Kỹ Thuật Ghép Cây Ăn Quả

Chia sẻ: Nguyễn Kiều Trinh | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:60

1
657
lượt xem
200
download

Kỹ Thuật Ghép Cây Ăn Quả

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Cây ăn quả (CAQ) không chỉ cho thu nhập cao trong nông nghíệp mà còn có giá trị tạo cảnh quan đẹp và góp phần bảo vệ môi trường sinh thái bền vững.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Kỹ Thuật Ghép Cây Ăn Quả

  1. Bé N¤NG NGHIÖP Vµ PH¸T TRIÓN N¤NG TH¤N CôC KHUYÕN N¤NG Vµ KHUYÕN L¢M (MARD) Dù ¸N T¡NG C−êNG KH¶ N¡NG T− VÊN CÊP Bé (MRDP) Kü thuËt GHÐP C¢Y ¡N QU¶ S¸ch h−íng dÉn n«ng d©n häc vµ lµm NHµ XUÊT B¶N N¤Ng ngHIÖP Hµ NéI - 2001 1
  2. Cuèn s¸ch GhÐp c©y ¨n qu¶ T¸c gi¶ Phan Ng−ìng Tinh, Hµ Qu¸n Vâ, §−êng Tù Ph¸p, V−¬ng Tr−êng Xu©n, TrÇn V¨n Thµnh, Tr−¬ng Kh¾c B×nh, C«ng §iÒu ChÝ. Nhµ xuÊt b¶n Khoa häc Kü thuËt Phóc KiÕn xuÊt b¶n n¨m 1972 Nguyªn b¶n tiÕng Trung Quèc ®−îc GS. TS. TrÇn V¨n Lµi - ViÖn tr−ëng ViÖn Rau qu¶ vµ chÞ V−¬ng Thôc Linh c¸n bé Vô Hîp t¸c quèc tÕ biªn dÞch. Ban biªn tËp: Vò Kh¾c Nh−îng Vò Träng S¬n Ph¹m Kim Oanh 2
  3. Môc lôc Lêi giíi thiÖu ....................................................................................................................5 PhÇn thø nhÊt - NHòNG KIÕN THøC C¬ B¶N........................................................6 I - KH¸I NIÖM, §ÆC §IÓM GHÐP C¢Y ¡N Qu¶ vµ øNG DôNG...............................6 1 - Nh÷ng kh¸i niÖm chung.................................................................................................6 2 - Nh÷ng lo¹i h×nh ghÐp c©y ..............................................................................................6 3 - §Æc ®iÓm ghÐp vµ øng dông...........................................................................................7 II - NGUY£N Lý GHÐP C¢Y ¡N Qu¶..............................................................................8 1 - Qu¸ tr×nh lµnh vÕt ghÐp..................................................................................................8 2 - Kh¶ n¨ng hoµ nhËp trong qu¸ tr×nh ghÐp .....................................................................10 III - CHäN Vµ CH¡M SãC C¢Y GèC GHÐP.................................................................11 1 . Chän c©y gèc ghÐp .......................................................................................................11 2. Ch¨m sãc c©y gèc ghÐp ................................................................................................13 IV - THU THËP, Dù tr÷, VËN CHUYÓN CµNH, M¾T GHÐP.....................................16 V - DôNG Cô Vµ VËT LIÖU GHÐP.................................................................................17 PhÇn thø hai - C¸C PH¦¥NG PH¸P GHÐP C¬ B¶N............................................18 I - GHÐP CµNH...................................................................................................................18 1 - GhÐp ¸p ........................................................................................................................18 2 - GhÐp nªm .....................................................................................................................22 3- GhÐp d−íi vá .................................................................................................................27 4- GhÐp bông.....................................................................................................................30 3
  4. 5- GhÐp h×nh l−ìi...............................................................................................................35 II - GHÐP M¾T MÇM.........................................................................................................37 1- M¾t ghÐp ch÷ T .............................................................................................................37 2- GhÐp mÇm d−íi bông....................................................................................................41 3- GhÐp kh¶m ....................................................................................................................43 III - GHÐP CH¾P.................................................................................................................51 Iv - GHÐP ë §é CAO ........................................................................................................53 V - GHÐP l−ìng TÝNH ....................................................................................................54 vI - GHÐP NGäN CµNH (§ØNH SINH TR−ëNG) ..........................................................56 PhÇn thø ba - Kü THUËT GHÐP MéT Sè LO¹I C¢Y ¡n QU¶...........................57 1 - Cam quýt....................................................................................................................57 2 - Nh·n .............................................................................................................................58 3 - C©y v¶i ........................................................................................................................60 4
  5. Lêi giíi thiÖu C©y ¨n qu¶ (CAQ) kh«ng chØ cho thu nhËp cao trong n«ng nghÝÖp mµ cßn cã gi¸ tri t¹o c¶nh quan ®Ñp vµ gãp phÇn b¶o vÖ m«i tr−êng sinh th¸i bÒn v÷ng. Ph¸t triÓn CAQ kh«ng chØ ®¸p øng nhu cÇu n©ng cao hiÖu qu¶ kinh tÕ cho n«ng hé mµ cßn ®¸p øng nhu cÇu xuÊt khÈu, t¹o ®iÒu kiÖn chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ n«ng nghiÖp, thùc hiÖn c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa n«ng nghiÖp n«ng th«n. Muèn s¶n xuÊt CAQ ®¹t hiÖu qu¶ cao cÇn ¸p dông c¸c quy tr×nh kü thuËt míi, dïng gièng tèt, s¹ch bÖnh, canh t¸c ®óng kü thuËt, nh©n gièng b»ng c¸c ph−¬ng ph¸p c«ng nghÖ tiªn tiÕn. Ph−¬ng ph¸p ghÐp lµ mét c«ng nghÖ tiªn tiÕn ®ang ®−îc ¸p dông réng r·i ®Ó s¶n xuÊt CAQ trªn thÕ giíi vµ trong thêi gian gÇn ®©y ë ViÖt Nam. GhÐp lµ mét trong nh÷ng ph−¬ng ph¸p nh©n gièng v« tÝnh víi nhiÒu −u ®iÓm: ®¶m b¶o ®−îc c¸c ®Æc ®iÓm di truyÒn tèt cña c©y mÑ, b¶o ®¶m nh©n gièng thuÇn chñng cã chÊt l−îng cao, t¨ng søc sèng, t¨ng tuæi thä cho c©y, tØ lÖ nh©n gièng cao, thêi gian nh©n gièng nhanh, c©y con nhanh chãng thÝch øng víi m«i tr−êng sinh th¸i... Ph−¬ng ph¸p ghÐp phï hîp víi viÖc nh©n gièng mét sè c©y ¨n qu¶ th©n gç nh− cam, quýt, b−ëi, nh·n, v¶i, mËn, ®µo, xoµi, lª, t¸o... §Ó gãp phÇn thóc ®Èy s¶n xuÊt nh©n gièng CAQ trong nh©n d©n, Côc KhuyÕn n«ng vµ KhuyÕn l©m phèi hîp víi Dù ¸n t¨ng c−êng t− vÊn cÊp Bé (MRDP) biªn tËp vµ xuÊt b¶n cuèn Kü thuËt ghÐp c©y ¨n qu¶ víi môc ®Ých cung cÊp cho n«ng d©n vµ c¸c nhµ lµm v−ên mét sè kü thuËt c¬ b¶n vÒ ghÐp CAQ. §©y lµ cuèn s¸ch ®−îc c¸c chuyªn gia nghiªn cøu CAQ Trung Quèc tæng kÕt tõ thùc tÕ nghiªn cøu vµ s¶n xuÊt gièng ë Trung Quèc qua nhiÒu n¨m. Néi dung cuèn s¸ch ®−îc tr×nh bµy dÔ hiÓu, c¸c thao t¸c ®−îc minh häa b»ng c¸c h×nh vÏ cô thÓ n«ng d©n cã thÓ ¸p dông ®Ó tù s¶n xuÊt c©y gièng. Chóng t«i tr©n träng giíi thiÖu cïng b¹n ®äc vµ mong nhËn ®−îc ý kiÕn ®ãng gãp ®Ó cuèn s¸ch hoµn thiÖn. Hµ Néi, ngµy 15 th¸ng 12 n¨m 2000 5
  6. PhÇn thø nhÊt NHòNG KIÕN THøC C¬ B¶N I - KH¸I NIÖM, §ÆC §IÓM GHÐP C¢Y ¡N Qu¶ vµ øNG DôNG Tõ h¬n 100 n¨m nay, viÖc ghÐp c©y ®−îc sö dông réng r·i trong s¶n xuÊt vµ trong nghiªn cøu khoa häc. GhÐp c©y cã c¸c t¸c dông nh− c¶i thiÖn chÊt l−îng gièng, n©ng cao tÝnh thÝch øng cña c¸c gièng tèt, ®iÒu chØnh thÕ c©y... Nhê cã kü thuËt ghÐp, nhiÒu lÜnh vùc khoa häc nh− lai t¹o gièng, sinh lý thùc vËt, bÖnh c©y v.v... còng ®¹t nhiÒu thµnh qu¶ trong c¸c n¨m qua. 1 - Nh÷ng kh¸i niÖm chung - GhÐp c©y lµ ph−¬ng ph¸p nh©n gièng, theo ®ã, ng−êi ta lÊy tõ 1 hoÆc nhiÒu c©y mÑ, gièng tèt, ®ang sinh tr−ëng, nh÷ng phÇn nh− ®o¹n cµnh, khóc rÔ, mÇm ngñ... råi nhanh chãng vµ khÐo lÐo l¾p ®Æt vµo vÞ trÝ thÝch hîp trªn c©y kh¸c, gäi lµ c©y gèc ghÐp; sau ®ã ch¨m sãc ®Ó phÇn ghÐp vµ gèc ghÐp liÒn l¹i víi nhau, t¹o ra mét c©y míi; trong ®ã c©y gèc ghÐp th«ng qua bé rÔ, cã chøc n¨ng lÊy dinh d−ìng trong ®Êt ®Ó nu«i toµn bé c©y míi, cßn phÇn ghÐp cã chøc n¨ng sinh tr−ëng vµ t¹o s¶n phÈm. Ng−êi ta th−êng biÓu thÞ c©y ghÐp b»ng 2 c¸ch c©y gèc ghÐp + phÇn ghÐp hoÆc phÇn ghÐp/c©y gèc ghÐp. VÝ dô: quÝt ¤n Ch©u ghÐp trªn b−ëi ®¾ng, biÓu thÞ: b−ëi ®¾ng + quÝt ¤n Ch©u hoÆc quÝt ¤n Ch©u/b−ëi ®¾ng (xem h×nh 1). 2 - Nh÷ng lo¹i h×nh ghÐp c©y Cã rÊt nhiÒu d¹ng ghÐp Theo mïa vô. (Thêi gian ghÐp) ng−êi ta cã thÓ ghÐp c©y trong mïa c©y sinh tr−ëng (tõ mïa xu©n ®Õn cuèi thu) hoÆc khi c©y ngñ nghØ (mïa ®«ng). Theo ®Þa ®iÓm, ng−êi ta ghÐp c©y trong v−ên −¬m hoÆc ®−a c©y gèc ghÐp vµo trong phßng ®Ó ghÐp. 6
  7. Theo vÞ trÝ ghÐp trªn c©y gèc ghÐp, ng−êi ta cã thÓ ghÐp cao trªn cµnh chÝnh hoÆc nh¸nh cña c©y gèc ghÐp; ghÐp trung b×nh tøc lµ ghÐp ë ®é cao võa ph¶i trªn th©n c©y gèc ghÐp, ghÐp thÊp lµ khi ghÐp ë gÇn mÆt ®Êt. Cã mÊy ph−¬ng ph¸p ghÐp nh− sau: GhÐp cµnh: PhÇn ghÐp lµ ®o¹n cµnh cã 1 hoÆc vµi m¾t (mÇm ngñ) ®Ó ghÐp ¸p, ghÐp nªm, ghÐp chÎ bªn, nèi ngän GhÐp m¾t: C¾t phÇn mÇm ngñ víi 1 Ýt gç ®Ó ghÐp ch÷ T, ghÐp cöa sæ, ghÐp h×nh cÇu... GhÐp cµnh xanh: PhÇn ghÐp lµ cµnh 1 tuæi. GhÐp ®Ønh sinh tr−ëng: C¾t ®Ønh sinh tr−ëng ë ®Çu ngän cµnh, kÝch cì cùc nhá, nh»m tr¸nh sù l©y lan cña c¸c bÖnh virus. GhÐp ch¾p: PhÇn ghÐp kh«ng bÞ c¾t rêi khái c©y mÑ ®−îc ghÐp ¸p vµo c©y gèc ghÐp. Sau khi vÕt ghÐp liÒn vá, c©y sèng míi c¾t phÇn ghÐp rêi khái c©y mÑ. GhÐp rÔ: LÊy ®o¹n rÔ lµm gèc ghÐp khi kh«ng cã c©y gèc ghÐp thÝch hîp. 3 - §Æc ®iÓm ghÐp vµ øng dông C©y gèc ghÐp vµ phÇn ghÐp ®Òu cã nh÷ng kh¶ n¨ng sinh tån kh¸c nhau, bæ sung hç trî lÉn nhau t¹o thµnh mét tæ hîp céng sinh h÷u c¬, dùa vµo nhau cïng tån t¹i, t¹o thµnh mét thÓ thèng nhÊt. Bé rÔ cña c©y gèc ghÐp hót n−íc vµ chÊt kho¸ng ®ång thêi t¹o thµnh axit h÷u c¬ vµ axit amino cung cÊp cho th©n, cµnh, l¸ cña phÇn ghÐp phÝa trªn. Ng−îc l¹i, nh÷ng vËt chÊt ®ång ho¸ ®−îc do phÇn ghÐp phÝa trªn nhê t¸c dông quang hîp, cung cÊp trë l¹i cho bé rÔ. Ngoµi ra, tû lÖ ra hoa ®Ëu qu¶, søc ®Ò kh¸ng sËu bÖnh... cña tæ hîp ghÐp cßn chÞu ¶nh h−ëng cña c¶ phÇn ghÐp vµ gèc ghÐp. Tuy nhiªn, ghÐp c©y ®ßi hái c¸c thao t¸c cã kü thuËt cao, sù ch¨m bãn chu ®¸o vµ tæ hîp ghÐp th−êng cã tuæi thä ng¾n h¬n so víi c©y thùc sinh (trång b»ng h¹t). Nh÷ng −u ®iÓm cña c©y ghÐp nh− sau: + Kh¶ n¨ng duy tr× gièng tèt. Nh÷ng c©y ¨n qu¶ ®−îc trång b»ng h¹t th−êng kh«ng gi÷ ®−îc hÕt c¸c ®Æc tÝnh cña c©y mÑ, v× khi në hoa, thô phÊn hay bÞ lai t¹p; c¸c h¹t cña qu¶ bÞ lai t¹p nh− vËy, khi ®em trång sÏ mäc thµnh c©y míi víi nh÷ng ®Æc tÝnh kh¸c xa dÇn c©y mÑ. Ng−îc l¹i, c©y ghÐp lµ kÕt qu¶ cña nh©n gièng v« tÝnh, còng gièng nh− chiÕt cµnh, gi÷ ®−îc hÇu hÕt ®Æc tÝnh cña c©y mÑ. Sau khi ghÐp, mÆc dï c©y gèc ghÐp cã ¶nh h−ëng ®Õn sù sinh tr−ëng vµ ph¸t triÓn cña phÇn m¾t ghÐp, song do phÇn ghÐp cã giai ®o¹n sèng tù nhiªn, ®Æc tÝnh di truyÒn æn ®Þnh, nªn ¶nh h−ëng nãi trªn lµ kh«ng lín. Do vËy, c©y ghÐp còng nh− c¸c ph−¬ng ph¸p lai t¹o kh¸c, cã thÓ duy tr× ®−îc ®Æc tÝnh di truyÒn, tiÕp tôc gi÷ ®−îc phÈm chÊt vµ tÝnh tr¹ng −u tó cña c©y mÑ. C©y ghÐp cã kh¶ n¨ng khèng chÕ sè l−îng hoa ®ùc. Còng cã tr−êng hîp, mÇm ghÐp ®· biÕn dÞ víi ®Æc ®iÓm tèt, do vËy c©y ghÐp sÏ t¹o thµnh gièng míi quÝ. + C©y ghÐp mau ra qu¶ víi s¶n l−îng cao. So víi trång c©y b»ng h¹t hoÆc gi©m cµnh th× c©y ghÐp, hÇu hÕt ®Òu ra qu¶ nhanh h¬n, v× c©y ghÐp nhanh chãng hoµn thµnh diÖn tÝch t¸n l¸ cÇn thiÕt ®Ó ra qu¶. H¬n n÷a t¹i n¬i ghÐp cã tÝch luü kh¸ nhiÒu c¸c bon, tû lÖ C/N cao, t¹o ®iÒu kiÖn thóc ®Èy sù ra hoa qu¶ nhanh h¬n. + HÖ sè nh©n gièng cao. Tõ mét c©y mÑ, gièng tèt cã thÓ lÊy ®−îc nhiÒu m¾t ghÐp ®Ó t¹o ra nhiÒu c©y ghÐp. Trong khi chiÕt, kh«ng cho phÐp Êy nhiÒu cµnh trªn 1 c©y. So víi gi©m cµnh, c¸ch ghÐp còng cã −u ®iÓm, v× nhiÒu lo¹i c©y ¨n qu¶ rÊt khã ra rÔ khi gi©m cµnh. 7
  8. + Khai th¸c −u ®iÓm cña c©y gèc ghÐp. - §iÒu chØnh h×nh d¸ng c©y ghÐp: Do c©y gèc ghÐp cã t¸c ®éng ®Õn sinh tr−ëng cña c©y ghÐp nªn ng−êi ta t¹o ra c©y cã th©n lïn, th©n nöa lïn vµ th©n cao dµi. - T¨ng c−êng kh¶ n¨ng thÝch øng víi m«i tr−êng cho c©y ghÐp, tøc lµ t×m c¸c gèc ghÐp cã bé rÔ khoÎ, cã søc chÞu h¹n, chÞu ngËp óng, chÞu l¹nh, chÞu mÆn... vµ ®Æc biÖt lµ chÞu c¸c lo¹i bÖnh do nÊm g©y ra nh− Phytophthora ®èi víi cam quÝt v.v... - N©ng cao phÈm chÊt cña qu¶: T¸c ®éng cña gèc ghÐp cã thÓ lµm thay ®æi mµu s¾c kÝch cì cña qu¶, t¨ng gi¸ trÞ th−¬ng phÈm. VÝ dô quÝt h«i lµm gèc ghÐp cho quÝt ¤n Ch©u th× qu¶ ngät h¬n, vá máng h¬n. + Cøu ch÷a nh÷ng c©y háng gèc rÔ. Trong tr−êng hîp c©y bÞ h¹i ë phÇn gèc hoÆc rÔ cã thÓ dÉn ®Õn chÕt toµn bé c©y, ng−êi ta tiÕn hµnh ghÐp rÔ ®Ó cøu c©y. II - NGUY£N Lý GHÐP C¢Y ¡N Qu¶ 1 - Qu¸ tr×nh lµnh vÕt ghÐp Khi bÞ tæn th−¬ng, c©y cã thÓ tù lµm lµnh vÕt th−¬ng vµ ghÐp c©y lµ tËn dông kh¶ n¨ng ®ã cña c©y. Khi ghÐp, ®ßi hái tÇng sinh gç (m« ph©n sinh) trªn mÆt c¾t cña phÇn ghÐp tiÕp hîp chÆt chÏ víi tÇng sinh gç trªn mÆt c¾t cña c©y gèc ghÐp vµ nh− vËy vÕt ghÐp míi mau liÒn l¹i ®Ó t¹o thµnh 1 c©y míi, tøc lµ thao t¸c ghÐp ph¶i chuÈn vµ ®óng kü thuËt. Khi c¾t ngang cµnh c©y, ta thÊy ngoµi cïng lµ biÓu b× råi ®Õn vá cµnh, tÇng sinh gç (m« ph©n sinh), trong cïng lµ lâi gç. TÇng sinh gç liªn tôc ph©n chia c¶ 2 phÝa: phÝa ngoµi t¹o ra líp vá vµ phÝa trong t¹o ra lâi gç. Do vËy, khi ghÐp, nÕu 2 mÆt tÇng sinh gç cña phÇn ghÐp vµ gèc ghÐp tiÕp hîp víi nhau chÆt chÏ th× vÕt ghÐp mau liÒn vµ phÇn ghÐp sÏ sèng. Khi ghÐp yªu cÇu mÆt c¾t cña phÇn ghÐp vµ cña gèc ghÐp nhÊt thiÕt ph¶i thËt nh½n (tøc lµ khi c¾t ph¶i dïng dao ghÐp rÊt s¾c) vµ ph¶i ®−îc ¸p chÆt víi nhau ®Ó c¬ quan phôc håi vÕt th−¬ng cña c¶ 2 bªn cã thÓ nhanh chãng liÒn l¹i víi nhau. Do vËy, khi ghÐp ph¶i dïng d©y quÊn chÆt phÇn ghÐp vµo gèc ghÐp. Thùc chÊt, qu¸ tr×nh lµnh vÕt ghÐp diÔn biÕn nh− sau: Khi ghÐp ë 2 mÆt cña vÕt c¾t h×nh thµnh 1 líp mµng máng, sau ®ã tÇng sinh gç t¨ng tr−ëng rÊt nhanh, lÊp ®Çy chç trèng gi÷a 2 mÆt vÕt c¾t (cña phÇn ghÐp vµ gèc ghÐp). Tõ ®ã mµng máng bÞ huû ho¹i, c¸c tæ chøc m« tÕ bµo cña phÇn ghÐp vµ gèc ghÐp dÇn hoµ hîp, g¾n bã víi nhau, hÖ thèng vËn chuyªn dinh d−ìng liªn kÕt víi nhau do tÇng sinh gç tao ra vá phÝa ngoµi vµ gç phÝa trong vµ nèi c¸c m¹ch èng dÉn cña lâi gç víi èng läc thÊm cña líp vá l¹i víi nhau vµ hÖ thèng m¹ch dÉn thùc sù ®−îc liªn kÕt, th«ng suèt (h×nh 2). Lóc nµy, chåi ghÐp ®−îc cung cÊp dinh d−ìng, n−íc vµ b¾t ®Çu sinh tr−ëng. 8
  9. H×nh 2: Qu¸ tr×nh liÒn vÕt ghÐp 1. Khi ghÐp 2. Gi÷a qu¸ tr×nh liÒn vÕt 3. Hoµn thµnh liÒn vÕt ë h×nh 3 cho thÊy, khi ghÐp, mÆt c¾t cña cµnh ghÐp kÕt hîp víi mÆt c¾t cña gèc ghÐp vµ bé phËn cña cµnh ghÐp trªn mÆt gèc ghÐp ph×nh to rÊt râ vµ dÇn lín lªn, mÆt c¾t trªn gèc ghÐp ®−îc phñ kÝn, cuèi cïng ®· che ®Ëy hoµn toµn mÆt c¾t cña gèc ghÐp, lµm cho tÇng sinh gç cña cµnh ghÐp vµ gèc ghÐp liªn kÕt l¹i víi nhau, lóc nµy c¸c tæ chøc m« cña tÇng sinh gç kÕt hîp l¹i, h×nh thµnh mét th©n c©y non. Tuú tõng lo¹i c©y mµ thêi gian vÕt ghÐp lµnh nhanh hay chËm, nãi chung dao ®éng tõ 10 - 15 ®Õn 20 - 30 ngµy. NÕu ghÐp khi c©y ë giai ®o¹n ngñ nghØ th× ph¶i 5-6 tuÇn, vÕt ghÐp míi lµnh ®−îc. Qua thêi gian nµy, ngän míi ®−îc sinh tr−ëng, gèc ghÐp vµ cµnh ghÐp còng ph×nh to ra, c¸c c¬ quan kÕt hîp víi nhau nhanh h¬n. H×nh 3: Qu¸ tr×nh ghÐp sèng cña ghÐp ¸p 1. Khi ghÐp 2. Gi÷a qu¸ tr×nh liÒn vÕt 3. Hoµn thµnh liÒn vÕt 9
  10. 2 - Kh¶ n¨ng hoµ nhËp trong qu¸ tr×nh ghÐp + Kh¶ n¨ng hoµ nhËp. Gi÷a c¸c c©y cã sù kh¸c biÖt vÒ cÊu tróc m«, tÕ bµo, vÒ sinh lý, vÒ tÝnh di truyÒn v.v... NÕu ghÐp nh÷ng c©y mµ sù kh¸c biÖt ®ã kh«ng lín th× kh¶ n¨ng hoµ nhËp cña chóng cao vµ c©y ghÐp dÔ sèng, sau ®ã sinh tr−ëng ph¸t triÓn thuËn lîi, ng−îc l¹i sù kh¸c biÖt nãi trªn cµng lín th× kh¶ n¨ng hoµ nhËp cµng thÊp, viÖc ghÐp sÏ khã thµnh c«ng. Mét sè c©y, khi ghÐp th× sèng, nh−ng sau sinh tr−ëng kh«ng b×nh th−êng, thËm chÝ sinh tr−ëng tèt nh−ng l¹i kh«ng ®em l¹i gi¸ trÞ kinh tÕ. Qui luËt chung lµ nguån gèc thùc vËt cµng gÇn th× kh¶ n¨ng hoµ nhËp cµng m¹nh. Cã mét sè c©y khã ghÐp mµ ph¶i tiÕn hµnh ghÐp ngay trªn cïng loµi nh− nh·n lång, v¶i, tr¸m. ViÖc ghÐp c¸c c©y kh¸c hä thùc vËt, tõ tr−íc ®Õn nay ch−a thµnh c«ng. + Nh÷ng biÓu hiÖn kh«ng hoµ nhËp: §ã lµ c¸c biÓu hiÖn nh− vÕt ghÐp kh«ng lµnh, hoÆc lµnh nh−ng mÇm ghÐp kh«ng sinh tr−ëng hoÆc sinh tr−ëng nh− n¬i tiÕp gi¸p chç ghÐp yÕu, gÆp giã dÔ gÉy hoÆc biÓu hiÖn ë n¬i tiÕp gi¸p nh− phÇn ghÐp ph×nh to h¬n gèc ghÐp hoÆc ng−îc l¹i phÇn gèc ghÐp ph×nh to h¬n phÇn ghÐp ë trªn. Còng cã khi sù kh«ng hoµ nhËp biÓu hiÖn ë sù biÕn mµu cña l¸, l¸ rông non, sinh tr−ëng chËm; cã tr−êng hîp l¸ qu¸ rËm r¹p, nô hoa ra sím, nhiÒu; c©y ph¸t triÓn thµnh dÞ d¹ng. BiÓu hiÖn kh«ng hoµ nhËp cã khi xuÊt hiÖn rÊt chËm tíi 10 n¨m sau khi ghÐp v.v... + Nguyªn nh©n cña sù kh«ng hoµ nhËp vµ c¸ch kh¾c phôc: Nh÷ng nguyªn nh©n cã thÓ gåm: sù kh¸c biÖt vÒ cÊu tróc gi¶i phÉu gi÷a gèc ghÐp vµ phÇn ghÐp, lµm cho hÖ thèng m¹ch dÉn kh«ng thèng nhÊt víi nhau, dÉn ®Õn t×nh tr¹ng n−íc vµ c¸c chÊt dinh d−ìng kh«ng ®−îc cung cÊp ®Çy ®ñ. KÕt qu¶ lµ chç ghÐp ph×nh to kh«ng ®Òu. Khi c¸c tÇng sinh gç kh«ng liªn kÕt ®−îc víi nhau th× phÇn ghÐp dÔ gÉy t¸ch khái gèc ghÐp. NÕu vá kh«ng liªn kÕt th× c¸c chÊt ®−îc tæng hîp qua quang hîp l¹i kh«ng cung cÊp cho rÔ cña gèc ghÐp, lµm rÔ bÞ thèi, c©y chÕt toµn bé. Kh¶ n¨ng kh«ng ®iÒu hoµ cña mét sè chøc n¨ng sinh lý: Sau khi ghÐp, nÕu nhu cÇu dinh d−ìng cña gèc ghÐp vµ th©n ghÐp kh«ng ®−îc ®¸p øng hµi hoµ sÏ dÉn ®Õn sù kh«ng hoµ nhËp. MÆt kh¸c, sù kh¸c biÖt vÒ ¸p lùc thÈm thÊu gi÷a 2 phÇn c©y ghÐp còng lµ nguyªn nh©n cña sù kh«ng hoµ nhËp. Trong thùc tiÔn s¶n xuÊt, ng−êi ta dïng c¸ch ghÐp l−ìng tÝnh ®Ó kh¾c phôc hiÖn t−îng kh«ng hoµ nhËp. + Nh÷ng yÕu tè kh¸c ¶nh h−ëng ®Õn ghÐp: Chñng lo¹i c©y: cã lo¹i dÔ ghÐp nh− quÝt ngät, ®µo, lª, t¸o; cã lo¹i khã ghÐp nh− tr¸m, hång, h¹t dÎ, v¶i, nh·n lång. §ã lµ do ®Æc tÝnh di truyÒn, cÊu tróc tæ chøc m« tÕ bµo... Nh÷ng lo¹i c©y cã mñ, chÊt ta-nanh nhiÒu th× còng khã ghÐp. ChÊt l−îng cña gèc ghÐp vµ phÇn ghÐp: Cµnh, m¾t ghÐp vµ gèc ghÐp cã søc sèng cao th× tû lÖ ghÐp sèng còng cao. §èi víi gèc ghÐp th× khi ghÐp cÇn bé rÔ ph¸t triÓn m¹nh v× sau khi ghÐp, toµn bé c©y cÇn ®Çy ®ñ chÊt dinh d−ìng ®Ó ph¸t triÓn sinh tr−ëng. PhÇn ghÐp ë phÝa trªn (cµnh, mÇm...) ®Òu cÇn chän lo¹i khoÎ m¹nh, ®ang cã søc sinh tr−ëng cao (b¸nh tÎ, kh«ng s©u bÖnh...) th× tû lÖ ghÐp sèng míi cao. Thêi vô ghÐp phï hîp th−êng ®−îc chän vµo mïa xu©n vµ mïa thu, ®Ó cã c¸c ®iÒu kiÖn thêi tiÕt thuËn lîi. Nh÷ng thêi gian qu¸ nãng, qu¸ l¹nh, m−a nhiÒu... ®Òu ¶nh h−ëng xÊu ®Õn ghÐp c©y. NhiÖt ®é thÝch hîp ®Ó vÕt ghÐp mau lµnh dao ®éng tõ 20-300C (mÆc dï cã thÓ ghÐp c©y trong ph¹m vi nhiÖt ®é tõ 5 ®Õn 320C). §é Èm còng gi÷ vai trß quan träng, khi ®é Èm kh«ng khÝ gÇn b·o hoµ lµ cã lîi cho vÕt ghÐp mau lµnh. V× vËy, sau khi ghÐp, cÇn dïng c¸c vËt liÖu nh− ni l«ng, l¸ c©y... ®Ó bao bäc, gi÷ Èm cho vÕt ghÐp. Tuy nhiªn vÉn ph¶i cã ®é tho¸ng nhÊt 10
  11. ®Þnh ®Ó cung cÊp oxy cho vÕt th−¬ng mau lµnh. §ång thêi ph¶i chèng m−a thÊm vµo vÕt ghÐp. Cuèi cïng lµ kü thuËt ghÐp; khi ghÐp ®ßi hái thao t¸c nhanh, døt kho¸t, chuÈn x¸c ®Ó mÆt c¾t ®−îc nh½n víi kÝch cì cña phÇn ghÐp khíp víi vÕt c¾t ë gèc ghÐp; sau khi c¾t xong ph¶i ghÐp ngay, cµng nhanh cµng tèt ®Ó mÆt c¾t kh«ng bÞ oxy ho¸ hoÆc giã thæi kh«. Buéc d©y lµ rÊt cÇn thiÕt, ®Ó ®é tiÕp gi¸p ®¹t cao vµ tr¸nh nhiÔm khuÈn. III - CHäN Vµ CH¡M SãC C¢Y GèC GHÐP 1 . Chän c©y gèc ghÐp §©y lµ kh©u quan träng, cã ¶nh h−ëng lín ®Õn tû lÖ ghÐp sèng vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ sau nµy cña c©y ghÐp. Tèt nhÊt vÉn lµ c©y gèc ghÐp b¶n ®Þa, cã tõ l©u ®êi ë ®Þa ph−¬ng ®· thÝch nghi víi ®iÒu kiÖn sinh th¸i cña ®Þa ph−¬ng. Yªu cÇu vÒ gèc ghÐp nh− sau: - Cã kh¶ n¨ng hoµ nhËp cao víi phÇn ghÐp. - Sinh tr−ëng ph¸t triÓn tèt, tuæi thä kÐo dµi. - Cã bé rÔ ph¸t triÓn tèt khoÎ, thÝch øng víi ®iÒu kiÖn khÝ hËu ®Êt ®ai cña tõng ®Þa ph−¬ng chÞu h¹n, óng, l¹nh, mÆn, kiÒm... - Cã søc chèng chÞu s©u bÖnh. - Cã nguån phong phó, dÔ nh©n gièng ph¸t triÓn. - Cã c¸c tÝnh tr¹ng, ®Æc thï cÇn thiÕt cho viÖc ch¨m sãc nh− cao, thÊp. B¶ng 1 , tr×nh bµy vÒ c¸c lo¹i c©y ¨n qu¶ chÝnh cïng víi c¸c c©y gèc ghÐp víi c¸c ®Æc ®iÓm chñ yÕu. 11
  12. B¶ng 1: C¸c lo¹i c©y ¨n qu¶ chñ lùc vµ ®Æc tÝnh cña chóng Tªn gäi Tªn gèc ghÐp §Æc ®iÓm chÝnh Quýt ChÞu l¹nh, kh¸ng bÖnh, chÞu Èm, thÝch hîp víi ®Êt h¬i chua, ra qu¶ sím, s¶n l−îng cao cã t¸c dông lïn ho¸, lµm gèc ghÐp cho cam vµng Quýt chua Bé rÔ ph¸t triÓn, thÝch øng víi nhiÒu lo¹i ®Êt, tuæi thä cao, thÝch hîp lµm gèc ghÐp cho cam ngät, cam bï, cam tiªu... Cam Chanh RÔ cäc to, ph©n bè máng, chÞu Èm nh−ng kh«ng chÞu h¹n, sinh tr−ëng nhanh ra qu¶ sím, tuæi thä ng¾n, thÝch hîp víi lo¹i ®Êt c¸t b»ng ph¼ng lµm gèc ghÐp cho cam ngät, cam bï, cam tiªu... Cam Bé rÔ ph¸t triÓn, chÞu l¹nh, chÞu h¹n, lµm gèc ghÐp cho cam ngät, quýt ¤n Ch©u, cam bï Quýt Quýt hång Bé rÔ ph¸t triÓn, chÞu l¹nh, chÞu h¹n, cã thÓ lµm gèc ghÐp cho c¸c lo¹i quýt, cam ngät B−ëi RÔ ¨n s©u, rÔ nh¸nh Ýt, kh«ng chÞu h¹n, kh«ng chÞu l¹nh, cã thÓ lµm gèc ghÐp cho b−ëi, chanh Nh·n Phóc Nh·n H¹t gièng nµy mÇm khoÎ, tû lÖ ghÐp sèng cao, ra qu¶ ®Ñp V¶i Tµo Hång, Lan Tróc ThÕ c©y khoÎ, ra qu¶ sím, s¶n l−îng cao Xoµi Xoµi Dïng c©y thùc sinh cã h¹t to, tû lÖ n¶y mÇm cao, sinh tr−ëng nhanh T× Bµ Bé rÔ ph©n bè máng, kh«ng chÞu h¹n, cã thÓ chÞu Èm, khi ghÐp cã kh¶ n¨ng hoµ nhËp T× Bµ Th¹ch Nam ChÞu l¹nh, chÞu h¹n tèt, cã t¸c dông lµm lïn ho¸ C©y chÊp Bé rÔ ph©n bè máng, chÞu Èm, chÞu nãng, s¶n l−îng cao §µo l«ng Cã kh¶ n¨ng chÞu h¹n nhÊt ®Þnh, kh¶ n¨ng hoµ nhËp cao §µo MËn ChÞu Èm, chÞu l¹nh, cã t¸c dông lµm lïn ho¸, kh¶ n¨ng hoµ nhËp trung b×nh §µo nói, ®µo l«ng RÔ ph¸t triÓn, cã thÓ chÞu h¹n, kh¶ n¨ng hoµ nhËp tèt, qu¶ to, phÈm chÊt tèt MËn MËn ChÞu l¹nh, cã thÓ trång trªn ®Êt sÐt, tuæi thä dµi 12
  13. Lª ®Ëu RÔ mäc s©u, thÝch øng tèt víi c¸c lo¹i ®Êt, chÞu h¹n, chÞu óng, kh¸ng bÖnh thèi r÷a Lª Lª c¸t Bé rÔ ph¸t triÓn, chÞu óng, chÞu h¹n, lµ gèc ghÐp chñ yÕu cho lª nam DÎ TÝnh thÝch øng cao, ra qu¶ sím DÎ DÎ qu¶ nhän TÝnh thÝch øng cao, kh«ng yªu cÇu vÒ ®Êt ®ai ¤ liu ¤ liu Dïng h¹t « liu ®Ó lµm h¹t gièng, th©n c©y to, sím ra qu¶ Hång Hång hoang d¹i hay Bé rÔ ph©n bè máng, rÔ nh¸nh ph¸t triÓn. C©y non hång ®−îc trång sinh tr−ëng nhanh, cã d¹ng lïn ho¸, ra qu¶ sím Mai Mai Bé rÔ ph¸t triÓn, chÞu h¹n, chÞu ng©m n−íc §µo mÆt §µo mÆt khØ TQ Bé rÔ ph©n bè máng, kh«ng chÞu h¹n, kh¶ n¨ng hoµ khØ TQ nhËp tèt 2. Ch¨m sãc c©y gèc ghÐp + Thu thËp gièng: Sau khi x¸c ®Þnh lo¹i gèc ghÐp th× chän nh÷ng c©y tr−ëng thµnh, sinh tr−ëng khoÎ, kh«ng sËu bÖnh, cã bé rÔ khoÎ, ph¸t triÓn tèt. Trªn c©y ®ã lÊy nh÷ng qu¶ to, ®Çy ®Æn, chÝn giµ råi chän nh÷ng h¹t mÈy, nÆng, s¸ng sña; tøc lµ cã ph«i ph¸t triÓn ®Çy ®ñ. Tãm l¹i, qu¶ ph¶i mang mµu s¾c, h−¬ng vÞ ®Æc tr−ng cña lo¹i c©y ®ã, thÞt qu¶ mÒm, c¾t ra thÊy h¹t to ®Òu, mµu s¾c cña vá h¹t s¸ng, bãng vµ ®Çy ®Æn. Thu qu¶ vµo ®óng mïa vô råi tuú lo¹i c©y mµ lÊy h¹t. Cã thÓ bãc ra vµ lÊy h¹t nh− c¸c lo¹i v¶i, nh·n, quÝt h«i; mét sè kh¸c xÕp ®èng vµ ®¶o th−êng xuyªn ®Ó qu¶ chÝn nÉu, r÷a thÞt råi thu lÊy h¹t. H¹t thu ®−îc, ph¶i röa s¹ch, hong kh« trong m¸t vµ b¶o qu¶n. Chó ý kh«ng ®Ó lÉn h¹t gièng vµ tr¸nh ph¬i h¹t d−íi n¾ng. Mét sè lo¹i nh− nh·n, v¶i, xoµi... thu h¹t ®−îc cÇn gieo ngay th× tû lÖ nÈy mÇm sÏ cao tíi 90%, nÕu ph¬i kh« 3-4 ngµy sÏ gi¶m søc nÈy mÇm. Trong b¶ng 2, h−íng dÉn vÒ thêi gian thu ho¹ch vµ xö lý h¹t gièng c©y gèc ghÐp. 13
  14. B¶ng 2: Thu thËp h¹t gièng gèc ghÐp vµ ph−¬ng ph¸p xö lý Chñng lo¹i Thêi gian thu thËp Ph−¬ng ph¸p xö lý (th¸ng) Cam quýt 11 - 12 Sau khi thu thËp ®em gieo ngay hoÆc ®Ó trong c¸t sau khi ®· ph¬i kh« trong bãng r©m C©y chÊp 9 - 10 Nh− trªn B−ëi 10 - 11 Nh− trªn V¶i 6-7 Röa s¹ch thÞt qu¶, ®em gieo ngay hoÆc tréng víi c¸t ®Ó thóc mÇm Nh·n 8-9 Nh− trªn T× Bµ 4-5 Nh− trªn Xoµi 6-7 Nh− trªn ¤ liu 10 - 11 B¶o qu¶n thµnh tõng tÇng DÎ 10 - 11 Sau khi ph¬i kh« trong bãng r©m chÊt thµnh tõng ®èng råi ®em gieo hoÆc ®Ó trong c¸t Lª 10 - 11 Röa s¹ch thÞt qu¶, chän lùa vµ lµm kh« trong phßng l¹nh §µo 7 Nh− trªn MËn 6-7 Nh− trªn §µo mÆt khØ 10 - 11 Chän lùa chÊt thµnh ®èng, ph¬i kh« trong bãng r©m råi vïi trong c¸t Hång 10 - 11 Röa s¹ch thÞt qu¶, chän lùa, lµm kh« trong phßng l¹nh + B¶o qu¶n h¹t gièng c©y gèc ghÐp: N¬i b¶o qu¶n h¹t gièng gèc ghÐp cÇn cã Èm ®é kh«ng khÝ 50-80%, nhiÖt ®é 0-80C, cã ®é th«ng tho¸ng ®Ó lo¹i khÝ CO2 rÊt cã h¹i cho h¹t gièng. Nh÷ng c©y nh− ®µo, mËn... sau khi hong ph¬i h¹t, ®ãng gãi, cÇn ®Ó n¬i kh« r¸o, th«ng tho¸ng. H¹t gièng cña quÝt h«i, ®µo khØ nªn b¶o qu¶n trong c¸t Èm. H¹t dÎ vµ phÇn lín h¹t gièng c©y nhiÖt ®íi, gÇn nhiÖt ®íi, do kh«ng chÞu ®−îc hanh kh«, khã b¶o qu¶n, nªn sau thu ho¹ch cÇn gieo ngay hoÆc cÇn nhiÖt ®é, Èm ®é thÊp, kh«ng khÝ Ýt th× cã thÓ kÐo dµi ®−îc tuæi thä cña chóng. 14
  15. + Gieo h¹t c©y gèc ghÐp: Thêi vô vµ sè l−îng h¹t ®Ó gieo ®−îc tr×nh bµy ë b¶ng 3. B¶ng 3: Thêi gian vµ sè l−îng h¹t gieo mét sè lo¹i c©y ¨n qu¶ Chñng lo¹i Thêi gian Sè l−îng Sè l−îng Ph−¬ng ph¸p gieo h¹t/1kg h¹t gieo /1 ha gieo (th¸ng) (kg) V¶i 6-7 350-400 1500-1875 Gieo luèng Nh·n 8-9 500-600 900-1875 Gieo luèng Xoµi 6-7 50 4875-6000 Tra h¹t T× Bµ 4-5 500-540 675-1500 Gieo luèng ¤ liu 2-3 250-400 1125-1350 Gieo luèng Quýt h«i 9-10 4400-6400 600-750 Gieo v·i B−ëi 10-11 4000-6000 600-900 Gieo v·i Quýt chua 12-2 7000-10.000 375-675 Gieo v·i Cam 12-2 4000-5000 525-900 Gieo v·i Hång 2-3 1200 225-300 Gieo luèng §µo 12-2 200-400 750-1125 Gieo luèng Lª 2-3 80.000 15-45 Gieo v·i §µo mÆt khØ 2-3 800.000-1.500.000 15-30 Gieo v·i DÎ 10-11 60-150 6000-7500 Tra h¹t + Ch¨m sãc c©y con: Nh÷ng c©y nh− v¶i, nh·n, xoµi th−êng, gieo vµo mïa hÌ, sau khi mäc mÇm dÔ bÞ ¸nh n¾ng g©y h¹i, do vËy cÇn cã giµn che vµ sau ®ã l¹i cÇn gi¶m bít ®é che ®Ëy ®Ó c©y con sinh tr−ëng tèt. Khi c©y mäc 60% th× bá toµn bé giµn che. Lóc c©y cã 2-3 l¸ th× bãn ph©n vµ kÕt hîp t−íi n−íc. C©y ®¹t 4-5 l¸ cã thÓ ra ng«i. ViÖc tØa c©y con xÊu nªn tiÕn hµnh 2 lÇn tr−íc khi ra ng«i. Lóc ra ng«i cÇn b¶o vÖ bé rÔ cña c©y con. Tr−íc ®ã 2-3 ngµy cÇn t−íi n−íc vµ ra ng«i khi trêi r©m m¸t vµ nhanh chãng trång ngay. Sau ®ã l¹i tiÕp tôc ch¨m sãc ®Ó c©y con tiÕp tôc sinh tr−ëng, chó ý xíi x¸o vµ lµm cá. T−íi ph©n ®¹m tõ lo·ng ®Õn ®Æc, tõ Ýt ®Õn nhiÒu. N¬i hay cã rÐt ®Ëm, s−¬ng muèi nªn h¹n chÕ bãn ®¹m, mµ t¨ng c−êng bãn ph©n l©n. Tr−íc khi ghÐp 1 th¸ng, cÇn bãn cho c©y ra c¸c léc non vµ dÔ bãc t¸ch vá khi ghÐp. Khi tiÕn hµnh ghÐp cÇn ngõng t−íi n−íc. 15
  16. Khi c©y con cao 25-30 cm nªn tiÕn hµnh c¾t ngän, ®Ó gèc to dÔ ghÐp. Sau khi c¾t ngän, nÕu c¸c chåi n¶y sinh th× l¹i c¾t bá ®Ó gi¶m tiªu hao chÊt dinh d−ìng. ë ®o¹n gèc c¸ch mÆt ®Êt 5- 10cm còng cÇn c¾t bá c¸c chåi nh¸nh cµng sím cµng tèt (H×nh 4). Thêi kú nµy còng cÇn tiÕn hµnh phßng trõ s©u bÖnh vµ c¸c thiªn tai kh¸c. H×nh 4: Ng¾t ngän mÇm gèc ghÐp TØa bít mÇm cña c©y non 1. Ch−a ng¾t ngän 1. C©y non ch−a tØa mÇm 2. §· ng¾t ngän 2. §· tØa mÇm 3. c¸ch tØa IV - THU THËP, Dù tr÷, VËN CHUYÓN CµNH, M¾T GHÐP Cµnh, m¾t ghÐp cÇn cã chÊt l−îng cao, tr−íc hÕt lµ ®é thuÇn khiÕt cao, n¨ng suÊt vµ chÊt l−îng qu¶ theo ®óng yªu cÇu cña gièng. Muèn thÕ cÇn g©y dùng v−ên c©y mÑ gièng tèt ®Ó cung cÊp cµnh, m¾t ghÐp. Nãi chung, cÇn lÊy cµnh, m¾t ghÐp ë ngoµi mÆt t¸n c©y, trªn ®é cao 1/3 t¸n. ë ®©y cã c¸c cµnh sung søc, tÝnh di truyÒn æn ®Þnh, giµ vÒ ph¸t triÓn, song non vÒ sinh tr−ëng, duy tr× tÝnh tr¹ng tèt cña c©y mÑ, cã kh¶ n¨ng ra qu¶ sím. NÕu ghÐp mïa xu©n th× c¾t cµnh 1-2 n¨m tuæi, ghÐp vµo mïa hÌ thu th× dïng cµnh 1 n¨m tuæi. C¾t cµnh m¾t ghÐp vµo buæi s¸ng, trêi kh« r¸o. C¾t xong, bã 50-100 cµnh thµnh 1 bã ghi chñng lo¹i vµ chuyÓn ®i ngay. Gãi b»ng v¶i −ít hoÆc giÊy Èm. Khi vËn chuyÓn cµnh, m¾t ghÐp, cã thÓ dïng b«ng hoÆc giÊy bæi chÊt l−îng tèt, tÈm n−íc vµ Ðp l−îng n−íc thõa ®i, ®em bã gãi cµnh m¾t ghÐp vµo trong ®ã, råi ®Æt vµo thïng gç ®Ó chuyÓn ®i. 16
  17. V - DôNG Cô Vµ VËT LIÖU GHÐP C¸c dông cô ®−îc tr×nh bµy ë h×nh 5: H×nh 5: Dông cô ghÐp 1. KÐo c¾t cµnh 2. Dao ghÐp mÇm 3. Dao ghÐp ¸p 4. Dao chÆt 5. §Ìn b«i s¸p 6. C−a tay - Dao c¾t: §Ó c¾t cµnh ghÐp vµ gèc ghÐp khi ghÐp. - Dao ghÐp mÇm: §Ó c¾t ghÐp m¾t vµ t¸ch vá miÖng vÕt ghÐp. C¸n dao ghÐp lµm b»ng sõng ®Ó kh«ng ph¶n øng víi ta-nanh trong vá c©y, c¸n dao ®Ó t¸ch vá miÖng vÕt ghÐp. - Dao c¾t cµnh: §Ó c¾t cµnh ghÐp vµ gèc ghÐp. - C−a tay: §Ó c−a gèc ghÐp to. - KÐo: Dïng ®Ó c¾t ngän gèc ghÐp hoÆc cµnh ghÐp. - VËt liÖu buéc: Chñ yÕu lµ d©y ni l«ng vµ kh«ng ®−îc dÇy qu¸ 0,2mm. 17
  18. PhÇn thø hai C¸C PH¦¥NG PH¸P GHÐP C¬ B¶N I - GHÐP CµNH Ph−¬ng ph¸p nµy ¸p dông cho nh÷ng c©y gèc ghÐp lín; ng−êi ta dïng nh÷ng cµnh cã tõ 1-3 m¾t ®Ó ghÐp. Thêi gian ghÐp lµ mïa xu©n, khi dÞch c©y b¾t ®Çu l−u th«ng vµ mÇm non ch−a nhó. ë miÒn B¾c, ghÐp tõ th¸ng 3 ®Õn th−îng tuÇn th¸ng 5 vµ vô thu th¸ng 9-10. ë miÒn Nam, tõ h¹ tuÇn th¸ng 1 ®Õn th¸ng 4. Th−êng tiÕn hµnh ghÐp vµo lóc mÇm míi nhó hoÆc ch−a nhó. Cã mÊy c¸ch ghÐp cµnh nh−: 1 - GhÐp ¸p Hai c¸ thÓ gèc ghÐp vµ cµnh ghÐp cã diÖn tÝch tiÕp xóc lín tû lÖ sèng cao, n¶y mÇm nhanh. Dïng cho quÝt, ®µo, mËn, m¬, lª, hång... Cã 2 lo¹i: ghÐp ¸p mÇm ®¬n vµ ghÐp ¸p nhiÒu mÇm. Thêi vô ghÐp ¸p: Mïa xu©n hiÖu qu¶ cao nhÊt. ë vïng ven biÓn ®«ng Nam bé, nhiÖt ®é t¨ng nhanh, dÞch c©y b¾t ®Çu ho¹t ®éng sím, nªn ghÐp sím, cßn ë T©y B¾c bé nhiÖt ®é t¨ng chËm, nªn ghÐp muén. C¸c c©y ®µo, mËn, mai, lª nªn ghÐp th¸ng 1-3. Cam quÝt ghÐp th¸ng 2-3. V¶i nh·n ghÐp th¸ng 4-5, vô thu th¸ng 9-10. VÞ trÝ cña ghÐp ¸p mÇm ®¬n thÊp h¬n so ghÐp ®a mÇm. C¸c c©y ®µo, mËn, mai, lª: ghÐp cao c¸ch mÆt ®Êt 5-10cm. Cßn v¶i, nh·n, ghÐp ë ®é cao 30-50cm. Nªn gi÷ l¹i 3-5 l¸ ë phÝa d−íi n¬i ghÐp bá trªn c©y gèc ghÐp, nh− vËy tû lÖ sèng sÏ cao. C¸c b−íc ghÐp mÇm ®¬n: C¾t cµnh ghÐp. Tay tr¸i cÇm ng−îc cµnh ghÐp, tay ph¶i cÇm dao ghÐp. PhÇn gèc cña cµnh ghÐp h−íng ra phÝa ngoµi, Ðp chÆt phÇn ®Çu cµnh vµo ngùc, kÑp cµnh vµo gi÷a ngän c¸i vµ ngãn trá; t¹i phÇn gèc cña cµnh, c¾t v¸t h−íng lªn trªn, ë vÞ trÝ phÝa d−íi mÇm thø 1, c¸ch mÇm 1,5 - 2cm, c¾t mét mÆt ph¼ng nghiªng h−íng xuèng d−íi (gãc nghiªng 450) xem h×nh 6. Sau ®ã lËt cµnh ghÐp l¹i, t¹i phÇn phÝa sau mÇm c¸ch mÇm 0,3cm, c¾t b»ng vÒ phÝa tr−íc, s©u ®Õn gi÷a phÇn vá vµ phÇn gç. MÆt c¾t dµi ph¶i b»ng ph¼ng, kh«ng cong. VÕt c¾t b»ng ®−îc c¾t t¹i mÇm gäi lµ th«ng ®Çu mÇm, ®−îc ¸p dông cho c¶ ghÐp ®¬n mÇm vµ ghÐp bông (h×nh 6a). 18
  19. H×nh 6: C¾t cµnh ghÐp 1. MÆt c¾t nghiªng 450 ë gèc cµnh ghÐp 2. Cµnh ghÐp sau khi c¾t T¹i phÇn trªn mÇm c¸ch mÇm 0,3cm, nghiªng l−ìi dao c¾t ®øt cµnh ghÐp (h×nh 6b) sao cho miÖng ghÐp nghiªng 1 gãc 450, t¹o thµnh 1 mÇm ghÐp. Toµn bé mÇm ghÐp dµi 1,5 - 2cm. H×nh 6a: C¾t cµnh ghÐp (2) H×nh 6b: C¾t cµnh ghÐp (3) 1. C¾t b»ng t¹i phÇn bªn sau mÇm ghÐp 2. MÆt c¾t b»ng mÇm ghÐp (mÇm kh«ng th«ng ®Çu) 3. MÆt c¾t b»ng mÇm ghÐp (mÇm th«ng ®Çu) C¾t gèc ghÐp: Chän ®é cao phï hîp, mÆt vá ph¼ng, lau s¹ch, c¾t ph¼ng gèc ghÐp, kh«ng lµm x−íc vá c©y. Chän phÝa gèc ghÐp tr¬n nh½n, v¹ch mét vÖt dao nghiªng h−íng lªn phÝa trªn, c¾t ®øt phÇn trªn gèc ghÐp, hoÆc c¾t 1/3 líp gç. VÕt dao còng c¾t nghiªng 450. T¹i mÆt bªn cµnh ghÐp, c¾t däc theo r¹nh giíi gi÷a phÇn vá vµ phÇn gç, chØ ®−îc c¾t mét lÇn sao cho s©u tíi phÇn gç nh−ng kh«ng ®−îc lµm mÊt ®i phÇn gç. NÕu mÇm ghÐp th«ng ®Çu, mÆt c¾t nªn dµi h¬n mÇm ghÐp (h×nh 7), nÕu mÇm ghÐp kh«ng th«ng ®Çu, mÆt c¾t gèc ghÐp nªn ng¾n h¬n 19
  20. mÆt c¾t ph¼ng cña cµnh ghÐp, mÆt c¾t gèc ghÐp ng¾n h¬n, khi ®−a mÇm ghÐp vµo nªn ®Ó mÆt c¾t kh«ng ph¼ng cña mÇm ghÐp vµo mÆt c¾t ngang cña gèc ghÐp, mÆt c¾t cña mÇm ghÐp cã thÓ h¬i lé lªn trªn miÖng gèc ghÐp. H×nh 7: C¾t gèc ghÐp 1. VÕt c¾t däc gi÷a phÇn vá vµ phÇn gç 2. Gèc ghÐp sau khi c¾t C¾m cµnh ghÐp: Khi ®−a cµnh ghÐp vµo gèc ghÐp, chó ý mÆt c¾t dµi cña cµnh ghÐp h−íng vµo trong, tÇng sinh gç cña cµnh ghÐp c©n ®èi víi tÇng sinh gç cña gèc ghÐp. NÕu gèc ghÐp vµ cµnh ghÐp cã kÝch th−íc kh¸c nhau th× ph¶i ®Æt mét bªn vá cña cµnh ghÐp c©n ®èi víi bªn vá cña gèc ghÐp, ®Ó cho tÇng sinh gç cña gèc ghÐp vµ cµnh ghÐp cã 1 bªn c©n ®èi. Ph¶i ®−a cµnh ghÐp tíi tËn phÇn ®¸y miÖng ghÐp cña gèc ghÐp, sao cho phÇn cuèi cµnh ghÐp tiÕp xóc víi phÇn ®¸y miÖng ghÐp cña gèc ghÐp, ®Ó dÔ liªn kÕt. Cuèi cïng lµ buéc b»ng sîi d©y ni l«ng dµi 30-50cm, réng 1,5cm. Hai tay cÇm 2 ®Çu d©y, ®Çu d©y bªn tay tr¸i gi÷ l¹i 5 - 10cm, quÊn chÆt d©y quanh vÕt ghÐp theo ®−êng vßng tõ trªn xuèng, råi l¹i tõ d−íi quÊn lªn, phñ kÝn mÆt c¾t ngang cña gèc ghÐp. Sau ®ã dïng ®Çu d©y bªn tay tr¸i phñ qua miÖng c¾t nghiªng t¹i phÇn ®Çu cµnh ghÐp. Sau ®ã buéc sîi d©y bªn tay ph¶i ®Ì 2-3 vßng lªn sîi d©y bªn tay tr¸i, buéc kÝn toµn bé cµnh ghÐp, th¾t nót l¹i. Khi buéc cµnh ghÐp chó ý ®Ó lé m¾t mÇm ®Ó mÇm cã thÓ mäc dÔ dµng (h×nh 8). 20

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản