänlôïi
trongnghieâncöùudi truyeàn: deãnuoâi trongoángnghieäm, ñeûnhieàu, voøng
ñôøi ngaén ( 10 -14 ngaøy/ theáheä) , soálöôïng NST ít (2n =8 ) , nhieàubieándò
deãthaáy.
b. Noäi dung thí nghieäm :
- Lai 2 doøngruoài giaámthuaànchuûngkhaùcnhauveà2 caëptính traïng
töôngphaûnlaø ruoài thaânxaùm, caùnhdaøi vôùi ruoài thaânñencaùnhngaén.
Ñöôïc F1 ñoàng loaït ruoài thaân xaùm caùnh daøi .

- 23 -
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

Vaäy , theoñònhluaätñoàngtính cuûaMenden: thaânxaùmcaùnhdaøi laø
tính traïngtroäi hoaøntoaønso vôùi thaânñen., caùnhngaénvaø F1 coù kieåu
gen dò hôïp 2 caëp gen .
- Lai phaân tích ruoài ñöïc F1 thaân xaùm , caùnh daøi vôùi
ruoài caùi thaân ñen , caùnh ngaén . ôû F2 thu ñöôïc 50% thaân
xaùm caùnh daøi ; 50% thaân ñen caùnh ngaén
c. Nhaän xeùt :
- Neáu2 tính traïngdo 2 caëpgennaèmtreân2 caëpNST khaùcnhaudi truyeàn
phaânli ñoäclaäpthì keátquaû lai phaântích thuñöôïc 4 loaïi kieåuhình vôùi tæleä
baèng nhau.
- Keát quaû thí nghieäm chæ thu ñöôïc 2 loaïi kieåu hình gioáng
Ruoài caùi laø theå ñoàng hôïp veà 2 caëp gen laën chæ cho 1 loaïi giao tö
toû ruoài caùi dò hôïp 2 caëp gen nhöng chæ cho
1 F
2 loaïi giao töû vôùi tæ leä baèng nhau chöù khoâng phaûi laø 4 loaïi
giao töû gioáng nhö phaân li ñoäc laäp cuûa Menden
Nhö vaäy , coù söï di truyeànlieânkeátgiöõa2 tính traïngmaøusaécthaân
vaø hình daïngcaùnh. Tính traïng thaânxaùmluoânñi keømvôùi tính traïngcaùnh
daøi ; tính traïngthaânñenluoânñi keømvôùi tính traïngcaùnhngaén.
2 . Giaûi thích cô sôû teá baøo hoïc ( veõ sô ñoàphaânli NST)
- Quy ö ôùc : B : thaânxaùm, b : thaânñen ; V caùnhdaøi , v : caùnh ngaén
- Keát quaûthí nghieämtreânchæcoù theågiaûi thíchñöôïc neáuthöøanhaän
caùcgenB vaø V cuøngnaèmtreân1 NST ( kí hieäuBV ) , caùcgenb vaø v cuøng
naèmtreân1 NST ( kí hieäubv ) trongcaëptöôngñoàng.
- Sô ñoàlai : (HS töï vieát)
3 . Noäi dung ñònh luaät lieân keát gen hoaøn toaøn :
- Caùc genphaânboátreânNST taïi nhöõngvò trí xaùcñònhgoïi laø loâcut.
- Trongteábaøo, soálöôïng genlôùn hônsoálöôïng NST nhieàuneântreân
moãi NST phaûi mangnhieàugen.
- Caùc gennaèmtreân1 NST phaânli cuøngnhautrongquaùtrìnhphaânbaøo
vaø laøm thaønh 1 nhoùm gen leân keát
- Soánhoùmgenlieânkeátôû moãi loaøi laø töôngöùngvôùi soáNST ñônboäi
(n) cuûaloaøi ñoù.
- Soánhoùmtính traïngdi truyeànlieânkeáttöôngöùngvôùi nhoùmgenlieân
keát
4 . YÙ nghóa cuûa di truyeàn lieân keát :
- lieânkeátgenlaømhaïn cheásöï xuaáthieäncuûabieándò toåhôïp , baûo
toaønnhöõngtính traïnggioángboámeï
- Lieânkeátgenñaûmbaûosöï di truyeànbeanvöõngtöøngnhoùmtính traïng
qui ñònhbôûi caùcgentreân1 NST
- Trongchoïn gioáng, tieánhaønhlai taïo ra gioángmôùi coù caùcgenquí ( qui
ñònhnhoùmtính traïngtoát) naèmtrongcuøng1 nhoùmgenlieânkeátluoânñi
keøm vôùi nhau
- 24 -
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

II . LIEÂN KEÁT GEN KHOÂNG HOAØN TOAØN :
1 .Thí nghieäm : Khi cho lai ruoài caùi F1 thaân xaùm caùnh daøi giao
phoái vôùi ruoài caùi thaân ñen caùnh ngaén . Thu ñöôïc ôû F2 : 41%
thaân xaùm caùnh daøi ; 41% thaân ñen caùnh ngaén ; 9% thaân
xaùm caùnh ngaén ; 9% thaân ñen caùnh daøi .
* Nhaän xeùt :
- Neáu chæ coù hieän töôïng lieân keát gen thì F 2 loaïi
2 chæ coù
kieåu hình laø xaùm, daøi vaø ñen, ngaén .
-Thöïc teá ôû F2 coù 4 loaïi kieåu hình , trong ñoù coù 2
loaïi kieåu hình môùi laø thaân xaùm caùnh ngaén vaø thaân ñen ,
caùnh daøi vôùi tæ leä thaáp laø keát quaû cuûa hieän töôïng hoaùn
vò gen giöõa 2 trong 4 croâmatit cuûa caëp NST keùp
2 Giaûi thích baèng cô sôû teá baøo hoïc : ( veõ sô ñoàphaânli NST )
- Vieát sô ñoà lai ( HS töï vieát)
- Taàn soá hoaùn vò gen (P) = ∑ tæleä % caùcloaïi giao töõ coù genhoaùn

VD : thí nghieämtreânthì =>taànsoáhoaùnvò =9% Bv +9%bV =18 %



B PHÖÔNG PHAÙP GIAÛI

I TÍNH SOÁ LOAÏI VAØ THAØNH PHAÀN GIAO TÖÛ
1) Caùc gen lieân keát hoaøn toaøn :
a) Treân 1 caëp NST ( 1 nhoùm gen )
- Caùc genñoànghôïp töû  1 loaïi giao töû
Ab ABd
Ví duï :  1 loaïi giao töû Aa ;  ABd
Ab ABd
- Neáucoù 1 caëpgendò hôïp trôûleân  2 loaïi giao töû tæleä töôngñöông
AB AB ABD
Ví duï :  AB =Ab ;  AB =ab ;  ABD = abd
Ab ab abd
b) Treân nhieàu caëp NST ( nhieàu nhoùm gen ) neáumoãi nhoùmcencoù ít
nhaát1 caëpgendò hôïp
Soá loaïi giao töû = 2n vôùi n = soá nhoùm gen ( soácaëpNST )
* Tìm thaønhphaàngenmoãi loaïi giao töû: duøngsô ñoàphaânnhaùnh hoaëc
nhaânñaïi soá laø moãi loaïi giao töû cuûamoãi nhoùmgennaøyphoái hôïp ñuû
kieåuvôùi caùc loaïi giao töûcuûanhoùmgenkia
AB DE
Ví duï : Cô theåcoù KG .  4 loaïi giao töû : AB.DE : AB.de :
ab de
ab .DE : ab.de
Vì soá nhoùm gen laø 2  soá loaïi giao töû 22 = 4 loaïi giao töû

- 25 -
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

2) Caùc gen lieân keát khoâng hoaøn toaøn .
Moãi nhoùmgenphaûi chöùa2 caëpgendò hôïp trôûleânmôùi phaùtsinh
giao töû mangtoåhôïp gencheùo( giao töû HVG) trongquaùtrìnhgiaûmphaân
a) Tröôøng hôïp 2 caëp gen dò hôïp :
* Soá loaïi giao töû : 22 = 4 loaïi tæ leä khoâng baèng nhau
Thaønh phaàn gen :
+ 2 loaïi giao töû bình thöôøng mang gen lieân keát tæ leä
moãi loaïi giao töû naøy > 25% .
+ 2 loaïi giao töû HVG mang toå hôïp gen cheùo nhau do 2
gen töông öùng ñoåi choå , tæ leä moãi loaïi giao töû naøy
25%.
+2 loaïi giao töû HVG tæleä thaáplaø: Ab = aB vò trí töông
ñoái (locut) trongnhoùmgenlieânkeát.
Qui öôùc: 1 cM ( centimorgan)=1% HVG

III. TÍNH TAÀN SOÁ HOAÙN VÒ GEN
1) Trong pheùp lai phaân tích :
Taàn soá HVG p = (Soá caù theå hình thaønh do TÑC : Toång soá caù
theå nghieân cöùu ) x100%
Ab
Ví duï : Lai phaântích ruoài caùi thaânxaùmcaùnhdaøi thuoäcKG ñoái ñöôïc
aB
theáheälai goàm376con xaùmngaén: 375con ñen daøi : 124con xaùmdaøi : 125
con ñenngaén
Giaûi
Xaùmdaøi vaø ñenngaénlaø 2 KH do TÑC taïo ra :
124 + 125
=>TaànsoáHVG = . 100=25%
376 + 375 + 124 + 125
2) Trong caùc pheùp lai khaùc . giaûi baèngñaïi soá
p
+ÑaëtP : TaànsoáHVG =>tæleä giao töû HVG laø
2
1− p
tæleä giao töû BT laø
2
+ Döïavaøoloaïi KH maøñeàbaøi cho bieát laäptæleä :
Tæ leä caùc KG laøm neân KH theo aån soá p = Soá caù theå thu oäc KH
bieát ñöôïc : Toång soá caù theå thu ñöôïc
Ab
Ví duï : Cho caây thaân cao haït daøi coù KG
töï thuï phaán ôûthu ñöôïc
1 F
aB
4000 caây , trong ñoù coù 260 caây thaáp troøn
Giaûi
p
+ Ñaët p = Taàn soá HVG => tæ leä giao töû HVG laø
2
ab 160 4
+F 1 thu ñöôïc caây thaáp troøn (
) coù tæleä =
ab 4000 100
p ab
Tæleä KG laømneâncaâythaáptroønlaø ( )2 .
2 ab


- 27 -
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

p 2 4
=> phöôngtrình( ) = ñöôïc p =40%
2 100
IV . CAÙCH NHAÄN ÑÒNH QUY LUAÄT DI TRUYEÀN
1) Döïa vaøo pheùp lai khoâng phaûi laø pheùp lai phaân tích
+ Tìm tæleä phaântính veàKH ôû theáheälai ñoái vôùi moãi loaïi tính traïng.
+Nhaân2 tæleä KH rieâng cuûa 2 loaïi tính traïngvôùi nhau. Neáukeátquaû
khoângphuøhôïp ñeàbaøi =>2 caëpgenquy ñònh 2 caëptính traïngñoùnaèmtreân
cuøng1 caëpNST
2) Döïa vaøo pheùp lai phaân tích
Neáukeátquaûlai chöùngtoû caùtheådò hôïp keùpcho 2 loaïi giao töûhoaëc4
loaïi giao töû coù tæleä khoângbaèngnhau =>2 caëpgennaèmtreâncuøng1 caëp
NST

PHAÀN III. TÖÔNG TAÙC GEN
A . TOÙM TAÉT LYÙ THUYEÁT
I. TÍNH TRAÏNG ÑA GEN ( töông taùc gen / Nhieàu gen chi phoái moät tính
traïng )
1 . TAÙC ÑOÄNG BOÅ TRÔÏ
a. Khaùi nieäm : Taùc ñoängboåtrôï laø kieåutaùcñoängqualaïi cuûa2 hay
nhieàucaëpgenthuoäcnhöõngloâcutkhaùcnhau( khoângalen) laømxuaáthieän1
tính traïngmôùi
b. Noäi dung ñònh luaät :
+Hai hoaëcnhieàugenkhoângalencoù theåtaùcñoängleânsöï hình
thaønhtính traïng
+ Caùc daïng taùc ñoäng khaùc nhau cho tæ leä kieåu hình ôû F 2 laø
bieán daïng cuûa ( 9: 3: 3: 1 )
c. Caùc daïng taùc ñoäng boå trôï : Caùc tæ leä : 9: 3: 3: 1 ; 9: 6: 1 : 9:7 .
ta chæxeùt1 daïngtæleä : 9: 6: 1.
c 1 . Thí nghieäm 1 : khi lai 2 thöùbí quaûtroønthuaànchuûngvôùi nhau,
F2 thu ñöôïc 3 loaïi kieåu hình vôùi tæ leä : 9 deït : 6 troøn : 1
daøi
c 2 Giaûi thích : F2 coù tæ leä kieåu hình 9: 6:1 = 16 toå hôïp = 4 loaïi giao
töû (?F1) x 4loaïi giao töû (?F1) . Nghóa laø F1 moãi beân cho 4 loaïi giao töû
vôùi tæ leä baèng nhau .Vaäy F1 moãi beân ñeàu phaûi dò hôïp ít nhaát 2 caëp
gen , nhöng chæ quy ñònh 1 tính traïng . Vaäy tính traïng daïng quaû do 2 caëp
gen naèm treân 2 caëp NST töông ñoàng khaùc nhau taùc ñoäng taùc ñoäng qua
laïi cuøng qui ñònh
- Qui öôùc gen : giaû söû 2 caëp gen töông taùc laø Aa vaø Bb :
+Caùc kieåugencoù 2 gentroäi (A-B-) taùc ñoäng boå trôï hình
thaønh bí quaûDE5T’.
+ Caùc kieåu gen chæ coù 1 gen troäi : A-bb hoaëc aaB- qui ñònh bí
quaû troøn
- 28 -
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

+ Kieåu gen coù 2 caëp gen laën (aabb) taùc ñoäng boå trôï hình thaønh
bí quaû daøi
- Sô ñoà lai :
+ PTC : AAbb( quaû troøn ) x aaBB( quaû troøn )
+GP : Ab aB
+ F1 AaBb ( 100% quaû daøi )
+ F1 x F1: AaBb (quaû daøi ) x AaBb ( quaû daøi )
+GF1 : AB , Ab , aB , ab ; AB , Ab , aB , ab
F2 : 9 ( A- B- ) : 3 (A- bb) : 3( aaB- ) : 1 aabb
9 quaû deït 6 quaû troøn 1
quaû daøi
2. TAÙC ÑOÄNG AÙT CHEÁ :
a. Khaùi nieäm : laø tröôønghôïp moätgennaøykieåmhaõmhoaït ñoäng
cuûamoätgenkhaùc, khoângcuøngloâcut.
b. Caùc daïng töông taùc aùt cheá : AÙt cheá gen troäi ( 12:3:1; 13: 3 ) vaø
aùt cheá do gen laën ( 9: 4: 3: ) . Ta chæ xeùt 1 daïng tæ leä 12 :3 :1
b1. Thí nghieäm : Cho lai ngöïaloângxaùm thuaànchuûngvôùi ngöïa
loânghungthuaànchuûng, döôïc F1 toaøn loâng xaùm . Cho caùc con
ngöïa F 1 giao phoái vôùi nhau , F2 coù söï phaân li kieåu hình theo tæ
leä : 12xam : 3 ñen : 1 hung
b2 . Giaûi thích : ( töôngtöï taùcñoäng boå trôï)




- 29 -
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

* Tröôøng hôïp A aùt cheá : * Tröôøng hôïp B aùt cheá :
-Caùc kieåugen coù maëtgen -Caùc kieåugen coù maëtgen
troäi A ( A-B- ; A- bb ) aùtcheá troäi B ( A-B- ; aaB- ) aùtcheáhoaït
hoaït ñoängcaëpgenB, b  qui ñònh ñoängcaëpgenB,b  qui ñònhloâng
loângxaùm. xaùm.
- Caùc kieåugen(aaB- ) coù - Caùc kieåugen(A-bb ) coù
gentroäi B khoângbò aùtcheá qui gentroäi A khoângbò aùtcheá qui
ñònhmaøuñen ñònhmaøuñen
- Kieåugencoù 2 caëpgen - Kieåugencoù 2 caëpgen
laën aabb  qui ñònhloânghung laën aabb  qui ñònhloânghung
- Sô ñoà lai : - Sô ñoà lai :
+ PTC : AABB( xaùm ) + PTC : AABB( xaùm )
x aabb( hung ) x aabb( hung )
+GP : Ab +GP : Ab
aB aB
+ F1 + F1
AaBb ( 100% AaBb ( 100%
xaùm ) xaùm )
+ F1 x F1: AaBb + F1 x F1: AaBb
(xaùm ) x AaBb (xaùm ) x AaBb
( xaùm ) ( xaùm )
+GF1 : AB , Ab , aB , ab ; +GF1 : AB , Ab , aB , ab;
AB , Ab , aB , ab AB , Ab , aB , ab
F2 : 9 ( A- B- ) : F2 : 9 ( A- B- ) :
3 (A- bb) : 3( aaB- ) : 1 aabb 3 (aaB-) : 3( A-bb ) : 1 aabb
12 xaùm 12 xaùm
3 ñen 1 3 ñen 1
hung hung
3 TAÙC ÑOÄNG COÄNG GOÄP :
a. Khaùi nieäm : Taùc ñoängcoänggoäplaø kieåutaùcñoängcuû nhieàu
gen, trongdoùmoåi mgenñoùnggoùp1 phaànnhö nhauvaøosöï phaùyttrieåncuûa
cuûng1 tính traïng.
b. Thí nghieäm : Lai gioángluaumì haït ñoûthuaànchuûng(TC) vôùi
gioánghaït traéngTC , ôû F1 thu döôïc toaøn haït doû ñeán F2 coù söï
phaân li kieåu hình : 15 ñoû : 1 traéng .Maøu doû coù ñoä ñaäm
nhaït khaùc nhau , töø ñoû thaåm ñeán ñoû nhaït
c. Giaûi thích : Maøu saéc haït luau mì ôû F2 coù tæ leä phaân li
kieåu hình laø 15 :1 goàm 16 toå hôïp , neân maøu saéc phaûi do
2 caëp gen naèm treân 2 caëp NSt khaùc nhau töông taùc qui
ñònh .
- 30 -
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

- Qui öôùc : Giaû söû2 caëpgentöôngtaùclaø Aa, Bb
+Caùc kieåugencoù maëtgentroäi ( A-B- : A-bb: aaB-) ñeàuqui ñònhhaït
maøuñoû. Soá löôïnggentroäi trongkieåugencaøngnhieàu thì maøuñoû
caøngñaäm.
+Kieåu genkhoângcoù maëtgentroäi naøocaû(aabb) qui ñònhhaït
traéng
- Sô ñoà lai :
+ PTC : AABB(ñoû ) x aabb( traéng )
+GP : Ab aB
+ F1 AaBb ( 100% ñoû )
+ F1 x F1: AaBb (ñoû ) x AaBb ( ñoû )
+GF1 : AB , Ab , aB , ab ; AB , Ab , aB , ab
F2 : 9 ( A- B- ) : 3 (A- bb) : 3( aaB- ) : 1 aabb
15 ñoû ( ñaäm  nhaït ) 1 traéng
II . GEN ÑA HIEÄU ( moät gen chi phoái nhieàu tính traïng )
1 . Ví duï
- ÔÛ ñaäu Haø Lan : Thöù hoatím thì haït naâu, naùchlaù coù chaámñen;
thöùhoatraéngthì haït nhaït naùchlaù khoâng chaámnaâu.
-ÔÛ ruoài Giaám :Caùcgenqui ñònhcaùnhngaénthì ñoátthaânngaén, loâng
cöùng, hình daïngcô quansin h duïc thayñoåi , deûtröùngít , tuoåi thoï giaûmaáu
truøngsuy yeáu…. Coøn genquy ñònhcaùnhdaøi thì thaânñoátdaøi , loângmeàm
ñeåtröùngnhieàu , tuoåi thoï cao , aáutruøngmaïnh…
2. Giaûi thích :Moãi nhoùmtính traïngtreândeàudo 1 genqui ñònh.


B PHÖÔNG PHAÙP GIAÛI
I . CAÙC KIEÅU TÖÔNG TAÙC
Moãi kieåu töông taùc coù 1 tæ leä KH tieâu bieåu döïa theo bieán daïng c
2
(3:1) nhö sau :
1 Kieåu hoã trôï coù 3 tæ leä KH : 9: 3:3:1 ; 9:6: 1 ; 9: 7 .
a) Hoã trôï gen troäi hình thaønh 4 KH : 9:3:3:1
A-B- ≠ A-bb ≠ aaB- ≠ aabb thuoäctæleä: 9:3:3:1
b) Hoã trôï gen troäi hình thaønh 3 KH : 9:6: 1
A-B- ≠ ( A-bb =aaB- ) ≠ aabb thuoäctæleä: 9:6: 1
c) Hoã trôï gen troäi hình thaønh 2 KH : 9:7
A-B- ≠ ( A-bb =aaB- =aabb) thuoäctæleä : 9:7
2. Kieåu aùt cheá coù 3 tæ leä KG : 12:3:1 ; 13:3 ; 9:4:3
a) AÙt cheá gen troäi hình thaønh 3 KH : 12:3:1
(A-B- =A-bb) ≠aaB- ≠ aabb thuoäctæleä : 12:3:1
b) AÙt cheá gen troäi hình thaønh 2 KH : 13: 3
- 31 -
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

(A-B- =A-bb =aabb ) ≠ aaB- thuoäctæleä : 13:3
c) AÙt cheá gen laën hình thaønh 3 KH : 9:4:3
A-B- ≠ ( A-bb =aabb ) ≠ aaB- thuoäctæleä : 9:4:3
3. Taùc ñoäng coäng goäp ( tích luyõ) hình thaønh 2 KH : 15 :1
A-B- ≠ ( A-bb =aabb ) ≠ aaB-
Toång quaùt n caëp gen taùc ñoäng coäng goäp => tæ leä KH theo heä soá
n
haïng trong trieån khai cuûa nhò thöùc Newton ( A+a)
II. XAÙC ÑÒNH SOÁ CAËP GEN TÖÔNG TAÙC ( Ñeå nhaän ñònh quy
luaät di truyeàn)
• Thöôøngdöïa vaøokeátquaûphaântính theáheälai =>soákieåutoå
hôïp giao töû=> soáloaïi giao töûcuûaboámeï =>soácaëpgentöông
taùc.
• Tæleä kieåuphaântính coù theåthuoäc16 kieåutoåhôïp nhö : 9:6:1 ;
9:7 ……hoaëc8 kieåutoåhôïp nhö 4:3:1 ; 6: 1:1 …. Hoaëc4 kieåu
toåhôïp nhö : 3: 1 ; 1:2:1…( xembaûngghi caùckieåutöôngtaùc
töôngöùng)

III . DÖÏ ÑOAÙN KIEÅU TÖÔNG TAÙC
• Saukhi xaùcñònhkieåutöôngtaùc, ñoàng thôøi xaùcñònhkieåugenboámeï
=> vieátsô ñoàlai coù theåcoù cuûapheùplai ñoùñeåthaáytæleä KG theo
daïngnaøo, ñoái chieáuvôùi tæleä KH cuûañeàbaøi =>döï ñoaùnkieåu
töôngtaùc

PHAÀN IV DI TRUYEÀN LIEÂN KEÁT VÔÙI GIÔÙI TÍNH

I . XAÙC ÑÒNH KIEÅU NST GIÔÙI TÍNH
1. Trongthieânnhieân, ñaõgaëp1 soákieåuNST giôùi tính nhö sau: XX, XY ,
XO …( XX laø ñoànggiao töû, XY hoaëcXO laø dò giao töû )
- Ñöïc XY , caùi XX : ngöôøi , ñoängvaätcoù vuù , ruoài giaám…
- Ñöïc XX , caùi XY : caùcloaïi chim, böôùmtaàm, eáchnhaùi , boø saùt.
- Ñöïc XO ; caùi XX : boï xít , chaâuchaáu, reäp
- Ñöïc XX ; caùi XO : boï nhaäy.
2. Neáucaùtheåñöôïc ñeàcaäptrongñeàbaøi khoângneâuloaøi naøo=>kieåu
NST giôùi tính coù theåxaùcñònh theo2 caùch:
- Döïa vaøocaùtheåmangtính traïnglaënôû theáheäcoù tæleä phaântính 3:1 .
Vì tính traïngnaøydeãxuaáthieänôû caùtheåXY =>giôùi tính cuûacaùtheå ñoù
thuoäcNST giôùi tính XY
- Duøngcaùchloaïi suy , laànlöôït thöû töøngkieåuNST giôùi tính =>kieåu
naøocho keátquaûphuøhôïp vôùi ñeàbaøi thì nhaän

- 32 -
NguyÔn V¨n §«ng Kieán Thöùc & Coâng thöùc Sinh
Hoïc 12
Trêng THPT B¸n c«ng TC

Ví duï : cho 1 caùtheåmang1 caëpgendò hôïp quy ñònhcaùnhthaúnggiao phoái
vôùi caùtheåkhaùcñöôïc F1 goàm 256 con caùnh thaúng : 85 con caùnh
cong ( chæ toaøn con ñöïc )
=> - Caëp gen dò hôïp quy ñònh caùnh thaúng => caùnh
thaúng laø tính traïng troäi , caùnh cong laø tính traïng laën .
- F1 coù tæ leä 3 caùnh thaúng : 1 caùnh cong . Nhöng tính
traïng laën caùnh cong chæ bieåu hieän ôû con ñöïc => NST giôùi
tính cuûa con ñöïc laø XY , con caùi XX .
II . DI TRUYEÀN LIEÂN KEÁT VÔÙI GIÔÙI TÍNH
A. Khaùi nieäm : laø hieäntöôïngdi tuyeàncaùctính traïngmaøcaùgenxaùc
ñònhchuùngnaèmtreâncaùcNST giôùi tính
B. Gen treân NST X ( Qui luaät di truyeàn cheùo )
1 .Thí nghieäm : Moocganñaõlai ruoài giaámmaétñoûvôùi maéttraéng
-Lai thuaän :
+ P : ♀ (maétñoû) x ♂ ( maét
traéng)
+ F : 100% maét ñoû
1
+ F2 : 3 maét ñoû : 1 maét
traéng ( toaøn con ñöïc )
-Lai nghòch :
+ P : ♀ (maéttraéng ) x ♂
( maétñoû )
+ F : 1 ♀ maét ñoû : 1 ♂
1
maét traéng
+ F2 : 1 ♀ maét ñoû : 1 ♀
maét traéng : 1 ♂ maét ñoû :
1 ♂ maét traéng




- 33 -
2 . Giaûi thích :
- F1 ñoàng loaït maét ñoû , theo ñònh luaät ñoàng tính thì
maét ñoû troäi hoaøn toaøn so vôùi maét traéng .
Qui öôùc : W : maét ñoû ; w : maét traéng .
- Neáu gennaèmtreânNST thöôøngthì F2 ( trong pheùp lai
thuaän ) maét traéng phaân boá ôû caû giôùi ñöïc vaø
caùi . Thöïc teá ôû F2 maøu maét traéng chæ coù ôû
con ñöïc , Vì vaäy gen qui ñònh maøu maét ôû ruoài
phaûi naèm treân NST giôùi tính X , khoâng coù alen
treân Y .
-Sô ñoà lai :
+ Pheùp lai thuaän :
P : X WXW (♀ maét ñoû ) x XwY( ♂ maét traéng )
G : XW , XW ; Xw , Y
F1 : XWXw , XWY ( 100% maét ñoû )
F1x F1 : XWXw x XWY
G: XW , Xw ; XW , Y
W W W w W
F2 : X X : X X :X Y : XwY
3 maét ñoû : 1 maét
traéng
+ Pheùp lai nghòch:
P : X wXw (♀ maét traéng ) x XWY( ♂ maét ñoû )
G: Xw ; Xw , Y
F1 : XWXw (50% ♀ maét ñoû ) , XwY (♂
maét traéng)
F1x F1 : XWXw x XwY
G : : XW , X w ; Xw ,Y
W w w w W
F2 : X X : X X : X Y : XwY
1 ♀ maét ñoû : 1 ♀ maét traéng : 1 ♂
maét ñoû : ♂ maét traéng
Vaäy, ôû pheùplai thuaängenlaëntreânX do boátruyeàn
cho con gaùi vaø bieåuhieänôû chaùu trai
3 . Noäi dung ñònh luaät :
- Di truyeàn cheùo : tính traïngcuûaboátruyeàncho con caùi
(gaùi) , tính traïngcuûameï truyeàncho con ñöïc .
- Hai pheùp lai thuaän nghòch cho: keátquaûkhaùcnhau.
C . GEN TREÂN NST Y :( quy luaät di truyeàn thaúng )
-NST Y ôû ña soáloaøi haàunhö khoângmanggen, neânhaàunhö
gentreânNST X hieámcoù gentöôngöùngtreânY . Tuy nhieân, ôû 1 soá
loaøi ñoängvaät, NST Y cuõngmanggen.
- NST Y ôû ngöôùi coù ñoaïnmanggentöôngöùngvôùi gentreân
X , nhöngcuõngcoù ñoaïngentreânY maøkhoângcoù gentöôngöùng
treânX
Ví duï : ÔÛ ngöôøi taätdính ngoùntay soá2 vaø soá3 do genlaën(a)
treânNST Y gaâyra vaø chæbieåuhieänôû namgiôùi
a
P : XX x XY
G: X ; X , Ya
F1 : XX ( 50% gaùi BT ) : XYa ( 50% trai dính ngoùn )
- Noäi dung di truyeàn thaúng : tính traïngqui ñònhbôûi gennaèm
treânNST Y di truyeàn100%ôû caùccaëpNST giôùi tính XY
( 100%con trai )
D. YÙ nghóa : hieäntöôïngdi truyeànlieânkeátvôùi giôùi tính ñöôïc
öùngduïngñeåphaânbieätgiôùi ñöïc hoaëcgiôùi caùi ôû giai ñoaïn
sôùmphaùttrieåncuûacaùtheåluùc hình thaùi giôùi tính chöatheå
hieänra kieåuhình , nhôøñoùcoù theåchoïn loïc ñeåtaêngnaêng
suaát.
Ví duï : ÔÛ ga ngöôøi ta söûduïnggentroäi A treânNST giôùi tính
X xaùcñònhloângvaèn, ñeåphaânbieättroáng, maùi khi môùi nôû.
Gaø troángcon X A XA coù loâng vaèn ôû ñaàu roõ hôn so
vôùi con maùi XA Y .
II CAÙCH NHAÄN ÑÒNH QUY LUAÄT DI TRUYEÀN :
1. Döïa vaøo keát quaû cuûa pheùp lai thuaän nghòch
- Neáukeátquaûlai thuaännghòchkhaùcnhauthì genquy ñònhtính
traïngñöôïc xeùtnaèmtreânNST giôùi tính .
- Neáutính traïngñaõcho thaáyxuaáthieänchæôû giôùi ñöïc quacaùc
theáheä( di truyeànthaúng) =>gen naèmtreânNST Y . Ngöôïc laïi thì
gennaèmtreânNST X
2. Döïa vaøo söï di truyeàn cheùo hoaëc tính traïng bieåu hieän
khoâng ñoàng ñeàu treân giôùi ñöïc vaø caùi :
a. Di truyeàn cheùo : tính traïngcuûacon ñöïc gioángtính traïng
cuûameï vaø tính traïngcuûacaùi con gioángboálaø coù söï di truyeàn
cheùo=>gennaèmtreânNST giôùi tính X
b . Tính traïng khoâng bieåu hieän ñoàng ñeàu ôû 2 giôùi :
Cuøng1 theáheänhöngtính traïngnaøoñoù chæxuaáthieänôû giôùi
ñöïc , coøngiôùi caùi thì khoânghoaëcngöôïc laïi =>gennaèmtreânNST
giôùi tính
Chuù yù : thöïc teágennaèmtreânNST giôùi tính cuõngcoù nhöõng
tröôønghôïp taùcñoängvôùi gennaèmtreânNST thöôøngñeåhình thaønh
1 tính traïng. Cuõngcoù caùcgennaèmtreâncuøng1 NST giôùi tính X
taùcñoängrieângreõ hoaëctöôngtaùcqualaïi vôùi nhau.
*** CHUÙ YÙ CAÙCH NHAÄN ÑÒNH CAÙC QUY LUAÄT DI
TRUYEÀN
1. Caùc quy luaät Menden : (phaân li ñoäc laäp )
- Hai hay nhieàu caëp gen naèm treân 2 hay nhieàu caëp NST
töông ñoàng
- Hai hay nhieàu caëp gen quy ñònh 2 hay nhieàu caëp tính traïng
2. Caùc quy luaät cuûa Moocgan :
- Hai hay nhieàu caëp gen cuøng naèm treân 1 caëp NST
- Hai hay nhieàu caëp gen cuøng quy ñònh 2 hay nhieàu tính
traïng
3. Caùc qui luaät töông taùc gen :
- Hai hay nhieàu caëp gen naèm treân 2 hay nhieàu caëp NST
- Hai hay nhieàu caëp gen cuøng qui ñònh 1 caëp tính traïng

PHAÀN V . ÑOÄT BIEÁN

A. ÑOÄT BIEÁN GEN (ÑBG)

I . Caùc daïng ñoät bieán gen vaø söï bieán ñoåi trong caáu truùc cuûa
gen :
- Ñoät bieángenlaø nhöõngbieánñoåi trongcaáu truùcgenôû 1
hoaëc1 soácaëpNu .
- caáutruùccuûagenbò bieánñoåi veàsoálöôïng hoaëcthaønhphaàn
hoaëctrìnhtöï caùcNu tronggen
a) So saùnh gen bình thöôøng vaø gen Ñoät bieán nhaän thaáy :
Hai gencoù soáNu khoângthayñoåi ->genñoätbieáncoù theåbieán
ñoåi veàthaønhphaànvaø trình töï caùcNu :
- Ñoät bieánthaytheákieåuñoànghoaùnhoaëcdò hoaùn.
+Thay theákieåuñoàønghoaùn: thaytheá1 caëpA-T baèng
1 caëp G-X hoaëcthaytheá1 caëpG-X baèng1 caëpA-T
+ Thay theákieåudò hoaùn: thaytheá1 caëpA-T baèng1
caëp T-A hoaëcthaytheá1 caëpG-X baèng1 caëpX-G
- Ñoät bieángendaïngñaûovò trí .
b) So saùnh gen bình thöôøng vaø gen ñoät bieán nhaän thaáy :
Hai gencoù soálöôïngtöøngloaïi Nu gioángnhau ->( khoângthay
ñoåi veàthaønhphaànvaø soálöôïng Nu ) ->Gen ÑB coù bieánñoåi veà
trình töï Nu :
-ÑBG daïngthaytheákieåudò hoaùn.
-ÑBG daïngñaûovò trí
c) So saùnh gen bình thöôøng vaø gen ñoät bieán nhaän thaáy :
Hai gencoù soálöôïngNu gioángnhau, hai genkhaùcnhauveà
thaønhphaàntöøngloaïi Nu =>ÑBG daïngthaytheá kieåuñoàng
hoaùn
d)So saùnh gen bình thöôøng vaø gen ñoät bieán nhaän thaáy :
Hai gencoù soálöôïngNu cheânhleächnhau1 caëpNu :
- ÑBG daïngtheâm1 caëpNu
-ÑBG daïngmaát1 caëpNu
II. Tæ leä gen ñoät bieán :
-Gen tieànÑB : gencoù bieánñoåi caáutruùcôû 1 maïch. Gen tieàn
ÑB coù theåñöôïc enzim söõachöõathaønhgenbình thöôøng.
-Gen ÑB : gencoù bieánñoåi 1 caëpNu treân2 maïchñôn.
+ Gen< nhaân ñoâi > gen tieàn ÑB nhaân ñoâi >
gen ÑB
x=1 x=1
+ Tæleä genñoätbieán=( SoágenÑB : Toångsoágentaïo
ra ) . 100

B. ÑOÄT BIEÁN NHIEÃM SAÉC THEÅ ( ÑBNST )
I. Ñoät bieán theå dò boäi NST :
- Laø ÑB xaûyra taïi 1 hay1 soácaëpcuûaNST .Coù caùcdaïng: theå3
nhieãm(2n+1) ; theå1 nhóeâm( 2n- 1) ; theåkhuyeátnhieãm (2n -2) ; theå
ñanhieãm
- Cô cheá: cô theå2n gæamphaânôû 1 soáteábaøosinh duïc sô khai coù 1
hoaë1 soácaëpnaøoñoùcuûaNST khoângphaânli taïo ra giao töû ÑB
( n+1)hoaëc(n-1) hoaëc(n-2 )
P: 2n x 2n
Gp : (n+1) (n-1) n
F (hôïp töû ) : 2n+1 → NP
theå3 nhieãm
F (hôïp töû ) : 2n-1 → theå1 nhieãm
NP


II .Theå ña boäi ( 3n hoaëc 4n )
- Theåña boäi laø nhöõngbieánñoåi tronngtoaønboäcaáutruùcNST ,
lôùn hônboäi soá2n nhö : 3n , 4n , 5n , 6n …
-Cô cheá:
+Teá baøosoâma2n hoaëcteábaøotieànphoâi 2n , trongnguyeân
phaâncaùcNST khoângphaâli taïo ra teábaøo4n , caùcteábaøo4n
nguyeânphaân bình thöôøngcho ra caùcteábaøocon 4n …
• TB soâma2n (DB ) → TB soâma4n → Moâ , cô quan4n
NP

 NP


• TB tieànphoâi 2n (DB ) → TB tieànphoâi 4n → cô theå 4n
NP
 NP




+Teá baøosinh duïc 2n giaûmphaân, söï khoângphaânli caùcNST
trong1 laànphaânbaøotaïo ra giao töûñoätbieán2n .
• Neáugiao töû 2n keáthôïp giao töû 2n  hôïp töû 4n
P : 2n x 2n
Gp 2n 2n
F ( hôïp töû) 4n
=>F(hôïp töû) 4n → NP
cô theå4n
• Neáugiao töû 2n keáthôïp giao töû n  hôïp töû 3n
P : 2n x 2n
Gp 2n n
F ( hôïp töû) 3n
=> F (hôïp töû ) : 3n → cô theå3n
NP
Đề thi vào lớp 10 môn Toán |  Đáp án đề thi tốt nghiệp |  Đề thi Đại học |  Đề thi thử đại học môn Hóa |  Mẫu đơn xin việc |  Bài tiểu luận mẫu |  Ôn thi cao học 2014 |  Nghiên cứu khoa học |  Lập kế hoạch kinh doanh |  Bảng cân đối kế toán |  Đề thi chứng chỉ Tin học |  Tư tưởng Hồ Chí Minh |  Đề thi chứng chỉ Tiếng anh
Theo dõi chúng tôi
Đồng bộ tài khoản